T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/3886
Karar No : 2023/1046
DAVACI : ...Sendikası (...-Sen)
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ...Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
DAVALI İDARE YANINDA
MÜDAHİL : ...Sandığı (İLKSAN)
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : 23/03/2021 tarih ve 31432 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Ana Statü'nün 2. maddesiyle 22/03/1995 tarih ve 22235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsü’nün 20. maddesinin birinci fıkrasına eklenen, (ı) bendinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Normlar hiyerarşisine göre normun kendisinden daha üst konumda bulunan ve dayanağını oluşturan bir norma aykırı veya bunu değiştirici nitelikte bir hüküm getirmesinin mümkün bulunmadığı, ancak dava konusu edilen Anastatü hükmüyle, Anastatünün kaynağını ve dayanağını oluşturan 4357 sayılı Kanun'un 11. maddesinde yer almayan bir şekilde, seçimle göreve gelmiş ve görev süreleri genel kurul dönemiyle sınırlı kurul ve organların görev sürelerinin hukuka ve kanuna aykırı bir şekilde uzatıldığı, seçimlerin ertelenmesi, yapılmaması veya gerçekleştirilmemesi gibi hallerin varlığı göz ardı edilerek hakkın kötüye kullanılmasına yol açacak, sınırları çizilmemiş, keyfiliği önlenmemiş, hukuka uygunluk denetimi için gerekli şartları belirlenmemiş bir düzenleme yapıldığı, hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik ilkelerinin, hukuk devletinin ön koşullarından olduğu, dava konusu düzenlemeyle, herhangi bir istisna haline veya olağanüstü durumun ya da mücbir sebebin varlığına bağlanmaksızın kurul ve organların görev sürelerinin yenileri seçilinceye kadar uzayacağı hüküm altına alınarak hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin ihlal edildiği, Anayasa’nın “hukuk devleti ilkesi" gereğince Sandık üyelerinin oylarıyla seçildikleri tarihteki geçerli Anastatü hükmüne göre belirlenmiş bir süre için seçilmiş bulunan Sandık kurul, organlar ve üyelerinin, seçimle elde edilmiş statülerinin ve görev sürelerinin, Sandık üyelerinin “seçme hürriyetinin” özünü ortadan kaldırır bir şekilde Anastatü değişikliğiyle uzatılmasının beklenemeyeceği, Sandık üyelerinin seçme ve seçilme haklarının engellenmesinin hukuka, anayasaya ve kanuna aykırı bir şekilde yürütme organı tarafından yetkisiz olarak el atılmasının iptal sebebi olduğu, nitekim Danıştay Onikinci Dairesinin İLKSAN Anastatü değişikliği hakkında verdiği 09/10/2019 tarih ve E:2018/6440, K:2019/7306 sayılı kararında; “Seçim kuralları ile ilgili değişikliklerin, ancak değişiklikten sonra yapılacak seçimler için geçerli olması, değişiklikten önce yapılmış seçimlerin sonucunu etkileyecek şekilde yürürlüğe konulmamalarının seçim hukukunun doğal bir sonucu olduğu, dava konusu Anastatü'nün değişik Geçici 1. maddesindeki söz konusu düzenleme ile Sandık üyelerinin oylarıyla seçilen il ve ilçe temsilcilerinin görev sürelerinin Anastatü’de yapılan değişiklikle 6 yıla uzatılmış olduğu anlaşılmakta olup, bu durum Sandık üyelerinin temsilcilerini kendi iradelerine uygun olarak seçme hakkını iki yıl süre ile sakatlayacağı anlamına geleceği açık olup, yapılan düzenlemede hukuka uygunluk bulunmamaktadır.” ifadesine yer verildiği, öte yandan İLKSAN'ın kurul ve organ seçimlerinin zamanında yapılmaması veya keyfe keder bir biçimde engellenmesi konusundaki sicilinin ne yazık ki dava konusu edilen maddenin hakkın kötüye kullanılması suretiyle işletileceği intibasını uyandırdığı, İLKSAN'da son temsilci seçiminin, Milli Eğitim Bakanlığı'nın ...tarih ve ...sayılı “İLKSAN ilçe-il temsilciler seçimleri” konulu yazısına göre