T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/382
Karar No : 2023/2667
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : …Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …İdare Mahkemesince verilen …günlü, E:…, K:…sayılı kararın, davalı idare tarafından dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem : Dava; Muğla İli, Menteşe İlçesi, …Mahallesi, …Bulvarı No:…adresinde bulunan mülkiyeti davalı idareye ait taşınmazın işgalinden bahisle 36.983,50-TL işgaliye bedeli istenilmesine ilişkin …günlü, …sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : …İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; davacı ile davalı belediye arasında 2002 yılında yapılan sözleşmede sözleşmenin bitim tarihinden sonraki durumu düzenleyen bir hükmün bulunmadığı, olayda ecrimisile ilişkin hükümlerin uygulanmasının 2886 sayılı Kanun hükmünün bir gereği olduğu, ancak idarece işgal dönemine ait bedel tespit edilirken ecrimisile ilişkin hükümlerin değil, yeni yapılan ihale şartnamesindeki hükümlerin uygulandığı, oysa yeni şartnamedeki hükümlerin yeni ihaleyi alan kişiyi ilgilendirdiği, onun sözleşmesinin bitiminde işgalci duruma düşmesi halinde işgal edeceği döneme yönelik ecrimisilin belirlenmesi aşamasında uygulanması gerektiği, geçmişe teşmil edilemeyeceğinin hukukun genel kuralının bir sonucu olduğu, bu itibarla, yeni şartnamedeki hükme göre önceki kiracı olan davacının işgal ettiği döneme ait ecrimisil miktarı belirlenemeyeceğinden, davacının ecrimisil bedelinin ecrimisile ilişkin genel kurallar esas alınarak belirlenmesi gerektiğinden tesis edilen işlemde hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, kira sözleşmesinin 31/12/2012 tarihinde sona erdiği, yeni yapılacak ihale şartnamesinin davacı tarafından kabul edildiği ve dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN CEVABI : Cevap verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay (Kapatılan) Onyedinci Dairesi tarafından Danıştay Onuncu Dairesine, Danıştay Onuncu Dairesi tarafından ise, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, 06/12/2012 günlü, 28489 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Karanamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un "Büyükşehir belediyesi kurulması ve sınırlarının belirlenmesi" belirlenmesi başlıklı 1. maddesinde; "(1) Aydın, Balıkesir, Denizli, Hatay, Malatya, Manisa, Kahramanmaraş, Mardin, Muğla, Ordu, Tekirdağ, Trabzon, Şanlıurfa ve Van illerinde, sınırları il mülki sınırları olmak üzere aynı adla büyükşehir belediyesi kurulmuş ve bu illerin il belediyeleri büyükşehir belediyesine dönüştürülmüştür." hükmüne yer verildiği görüldüğünden Muğla Belediye Başkanlığı yerine Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı hasım mevkiine alınarak Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Muğla İli, Menteşe İlçesi, …Mahallesi, …Bulvarı No:…adresinde bulunan mülkiyeti davalı idareye ait olup, 13/12/2002 tarihli kira sözleşmesi ile 10 yıl süreyle davacıya kiraya verilen ve lokanta-çay ocağı olarak kullanılan taşınmazın kira sözleşme süresinin bitiminden sonra da davacı tarafından kullanıldığından bahisle yeni yapılan ihaledeki şartname hükmü gereği 36.983,50-TL işgaliye bedeli istenilmesine dair …günlü, …sayılı işlemin iptali istemiyle temyizen bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT :
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan haliyle 75. maddesinde, "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.'' hükmü yer almaktadır.
2886 sayılı Kanun'un 74. maddesine dayanılarak çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin 85. maddesinin 1. fıkrasında, "Hazine taşınmazlarının kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde, tespit tarihinden itibaren onbeş gün içinde "Taşınmaz Tespit Tutanağı"na dayanılarak, tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere bedel tespit komisyonunca ecrimisil tespit ve takdir edilir" hükmü; aynı maddenin 2. fıkrasında ise, "Ecrimisilin tespit ve takdirinde; İdarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, taşınmazın işgalci tarafından kullanım şekli, fiili ve hukuki durumu ile işgalden dolayı varsa elde ettiği gelir, aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur. İşgalin şekli, Hazine taşınmazının konumu ve taşınmazdan elde edilen gelir gibi unsurlar itibariyle asgari ecrimisil tutarlarını belirlemeye Bakanlık yetkilidir" düzenlemesine yer verilmiştir.
