T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/4051
Karar No : 2022/3264
TEMYİZ EDEN (DAVALI) :... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davalı idarede zabıta memuru olarak görev yapan davacının, 2013 yılı Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Kasım, Aralık aylarında ve 2014 yılı Mart ayında eksik ödenen, 2013 yılı Ocak ve Şubat ayı ile Nisan 2014 - Haziran 2015 tarihleri arasında ise hiç ödenmeyen sosyal denge tazminatlarının ödenmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 08/08/2017 tarihli işlem ile 27/06/2014 tarihinde ... Sendikası (...-Sen) arasında imzalanan ve 31/03/2014-31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" şeklindeki düzenlemenin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan düzenleme yönünden; mevzuatta, belediyeler ve bağlı kuruluşlar ile il özel idarelerinin kadrolarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği belirtilmiş olmasına rağmen, davalı idare tarafından sözleşmeye normlar hiyerarşisi ilkesine aykırı olarak emekliliği hak etmiş olan memurlara sosyal denge yardım ödemesi yapılmayacağı yolunda hüküm konulduğu, davalı idarede çalışan memurlara sosyal denge tazminatı ödenmesinin dayanağı olan mevzuatta yer verilmeyen kısıtlamaların 27/06/2014 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesine konularak davacının parasal haklarından yoksun bırakılmasında hukuka uygunluk bulunmadığı, 2013 yılı Ocak ve Şubat ayları ile 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki döneme ilişkin sosyal denge tazminatının ödenmesi istemi yönünden, 27/06/2014 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan düzenlemenin hukuka aykırılığının tespit edilmiş olması sebebiyle, davacının bu yöndeki talebinin reddine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı; Mahkemece verilen ara kararına cevap olarak gönderilen ve 27/06/2014 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan düzenleme gereğince davacıya verilmiş olan performans değerlendirme notlarının incelenmesinde; davacının, 2013 yılı Ocak, Şubat, Mayıs ve Haziran aylarına ilişkin performans değerlendirme notlarının bulunmadığı, 2013 yılı Mart, Nisan, Temmuz, Ağustos, Kasım, Aralık ayları ile 2014 yılı Mart ay performans değerlendirme notlarının 60-75 puan aralığında kaldığı, bu durumda davacının söz konusu aylara ilişkin olarak %50 oranında sosyal denge ödemesi alması gerektiğinden, dava konusu işlemin bu kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı; 2013 yılı Mayıs ve Haziran ayında eksik ödenen sosyal denge tazminatının ödenmesi istemi yönünden; davacının söz konusu aylara ilişkin performans değerlendirme notu bulunmaması sebebiyle davacıya sosyal denge tazminatının tamamının ödenmesi gerektiğinden, dava konusu işlemin bu kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle; dava konusu 27/06/2014 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak alınan idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" hükmünün iptaline, dava konusu 08/08/2017 tarihli işlemin; 2013 yılı Ocak ve Şubat ayları ile 2014 yılının Nisan ayından 2015 yılının Haziran ayına kadar ödenmesi gereken sosyal denge tazminatının ödenmesi yönünden iptali ile bu aylara ilişkin sosyal denge tazminatlarının davacıya ödenmesine, 2013 yılı Mart, Nisan, Temmuz, Ağustos, Kasım, Aralık ayları ile 2014 yılının Mart ayında yapılmış olan eksik ödemenin düzeltilerek kalan kısımların ödenmesi istemi yönünden davanın reddine; 2013 yılı Mayıs ve Haziran aylarına ilişkin kısmının iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Sosyal denge sözleşmelerinin toplu sözleşme olmadığı, dolayısıyla toplu sözleşmeden farklı hükümler içerebileceği, karşılıklı müzakere sonucu imzalandığından hukuka aykırılığının ileri sürülemeyeceği, dava konusu düzenleme bireysel ve subjektif bir işlem olmadığından eşitlik ilkesine aykırılığının söz konusu olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen reddi, kısmen kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
16/08/2011 tarihinde ... Sendikası (... -Sen) arasında imzalanan ve 16/08/2011-30/03/2014 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" şeklindeki düzenlemenin ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararıyla iptali üzerine; davalı idarece anılan Sosyal Denge Sözleşmesinin kapsadığı 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arasındaki döneme ilişkin olarak davacıya sosyal denge tazminatı ödenmiştir.
Davacı tarafından, 03/07/2017 tarihinde yapılan başvuruda; 2013 yılı Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Kasım, Aralık aylarında ve 2014 yılı Mart ayında eksik ödenen, 2013 yılı Ocak ve Şubat ayı ile 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasında hiç ödenmeyen sosyal denge tazminatlarının ödenmesi talep edilmiştir.