belirlenen takvim doğrultusunda, 09/04/2016 tarihinde ilçe temsilcileri seçimlerinin; 11/06/2016 tarihinde ise il temsilcileri seçimlerinin gerçekleştirildiği, bu çerçevede, seçim tarihinde yürürlükte bulunan Anastatü hükmüne göre, 09/04/2020 tarihinde ilçe temsilcilerinin; 11/06/2020 tarihinde ise, il temsilcilerinin görev süresinin sona ereceği, bu tarihten önce İLKSAN ilçe ve il temsilcileri seçimlerinin yapılması zorunlu olmasına karşın, İLKSAN ve davalı Bakanlık tarafından hiçbir hukuki ve fiili gerekçe öne sürülmeksizin seçimlerin gerçekleştirilmediği, konunun yargıya intikal ettirildiği, seçimlerin gerçekleştirilmesi talebinin reddi işleminin iptali istemli davanın ...İdare Mahkemesi'nin E:...sayılı dosyasında halen derdest olduğu, aynı şekilde seçimlerin yapılmaması nedeniyle görev süresi sona eren yetkisiz temsilciler eliyle gerçekleştirilmiş 15/08/2020 tarihli Sandık genel kurulunda görev süresi sona eren yönetim ve denetleme kurulunun ibrası, yeni yönetim ve denetleme kurulu seçimi gibi hukuki ve mali sonucu bulunan kararlar alındığı, bu hukuksuz ve kanunsuz Genel Kurulun da ...Asliye Hukuk Mahkemesinin E:...sayılı dava dosyasında iptal davasına konu edildiği, yine davalı Bakanlık tarafından alınan İLKSAN 9. Dönem "Temsilciler Kurulu için il ve ilçe temsilcilerinin seçiminin 2 Nisan 2021 ve 12 Haziran 2021 tarihlerinde gerçekleştirileceğinin duyurulmasına, aday başvurularının alınmasına rağmen ilçe temsilciliği seçiminin yapılacağı 2 Nisan 2021 tarihinin birkaç gün öncesinde salgın koşulları gerekçe gösterilerek seçimlerin belirsiz bir tarihe ertelendiği; işbu davanın açıldığı tarih itibarıyla halen de belirlenmediği, ancak aynı Sandık tarafından 9-10 Nisan 2021 tarihlerinde görev süresi sona eren temsilcilerle yine bir hukuksuz ve kanunsuz Genel Kurul gerçekleştirildiği, davalı idarenin kurul ve organların görev sürelerinin Anastatü'de net olarak belirlenmesine rağmen görev süresi sonunda seçim yapmamak, aksine görev süresi sona eren kurul ve organlarla icrai, hukuki ve mali sonuç doğuran nitelikte kararlar almak gibi hukuka ve kanuna aykırı, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde idari işlemlerinin mevcut olduğu, dava konusu düzenlemenin, söz konusu hukuka ve kanuna aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALI İDARENİN SAVUNMASI : 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun'un 11. maddesinin ikinci fıkrası ile Sandık üyelerinin belirlendiği, bu hükme göre belirtilen görev ve görev yerlerinde çalışan kişilerin Sandık üyesi oldukları, İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İLKSAN)'ın üyelerinden aldığı aidatlar karşılığında üyelerine karşılıksız ve karşılıklı (ikraz) olmak üzere sosyal yardımlar yaptığı, genel ve katma bütçeden ve ayrıca Maliye Hazinesinden hiçbir pay almadığı, Sandığın idari ve mali işlerinin Milli Eğitim Bakanlığınca denetlendiği, yasadan kaynaklı zorunluluk esasına dayalı ve prim sistemi ile çalışan ve niteliği itibarıyla ek bir sosyal sigorta kuruluşu olan İLKSAN’ın amacının üyelerin dayanışma ve yardımlaşmasını sağlamak olduğu, anılan değişiklikle Kanun’un verdiği yetkiye dayanılarak Sandığın idaresi ve işleyişinden sorumlu olan kurullara ilişkin düzenleme yapıldığı, söz konusu değişikliğin gerekçesinde, Covid-19 salgını nedeniyle yapılması zorunlu toplantıların icra edilemediği, 17 Nisan 2020 tarih ve 31102 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7244 sayılı Yeni Koronavirüs (Covid-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayat Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına dair Kanun'un 2/ç maddesi ile Genel Kurullarını yapamayan derneklerin mevcut