Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2021/4729 E. , 2022/3289 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/4729
Karar No : 2022/3289
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. …
DİĞER DAVALI : … Üniversitesi Rektörlüğü
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, 1998-1999 Eğitim-Öğretim yılında Samsun ili, Merkez ilçe, … Köyü İlköğretim Okulunda vekil öğretmen olarak görev yapmakta iken, 10/02/1999 tarihinde okulun bahçe düzenlemesi esnasında gözüne yabancı cisim kaçması suretiyle yaralandığı ve sonrasında yapılan hatalı tıbbi müdahaleler neticesinde sol gözünü kaybettiği ileri sürülerek 20.000,00 TL maddi ve 10.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, olayda Milli Eğitim Bakanlığının kusursuz sorumluluğu bulunduğu gerekçesiyle bilirkişi raporuyla 91.678,50 TL iş gücü kaybı zararının tespit edilmesine karşın taleple bağlılık ilkesi gereği 20.000,00 TL maddi, 10.000,00 TL manevi tazminat isteminin Milli Eğitim Bakanlığı yönünden kabulü ile söz konusu tutarların Bakanlıkça ödenmesine karar verildiği, ancak davanın bakıldığı dönemde İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda miktar artırımı müessesesine henüz yer verilmemiş olması nedeniyle maddi zararına ilişkin miktar artırım talebinde bulunamadığı, bu nedenle karşılanmayan 71.678,50 TL maddi zararının tazmini istemiyle Milli Eğitim Bakanlığı aleyhine açtığı davada ... İdare Mahkemesinin … tarihli ve E:…, K:… sayılı kararıyla davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen kararın temyiz kanun yolundan geçerek kesinleşmesi üzerine adil yargılama ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiği iddiasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yaptığı başvurunun, Mahkemenin … tarih ve … sayılı kararıyla dostane çözüm nedeniyle listeden çıkarılmasına karar verildiği, buna göre ortaya çıkan yeni hukuki durum çerçevesinde Milli Eğitim Bakanlığı aleyhine açılan ve süre ret kararı ile kesinleşen davada yargılanmanın yenilenmesine karar verilerek mahrum kalınan 71.678,50 TL maddi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin … sayılı kararı ile davacının başvurusunu dostane çözüm kararıyla dava listesinden çıkarması sebebiyle, söz konusu karara istinaden davacının yargılamanın yenilenmesi istemiyle yaptığı başvurusunun 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nu 53/3 maddesi uyarınca kabul edildiği, dava konusu olayda davacının iş gücü kaybı nedeniyle uğradığı zararın tespiti amacıyla yaptırılan ve dosya kapsamında yer alan bilirkişi raporunda davacının 91.678,50 TL iş gücü kaybı zararının belirlendiği, ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile verilen hüküm dikkate alınarak ve davacının talebiyle bağlı kalınarak 71.678,50 TL maddi tazminatın idareye başvuru tarihi olan 26/01/2000 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı Milli Eğitim Bakanlığı tarafından davacıya ödenmesine, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Rektörlüğünce uygulanan tıbbi müdahaleyi kusurlandırıcı bir olguya rastlanamaması nedeniyle anılan idareye yönelik tazminat talebinin reddi yönündeki … tarih E:…, K:… sayılı Samsun İdare Mahkemesi kararının Danıştay Onuncu Dairesinin 28/03/2005 tarih ve E:2002/4689, K:2005/1362 sayılı kararıyla onandığı ve adı geçen davalı kurum lehine vekalet ücretine hükmedilmemesi nedeniyle bozulduğu dikkate alındığında davanın Ondokuz Mayıs Üniversitesi Rektörlüğünün avukat aracılığıyla takip edildiği görüldüğünden adı geçen kurum lehine vekalet ücretine hükmedilmesine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davacı tarafından, yeniden yargılama yapılmasına ilişkin taleplerinin davalı … Bakanlığı yönünden olup, … Üniversitesi Rektörlüğü yönünden olmadığı halde Mahkemece … Üniversitesi Rektörlüğünün de davalı olarak yeniden yargılamaya tabi tutulup Rektörlük lehine vekalet ücretine hükmedilmesinin doğru ve yerinde olmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı … Bakanlığı tarafından, doğru ve yerinde olmayan Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN SAVUNMALARI : Davacı tarafından