Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2021/3970 E. , 2024/2906 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/3970
Karar No : 2024/2906
TEMYİZ EDENLER : I- (DAVACILAR)
1- ...
2- ...
3- ...
VEKİLİ : Av. ...
II- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DİĞER DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF : I- (DAVALI) ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
II-(DAVACILAR)
1- ...
2- ...
3- ...
4- ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Bursa ili, Osmangazi ilçesi, ... Mahallesi, ... ve ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda Osmangazi İlçesi Yalova Yolu Güzergahı Kentsel Dönüşüm Alanına İlişkin 1/25.000 ölçekli Merkez Planlama Bölgesi Nazım İmar Planı değişikliği, 1/5000 ölçekli Osmangazi Nazım İmar Planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin onaylanmasına ilişkin Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının ve bu karara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin ... tarihli, ... sayılı büyükşehir belediye meclis kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davanın, davacılardan ..., ... ve ...yönünden incelenmesinden; dava konusu taşınmazların davacılardan ... adına kayıtlı olduğu, diğer davacıların taşınmazlar üzerinde hisselerinin bulunmadığı, bu sebeple meşru, kişisel ve güncel bir menfaatlerinin etkilenmediği anlaşıldığından, anılan kişilerin davanın açılmasında ehliyetinin bulunmadığı; davanın, ... yönünden incelenmesinden; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile yerinde yapılan keşif incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporları birlikte değerlendirildiğinde; uyuşmazlık konusu alanın 1/100.000 ölçekli Bursa 2020 Çevre Düzeni Planında merkez planlama bölgesi içerisinde yer aldığı, dava konusu plan değişiklikleriyle üst ölçekli plan hükümlerine aykırı olarak yoğunluk artırımına gidildiği, bu durumun plan ana kararlarını ve bütünlüğünü bozacağından planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırılık teşkil ettiği, plan değişikliği yapım aşamasında bazı kurumlardan görüşlerin alınmadığı, kişi başına düşen sosyal donatı alanlarının Yönetmelikte belirlenen standartların altında olduğu, uyuşmazlığa konu taşınmazların imar planındaki yapılaşma şartlarının mevcut kadastral yapı durumuna göre ortadan kaldırılarak davacının mağdur edildiği, yapılan plan değişiklerinin plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılmadığı anlaşıldığından, dava konusu meclis kararında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle davanın; davacılar ..., ... ve ... yönünden ehliyet yönünden reddine, diğer davacı ... yönünden ise dava konusu işlemin davacının parselleri yönünden iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Temyize konu kararın aleyhe olan kısımlarının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Taraflarca savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava; Bursa ili, Osmangazi ilçesi, ... Mahallesi, ... ve ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda Osmangazi İlçesi Yalova Yolu Güzergahı Kentsel Dönüşüm Alanına İlişkin 1/25.000 ölçekli Merkez Planlama Bölgesi Nazım İmar Planı değişikliği, 1/5000 ölçekli Osmangazi Belediyesi Nazım İmar Planı değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin onaylanmasına ilişkin Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının ve bu karara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin ... tarihli, ... sayılı kararın iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davası olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanunun 14. maddesinin 3. fıkrasında; dilekçelerin Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye tarafından a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3 ve 5'inci maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırayla inceleneceği belirtilmiş, aynı maddenin 6. fıkrasında; yukarıdaki hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı düzenlenmiş, 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, dilekçelerde 14. maddenin 3/c bendine aykırılık görülmesi halinde davanın reddine karar verileceği hükme bağlanmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun; "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinde dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve İdare Mahkemelerinde altmış gün olduğu, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı; yine aynı Kanunun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan halinde; "Üst Makamlara Başvurma" başlıklı 11. maddesinde, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasının üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurunun işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır.
İşlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde, Nazım İmar Planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan planlar olarak tanımlanmış, 8. maddesinde, planların hazırlanması ve yürürlüğe konulmasıyla ilgili hükümlere yer verilmiştir.
Aynı Kanununun 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, imar planlarının, nazım imar planı ve uygulama imar planından meydana geldiği, mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planlarının ilgili belediyelerce yapılacağı veya yaptırılacağı, planların, belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe gireceği, bu planların onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edileceği, bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebileceği, belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazların ve planların belediye meclisince on beş gün içinde incelenerek kesin karara bağlanacağı, onaylanmış planlarda yapılacak değişikliklerin de yukarıdaki usullere tabi olduğu, kesinleşen imar planlarının bir kopyasının, Bakanlıkça oluşturulan elektronik ortamdaki Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı üzerinden, ilgili idaresi tarafından, arşivlenmek üzere Bakanlığa gönderileceği düzenlemesi bulunmaktadır.