organlarının görevlerinin devam edeceğinin hüküm altına alındığı, ancak organları Genel Kurul ile tespit olunmakla beraber, dernek ve vakıf statüsü bulunmayan, kamu kurumu olan Sandık organlarının bu dönemdeki görevlerinin tabii olarak devamına ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı, Sandığın seçimle gelen organlarının gelişecek mücbir sebepler gereği süresi dahilinde seçimlerini ikmal edememesi halinde mevcut organların görevlerinin yenileri seçilinceye kadar devam etmesi zorunlu olduğundan, kurullarla ilgili maddeye anılan bendin eklendiği,
“Dava konusu edilen Anastatü hükmüyle, Anastatünün kaynağını ve dayanağını oluşturan 4357 sayılı Kanunun 11. maddesinde yer almayan bir şekilde seçimle göreve gelmiş ve görev süreleri Genel Kurul dönemiyle sınırlı kurul ve organların görev sürelerinin hukuka ve kanuna aykırı bir şekilde uzatıldığı, seçimlerin ertelenmesi, yapılmaması veya gerçekleştirilmemesi gibi hallerin varlığı göz ardı edilerek hakkın kötüye kullanılmasına imkan verecek sınırları çizilmemiş, keyfiliği önlenmemiş, hukuka uygunluk denetimi için gerekli şartları belirlenmemiş bir düzenleme yapılmıştır” iddiasına ilişkin olarak;
Söz konusu iddianın gerçeği yansıtmadığı, Anastatünün dayanağı olan 4357 sayılı Kanun’un 14. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Sandığın İdaresi, İşleyiş tarzı ve esasları Milli Eğitim Bakanlığınca hazırlanan bir "Ana Statü" ile tespit olunur” hükmü gereğince işbu dava konusu değişiklikle Sandığın idaresi ve işleyişinden sorumlu kurullara dair bir düzenleme yapıldığı, kaldı ki, Anastatü'nün “Uygulanacak Hükümler” başlıklı 42. maddesinde; “Bu Anastatü'nün tatbikinde 4357, 7117,3179 sayılı Kanunlarla Türk Medeni Kanunu'nun ilgili hükümleri, Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve ilgili diğer kanunların genel hükümleri dikkate alınır” düzenlemesinin yer aldığı, bu maddedeki gönderme de dikkate alındığında; işbu dava konusu değişikliğe benzer bir hüküm, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 410. maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesinde; “Genel kurul, süresi dolmuş olsa bile, yönetim kurulu tarafından toplantıya çağrılabilir.” düzenlemesine yer verildiği, yine Yargıtay'ın uzun yıllardır yerleşik hale gelen içtihatlarında, bu hususun tartışıldığı ve görev süresinin dolması halinde dahi, anonim şirket yönetim kurulu'nun şirketin olağan iş ve işlemlerini yerine getirmesi gerektiği, şirketin organsız ve yönetimsiz kalmasının düşünülemeyeceği yönünde kararlar verildiği,
“Dava konusu düzenlemeyle, herhangi bir istisna haline veya olağanüstü durumun ya da mücbir sebebin varlığına bağlanmaksızın kurul ve organların görev sürelerinin yenileri seçilinceye kadar uzayacağı hüküm altına alınarak hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ihlal edilmiştir" iddiası ile “...herhangi bir olağanüstü hal, istisna hali veya mücbir sebebe bağlanmamış bir şekilde, keyfe keder bir biçimde anastatü değişikliğiyle Sandık üyelerinin seçme ve seçilme haklarının engellenmesi hukuka, Anayasaya ve kanuna aykırı bir şekilde yürütme organı tarafından yetkisiz olarak el atılması iptal sebebidir” iddiasına ilişkin olarak;
Davacının söz konusu iddialarının gerçeği yansıtmadığı, zira, Sandık Anastatüsü'nde, Sandığın idaresi ve işleyişinden sorumlu olan kurulların seçilme esasları ve görev sürelerinin açıkça belirlendiği, işbu değişiklikle bu sürelerin aşılması ve bu suretle seçme ve seçilme hakkının engellenmesinin mümkün olmadığı, söz konusu değişikliğin, “sandığın seçimle gelen organlarının, gelişecek mücbir sebepler gereği süresi dahilinde seçimlerini ikmal edememesi halinde mevcut organlarının görevlerinin yenisi seçilinceye kadar devam etmesi”ne ilişkin olduğu,
