T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/4817
Karar No : 2023/2187
DAVACI : … Odaları Birliği
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı - …
VEKİLİ : …, Hukuk Müşaviri (E-Tebligat)
DAVANIN KONUSU : 26/03/2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğe 19/03/2021 tarih ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesiyle eklenen Ek-1. madde ile 4. maddesiyle eklenen Geçici 5. maddenin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :Dava konusu Yönetmeliğin değişiklik sürecine değinilerek dava konusu Yönetmelik öncesinde Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte değişiklik yapan 26/12/2019 tarihli, 30990 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmeliğin 18. ve 22. maddelerinin iptali istemiyle Danıştay Altıncı Dairesinin E:2020/2298 sayılı dosyasında dava açtıklarını, anılan Yönetmeliğin 22. maddesi ile Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğin Geçici 3. maddesinin değiştirildiği, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 11/11/2020 tarihli, 2020/339 sayılı kararı ile maddenin yürürlüğünün durdurulduğu, dava konusu edilen Yönetmelik değişikliği ile yürütmenin durdurulmasına ilişkin karar doğrultusunda yeni düzenleme yapıldığı, yeni düzenlemelerin Yürütmeyi Durdurma kararını yok sayan bir önceki davaya gerekçe olan eksiklikler taşıdığı, Elektrik Piyasası Kanunun Geçici 8. Maddesinin 04/06/2016 tarih ve 6719 sayılı Yasa ile yeniden düzenlenerek, elektrik üretim tesislerine çevre mevzuatına uyumları için 31/12/2019 tarihine kadar süre tanındığı, 31/12/2019 tarihi itibarıyla çevre mevzuatına uyuma yönelik yatırımların tamamlanmış ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin alınmış olması gerektiği, çevre mevzuatına uyum konularından birinin de atıkların depolanması olduğu, bu hususta alınması gereken izin ve lisansların 31/12/2019 tarihine kadar alınmış olması gerektiği, 21/12/2019 tarihinden birkaç gün önce 26/12/2019'da çıkarılan Yönetmelik değişikliği ile 6446 sayılı Yasanın Geçici 8. maddesi kapsamındaki elektrik üretim tesislerine muafiyet tanındığı, çevre mevzuatına uygun olmayan, mevcut hallerinde çevre izni almaları mümkün olmayan elektrik üretim tesislerinin 01/01/2020 tarihinde kapatılması gerekirken, 26/12/2019 tarihli Yönetmelik değişikliği ile elektrik üretim tesislerinin çevre mevzuatına uyumlu olmasa bile alacakları akademik rapor ile faaliyetlerine devam edebilir hale geldikleri, mevzuatın fiili duruma uydurulduğu, 26/12/2019 tarihli Yönetmelik değişikliğine dayanarak verilen geçici faaliyet izin belgesi ve çevre izin lisansı alan tesislerin faaliyetlerinin devamına imkan tanındığı, söz konusu Yönetmelik ile termik santrallerin Çevre İzin Belgesi veya Çevre İzni ve Lisansı Belgesinin ilk aşaması olan Geçici Faaliyet Belgesinden muaf oldukları, dava konusu Yönetmelik ve iptal edilen 26/12/2019 tarihli bir önceki Yönetmeliğe göre akademik rapor hazırlanması halinde çevre izni için gerekli belgelerden il müdürlüğü uygunluk yazısı ve düzenli depolama tesisi uygun yazısının istenmeyeceğinin düzenlendiği, yeni düzenlemenin de kamu yararı ve hukuki belirlilik ilkelerine aykırılık taşıdığı, akademik raporun içeriğinin ne olacağı, hangi yetkinliğe sahip kişilerce verileceği ve raporun kimler tarafından hangi kıstaslara göre onaylanacağı hususunda yeterli ve gerekli açıklığın bulunmadığı, geçici madde olarak düzenlenmesi gereken hükmün ek madde olarak düzenlenerek istisna halinin olağanlaştırıldığı, genel düzenleme niteliği kazandırıldığı, akademik rapora ilişkin yeni eklenen ifadelerle akademik raporun içeriğinin kıstaslarının oluşturulduğunun düşünüldüğü ancak yine İdari Dava Daireleri Kurulu kararında belirtilen belirsizliklerin korunduğu, akademik rapor formatında içeriğinin nasıl doldurulacağına ilişkin herhangi bir kıstasın bulunmadığı, genel başlıkların verilmekle yetinildiği, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğinde yer alan çevre izin ve lisans başvurularında sunulması gereken Ek-3A, Ek-3B ve Ek-3C'de belirtilen formatlara göre dava konusu Yönetmelik ekinde yer alan Ek- 7 formatın yetersizliği ve belirsiziliğinin açıkça görüldüğü, akademik raporun içeriğinde güncellik kabulü, güvenilir veri kaynağı kullanımı ve başlıkların içerisinde belirtilmesi zorunlu olan bilgilerin tanımlanmadığı, eksik ve hatalı veriler içermesi muhtemel olan raporlarda oluşacak eksikliklerin ve yanlışların kim tarafından inceleneceğinin belirsiz olduğu, akademik raporu hazırlayacak kurulun asgari yeterliliğine ilişkin bir belirliliğin halen olmadığı, mevcut durumda elektrik üretim tesislerine Kanun ile tanınan ve Anayasa Mahkemesi Kararı ile kesin süre olarak tanınan muafiyetin 2. kez Yönetmelik düzenlemesi ile uzatılmaya çalışıldığı, bu durumun hukuki istikrar