14/06/2014 tarih ve 29030 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin, "Planların ilanı, itirazlar ve kesinleşmesi" başlıklı 33. maddesinin 4. fıkrasında; "Planlara itiraz, otuz günlük ilan süresi içinde idareye yapılır ve itirazlar idarece değerlendirilir. İdarenin karar merciince itirazların reddedilmesi halinde, planlar başkaca bir onay işlemine gerek kalmaksızın red kararı tarihinde kesinleşir. İtiraz olmaması halinde planlar askı süresinin sonunda kesinleşir." hükmü, 6. fıkrasında; "İlan ve askı süresinde yapılan itirazlar üzerine idarelerce, planlarda değişiklik yapılması halinde planın değişen kısımlarına ilişkin olarak yeniden ilan süreci başlatılır." hükmü, 7. fıkrasında; "Onaylanmış planlarda yapılacak revizyon, ilave ve değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir." hükmü düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacılardan ..., ... ve ...'ın temyiz istemi yönünden yapılan incelemede;
Yukarıda aktarılan maddede yer alan ve iptal davasının sübjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali" doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Menfaatin kişisel ve meşru olması için hukuki bir durumdan ortaya çıkması gerekir. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.
Yargısal denetimin amacı her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır. Her olay ve davada, yargı merciine başvurarak dava açanın menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır.
İptal davası açabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru, güncel bir menfaatin bulunması halinde gerçekleşecektir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir.
Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; uyuşmazlığa konu taşınmazların mülkiyetinin davacılardan ..'a ait olduğu, diğer davacıların dosya kapsamında yer alan dilekçelerinde de anılan husus kabul edilmekle birlikte söz konusu taşınmazların tüm davacıların hissedarı olduğu ... Turizm Transport ve Ticaret A.Ş. tarafından kiraya verildiği, şirkette davacı ...'ın %94,72, diğer davacıların ise %1,76 oranında hisseleri bulunduğunun ileri sürüldüğü ve anılan şirket tarafından yapılan kira sözleşmesi örneklerinin sunulduğu, ancak sunulan kira sözleşmelerinde açık adresi yazılı olan taşınmazların dava konusu taşınmazlar olup olmadığının belirli olmadığı gibi davacıların şirkette hissedar olup olmadıklarına ilişkin belgenin de dosya kapsamında yer almadığı görüldüğünden, anılan hususlar araştırıldıktan sonra davacılardan ..., ...ve ...'ın ehliyetli olup olmadığı hususunda yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Davalı idarenin temyiz istemi yönünden yapılan incelemede;
Yukarıda anılan maddelerin birlikte değerlendirilmesinden, imar planlarına karşı, bir aylık askı süresi içinde 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında başvuruda bulunulması ve bu başvuruya idari dava açma süresinin başlangıç tarihi olan son ilan tarihinden itibaren 60 gün içinde cevap verilmeyerek isteğin reddedilmiş sayılması halinde, bu tarihi takip eden 60 günlük dava açma süresi içinde veya son ilan tarihini izleyen 60 gün içinde cevap verilmek suretiyle isteğin reddedilmesi halinde bu cevap tarihinden itibaren 60 günlük dava açma süresi içinde idari dava açılabileceği; imar planlarına askı süresi içinde bir itirazda bulunulmamış ise, davanın, 2577 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca imar planının son ilan tarihini izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu plan değişikliklerinin Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla onaylanarak 06/07/2017 - 07/08/2017 tarihleri arasında askıya çıkarıldığı, davacılar tarafından askı süresi içerisinde 07/08/2017 tarihinde yapılan itirazın Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla reddedilmesi üzerine 28/12/2017 tarihinde görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda; davacının askı süresi içerisinde yapmış olduğu itirazının, yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında değerlendirilmesi suretiyle davanın süresinde açılıp açılmadığı hususu araştırılarak bir karar verilmesi gerekmektedir.
Öte yandan; davalı idare tarafından dosyaya sunulan dilekçede yer alan beyanları ve dilekçe ekindeki belgelerde uyuşmazlığa konu alanda Bursa Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla Yalova Yolu Güzergahı Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanına ilişkin 1/25.000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliklerinin, ... tarihli, ...sayılı kararıyla 1/1000 ölçekli İstanbul Caddesi uygulama imar planı değişikliğinin onaylandığı ve dava konusu planların yürürlükte olmadığı anlaşıldığından, Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince yapılan değerlendirme sonucu davanın süresinde olduğuna karar verildiği takdirde söz konusu husus dikkate alınmak suretiyle yapılacak değerledirme neticesinde bir karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacılar ..., ... ve ... ve davalı idarenin temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın, davacılar ..., ...ve ...yönünden ehliyet yönünden reddine, diğer davacı ... yönünden ise dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 13/05/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.