“İLKSAN'da son temsilci seçimi, Milli Eğitim Bakanlığının ...tarih ve ... sayılı “İLKSAN ilçe-il temsilcileri seçimleri” konulu yazısına göre belirlenen takvim doğrultusunda, 09/04/2016 tarihinde ilçe temsilcileri seçimlerinin, 11/06/2016 tarihinde ise il temsilcileri seçimlerinin gerçekleştirildiği, bu çerçevede, seçim tarihinde yürürlükte bulunan Anastatü hükmüne göre, 09/04/2020 tarihinde ilçe temsilcilerinin; 11/06/2020 tarihinde ise il temsilcilerinin görev süresi sona erecek olup, bu tarihten önce İLKSAN ilçe ve il temsilcileri seçimlerinin yapılması zorunluyken İLKSAN ve davalı Bakanlık tarafından hiçbir hukuki ve fiili gerekçe öne sürülmeksizin seçimlerin gerçekleştirilmediği, konunun yargıya intikal ettirildiği, seçimlerin gerçekleştirilmesi talebinin reddi işleminin iptali istemli davanın ...İdare Mahkemesi'nin ...Esas sayılı dosyasında halen derdest olduğu” iddiasına ilişkin olarak;
Davacı tarafın bu iddiasının da dayanaksız olduğu, sözü edilen ilçe ve il temsilcileri seçimine ilişkin davanın yine davacı Sendika tarafından yargıya götürüldüğü ve yapılan yargılama neticesinde ... İdare Mahkemesi'nin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararında, "İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Temsilciler Kurulu Seçim Yönetmeliği'nin Geçici 2. maddesi uyarınca 9. Dönem Temsilciler Kurulunun oluşumuna ilişkin ilçe temsilci seçimleri, söz konusu maddenin (ve aynı zamanda davacı sendikanın başvurduğu tarih itibarıyla) yürürlükte bulunduğu tarihte işbaşında bulunan yönetim ve denetleme kurulunun görev süresinin bitimini takip eden yılın nisan ayı içerisinde, İl Temsilci seçimleri ise haziran ayı içerisinde yapılacağına yönelik açık hüküm karşısında, ilçe temsilcisi seçiminin 2021 yılı Nisan ayında, il temsilci seçiminin ise 2021 Haziran ayı içerisinde yapılacağı anlaşılmakla, davacı Sendikanın İLKSAN temsilci seçimlerinin Nisan/Haziran 2020 tarihinde yapılması gerektiği gerekçesiyle seçim takviminin ivedilikle oluşturulması talebiyle 07/01/2020 tarihinde davalı idareye yaptığı başvurunun zımnen reddedilmesine yönelik tesis edilen dava konusu işlemde mevzuata ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır:" şeklinde hüküm kurularak davanın reddine karar verildiği ve işbu kararın 21/05/2021 tarihinde kesinleştiği,
"...Seçimlerin yapılmaması nedeniyle görev süresi sona eren yetkisiz temsilciler eliyle gerçekleştirildiği, 15/08/2020 tarihli sandık Genel Kurulunda görev süresi sona eren yönetim ve denetleme kurulunun ibrası, yeni yönetim ve denetleme kurulu seçimi gibi hukuki ve mali sonucu bulunan kararlar alınmış olup bu hukuksuz ve kanunsuz Genel Kurulun da ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E:...sayılı dava dosyasında iptal davasına konu edilmiştir.” iddiasına ilişkin olarak;
Davacı Sendika tarafından, İLKSAN 15/08/2020 tarihli 8. Dönem 4. Olağan Temsilciler Kurulu Toplantısı(Genel Kurul)'nın iptali istemiyle Ankara 18. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E:2020/388 sayısı ile dava açıldığı ve söz konusu davaya sunulan bilirkişi raporunda 8. Dönem 4. Olağan Temsilciler Kurulu Toplantısı'nın mevzuata uygun olarak yapıldığı ve Genel Kurul'un iptalini gerektirecek bir hukuka aykırılığın söz konusu olmadığının tespit edildiği, söz konusu dosyanın yargılamasının devam ettiği,
İLKSAN 9. Dönem Temsilciler Kurulu için ilçe ve il temsilcileri seçimlerinin ertelendiği ve hala yapılmadığı iddiasına ilişkin olarak;
