T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/4446
Karar No : 2023/7841
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Yolcu taşımacılığı faaliyeti yapmakta olan davacı tarafından, … plakalı aracı için 27.06.2019 tarihli talebi üzerine düzenlenen … tarihli ve … numaralı "taşıma yetki belgesinin"; Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME'nin … tarih ve … sayılı kararı gereğince güzergah düzenlemesi yapılması gerekirken sehven düzenlendiğinden bahisle iptal edilmesine ilişkin Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Planlama ve Raylı Sistem Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; uyuşmazlıkta, davacının 27.06.2019 tarihli başvurusu üzerine davacı adına Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME'nin … tarih ve … sayılı kararı gereği, … tarihli ve … numaralı taşıma yetki belgesinin düzenlendiği, aradan yaklaşık 8 ay süre geçtikten sonra 12.03.2020 tarihinde söz konusu belgenin sehven düzenlendiğinden bahisle iptal edildiği görüldüğünden, anılan UKOME kararında belirtilen güzergahta yalnızca bir taşıt ile taşımacılık yapılabileceğine ilişkin bir ibare bulunmadığı da göz önüne alındığında, davalı idarenin, davacının başvurusu üzerine taşıma yetki belgesi düzenleme işleminin açık hata olarak kabul edilemeyeceğinden, ancak 2577 sayılı İYUK kapsamında genel dava açma süresi olan 60 gün içerisinde işlemin geri alınabilmesi mümkün iken, yaklaşık 8 ay sonra tesis edilen dava konusu geri alma işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacının taşıma yetki belgesi hakkı bulunmadığı, Ulaşım Planlama ve Raylı Sistem Dairesi Başkanlığınca düzenlenen yetki belgesinin usulde paralellik ilkesi gereği sehven düzenlendiğinden aynı Daire Başkanlığınca iptal edildiği, UKOME kararı bulunmadan araç sayısında bir artışa gidilemeyeceği, ek güzergah verilmesini taşıt artırımı olarak kötü niyetle ileri sürerek Mahkemeyi yanılttığı, davacının eşinden devraldığı bir taşıtla yolcu taşıma yetkisi bulunduğu, tek kazanılmış hakkının … tarihli ve … sayılı Antalya İl Trafik Komisyonunca verilmiş bulunan bir taşıtla Manavgat İlçesi …Mahallesi arasında yolcu taşıma hakkı olduğu, eşine ait hakkın davacıya devredilmesi üzerine 07/11/2018 tarihinde yetki belgesi düzenlendiği, açık hatalı işlemin her zaman geri alınmasının mümkün olduğu hususları ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Antalya İl Trafik Komisyonunun … tarih ve … sayılı kararı ile davacının eşi ...'in Manavgat İlçe Merkezi ile … Mahallesi arasında (sadece kendi köyü …'dan yolcu alması şeklinde) bir taşıt ile yolcu taşımacılığı yapması yönünde karar alındığı, …'in süresi içerisinde yaptığı başvurusu üzerine … tarih ve … sayılı UKOME Genel Kurulu kararı ile … adına 1 adet bireysel yetki belgesi düzenlenmesinin uygun bulunduğu, daha sonra hissesini eşi olan davacıya devrettiği ve yetki belgesi başvurusu yapıldığı, 07.11.2018 tarihinde davacı adına yetki belgesi düzenlendiği, davacının 22.05.2018 tarihli ek güzergah talepli başvurusu üzerine, … tarih ve … sayılı UKOME Genel Kurulu kararı ile, … Garajı ile …, … ve … Mahaleleri arasında toplu taşıma hattı bulunmaması sebebiyle hat güzergahının uygun bulunduğu, davacının 27.06.2019 tarihli dilekçesi ile söz konusu karar ile güzergah talebinin uygun bulunduğunu belirterek … plakalı yeni almış olduğu aracı ile toplu taşıma yapmak için yetki belgesi düzenlemesini talep ettiği, UKOME Genel Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı gereği … plakalı araca yetki belgesi düzenlenmesi için yaptığı başvuru neticesinde … tarih ve … numaralı "Taşıma Yetki Belgesi” nin düzenlendiği, daha sonra yetki belgesinin; anılan UKOME kararı gereğince davacı adına güzergah düzenlemesi yapılması gerekirken sehven düzenlendiğinden bahisle Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Planlama ve Raylı Sistem Dairesi Başkanlığı'nın … tarih ve … sayılı işlemi ile iptal edilmesi üzerine, söz konusu işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin (f) fıkrasında; "Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek", 7/p maddesinde; "Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek." büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmış, anılan Kanunun 9. maddesinde; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralına yer verilmiştir.
15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, … ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle…d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,...” görevli ve yetkilidir kuralı, “Ulaşım Koordinasyon Birimi” kenar başlıklı 21. maddesinde, “(1) UKOME'nin sekreterya hizmetleri, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde bu amaçla oluşturulacak ulaşım koordinasyon birimi tarafından yürütülür.”; “Görevleri" kenar başlıklı 22. maddesinde ise, “(1) Ulaşım koordinasyon birimi; a) Başkanın emir ve talimatları doğrultusunda gündemi hazırlar ve üyelere duyurur. b) Görüşme tutanaklarını düzenler. c) Alınan kararları yazar, üyelerin imzalarını tamamlatır ve ilgili mercilere gönderir. ç) UKOME toplantılarına üye gönderen kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlar. d) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plana uygun arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmaları doğrultusunda büyükşehir ulaşım planının yapılması için gereken ön çalışmaları yaparak kurula sunar.” hükümlerine yer verilmiştir.