davalı … Bakanlığının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmakta olup; davalı … Bakanlığı tarafından davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 53. maddesinin 2. fıkrası hükmü uyarınca yargılamanın yenilenmesi istemi hakkında, yenilenmesi istenilen yargılamada esas hakkında kararı vermiş olan ... İdare Mahkemesince değerlendirme yapılıp bir karar verilmesi gerektiğinden … İdare Mahkemesince verilen kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Davacı tarafından 1998-1999 Eğitim-Öğretim yılında Samsun ili, Merkez ilçe, … Köyü İlköğretim Okulunda vekil öğretmen olarak görev yapmakta iken, 10/02/1999 tarihinde okulun bahçe düzenlemesi esnasında gözüne yabancı cisim kaçması suretiyle yaralandığı ve sonrasında yapılan tıbbi müdahaleler neticesinde sol gözünü kaybettiği ileri sürülerek 20.000,00 TL maddi ve 10.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle … Bakanlığı ve … Rektörlüğü aleyhine açılan dava sonucunda davanın reddi yolunda verilen … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyiz incelemesi üzerine Danıştay Onuncu Dairesinin 28/03/2005 tarih ve E:2002/4689, K:2005/1362 sayılı kararıyla … Üniversitesi Rektörlüğü yönünden davanın reddine ilişkin kısmının onanmasına, … Bakanlığı yönünden davanın reddine ilişkin kısmı ile … Üniversitesi Rektörlüğü lehine vekalet ücretine hükmedilmemesine ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmiştir.
... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, Danıştay Onuncu Dairesinin kısmen bozma kararına uyulmak suretiyle, dava konusu olay nedeniyle davacının %40 oranında iş gücü kaybına uğradığının, davacının maddi zararının hesaplanmasına yönelik yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen ve hükme esas alınabilecek nitelikte bulunan rapora göre 91.678,50 TL maddi zararının bulunduğunun anlaşıldığı gerekçesine yer verilmiş; ancak taleple bağlı kalınarak davacının 20.000,00 TL maddi, 10.000,00 TL manevi tazminat isteminin kabulü ile anılan tutarların idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte … Bakanlığı tarafından davacıya ödenmesine, 350,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak … Üniversitesi Rektörlüğüne ödenmesine karar verilmiştir.
Anılan karar, Danıştay Onuncu Dairesinin temyiz (31/03/2009 tarih ve E:2008/10767, K:2009/2518 sayılı karar) ve karar düzeltme (17/11/2009 tarih ve E:2009/11529, K:2009/9760 sayılı karar) kanun yolu incelemelerinden geçerek kesinleşmiştir.
Bilahare davacı, kesinleşen yargılama kapsamında alınan bilirkişi raporuyla tespit edilen, ancak miktar artırımı müessesesinin yokluğu ve taleple bağlılık ilkesi gereği hükme bağlanamayan 71.678,50 TL maddi zararının tazmini istemiyle ek bir tam yargı davası açmıştır. Dava sonucunda, ... İdare Mahkemesinin … tarihli ve E:…, K:… sayılı kararıyla davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiş ve işbu karar, Danıştay Onuncu Dairesinin temyiz (31/12/2011 tarih ve E:2008/11329, K:2011/6125 sayılı karar) kanun yolu incelemesinden geçerek kesinleşmiştir.
Ardından davacı tarafından, ... İdare Mahkemesi nezdinde açtığı ilk davanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının; ... İdare Mahkemesi nezdinde açtığı ek davanın süre aşımı yönünden reddedilmesi nedeniyle de adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiğinden bahisle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine … numaralı başvuru yapılmıştır.
Bu başvurunun incelenmesi aşamasında yürürlüğe giren 6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun uyarınca Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna davacı tarafından yapılan başvuru sonucu Komisyonun … tarihli ve … sayılı kararıyla, ... İdare Mahkemesi nezdinde açtığı ilk davanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle davacının adil yargılanma hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle 9.700,00 TL tazminat ödenmesine; ... İdare Mahkemesi nezdinde açtığı ek dava yönünden makul sürede yargılanma hakkı ihlal edilmediğinden açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle başvurunun reddedilmesine karar verilmiştir.