Söz konusu iddianın gerçeği yansıtmadığı, Milli Eğitim Bakanlığının 30/03/2021 tarih ve 23331116 sayılı OLUR'u ile 9. Dönem İLKSAN ilçe ve il temsilcileri seçimlerinin İçişleri Bakanlığının ...tarihli ve ...sayılı yazısında belirtilen “Çok yüksek risk grubunda yer alan illerimizde ise yeni bir karar alınıncaya kadar, sivil toplum kuruluşları. kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları ile birlikler ve kooperatifler tarafından düzenlenecek genel kurul dahil kişilerin bir araya gelmesine neden olan her türlü etkinlik ertelenecektir.” açıklaması kapsamında alınacak “yeni bir karar" da belirlenecek hususlara uygun olarak daha sonra yapılmak üzere ertelenmesine karar verildiği, daha sonra, Milli Eğitim Bakanı'nın 07/06/2021 tarih ve 26056351 sayılı OLUR'u ile 19/06/2021 tarihinde ilçe temsilcileri seçiminin, 25/09/2021 tarihinde il temsilcileri seçiminin yapılmasına karar verildiği, ilgili Bakanlık OLUR'una istinaden 19/06/2021 tarihinde ilçe temsilcileri seçiminin yapıldığı, 25/09/2021 tarihinde de il temsilcileri seçiminin yapılacağı, gerekçeleriyle ortaya konulduğu üzere, dava konusu düzenlemenin, düzenlediği alan ve kapsam olarak kamu yararı ve hizmetin gerekleriyle, üst hukuk normuna ve hukukun genel ilkelerine uygun düzenleme yapıldığı, anılan davanın yasal ve hukuki dayanaktan yoksun olduğu savunulmaktadır.
DAVALI İDARE YANINDA MÜDAHİL ... SANDIĞI (...)'NIN SAVUNMASI : 4357 sayılı Kanun'un 11. maddesinin ikinci fıkrasında Sandık üyelerinin belirlendiği, İLKSAN'ın, üyelerinden gelen aidatlar karşılığı olarak üyelerine karşılıksız (evlenme, şehit, afet, emekli, cenaze, doğum, sağlık destek ve sağlık ve sosyal muhtevalı yardımlar) ve karşılıklı ikraz) olmak üzere sosyal yardımlar yaptığı, sosyal sigorta kuruluşu niteliğinde olup, genel ve katma bütçeden hiçbir pay almadığı ve ayrıca Maliye Hazinesinden de hiçbir şekilde para aktarılmadığı, ayrıca Sandığın idari ve malı işlemlerinin, 3 yılı geçmeyen aralıklarla Milli Eğitim Bakanlığınca denetlendiği, Devletin zorunlu sigorta kurumu (SGK) yanında ona ilaveten yine yasadan kaynaklanan zorunluluk esasına dayalı ve prim sistemi (aidat) ile çalışan ve niteliği itibarıyla ek bir sosyal sigorta kuruluşu olan İLKSAN'ın amacının, kanuna dayalı olarak, üyelerinin katkılarıyla, yine üyelerin dayanışma ve yardımlaşmalarını sağlamak ve sosyal güvenlik açısından güçlenmelerini sağlamak olduğu, yapılan dava konusu değişikliğin genel ve madde gerekçelerinde Covid-19 salgını, Genel Kurul ve benzeri toplantılarını yapamadığı, sağlık şartı mücbir sebebi ile zorunlu toplantıları icra edemediği, kamu kurumu olan Sandık organlarının bu dönemdeki görevlerinin tabii olarak devamına ilişkin bir mevzuat hükmünün bulunmamasından dolayı yargı mercilerinin yerleşik içtihatları gereği tüzel kişileri idare eden organların yönetim yetkilerinin, yeni üyeler göreve başlayıncaya kadar devam edeceği ve yine organlar eli ile idare olunan tüzel kişiliklerin idare organının yokluğundan söz edilemeyeceği açık olduğundan, Anastatünün ilgili maddesine ekleme yapılması gerektiği, aynı düzenlemenin madde gerekçesinde ise, Sandığın seçimle gelen organlarının, gelişecek mücbir sebepler gereği süresi dahilinde seçimlerini ikmal edememesi halinde mevcut organların görevlerinin yenileri seçilinceye kadar devam etmesi elzem olduğundan maddeye bu hususu düzenleyen bir bent eklendiği hususuna yer verildiği, davacı tarafından ileri sürülen iddiaların gerçeği yansıtmadığı, dava konusu düzenleme hukuka uygun olduğundan davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : 23/03/2021 tarih ve 31432 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Ana Statü'nün 2. Maddesiyle 22/03/1995 tarih ve 22235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsü’nün 20. maddesinin birinci fıkrasına eklenen, (ı) bendinde yer alan düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığından davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, davacı Sendika tarafından, 23/03/2021 tarih ve 31432 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Ana Statü'nün 2. maddesiyle 22/03/1995 tarih ve 22235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsü’nün 20. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (ı) bendinin iptali istemiyle açılmıştır.