Davalı idarece söz konusu başvuru üzerine tesis edilen 08/08/2017 tarihli işlemle; yargı kararı gereğince 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arası ödenen sosyal denge yardımının 2011 tarihli sözleşmenin 21. maddesi gereğince aylık performans değerlendirmeleri de dikkate alınarak yapıldığı, 2014 yılı Mart ayında eksik yapıldığı iddia edilen ödemenin, sözleşmenin 30/03/2014 tarihinde sona ermesi nedeniyle 15 günlük ödemeden kaynaklandığı, 31/03/2014-30/06/2016 tarihleri arasında ise 2014 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesi nedeniyle ödeme yapılmadığı bildirilmiştir.
Bunun üzerine; anılan işlemin ve 27/06/2014 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan düzenlemenin iptali istemiyle temyizen bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu karar; 27/06/2014 tarihinde imzalanan ve 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan düzenlemenin iptali istemi yönünden incelendiğinde;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda dava açma süresinin, özel yasalarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem ya da her ikisine karşı dava açabilecekleri belirtilmiştir.
Buna göre, ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan dava açma süresi içinde idari davaya konu edilmeyen düzenleyici işlemlerin, bu tarihten sonra davaya konu edilebilmeleri için, ilgili hakkında uygulama işlemi yapılmış olması, bireysel işlemin ise birlikte dava konusu yapıldığı düzenleyici işlemin uygulanması niteliğinde bulunması gerekmektedir.
4688 sayılı Kanun'un 32. maddesi gereğince, belediyeler ile yetkili sendika arasında imzalanan ve düzenleyici işlem niteliğinde olan Sosyal Denge Sözleşmesinin, sadece sözleşmenin taraflarınca belirlenen dönemi kapsadığı ve sosyal denge tazminatının her ay düzenli olarak yapılan bir ödeme olduğu dikkate alındığında; 2577 sayılı Kanun'un 7. ve 11. maddelerinde belirtilen süreler içerisinde dava konusu edilebilecekleri açıktır.
Dosyanın incelenmesinden; davalı idare ile yetki sendika arasında 16/08/2011 tarihinde imzalanan ve 16/08/2011 - 30/03/2014 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24. maddesinin birinci fıkrasının yargı kararıyla iptali üzerine, davalı idarece yargı kararı gereğince anılan sözleşme dönemine ilişkin olarak ödeme yapıldığı, davacının ise 03/07/2017 tarihli başvurusu ile; 2014 yılı Mart ayından sonraki sosyal denge tazminatlarının yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep ettiği, dava konusu 08/08/2017 tarihli işlemle, talep edilen döneme ilişkin sosyal denge tazminatının 27/06/2014 tarihinde imzalanan ve 31/03/2014-31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesi gereğince ödenmediğinin bildirilmesi üzerine, söz konusu işlemin ve dayanağı olan sözleşme hükmünün iptali istemiyle temyizen bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda; davacı tarafından, ödenmesi talep edilen sosyal denge tazminatının 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinden kaynaklandığı, davaya konu düzenlemenin de davacı hakkında son olarak 31/12/2015 tarihinde uygulandığı, dava konusu işlemde anılan döneme ilişkin olarak ödeme yapılmamasının ilgili hükümle gerekçelendirilmesinin, anılan işlemi uygulama işlemi haline getirmeyeceği dikkate alındığında, sözleşme süresinin bitiminden itibaren en geç 60 gün içerisinde veya bu süre içerisinde davalı idareye yapılan başvurunun reddi üzerine süresi içerisinde dava açılması gerekirken, 03/07/2017 tarihli başvuru üzerine tesis edilen işlem ile birlikte iptali istenilen dava konusu düzenleme yönünden davada süre aşımı bulunması nedeniyle esasının incelenmesine hukuken imkan bulunmamaktadır.
Bu itibarla; dava konusu düzenleme yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken, uyuşmazlığın esasına ilişkin olarak verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Temyize konu karar; dava konusu işlemin, Nisan 2014 - Haziran 2015 tarihleri arasında ödenmeyen sosyal denge tazminatının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı yönünden incelendiğinde;
İdare Hukuku ilkelerine göre, iptal kararları, iptali istenilen işlemi tesis edildiği tarih itibarıyla ortadan kaldırarak, o işlemin tesisinden önceki hukuki durumun geri gelmesini sağlar. Bir genel düzenleyici işlemin iptal edilmesi durumunda, verilmiş olan yargı kararının, sadece o davayı açanı değil, bu genel düzenleyici işlem ile ilgili diğer kişileri de etkileyeceği kuşkusuzdur.