Antalya Büyükşehir Belediyesi İlçeler Toplu Taşıma Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına dair Yönetmeliğin Geçici 2. maddesinde; "İl Trafik Komisyon Kararı ile taşımacılık yapma hakkı verilen gerçek ve tüzel taşımacıların, yönetmeliğin yayım tarihinden itibaren 180 (yüz seksen) gün içerisinde Daire Başkanlığına bu Yönetmelikte belirtilen usullere uygun olarak Yetki Belgesi almak için başvurmaları gerekmektedir. Süresi içerisinde başvuru yapmayan taşımacılara ilişkin alınmış olan İl Trafik Komisyon Kararı, UKOME Genel Kurul Kararı ile iptal edilir." kuralına yer verildiği, aynı yönetmeliğin Geçici 3. maddesinde; "İl Trafik Komisyon Kararı ile Taşıma Yetki Belgesi almak üzere Daire Başkanlığına süresi içerisinde başvuru yapan taşımacıların başvuruları, UKOME Genel Kurulunda değerlendirilir. Taşıma Yetki Belgesi almaya hak kazanmış olan taşımacılara taşıma şartlarına uygun türde Taşıma Yetki Belgesi tanzim edilir. Daha önce alınmış İl/İlçe Trafik Komisyon Kararları ve yetki belgeleri UKOME Genel Kurul Kararı ile iptal edilir." hükmüne yer verilmiştir.
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 22.12.1973 günlü, E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında ise; idarenin, açık hata, yokluk, gerçek dışı beyan veya hile hallerinde süre aranmaksızın işlemi geri alabileceği, bunun dışında kalan hallerde işlemin geri alınmasının ancak dava açma süresi içerisinde mümkün olduğu hükme bağlanmış olup, anılan karar yerleşik bir içtihattır. Söz konusu yerleşik içtihada göre; açık hata, yokluk, gerçek dışı beyan veya hile ile tesis edilen işlemlerin süre sınırlaması olmaksızın her zaman geri alınabileceği ve bu işlemlere dayanılarak elde edilen hak ve menfaatlerin kazanılmış hak olarak kabulünün mümkün olmadığı, bunun dışında kalan hallerde ise ancak dava açma süresi içerisinde işlemin geri alınabileceği açıktır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda aktarılan maddi olay, ilgili mevzuat hükümleri ile birlikte Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 22.12.1973 günlü ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararı birlikte değerlendirilmiştir.
Toplu taşıma araçları ile servis ve taksi sayılarının, bu araçların güzergahları ile bunların çalışma şekil şartlarının belirlenmesi ile çalışma ruhsatlarının/yetki belgelerinin düzenlenmesi konusunda karar verme yetkisinin Ulaşım Koordinasyon Merkezlerine ait olduğu anlaşılmakta olup, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde oluşturulan ulaşım koordinasyon biriminin ya da daire başkanlıklarının bu konuda işlem tesis etme yetkisinin bulunmadığı açıktır.
Uyuşmazlıkta, davacının 27.06.2019 tarihli taşıma yetki belgesi verilmesi talebi üzerine bu istemin, davalı belediye Ulaştırma Koordinasyon Merkezi tarafından değerlendirilerek karar verilmesi gerekirken, bu konuda karar verme yetkisi bulunmayan Ulaşım Planlama ve Raylı Sistem Dairesi Başkanlığınca (dava konusu işlemle iptal edilen) … tarihli ve … numaralı taşıma yetki belgesinin düzenlendiği, bu belgenin düzenlenmesinde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, dava konusu işlemle sehven düzenlendiğinden bahisle iptal edilen taşıma yetki belgesinin, davalı belediye UKOME Kurulunca düzenlenmesi gerekirken, yetkisi bulunmayan Ulaşım Planlama ve Raylı Sistem Dairesi Başkanlığınca düzenlenmesinde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığından, dava konusu işlemle anılan belgenin iptal edilmesinde bu yönden hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bunun yanında, davacının taşıma yetki belgesi verilmesi istemi üzerine; davacının bir taşıtla yolcu taşıma hakkı dışında ikinci bir taşıtla yolcu taşıması yapabileceğine dair bir UKOME kararı bulunmadığı halde, davalı idarenin davacıya ek güzergah verilmesine ilişkin UKOME kararı hatalı olarak esas alınarak, davacının taşıma yetki belgeli taşıtı dışında yeni aldığı ikinci taşıtına da taşıma yetki belgesi düzenlenmesinde idarece açık hataya düşüldüğü ve yetkisiz birimce açık hata sonucu düzenlenen işlemin ise anılan Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararında da belirtildiği üzere her zaman geri alabileceği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu taşıma yetki belgesinin iptali işleminde bu yönden de hukuka aykırılık görülmemiştir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4. Kesin olarak, 26/12/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.