değil hukuka aykırı düzenlemede ısrar anlamına geldiği, dava konusu değişiklik ile yürürlüğe giren Geçici 5. madde ile zaten bir yılı aşkın süredir hukuka aykırı işlediği sabit hale gelen santrallere verilen sürenin 19/06/2021 tarihine kadar uzatıldığı, santrallere 1,5 yıl daha ek süre tanındığı, yönetmelikle kanuna aykırı düzenleme yapılamayacağı, daha önce verilen yürütmenin durdurulması kararının hukuken geçersiz sayıldığı, 26/12/2019 tarihinde Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte yapılan değişiklik neticesinde verilen çevre izinlerinin İdari Dava Dairesi Kurulu tarafından verilen yürütmeyi durdurma kararı sonrasında geçersiz hale geldiği, dava konusu yönetmelik değişikliği ile Akademik Raporu sunan bir işletmenin çevre izin belgesinin iptal edilmeyeceğinin anlaşıldığı, Akademik Raporun, ancak mevcut durumu, koşulları ve alınması gereken önlemleri sıralayabileceği, sıralanan önlemlerin ve yapılması gereken yatırımların ne zaman tamamlanabileceğine ilişkin durumun ancak tesisin kendi özel şartları içerisinde değerlendirilebileceği, akademik raporda yapılması gereken yatırımları fiziki ve teknik şartları gereği, uzun bir sürede tamamlayabilecek bir tesisin yine belirsiz bir süre çevreyi kirleterek çalışmasına olanak tanınmış olacağı, yapılan düzenleme ile kamu yararının korunmadığı, yargı kararını bertaraf etme niteliği taşındığı ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : 23/03/2010 tarihli ve 27533 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğin mevcuttaki uygulanmasından kaynaklanan sorunların giderilmesi, bürokrasisinin azaltılması, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Geçici 8'inci maddesi kapsamındaki termik santrallerin kül depolama sahalarının lisans alabilmesi ve 1 No'lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereğince güncelleme gerekliliğinden dolayı mevcut Yönetmelikte değişiklik yapılmasına ihtiyaç duyulduğu, 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Geçici 8. maddesi uyarınca, elektrik üretim tesislerine çevre mevzuatına uyumuna yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanması amacıyla 31/12/2019 tarihine kadar süre tanındığı, 26/3/2010 tarihli ve 27533 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğin "Mevcut tesisler için atık kabulü" başlıklı Geçici 3. maddesi hükmünün 26/12/2019 tarihli ve 30990 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirildiği, söz konusu değişikliğe karşı TMMOB tarafından açılan davada verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin karara karşı yapılan itiraz üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 11/11/2020 tarihli ve YD İtiraz No: 2020/340 sayılı kararı ile yürütmenin durdurulması talebinin reddine dair kararın kaldırılmasına ve dava konusu Yönetmeliğin 18 inci ve 22'nci maddelerinin yürütülmesinin durdurulmasına karar verilmiş olması nedeni ile söz konusu yürütmeyi durdurma kararında belirtilen gerekçelere istinaden tekrar yönetmelik değişikliğine gidildiği ve 19.03.2021 tarihli ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği, anılan Yönetmeliğin 2. maddesi ile "Elektrik üretim santralleri atıklarının depolandığı mevcut tesisler" başlıklı Ek Madde 1; 4. maddesi ile "Mevcut tesislerde uygulama süreci" başlıklı Geçici Madde 5 hükmünün getirildiği, dava dilekçesinde belirtilen akademik kurumsal rapor içeriğinin belirsiz olduğu ifadesinin gerçeği yansıtmadığı, akademik raporun Yönetmeliğin Ek-7 formatında belirtilen esaslara göre hazırlanacağı, Ek- 7 formatında hazırlanan kurumsal akademik raporda ortaya çıkan söz konusu iyileştirme çalışmalarının yapılması için Yönetmeliğin yürürlük tarihinden itibaren 3 aylık süre tanındığı, termik santral enerji üretim proseslerinden kaynaklanan muhtemel atıklara Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-4 atık listesinde yer verildiği, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Geçici 8. maddesi kapsamında yer alan termik santrallerden kaynaklanan küllerin depolandığı kül depolama sahalarında depolanan atıkların Ek-4 atık listesinde tehlikesiz atık olarak değerlendirildiği, Ek-4 atık listesinin Avrupa Birliğinin 2000/532/EC sayılı Komisyon Kararından alındığı, Avrupa Birliği ülkelerinde de termik santral küllerinin tehlikesiz atık olarak yönetildiği, kurumsal akademik raporun, bilim insanlarınca yapılan tetkik, inceleme, analiz ve saha çalışmaları sonuçlarının sunulduğu, içeriği ve hazırlayıcıları itibarıyla akademik, ilgili üniversitenin kurumsal yazışma kurallarına göre üniversite rektörlüğü veya fakülte dekanlığı tarafından imzalanarak sunulması itibarıyla de kurumsal nitelik taşıyan rapor olarak tanımlandığı, dava konusu Yönetmelik değişikliği ile belirlenmiş olan Ek-7 formatı kapsamında hazırlanan kurumsal akademik rapor çalışmalarında; mevcut