T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/3991
Karar No : 2023/3824
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU :… İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem : Dava; Samsun ili, Tekkeköy ilçesi, … Mahallesi, …, No:… adresinde bulunan ve kimyevi gübre üretimi faaliyet konulu işletmenin, işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet gösterdiğinden bahisle 03/11/2014 günü saat 13.30'da mühürlenerek kapatılacağı belirtilerek mühürlemeye hazır hale getirilmesine yönelik … günlü, …sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : … İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; dava konusu işletmenin bulunduğu alana ilişkin 1/5.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği ile plan açıklama raporu ve söz konusu plan değişikliğinin kabulüne ilişkin Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin … günlü, … sayılı kararının ve buna uygun olarak yapılan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği, plan açıklama raporu ile bunun kabulüne ilişkin Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin … günlü, … sayılı kararının iptali istemiyle ayrı ayrı açılan davalarda mahkemece iptal kararları verildiği, öte yandan Samsun ili, Tekkeköy ilçesi, … sayılı parseller üzerinde faaliyette bulunan davacı şirkete ait alanda hazırlanan "Sanayi ve Depolama Alanı Amaçlı" 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarına ilişkin değişiklik teklifinin resen onanmasına ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığının … günlü, … sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada … İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı kararı ile anılan parsellerin bulunduğu alanın davalı idarenin 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında resen imar planları yapma ve onaylama görev ve yetkisini kullanabileceği nitelikte bir alan olmadığı, alanın sanayi ve depolama alanı kullanımına dönüştürülmesi amacıyla hazırlanan 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5.000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin resen onaylanmasına ilişkin işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verildiği, davacı şirkete ait tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin … günlü, … sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada ise Mahkemenin … günlü, E:…, K:… sayılı kararıyla 2/B şerhi bulunduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilse de, söz konusu şerhin işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesini engelleyeceği yönünde mevzuatta herhangi bir düzenleme bulunmadığı, başvurunun İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümleri uyarınca değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle iptaline karar verildiği görülmekle, söz konusu yerin 1/1000 ve 1/5000 ölçekli imar planlarını yapma ve onama yetkisinin Samsun Büyükşehir Belediyesinde olduğu, eksiklikler giderilerek imar planı değişikliğinin yeniden yetkili Samsun Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından değerlendirilerek sonuçlandırılması gerektiği halde, davalı idarece hem imar planı yapma yetkisi kullanılmayıp, hem de bahse konu yerin plansız alan durumunda olduğundan bahisle ruhsat işlemleri durdurulmak suretiyle davacı şirkete ait işletmenin ruhsatsız olduğundan bahisle işyerinin mühürlenmesine yönelik tesis edilen işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, mahkeme kararlarının yerine getirilmesinin yasal bir zorunluluk olduğu gibi, yapılan başvuruları yasal süresi içerisinde değerlendirip usul ve yasaya göre işlem tesis etmenin de idare için aynı şekilde zorunlu olduğu, davacı şirketin yapmış olduğu ruhsat başvurunun bu kapsamda ele alınıp, başvuru tarihindeki koşullar dikkate alınarak işlem tesis edildiği, dava konusu alanın yargı kararı neticesinde plansız alan konumuna geldiği, idarenin plan yapma yetkisini kullanmaması gibi bir durumun söz konusu olmadığı, alanın plansız alan konumuna gelmesi üzerine idare tarafından Samsun Büyükşehir Belediye Meclisinin … günlü,… sayılı kararı ile 1/1000, 1/5000 ve 1/50000 ölçekli plan değişiklikleri yapıldığı, dolayısıyla davacının idarenin plan yapma yetkisini kullanmadığı yönündeki iddiasının yerinde olmadığı, davacı tarafından ruhsatsız çalışmaya devam edilmesinin mevzuata aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN CEVABI : Temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay Onuncu Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen davada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Samsun ili, Tekkeköy ilçesi, … Mahallesi, …, No:… adresinde bulunan davacı şirket tarafından işletilen kimyevi gübre üretimi faaliyet konulu işyeri için davacı şirket tarafından işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebiyle yapılan 23/09/2013 günlü başvuru üzerine İnceleme Kurulunca yapılan incelemede işyerinin bir takım belge eksikleri bulunduğunun tespitiyle eksikliklerin giderilmesi yönünde davacı şirkete bildirim yapıldığı, eksik belgelerinin davalı idareye sunulması üzerine bu kez … günlü, …sayılı yazıyla davacıdan vaziyet planı, iş yeri sahasından geçen dere yatağı hakkında DSİ görüş yazısının alınması, yeni imar planına göre yapı kullanma izin belgelerinin yeniden düzenlemesi, tesis giriş çıkış için yol geçiş izninin alınması gerektiğinin davacı şirkete tebliğ edildiği, davacı tarafından eksikliklerin giderildiği yazılı olarak idareye bildirilmesine karşın, İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı tarafından Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığına gönderilen … günlü, … sayılı yazıda dava konusu işletmenin bulunduğu alana yönelik imar planlarının onanmasına ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı işleminin iptali ve yürütmesinin durdurulması talebiyle Bakanlık aleyhine açılan davada yürütmenin durdurulması yönünde verilen karar uyarınca işletmenin bulunduğu alanın plansız alan konumunda olduğunun bildirilmesi üzerine, … günlü, … sayılı işlemle davacı şirkete plansız alan konumunda olan işletmenin ruhsat talebine yönelik işlem yapılamayacağı gerekçesiyle ruhsat başvurusunun reddine karar verildiği, 28/10/2014 günlü yazıyla ruhsatsız faaliyet gösteren işyeriyle ilgili İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 6. maddesi uyarınca Zabıta Dairesi Başkanlığından gereğinin yapılmasının istenilmesi neticesinde Zabıta Dairesi Başkanlığının … günlü, … sayılı işlemiyle ruhsatsız faaliyet gösterdiğinden bahisle işyerinin 03/11/2014 günü, saat 13.30'da mühürlenerek kapatılacağı belirtilip mühürlemeye hazır hale getirmeye yönelik gerekli önlem ve tedbirlerin alınmasının davacıya bildirimi üzerine işbu işlemin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 3. maddesinde, belediye hudutları ve mücavir alan içinde kalan işyeri ve işletmelerden büyükşehir belediyesi olan yerlerde, sıhhi ve sair işletmeler için büyükşehir belediyesi içinde kalan diğer belediye başkanlıklarının işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili olduğu ve 5. maddesinde ise, işyeri veya işletme açmak isteyenlerin; işin özelliğine göre, yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak 3. maddede belirtilen mercie ibraz edeceği ve bu başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye verileceği hükme bağlanmıştır.