4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı İle Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun'un 11. maddesinin 1. fıkrasında, "Hükmi şahsiyeti haiz ve Maarif Vekaletine bağlı olmak üzere (İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı) adı ile bir sandık kurulur.", 2. fıkrasında da, "Maarif Vekaleti bütçesinden maaş alan ilkokul öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri, Maarif müdürleri, ilkögretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve maarif müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlar Sandığa azadırlar.", 14. maddesinde ise, "Sandığın idaresi, işleyiş tarzı ve esasları Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanan bir "Ana Statü" ile tespit olunur." düzenlemesi yer almıştır.
İLKSAN, Devletin zorunlu sigorta kurumu (SGK) yanında ona ilaveten yine yasadan kaynaklanan zorunluluk esasına dayalı ve prim sistemi (aidat) ile çalışan ek bir sosyal sigorta kuruluşu niteliğindedir.
4357 sayılı Kanun'un 3179 sayılı Kanun'la değişik 14. maddesi gereğince Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan 22/03/1995 tarih ve 22235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsü'nün 5. maddesinde, Sandığın organlarının Temsilciler Kurulu (Genel Kurul), Yönetim Kurulu, Denetleme Kurulu ve Genel Müdürlük olduğu belirtildikten sonra 6. ila 13. maddeleri arasında organların teşekkülü ve görevleri düzenlenmiş, 20. maddesinde de, Kurullarla ilgili hükümlere yer verilmiştir.
Öte yandan, 23/03/2021 tarih ve 31432 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Ana Statü'nün 2. maddesiyle 22/03/1995 tarih ve 22235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsü’nün 20. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (ı) bendinde, "Kurul ve organların asıl ve yedek üyelerinin görevleri, yeni üyeler seçilip göreve başlayıncaya kadar devam eder." hükmü yer almıştır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri çerçevesinde, kamu hizmetinin eksiksiz ve düzenli yürütülmesinden sorumlu olan idarece; mevzuatın öngördüğü şekilde hizmetin gerekleri esas alınarak, "Sandık kurul ve organların teşekkülü, görevleri ve süreleri" ile ilgili olarak gerekli düzenleme yapmak suretiyle hizmetin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini temin etme amacına yönelik olarak yapılan ve anılan Bakanlıkça hazırlanan 23/03/2021 tarih ve 31432 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Ana Statü'nün 2. maddesiyle 22/03/1995 tarih ve 22235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsü’nün uyuşmazlığa konu 20. maddesinin birinci fıkrasına eklenen (ı) bendindeki düzenlemenin, 4357 sayılı Kanun'un 14. maddesine aykırılık teşkil etmediği, dolayısıyla üst hukuk normuna uygun olduğu anlaşıldığından, iptali istenilen söz konusu düzenlemede, hak ve adelet ilkeleri ile hukuka, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
23/03/2021 tarih ve 31432 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Anastatü'nün 2. maddesiyle, 22/03/1995 tarih ve 22235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü’nün 20. maddesinin birinci fıkrasına (ı) bendi eklenmiştir.