atık depolama sahalarında atık kütlesi ve saha özelinde mevcut durum tespiti yapıldığı, halihazırda sahada bulunan gözlem kuyularında yeraltı suyu kalitesi izleme çalışmaları yürütüldüğü, ilave kuyu açılmasının gerekli olduğu yerlerde ilave kuyu açtırıldığı, atık kütlesinin stabilitesi ve sedde duraylılığı çalışmaları yaptırıldığı, üniversitelerin çevre ve inşaat mühendisliği bölümü öğretim üyeleri tarafından hazırlanan kurumsal akademik raporlarda, çevre kirliliği, depremsellik, atık ve sedde duraylılığı, tozuma açısından saha özelinde değerlendirmelere yer verildiği, sahada yapılması gereken iyileştirme çalışmalarının ortaya konulduğu, alınması gereken çevresel önlemler ve depolama sahasının işletilmesinde uyulması gereken hususların belirtildiği, mevcut mevzuata göre inşa edilmemiş depoların tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de olduğu, Avrupa Birliğinin 99/31/EC sayılı Düzenli Depolama Direktifinin "Mevcut Depolama Sahaları" başlıklı 14. maddesinde de bu kapsamda yer alan tesislere ilişkin düzenlemeler yapıldığı, mevcut sahalara ilişkin düzenlemelerin, iyileştirme yapılabilecek durumda olan sahalarda gerekli tedbirlerin alınarak işletmeye devam edilmesi, iyileştirme yapılmasının mümkün olmaması halinde ise kapatılmasına yönelik olduğu, hazırlanacak kurumsal akademik rapor kapsamında yapılan izleme ve değerlendirme çalışmaları sonucunda daha etkin izleme ve denetim yapılmasının sağlanacağı, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Geçici 8. maddesi kapsamında yer alan elektrik dağıtım şirketlerine ait kül depolama sahalarının her birinin 30-40 yıldır kullanılan sahalar olduğu, bu sahaların Bakanlığın izleme ve denetim sürecine dahil edilmek üzere lisanslandırılmasında yeni kurulan depolama sahaları için izlenen prosedürün izlenemeyeceğinin açık olduğu, yeni kurulan düzenli depolama sahalarının projesinin Bakanlıkça uygun bulunmasını müteakip inşaat işlerinin, denetim firması kontrollüğünde yapıldığı, inşaat süresince tesis inşaatının projesine uygun şekilde yapıldığına ilişkin denetim raporlarının Bakanlığa sunulduğu, denetim firmasınca sunulan nihai inşaat denetim raporuna istinaden Düzenli Depolama Onay Belgesi ve İl Müdürlüğünce de fiziki şartların yerine getirildiğini gösteren Uygunluk Yazısı düzenlendiği, bu bakımdan yeni inşa edilmemiş mevcut bir saha için Düzenli Depolama Onay Belgesi istemenin makul olmadığı, hukuksal ve teknik anlamda uygun olmadığı, 19/03/2021 tarihli ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik yapılmasına Dair Yönetmeliğin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda termik santrallerin kül sahalarında oluşabilecek çevre kirliliğinin önlemesi ve çevrenin korunmasını sağlamak amacıyla daha etkin denetim ve izleme yapılması ve kamu yararı gözetilerek düzenlendiği belirtilerek dava konusu değişikliklerin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : 26/03/2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğe 19/03/2021 tarih ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesiyle eklenen Ek-1. maddenin, 4. maddesiyle eklenen Geçici 5. maddenin iptali istemiyle açılan davada; Ek-1. maddede düzenlenen ve içeriğine değişiklik Yönetmeliğinin 5. maddesiyle eklenen Ek-7 formatında yer verilen kurumsal akademik raporun; atık depolama alanı zemin etüd raporu, depremsellik durumu, zemin taşıma gücü, alanın yer altı suyu akım yönü ve seviyesine yönelik atık depolama alanının jeolojik ve hidrojeolojik durumu yönlerinden de bilgiler içereceği gözetildiğinde, akademik raporun düzenlemesinde jeoloji ve jeofizik mühendisliği bölümü öğretim üyelerine de yer verilmesi gerektiğinden, akademik raporun yalnız çevre ve inşaat mühendisliği bölümü öğretim üyeleri tarafından hazırlanmasına ilişkin düzenlemede hukuka uyarlılık görülmediğinden değişiklik Yönetmeliğin 2. maddesiyle eklenen Ek-1. maddesinin 2. fıkrasının iptal edilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, 26/03/2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğe 19/03/2021 tarih ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesiyle eklenen Ek-1. maddenin, 4. maddesiyle eklenen Geçici 5. maddenin iptali istemiyle açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması" başlıklı 56. maddesinin 1 ve 2. fıkralarında; "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir." hükmü yer almaktadır.
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamaktır." hükmü, "Kirletme yasağı" başlıklı 8. maddesinde; "Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır. Kirlenme ihtimalinin bulunduğu durumlarda ilgililer kirlenmeyi önlemekle; kirlenmenin meydana geldiği hallerde kirleten, kirlenmeyi durdurmak, kirlenmenin etkilerini gidermek veya azaltmak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler.