2577 sayılı İdarî Yargılama Usûlü Kanunu'nun 2/1-a maddesinde, "idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları", idarî dava türleri arasında sayılmış; 14/3-d maddesinde, idarî dava dilekçelerinin "İdarî davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı" yönünden inceleneceği belirtilmiş; 15/1-b maddesinde de, bu yönden kanuna uygun bulunmayan (idarî davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi gerekli olmayan işlemlere karşı açılan) davaların reddedileceği hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dosyanın incelenmesinden; mülkiyeti davalı idareye ait olan taşınmazın 13/12/2002 tarihinden itibaren 10 yıl süreyle davacıya kiraya verildiği, 31/12/2012 tarihinde kira süresinin sona ermesi üzerine 06/02/2013 tarihinde yapılan ihaleye davacının da ihale şartnamesini imzalayarak katıldığı, ancak ihaleyi kazanamaması üzerine ihale şartnamesinin 10/d maddesinin, kiralananda faaliyet gösteren eski kiracının ihaleye katılıp ihaleyi kazanamaması halinde; en geç 15 gün içerisinde kiralananı tahliye ederek idareye teslim etmesinin zorunlu olduğu, kiralananı teslim etmemesi durumunda 2886 sayılı Devlet ihale Kanunu'nun 75. maddesi uygulanmakla birlikte, önceki kira süresinin bittiği tarihten kiralananı boşalttığı tarihe kadar geçen süre için ihale ile tespit edilen yeni kira bedeli üzerinden eski kiracının idareye ödeme yapacağı yolundaki hükmü gereği taşınmazın tahliye edilerek idareye teslim edildiği 05/04/2013 tarihine kadar geçen süre için yeni ihale bedeli olan yıllık 208.000,00-TL üzerinden önceki kira sözleşmesi uyarınca ödenen Ocak ve Şubat ayları kira bedelleri de mahsup edildikten sonra kalan 36.983,50-TL işgaliye bedelinin ödenmesinin davacıdan istenilmesi, aksi hâlde yasal işlemlere başlanılacağının bildirilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu işlemle davacıdan işgaliye bedeli adı altında ödenmesi talep edilen bedelin, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75'inci maddesi uyarınca tahakkuk ettirilmiş bir ecrimisil bedeli olmayıp, kira süresinin bitmesinden sonra taşınmazlarda devam eden kullanımın karşılığı olarak ihale şartnamesinde düzenlenen hüküm uyarınca ödenmesi talep edilen bir bedel olduğu, bu nedenle 6183 sayılı Kanun uyarınca takip ve tahsil edilebilir bir kamu alacağı olmadığı, özel hukuk hükümlerine tâbi bir alacak olduğu, dolayısıyla kira sözleşmesinden doğan bu bedelin tahsili konusunda idarenin resen icra yetkisinin bulunmadığı, bu bedelin, idarece adlî yargı yerinde açılacak davada alacağın hükme bağlanması sonucunda İcra ve İflas Kanunu uyarınca ilâmlı icra takibi yoluyla tahsilinin sağlanabileceği, bu yüzden davacıdan, ihale şartnamesinde yer alan hüküm uyarınca kira süresinin bittiği tarihten sonraki kullanım süresi için, yeni ihale ile tespit edilen kira bedeline göre hesaplanan işgaliye bedelinin ödenmesi istenilerek, aksi hâlde yasal işlemlere başlanılacağının belirtildiği dava konusu işlemin bildirim niteliğinde olduğu ve davacı üzerinde doğrudan hukukî sonuç doğuracak nitelikte bir işlem olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu durumda; kira sözleşmesinden doğması nedeniyle, davalı idarenin resen icra yetkisi kapsamında 6183 sayılı Kanun uyarınca takip ve tahsil yoluna gidebileceği bir kamu alacağı niteliğinde olmayan işgaliye bedelinin istenilmesine ilişkin dava konusu işlemin kesin ve yürütülmesi gerekli icraî bir işlem niteliğinde olmadığı, dolayısıyla davanın esasının incelenmesine olanak bulunmadığından, davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekirken İdare Mahkemesince işin esasının incelenerek karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVALI İDARENİN TEMYİZ İSTEMİNİN KABULÜNE,
2. …İdare Mahkemesince verilen …günlü, E:…, K:…sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun temyize konu kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan haliyle 49. maddesinin 1/b fıkrası uyarınca BOZULMASINA,
3. Aynı Kanun maddesinin 3622 sayılı Yasa ile değişik 3. fıkrası uyarınca, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın adı geçen İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Yasa'nın (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş (15) gün içinde Danıştay'da karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 17/05/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.