Davacının AİHM nezdindeki başvurusunun konusunu teşkil eden ilk hak ihlali iddiasının, Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonunca kabul edilerek zararının giderilmesi üzerine, AİHM başvurusu, ikinci hak ihlali iddiası olan ... İdare Mahkemesi nezdinde açtığı ek davanın süre aşımı yönünden reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiği iddiasına inhisar edilerek sürdürülmüş; sonuç olarak T.C. Devleti (Hükümet) tarafından ihlal iddiasının kabul edilerek 1.000 Euro ödenmesinin taahhüt edilmesi ve başvurunun incelenmesi aşamasında yürürlüğe giren 7145 sayılı Kanun ile miktar artırım hakkının tanınmasının başvurucunun zararını gidereceğinin anlaşılması üzerine ulaşılan dostane çözüm nedeniyle başvurunun listeden çıkarılmasına 08/10/2019 tarihinde karar verilmiştir.
Bakılan dava; davacının karşılanmadığını belirttiği 71.678,50 TL maddi zararının tazmini istemiyle Milli Eğitim Bakanlığı aleyhine ... İdare Mahkemesi nezdinde açtığı davanın süre aşımı yönünden reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiğinden bahisle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yaptığı başvurunun yukarıda belirtilen şekilde karara bağlanması üzerine ortaya çıkan yeni hukuki durum çerçevesinde yargılanmanın yenilenmesine karar verilerek mahrum kalınan 71.678,50 TL maddi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Öte yandan, … Üniversitesi Rektörlüğünün 08/09/2020 kayıt tarihli dilekçesinde, davacının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yaptığı başvurunun dostane çözüm yoluyla kayıtlardan düşülmesi sonrasında davacı tarafından yapılan yargılamanın yenilenmesi başvurusunda idarelerinin davalı konumunda olmadığı, davanın reddi yolundaki kararın idareleri yönünden kesinleştiği, kaldı ki AİHM kararında da idarelerine yer verilmediği belirtilerek idarelerine husumet yöneltilemeyeceği belirtilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Yargılamanın yenilenmesi" başlıklı 53. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, hükmün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya hüküm aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi durumunda yargılamanın yenilenmesine karar verileceği; 2. fıkrasında yargılamanın yenilenmesi isteklerinin esas kararı vermiş olan mahkemece karara bağlanacağı hüküm altına alınmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dava dosyasının incelenmesinden; davacının uyuşmazlık konusu olayla ilgili olarak açtığı her iki davanın da AİHM nezdindeki başvurusunun konusunu teşkil ettiği, ancak ilk hak ihlali iddiası olan ... İdare Mahkemesi nezdinde açtığı davanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasının, Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonunca kabul edilerek zararının giderilmesi üzerine, AİHM başvurusunun, ikinci hak ihlali iddiası olan ... İdare Mahkemesi nezdinde açtığı davanın süre aşımı yönünden reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiği iddiasına inhisar edilerek sürdürüldüğü; sonuç olarak AİHM tarafından yalnızca ikinci hak ihlali iddiasıyla sınırlı olarak yapılan inceleme sonucu taraflarca ulaşılan dostane çözüm nedeniyle başvurunun listeden çıkarılmasına karar verildiği; yargılamanın yenilenmesi istemine konu bakılan davanın da davacının karşılanmadığını belirttiği 71.678,50 TL maddi zararının tazmini istemiyle Milli Eğitim Bakanlığı aleyhine ... İdare Mahkemesi nezdinde açtığı ve Mahkemenin … tarihli ve E:…, K:… sayılı kararıyla davanın süre aşımı yönünden reddedilmesi ile sonuçlanan ve Danıştay Onuncu Dairesinin temyiz (31/12/2011 tarih ve E:2008/11329, K:2011/6125 sayılı karar) kanun yolu incelemesinden geçerek kesinleşen yargılamaya ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 53. maddesinin 2. fıkrasının açık hükmü karşısında, işbu yargılamanın yenilenmesi istemi hakkında, yenilenmesi istenilen yargılamada esas hakkında kararı vermiş olan …. İdare Mahkemesince değerlendirme yapılıp bir karar verilmesi gerekirken, …. İdare Mahkemesince karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan; işbu bozma kararı üzerine yapılacak yargılamada, .. İdare Mahkemesinde açılan davanın sadece … Bakanlığı husumetiyle açıldığının dikkate alınması gerektiği de tabiidir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2. ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararının BOZULMASINA,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesi, 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (on beş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 16/06/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.