" hükmü, "İzin alma, arıtma ve bertaraf etme yükümlülüğü" başlıklı 11. maddesinde; "Üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıklarını alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmeler ile yerleşim birimleri atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle veya ettirmekle ve öngörülen izinleri almakla yükümlüdürler. .... Atık üreticileri uygun metot ve teknolojiler ile atıklarını en az düzeye düşürecek tedbirleri almak zorundadırlar. Atıkların üretiminin ve zararlarının önlenmesi veya azaltılması ile atıkların geri kazanılması ve geri kazanılabilen atıkların kaynağında ayrı toplanması esastır. Atık yönetim plânlarının hazırlanmasına ilişkin esaslar, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Geri kazanım imkânı olmayan atıklar, yönetmeliklerle belirlenen uygun yöntemlerle bertaraf edilir. .... Üretici, ithalatçı ve piyasaya sürenlerin sorumluluğu kapsamında yükümlülük getirilen üreticiler, ithalatçılar ve piyasaya sürenler, ürünlerinin faydalı kullanım ömrü sonucunda oluşan atıklarının toplanması, taşınması, geri kazanımı, geri dönüşümü ve bertaraf edilmelerine dair yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ve bunlara yönelik gerekli harcamalarının karşılanması, eğitim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla Bakanlığın koordinasyonunda bir araya gelerek tüzel kişiliği haiz birlikler oluştururlar. Bu kapsamda yükümlülük getirilen kurum ve kuruluşların sorumluluklarının bu birliklere devrine ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir. .... Tehlikeli atık üreticileri, yönetmelikle belirlenecek esaslara göre atıklarını bertaraf etmek veya ettirmekle yükümlüdürler. ..... " hükmü yer almaktadır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun "Üretim tesislerinin çevre mevzuatıyla uyumlu hâle getirilmesi" başlıklı Geçici 8. maddesi ise; "EÜAŞ veya bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri ile varlıklarına ve 4046 sayılı Kanun kapsamında oluşturulacak kamu üretim şirketlerine ve kamu üretim şirketlerine ait üretim tesislerine, bunlardan bu maddede yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce özelleştirilmiş olanlarla, yürürlük tarihinden sonra özelleştirilecek olanlar için de geçerli olmak üzere, çevre mevzuatına uyumuna yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanması amacıyla 31/12/2019 tarihine kadar süre tanınır. Bu süre zarfında ve önceki dönemlere ilişkin olarak bu gerekçeyle, EÜAŞ veya bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri ile varlıklarında ve 4046 sayılı Kanun kapsamında oluşturulacak kamu üretim şirketlerinde ve kamu üretim şirketlerine ait üretim tesislerinde, bunlardan bu maddede yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce özelleştirilmiş olanlarla, yürürlük tarihinden sonra özelleştirilecek olanlar için de geçerli olmak üzere, elektrik üretim faaliyeti durdurulamaz ve idari para cezası uygulanmaz. Çevre mevzuatına uyuma yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanmasına ilişkin usul ve esaslar bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde Bakanlık tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.” şeklinde düzenlenmiştir.
02/04/2015 tarih ve 29314 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 1. maddesinde; bu Yönetmeliğin amacının; atıkların oluşumundan bertarafına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetiminin sağlanması, atık oluşumunun azaltılması, atıkların yeniden kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı gibi yollar ile doğal kaynak kullanımının azaltılması ve atık yönetiminin sağlanması, çevre ve insan sağlığı açısından belirli ölçütlere, temel şart ve özelliklere sahip, bu Yönetmelik kapsamındaki ürünlerin üretimi ile piyasa gözetimi ve denetimine ilişkin genel usul ve esasların belirlenmesi olduğu belirtilmiş, aynı Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (jj) bendi; Tehlikeli atıkları; Yönetmeliğin EK-3/A’da yer alan tehlikeli özelliklerden birini ya da birden fazlasını taşıyan, EK-4’te altı haneli atık kodunun yanında yıldız (*) işareti bulunan atıklar olarak, (kk) bendi ise; Tehlikesiz atıkları; EK-4 atık listesinde yıldız (*) işareti bulunmayan atıklar olarak tanımlamış, anılan Yönetmeliğin EK-4 atık listesinde; 17.05 Toprak (Kirlenmiş Yerlerde Yapılan Hafriyat Dahil), Taşlar ve Dip Tarama Çamurları kodu altında, 17.05.05*: Tehlikeli maddeler içeren dip tarama çamuru, 17.05.06: 17.05.05 dışındaki dip tarama çamuru, kodlarına yer verilmiştir.
10/09/2014 tarih ve 29115 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; Çevre İzni: Çevre Kanunu uyarınca alınması gereken; hava emisyonu, çevresel gürültü, atıksu deşarjı ve derin deniz deşarjı konularından en az birini içeren izin, Geçici Faaliyet Belgesi (GFB): İşletmelerin faaliyette bulunabilmeleri için çevre izni ve lisansı öncesi verilen belge, İl Müdürlüğü Uygunluk Yazısı: İşletmelerin, tabi olduğu mevzuata göre fiziksel şartları sağladığına ilişkin belge şeklinde tanımlanmış, aynı Yönetmeliğin 5. maddesinde; bu Yönetmelik kapsamında çevre iznine veya çevre izin ve lisansına tabi işletmelerin, çevresel etkilerine göre EK-1 ve EK-2 listelerinde sınıflandırıldığı, bu işletmelerin faaliyette bulunabilmeleri için öncelikle geçici faaliyet belgesi almak ve geçici faaliyet belgesi alan işletmelerin belge tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde çevre izin veya çevre izin ve lisans belgesi almak zorunda oldukları düzenlenmiş, anılan Yönetmeliğin 8. maddesinde de; geçici faaliyet belgesi başvurusunun, EK-3A ve EK-3B’de belirtilen bilgi, belge ve raporlar ile birlikte yapılacağı kuralı getirilmiş, Yönetmelik EK-3B’de ise, geçici faaliyet belgesi başvurusu için istenen bilgi ve belgeler: İl Müdürlüğü Uygunluk Yazısı, Düzenli Depolama Tesisi Onay Belgesi, Mali Sorumluluk Sigortası Poliçesi ve İşletme Planı şeklinde sıralanmıştır.