Anılan bentte; "ı) Kurul ve organların asıl ve yedek üyelerinin görevleri, yeni üyeler seçilip göreve başlayıncaya kadar devam eder.” düzenlemesine yer verilmiş olup, yapılan düzenlemenin hukuka aykırı olduğu iddialarıyla bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İLGİLİ MEVZUAT:
4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun'un 11. maddesinde;
"Hükmi Şahsiyeti haiz ve Maarif Vekaletine bağlı olmak üzere (İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı) adı ile bir sandık kurulur.
Maarif Vekaleti bütçesinden maaş alan İlkokul Öğretmenleri, ilkokul yardımcı ve stajyer öğretmenleri, yetiştirme yurtları öğretmenleri, arızalı çocuklara ilk tahsillerini veren müesseselerin öğretmenleri; Maarif Müdürleri, ilköğretmen müfettiş ve denetmenleri, uygulama okulu öğretmenleri, İlköğretim Umum Müdürlüğü ve Maarif Müdürlüklerinde vazifeli memurlar ile Sandık işlerinde çalışan memurlar Sandığa azadırlar.
Sandık azası iken emekliye ayrılanlar, isterlerse azalıklarını devam ettirebilirler.
Sandığın gelirleri şunlardır.
1- Azalardan umumi heyetçe tespit edilecek miktarda her ay kesilecek aidat
2- Teberrular ve Devlet bütçesinden yapılacak yardımlar
3- Sandık gelirlerinin nemalandırılmasından hasıl olan kârlar
4- Sandığın maksatlarını tahakkuk ettirmeye elverişli prevantoryum ve kaplıca gibi tesisler satın alarak veya yaptırılarak bunların kiralanmasından veya işletilmesinden elde edilecek kazançlar.
Sandığın azalarına hangi hallerde ve miktarda karşılıksız veya karşılıklı yardım yapılacağı 14 üncü maddede yazılı "Ana statü" de belirtilir." hükmü, 14. maddesinin üçüncü fıkrasında; "Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığının tediyeleri Divanı Muhasebat vizesine tabi değildir. Sandığın idaresi, işleyiş tarzı ve esasları Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanan bir "anastatü" ile tespit olunur." hükmü yer almıştır.
İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü'nün "Sandığın Organları" başlıklı 5. maddesinde; "Sandığın organları şunlardır;
a. Temsilciler Kurulu (Genel Kurul)
b. Yönetim Kurulu
c. Denetleme Kurulu
d. Genel Müdürlük" hükmüne, Temsilciler Kurulunun teşekkülünün düzenlendiği 6. maddenin dördüncü fıkrasında, "Temsilciler Kurulu üyelerinin seçimi ile ilçe ve il temsilcilerinin seçilme usul ve esasları hazırlanacak bir yönetmelikle belirlenir." hükmüne, Yönetim Kurulunun teşekkülünün düzenlendiği 8. maddenin ikinci fıkrasında; "Yönetim Kurulunun görev süresi 3 yıldır." hükmüne, Denetleme Kurulunun teşekkülünün düzenlendiği 10. maddenin ikinci fıkrasında, "Denetleme Kurulunun görev süresi 3 yıldır." hükmüne, "Kurullarla İlgili Hükümler" başlıklı 20. maddesinde, "Bu Anastatü'nün diğer kısımlarında aksine hüküm bulunmadıkça:
a) Kurulların toplantı ve müzakere nisabı üye tam sayısı mutlak çoğunluğudur. Kararlar mevcudun mutlak çoğunluğu ile alınır.
b) Oyların eşitliği halinde başkanın bulunduğu taraf üstün sayılır.
c) Bütün seçimler gizli oy ve açık tasnif usulü ile yapılır.