Genel düzenleyici nitelikteki bir işlemin iptali yolundaki kararın, o düzenleme ile ilgili herkes için hüküm ifade edeceği dikkate alındığında; dava konusu işlemin dayanağı olan 27/06/2014 tarihinde imzalanan ve 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki dönemi kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinin, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edilmiş olması sebebiyle, davacının da söz konusu iptal kararının sonuçlarından yararlandırılması ve bu kapsamda kendisine 31/03/2014 - 31/06/2015 tarihleri arasındaki döneme ilişkin sosyal denge tazminatlarının ödenmesi gerekmektedir.
Bu duruma göre; İdare Mahkemesince dava konusu işlemin anılan kısmının iptali yönünden verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.
Temyize konu karar; dava konusu işlemin, 2013 yılı Ocak ve Şubat aylarında hiç ödenmeyen, 2013 yılı Mayıs ve Haziran aylarında ise eksik ödenen sosyal denge tazminatının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmının iptali istemi yönünden incelendiğinde;
Dava dosyası ile UYAP kayıtlarının incelenmesinden; Fatih Belediyesinde görev yapan bir başka personel tarafından, ... Sendikası (... -SEN) arasında 08/04/2011 tarihinde imzalanmış olan 16/08/2011 - 30/03/2014 dönemine ilişkin Sosyal Denge Sözleşmesinin 21. maddesinin (f) bendinin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinde açılan davada, anılan mahkemenin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararıyla; sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenmesi hukuken mümkün olmakla birlikte; somut uyuşmazlıkta, personelin Performans Değerlendirme Formu ile amirin kişisel değerlendirmesine tabi kılındığı; dolayısıyla performans değerlendirmesinin subjektif ölçütler taşıdığı, oysa sosyal denge tazminatının aylık tutarının, personelin amir tarafından kişisel olarak değerlendirilmesine dolayısıyla subjektif ölçütlere göre değil; personelin görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere, dolayısıyla objektif ölçütlere göre belirlenmesi gerektiğinden, söz konusu sözleşme maddesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, "Belediyenin tüzel kişiliğini ve yöneticilerini rencide edecek, çalışma düzenini ve çalışanların huzurunu bozacak nitelikte faaliyetlerde ve beyanda bulunan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125. maddesindeki fiileri işleyen, performansının düşük olduğu amirleri tarafından tespit edilen memurların, aylık sosyal denge yardımının, kurul tarafından belirlenecek miktarda kesileceğine" ilişkin düzenlemenin iptaline karar verildiği ve bu mahkeme kararının, kanun yollarına başvurulmayarak kesinleştiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; dava konusu işlemin dayanağını teşkil eden 08/04/2011 tarihli Sözleşmenin 21. maddenin (f) bendi, ... İdare Mahkemesinin kanun yollarına başvurulmayarak kesinleşmiş olan ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla hukuka aykırılığı saptanarak iptal edilmiş olduğundan ve düzenleyici işleme ilişkin iptal kararları, bu düzenleyici işlemden etkilenen üçüncü kişiler yönünden de sonuç doğurduğundan; hukuki dayanaktan yoksun kaldığı açık olan dava konusu işlemin, 2013 yılı Ocak ve Şubat aylarında ödenmeyen ve 2013 yılı Mayıs ve Haziran aylarında ise eksik ödenen sosyal denge tazminatlarının ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı yönünden verilen iptal kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.
Temyize konu karar, 2013 yılı Ocak ve Şubat ayları ile 2014 yılının Nisan ayından 2015 yılının Haziran ayına ilişkin sosyal denge tazminatlarının ödenmesi yönünde kurulan hüküm yönünden incelendiğinde;
Yargılama hukukunun temel ilkelerinden biri olan "taleple bağlılık" ilkesi uyarınca, yargı mercileri davacının istemi ile bağlı olup, istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar verilmesi mümkün değildir.
Davacı tarafından, sadece dava konusu işlemin iptalinin talep edildiği, iptal davasıyla birlikte tam yargı davası açılmadığı dikkate alındığında, İdare Mahkemesince; "taleple bağlılık ilkesi" gereği, dava dilekçesindeki taleple bağlı kalınarak karar verilmesi gerekirken, davacının talebi aşılarak sosyal denge tazminatının ödenmesi yolunda verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında usul kurallarına uygunluk görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen reddi ile ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının; dava konusu 08/08/2017 tarihli işlemin, 2013 yılı Ocak ve Şubat ayı, 2013 yılı Mayıs ve Haziran ayı ile 2014 yılının Nisan ayından 2015 yılının Haziran ayına kadar ödenmeyen sosyal denge tazminatının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmının iptaline yönelik karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu kısmının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
2. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulü ile Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan düzenlemenin iptali ve 2013 yılı Ocak ve Şubat ayları ile 2014 yılının Nisan ayından 2015 yılının Haziran ayına ilişkin sosyal denge tazminatlarının ödenmesine ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, kesin olarak 02/06/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.