26/03/2020 tarih ve 27533 sayılı resmi gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2.maddesiyle eklenen Ek-1.maddesinde "(1) 6446 sayılı Kanunun geçici 8 inci maddesi kapsamında yer alan elektrik üretim santrallerinden kaynaklanan atıkların depolanmış olduğu sahalar için; depremsellik, duraylılık, çevre kirliliği, tozuma açısından saha özelinde değerlendirmeleri, sahada yapılması gereken iyileştirme çalışmalarını, alınması gereken çevresel önlemleri ve depolama sahasının işletilmesinde uyulması gereken hususları içerecek şekilde Ek-7’de yer alan format kapsamında kurumsal akademik rapor hazırlanarak işletmeciler tarafından Bakanlığa sunulur.(2) Kurumsal akademik rapor, üniversitelerin çevre ve inşaat mühendisliği bölümü öğretim üyeleri tarafından hazırlanır ve üniversite rektörlüğü veya fakülte dekanlığı tarafından imzalanır.(3) Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzin ve Lisansı Belgesi bulunan ve depolama işlemine devam edilmesi kurumsal akademik raporla uygun görülen tesislerde, raporda belirtilen iyileştirme çalışmalarının yapılması ve çevresel önlemlerin alınması kaydıyla raporda belirtilen nihai dolgu kotu ve koordinatları aşılmaksızın, bu Yönetmeliğin altıncı bölümünde belirtilen hükümlere uygun şekilde depolama işlemine devam edilebilir.(4) Depolama işlemine devam edilmesi kurumsal akademik raporla uygun görülmeyen tesisler, 28 inci maddeye göre kapatılır, sulu depolama sahaları için Ek-6’da belirtilen ilave tedbirler alınır ve yeni düzenli depolama tesisleri teşkil edilir. Sahanın kapatma sonrasında kontrol ve izlemesi, bu Yönetmeliğin altıncı bölümüne göre yapılır."kuralı ile anılan Yönetmeliğin 4.maddesiyle eklenen geçici 5.maddesinde"(1) Bu Yönetmeliğin ek 1 inci maddesinde yer alan ve Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzin ve Lisansı verilen tesislerin işletmecileri tarafından, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren üç ay içerisinde Ek-7’de yer alan kurumsal akademik raporun sunulmaması veya raporda belirtilen iyileştirme çalışmalarının yapılmaması veya çevresel önlemlerin alınmaması durumunda Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzin ve Lisansı Belgeleri iptal edilir."kuralı yer almaktadır.
26/12/2019 tarihli resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 18. ve 22.maddelerinin iptali istemiyle açılan davada Danıştay 6.Dairesince verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin 30/06/2020 tarih ve E:2020/2297 sayılı karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 11/11/2020 tarih ve YD İtiraz No:2020/340 sayılı kararı ile kaldırılarak yürütmenin durdurulmasına karar verildiği, dava konusu değişikliğin bu kararın yerine getirilmesi amacıyla yapıldığı anlaşılmaktadır.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 11/11/2020 tarih ve YD İtiraz No:2020/340 sayılı kararında ;
Dava konusu Yönetmeliğin 22. maddesi yönünden;...Yukarıda hükümlerine ayrıntılı bir şekilde yer verilen kanuni düzenleme gereğince, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesine faaliyet gösteren elektrik üretim santrallerinin faaliyetleri kapsamında oluşan atıklardan ve bu atıkların depolanmasından kaynaklı olumsuz çevresel etkilerin bertaraf edilmesi, buna ilişkin standartlara uyulması ve bu kapsamda gerekli olan tesislerin kurulması için son gün olan 31/12/2019 tarihinin bitimine kısa bir süre kala (beş gün) 26/12/2019 tarihinde dava konusu Yönetmelik değişikliği düzenlenmiştir.
Anılan değişiklikle, 31/12/2019 tarihine kadar henüz gerekli standartları sağlamamış olan elektrik üretim santrallerinin, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği gereğince, atıkların depolanabilmesi için alınması gereken 'çevre izin' ve 'çevre izin ve lisans belgesi' için gerekli olan 'geçici faaliyet belgesi' ve geçici faaliyet belgesi için gerekli olan 'düzenli depolama onay belgesi' ve 'il müdürlüğü uygunluk yazısı' yerine, üniversitelerin çevre ve inşaat mühendisliği bölümü öğretim üyelerince hazırlanacak akademik raporun yeterli görüleceği anlaşılmaktadır.
Ülkemizde faaliyette bulunan EÜAŞ ve bağlı ortaklıklarına ait olan termik santrallerin üretime başladığı tarihler dikkate alındığında, kurulduğu dönemin teknolojisiyle dizayn edilen bu tesislerin geçerli emisyon değerlerini sağlamakta güçlükler söz konusu olabilecektir.
Bu kapsamda, elektrik üretim santrallerinin faaliyetleri sonucu oluşan atıkların toksik nitelikte atıklar olduğu, yer altı ve yüzey suları ile tarım alanlarını kirlettikleri, çevre ve insan sağlığı açısından olumsuz etkilerinin olduğu göz önünde bulundurulduğunda, atıkların depolanabilmesine devam edilebilmesi için yukarıda hükümlerine yer verilen mevzuat kapsamında alınması gereken 'çevre izin' ve 'çevre izin ve lisans belgesi' için aranan akademik raporun, içeriğinin ne olacağı, hangi yetkinliğe sahip kişilerce verileceği, raporun kimler tarafından hangi kıstaslar göz önünde bulundurularak onaylanacağı konusunda gerekli ve yeterli açıklık bulunmamaktadır.