10/08/2005 günlü, 25902 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in "İşyeri açılması" başlıklı 6. maddesinde; "Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
11/04/2007 günlü, 26490 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Belediye Zabıta Yönetmeliği'nin "Görev alanı" başlıklı 8. maddesinde; "Belediye zabıtası belediye sınırları içerisinde görevli ve yetkilidir. Ayrıca, mücavir alanlarda kanunlarla belediyenin yetki ve sorumluluğuna verilmiş hizmetler bakımından da yetkili ve görevlidir." hükmü, "Görevleri başlıklı" 10. maddesinin 1/a fıkrasının 20. bendinde ise; "14/6/1989 tarihli ve 3572 sayılı İşyeri Açma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun ile 14/7/2005 tarihli ve 2005/9207 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümleri gereğince, işyerinin açma ruhsatı alıp almadığını kontrol etmek, yetkili mercilerce verilen işyeri kapatma cezasını uygulamak ve gereken işlemleri yapmak." hükmü yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesinde ve ruhsatın iptali konusunda belediyenin yetkili olduğu; ruhsatsız işyerlerinin ise, yetkili idareler tarafından kapatılacağı açıktır.
Sözü edilen düzenlenmelerle, herhangi bir ruhsatı bulunmayan, fiilen işyeri açarak faaliyette bulunulan yerlerin, ruhsatlı işyerleri bakımından getirilen hukuki statüden ve hukuki korumalardan yararlandırılmasının önüne geçilmiş olup; bu gibi ruhsatsız şekilde faaliyette bulunulan işyerlerinin faaliyet göstermesinin engellendiği ve kapatma kararının uygulanmasının özel kolluk biriminin görev ve yetkileri arasında yer aldığında da kuşku yoktur.
Uyuşmazlıkta; işyerinin bulunduğu alana ilişkin imar planlarının onaylanmasına yönelik işlemin iptali istemiyle açılan davada verilen yürütmenin durdurulması kararı uyarınca işyerinin bulunduğu alanın plansız alan konumunda kaldığı gerekçesiyle davalı idare tarafından davacı şirketin ruhsat başvurusunun reddi üzerine ruhsatsız faaliyette bulunulduğundan bahisle işyerinin mühürleneceği bildirimine yönelik dava konusu işlemin tesis edildiği, dayanak alınan yürütmenin durdurulması kararı akabinde işlemin iptali yolunda … İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 08/06/2017 günlü, E:2015/1486, K:2017/4597 sayılı kararı ile bozulup, karar düzeltme aşamasında Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığının karar düzeltme isteminin reddine karar verildikten sonra Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından davadan feragat edilmesi nedeniyle … İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı kararı ile davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği görüldüğünden, her ne kadar işletmenin olduğu alanın plansız alan konumunda kaldığından bahisle davacı şirketin ruhsat başvurusunun reddine dair … günlü, … sayılı işlem dayanaksız kalmış ise de, bir işletmenin salt planlı alanda yer almasının ruhsat başvurusunun doğrudan kabulü anlamına gelmeyeceği, ruhsat başvurusunun mevzuattaki diğer şartlar yönünden de değerlendirme yapılmak suretiyle sonuçlandırılması gerektiği, kaldı ki ruhsat başvurusunda bulunulmuş olmasının davacı şirketin ruhsat almadan faaliyette bulunduğu gerçeğini ortadan kaldırmayacağı, davacının işletmekte olduğu işyerinin ruhsata tabi bir işyeri olmasına rağmen işyerinde ruhsatsız olarak faaliyet gösterildiği hususunun sabit olması karşısında, işyerinin mühürlemeye hazır hale getirilmesi yönünde tesis edilen dava konusu işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığından, söz konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVALI İDARENİN TEMYİZ İSTEMİNİN KABULÜNE,
2. … İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun temyize konu kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan haliyle 49. maddesinin 1/b fıkrası uyarınca BOZULMASINA,
3. Aynı maddenin 3622 sayılı Yasa ile değişik 3. fıkrası uyarınca, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın adı geçen İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Yasa'nın (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş (15) gün içinde Danıştay'da karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 22/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.