ç) Seçimle gelen üyelerin sürelerinin dolması halinde tekrar seçilmeleri mümkündür. Ancak, fesih yolu ile görevlerine son verilen üyeler, ilk seçimlerde kurul üyeliklerine aday olamazlar.
d) Seçimlerde eşit oy alan asil ve yedek üye adayları arasında ad çekme yoluyla üye tesbiti mümkündür.
e) (Değişik:RG-14/03/2006-26108) Görev yerlerinden gelerek toplantıya katılan, Temsilciler Kurulu, Yönetim ve Denetleme Kurulu üyelerine Sandık tarafından birinci derece Devlet memuru kadrosu dikkate alınarak 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre yolluk ödenir.
Olağan ve olağanüstü toplantılarına katılan Temsilciler (Genel)Kurulu üyelerinin yemek ve konaklama giderleri ile Temsilciler (Genel) Kurulu giderleri de Sandık bütçesinden karşılanır.
f) Herhangi bir sebeple boşalan asil üyeliklere en çok oy alan yedek üyelerden sıra ile getirilir.
g) Kurullarda yapılan seçimler, alınan kararlar her sahifesi ile son sahifesi sayılıp numaralandırılarak, noter tarafından onaylanan defterlere yazılır. Başkan ve üyeler tarafından imza edilip mühürlenir,
h) (Değişik:RG-27/8/2017-30167) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, her ne surette olursa olsun mahkûmiyet cezası alanlarla, 657 sayılı Kanunun disiplin hükümleri kapsamında aylıktan kesme cezası veya daha üst bir disiplin cezası almış olan üyeler, Sandık organlarında ve seçim kurullarında görev alamazlar." hükmüne, "Uygulanacak Hükümler" başlıklı 42. maddede, "Bu Anastatü'nün tatbikinde 4357, 7117, 3179 sayılı Kanunlarla Türk Medeni Kanunu'nun ilgili hükümleri, Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve ilgili diğer kanunların genel hükümleri dikkate alınır." hükmüne yer verilmiştir.
23/03/2021 tarih ve 31432 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsünde Değişiklik Yapılmasına Dair Ana Statü'nün 2. maddesiyle, 22/03/1995 tarih ve 22235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Anastatüsü’nün söz konusu 20. maddesinin birinci fıkrasına, "Kurul ve organların asıl ve yedek üyelerinin görevleri, yeni üyeler seçilip göreve başlayıncaya kadar devam eder.” şeklindeki (ı) bendi eklenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı Ana Statüsü'nün dayanağı olan 4357 sayılı Hususi İdarelerden Maaş Alan İlkokul Öğretmenlerinin Kadrolarına, Terfi, Taltif ve Cezalandırılmalarına ve Bu Öğretmenler İçin Teşkil Edilecek Sağlık ve İçtimai Yardım Sandığı ile Yapı Sandığına ve Öğretmenlerin Alacaklarına Dair Kanun'da, Temsilciler Kurulu (Genel Kurul), Yönetim Kurulu ve Denetleme Kurulu ve organların asıl ve yedek üyelerinin görevlerinin, yeni üyeler seçilip göreve başlayıncaya kadar devam edeceğine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiş olmakla birlikte, Sandığa üyeliğin Kanunda sayılan görevlerde bulunanlar için zorunlu olduğu ve resen aidat kesildiği, Sandığın idari ve mali işlemlerinin, 3 yılı geçmeyen aralıklarla Bakanlıkça denetlendiği, ayrıca Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olarak kurulan Sandığın mal ve alacaklarının Devlet malı niteliğinde olduğu hususları göz önüne alındığında, Kanun’un verdiği yetkiye dayanılarak, Sandığın kurul ve organlarının, ortaya çıkabilecek Covid-19 gibi salgın hastalık veya başka mücbir sebepler nedeniyle süresinde seçimlerinin yapılamaması durumunda, Sandığın idare ve işleyişinde aksaklık yaşanmaması için mevcut üyelerin görevlerinin yenileri seçilinceye kadar devam etmesinin gerekli olduğu sonucuna varıldığından, Kurul ve organların asıl ve yedek üyelerinin görevlerinin, yeni üyeler seçilip göreve başlayıncaya kadar devam edeceğine ilişkin dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Davalı idare yanında davaya müdahil olarak katılan tarafından yapılan ...-TL yargılama giderlerinin davacıdan alınarak müdahile verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 09/03/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.