Ayrıca, dava konusu kural, Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğin Geçici 3. maddesinde düzenlenmiştir. Geçici maddeler, özü itibarıyla, belli bir geçiş dönemine özgü, bu geçiş dönemine ilişkin süre sona erdikten veya şartlar değiştikten sonra yürürlükten kalkarak hukuk aleminde hüküm ifade etmeyecek olan maddelerdir. Dava konusu Geçici 3. maddedeki düzenlemeye bakıldığında ise, maddenin yukarıda tanımlanan geçici madde unsurlarını barındırmadığı, kullanımına ilişkin belli bir süre veya şart öngörülmediği, geçici madde olmasına rağmen, düzenleniş şekli ve getirdiği hukuk normu açısından adeta genel bir düzenleme olduğu anlaşılmakta, bunun da mevzuat yapım tekniğine uygun olmadığı görülmektedir." gerekçeleriyle yürütmenin durdurulmasına karar verilmiştir.
6446 sayılı Kanunun geçici 8. Maddesi kapsamında yer alan elektrik üretim santrallerinden kaynaklanan atıkların depolanmış olduğu sahalar için dava konusu yönetmelik değişikliği ile üniversitelerin çevre ve inşaat bölümü öğretim üyeleri tarafından yapılan değerlendirme ile Yönetmeliğin ek-7 formatında hazırlanan kurumsal akademik raporda ortaya çıkan söz konusu iyileştirme çalışmalarının yapılması için yönetmelik yürürlük tarihinden itibaren 3 aylık süre tanınmıştır.
Dava konusu Yönetmelik maddelerinde yer verilen Ek-7’de yer alan format kapsamında hazırlanan kurumsal akademik raporda; atık depolama alanı mevcut durumu ,atık depolama alanında depolanmış atığın türü ,miktarı atığın kaynağı,atık kodu ve analizi ,atık depolama yöntemi, atık depolama alanı için yapılmış olan çevresel kirlilik önleme ve izleme çalışmaları ,atık depolama alanının jeolojik ve hidrojeolojik durumu ,atık depolama alanının çevresel etkilerinin değerlendirilmesi ,atık depolama alanının sedde ve duyarlılık durumunun değerlendirilmesi, yüzey suyu ve yeraltı suyu durumunun değerlendirilmesi ,atık dolgu yüksekliği ve depolama alanı kullanım ömrü değerlendirmesi ,atık depolama sahası kontrol izleme ve kapatma faaliyetlerinin başlıklar altında değerlendirildiği, üniversitelerin çevre ve inşaat mühendisliği bölümü öğretim üyeleri tarafından hazırlanan Kurumsal akademik raporun üniversite rektörlüğü veya fakülte dekanlığı tarafından imzalanacağı anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla yukarıda yer verilen yargı kararındaki 'çevre izin' ve 'çevre izin ve lisans belgesi' için aranan akademik raporun, içeriğinin ne olacağı, hangi yetkinliğe sahip kişilerce verileceği, raporun kimler tarafından hangi kıstaslar göz önünde bulundurularak onaylanacağı konusunda gerekli ve yeterli açıklık bulunmadığı gerekçesini karşılar nitelikte değişikliğin dava konusu düzenlemeyle yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla dava konusu düzenlemede hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, 29/10/2021 günlü, 31643 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi uyarınca, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığı "Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği" şeklinde değiştirildiğinden, husumetin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına yöneltilmesine karar verilerek, duruşma için taraflara önceden bildirilen 01/03/2023 tarihinde, davacı vekili Av. …'nun ve davalı idare vekili Hukuk Müşaviri …'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Atıkların düzenli depolama yöntemi ile bertarafı sürecinde; oluşabilecek sızıntı sularının ve depo gazlarının toprak, hava, yeraltı suları ve yüzeysel suların üzerindeki olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilerek çevre kirliliğinin önlenmesine, atıkların türüne göre uygun depo tabanı teknik tasarımlarının yapılması ve düzenli depolama tesislerinin inşa edilmesine, düzenli depolama tesislerine atık kabulü işlemlerine, düzenli depolama tesislerinin işletilmesi, kapatılması ile kapatma sonrası kontrol ve bakım süreçlerine, işletme, kapatma ve kapatma sonrası bakım süreçlerinde sera etkisi de dâhil olmak üzere çevre ve insan sağlığı açısından risk teşkil edebilecek olumsuzlukların önlenmesine ve mevcut düzenli depolama tesislerinin ıslahı, kapatılması ve kapatma sonrası bakım süreçlerine ilişkin teknik ve idari hususlar ile uyulması gereken genel kuralları belirlemek amacıya 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununun 8., 11. ve 12. maddeleri ile 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97 nci ve 103 üncü maddelerine dayanılarak 23/03/2010 tarihli ve 27533 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik yürürlüğe girmiş; düzenli depolama tesislerine ilişkin teknik esaslar da Yönetmeliğin kapsamı içinde yer almıştır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun "Üretim tesislerinin çevre mevzuatıyla uyumlu hâle getirilmesi" başlıklı Geçici 8. maddesi ile EÜAŞ veya bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri ile varlıklarına ve 4046 sayılı Kanun kapsamında oluşturulacak kamu üretim şirketlerine ve kamu üretim şirketlerine ait üretim tesislerine, bunlardan bu maddede yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce özelleştirilmiş olanlarla, yürürlük tarihinden sonra özelleştirilecek olanlar için de geçerli olmak üzere, çevre mevzuatına uyumuna yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanması amacıyla 31/12/2019 tarihine kadar süre tanınacağı, bu süre zarfında ve önceki dönemlere ilişkin olarak bu gerekçeyle elektrik üretim faaliyetlerinin durdurulamayacağı ve idari para cezası uygulanamayacağı, çevre mevzuatına uyuma yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanmasına ilişkin usul ve esasların bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde Bakanlık tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği düzenlemesi getirilmiştir. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Geçici 8. Maddesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği 03/07/2017 tarihli, 30113 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş, Yönetmelik ile kamu uhdesindeki, özelleştirilmiş veya özelleştirilecek termik santrallerin çevre mevzuatına uyumuna yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi ve çevre mevzuatı (2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler) açısından gerekli izinlerin tamamlanmasına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiş, tesislerin çevre mevzuatına uyuma yönelik takip ve izlenimi için komisyon kurularak (Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığından 4 üye, Çevre ve Şehircilik Bakanlığından 4 üye), lisans sahibi üretim şirketinin çevre mevzuatına uyumuna yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanması amacıyla iş termin planı sunulması, iş termin planlarının komisyon tarafından incelenmesi, iş termin planlarındaki ilerlemenin takip edilmesi, teknik olarak uygunluğuna karar verilmesi ve onaylanmasına ilişkin düzenlemeler ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanmasında üretim şirketlerine iş termin planı hazırlamak ve uygun bulunan iş termin planına uygun faaliyette bulunmak yükümlülükleri getirilmiştir. Yönetmelik ekinde yer alan iş termin planı formatıyla da; 6446 sayılı Kanunun Geçici 8. maddesiyle, özelleştirilmiş veya özelleştirilecek termik santrallerin tesislerden beklenen çevre mevzuatına uyumuna yönelik iş ve işlemlerin detaylarına yer verilmiştir. İş termin planı ile termik santrallerden; daha önce Çevre Kanunu uyarınca alınmış izinlerine ilişkin çevre izin durumları, tesisten kaynaklanan emisyonların kütlesel debi değerleri, tesis etki alanındaki hava kalitesi ölçümleri, sürekli emisyon ölçüm sistemi bilgileri ve tesiste yatırım sürecince alınacak tedbirler ve tesiste atık yönetimine ilişkin bilgilerin iletilmesi, çevre mevzuatına uyumun, iş termin planına uygun olarak yerine getirilmesi istenilmiştir.
Yine elektrik üretim santrallerinin çevre mevzuatına uyumları çerçevesinde; 26/12/2019 tarihli, 30900 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 22. maddesi ile Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğe eklenen Geçici 3. madde ile; "(1) 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Geçici 8. maddesi kapsamında yer alan özelleştirilmiş veya özelleştirilecek olan elektrik üretim santrallerinden kaynaklanan atıkların depolanmış olduğu sahalarda, atık depolanmasına devam edilmesinin üniversitelerin çevre ve inşaat mühendisliği bölümlerince çevresel tedbirleri içerecek şekilde hazırlanan kurumsal akademik rapor ile uygun görülmesi halinde, sahanın kurumsal akademik raporda belirtilen nihai dolgu kotu ve koordinatları aşılmaksızın depolama işlemine devam edilebilir. (2) Depolama işlemine devam edilmesinin kurumsal akademik raporla uygun görülmesi durumunda, kurumsal akademik raporu onaylanan mevcut sahalar için; düzenli depolama tesisi onay belgesi ve il müdürlüğü uygunluk yazısı aranmaksızın tesis işletmecisi tarafından "Düzenli Depolama" konulu çevre izin lisans başvurusu yapılır. (3) Depolama işlemine devam edilmesi kurumsal akademik raporla uygun görülmeyen mevcut sahalar, bu Yönetmeliğin Ek-6'sında belirtildiği şekilde en kısa süre içerisinde kapatılır ve yeni düzenli depolama tesisleri teşkil edilir. Sahanın kapatma sonrasında kontrol ve izlemesi, bu Yönetmeliğin altıncı bölümüne göre yapılır." hükmü düzenlenmiş, anılan Yönetmeliğin 18. ve 22. maddelerinin iptali istemiyle Dairemizin E:2020/2297 dosyasıyla açılan davada verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddine ilişkin 30/06/2020 tarih ve E:2020/2297 sayılı karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 11/11/2020 tarih ve YD İtiraz No:2020/340 sayılı kararı ile kaldırılarak yürütmenin durdurulmasına karar verilmiştir. Kararda; dava konusu Yönetmeliğin 22. maddesi yönünden; anılan değişiklikle, 31/12/2019 tarihine kadar henüz gerekli standartları sağlamamış olan elektrik üretim santrallerinin, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği gereğince, atıkların depolanabilmesi için alınması gereken 'çevre izin' ve 'çevre izin ve lisans belgesi' için gerekli olan 'geçici faaliyet belgesi' ve geçici faaliyet belgesi için gerekli olan 'düzenli depolama onay belgesi' ve 'il müdürlüğü uygunluk yazısı' yerine, üniversitelerin çevre ve inşaat mühendisliği bölümü öğretim üyelerince hazırlanacak akademik raporun yeterli görüleceğinin anlaşıldığı, ülkemizde faaliyette bulunan EÜAŞ ve bağlı ortaklıklarına ait olan termik santrallerin üretime başladığı tarihler dikkate alındığında, kurulduğu dönemin teknolojisiyle dizayn edilen bu tesislerin geçerli emisyon değerlerini sağlamakta güçlükler söz konusu olabileceği, bu kapsamda, elektrik üretim santrallerinin faaliyetleri sonucu oluşan atıkların toksik nitelikte atıklar olduğu, yer altı ve yüzey suları ile tarım alanlarını kirlettikleri, çevre ve insan sağlığı açısından olumsuz etkilerinin olduğu göz önünde bulundurulduğunda, atıkların depolanabilmesine devam edilebilmesi için yukarıda hükümlerine yer verilen mevzuat kapsamında alınması gereken 'çevre izin' ve 'çevre izin ve lisans belgesi' için aranan akademik raporun, içeriğinin ne olacağı, hangi yetkinliğe sahip kişilerce verileceği, raporun kimler tarafından hangi kıstaslar göz önünde bulundurularak onaylanacağı konusunda gerekli ve yeterli açıklık bulunmadığı, ayrıca, dava konusu düzenlemenin, Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğin Geçici 3. maddesinde yer aldığı, geçici maddelerin, özü itibarıyla, belli bir geçiş dönemine özgü, bu geçiş dönemine ilişkin süre sona erdikten veya şartlar değiştikten sonra yürürlükten kalkarak hukuk aleminde hüküm ifade etmeyecek olan maddeler olduğu, dava konusu düzenlemenin ise, geçici madde unsurlarını barındırmadığı, kullanımına ilişkin belli bir süre veya şart öngörülmediği, düzenleniş şekli ve getirdiği hukuk normu açısından genel bir düzenleme olduğu, bu haliyle de mevzuat yapım tekniğine uygun olmadığı gerekçeleriyle yürütmenin durdurulmasına karar verilmiştir.
Anılan davada iptali istenilen 18. ve 22. maddeleriyle Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğin 30. maddesinin 3. fıkrası ve geçici 3. maddesinde yapılan düzenlemeler, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun dava konusu Yönetmelik maddelerinin yürütülmesinin durdurulması yolundaki yukarıda belirtilen Kararı uyarınca belirtilen düzenlemeler, 19/03/2021 tarih ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. ve 3. maddeleriyle yürürlükten kaldırılmış, Dairemizin 02/06/2021 tarihli, E:2020/2297, K:2021/7625 sayılı Kararıyla da konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığı kararı verilmiştir. Söz konusu maddenin iptali istemiyle açılan diğer davalarda da aynı gerekçe ile iptal ve karar verilmesine yer olmadığı kararları verilmiştir.
Yukarıda detaylarına yer verilen hukuki süreç sonucunda da 19/03/2021 tarih ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yürürlüğe girmiş, bu Yönetmeliğin 2. maddesiyle eklenen Ek-1. maddenin, 4. maddesiyle eklenen Geçici 5. maddenin iptali istemiyle bakılmakta dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın "Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması" başlıklı 56. maddesinde; "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir..." hükmüne yer verilmiştir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri arasında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; Çevrenin korunması, iyileştirilmesi, çölleşme ve erozyonla mücadele ile çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik prensip ve politikaların belirlenmesi amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, standart ve ölçütler geliştirmek, programlar hazırlamak; bu çerçevede eğitim, araştırma, projelendirme, eylem planları ve kirlilik haritalarını oluşturmak, bunların uygulama esaslarını tespit etmek ve izlemek, iklim değişikliği ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek" düzenlemesine; (c) bendinde "Faaliyetleri sonucu alıcı ortamlara katı, sıvı ve gaz halde atık bırakarak kirlilik oluşturan veya oluşturması muhtemel her türlü tesis ve faaliyetin, çevresel etkilerini değerlendirmek; alıcı ortamlar ile ilgili ölçüm ve izleme çalışmalarını yapmak; bahse konu tesis ve faaliyetleri izlemek, izin vermek, denetlemek ve gürültünün kontrol edilmesini sağlamak" hususlarına yer verilmiş, 103. maddesinde de, çevre kirliliğinin önlenmesi ve kontrolü ile ilgili mevzuat hazırlamak, yeraltı ve yerüstü sularının, denizlerin ve toprağın korunması, kirliliğin önlenmesi veya bertaraf edilmesi maksadıyla kirletici unsurlar ile kirliliğin giderilmesi ve kontrolüne ilişkin usul ve esasları tespit etmek ve uygulamayı sağlamak, acil müdahale planları yapmak ve yaptırmak, çevrenin korunması maksadıyla uygun teknolojileri belirlemek ve bu maksatla kurulacak tesislerin vasıflarını tespit etmek ve bu çerçevede gerekli tedbirleri almak ve aldırmak; atıkların kaynağında en aza indirilmesi, sınıflara ayrılması, toplanması, taşınması, geçici depolanması, geri kazanılması, bertaraf edilmesi, yeniden kullanılması, arıtılması, enerjiye dönüştürülmesi ve nihai depolanması konularında politika ve stratejilerin belirlemesi amacıyla çalışmalar yapmak görev ve yetkisinin Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğüne ait olduğu düzenlemesine, 2872 sayılı Çevre Kanununun "İlkeler" başlıklı 3. maddesinde; "a) Başta idare, meslek odaları, birlikler ve sivil toplum kuruluşları olmak üzere herkes, çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi ile görevli olup bu konuda alınacak tedbirlere ve belirlenen esaslara uymakla yükümlüdürler. b) Çevrenin korunması, çevrenin bozulmasının önlenmesi ve kirliliğin giderilmesi alanlarındaki her türlü faaliyette; Bakanlık ve yerel yönetimler, gerekli hallerde meslek odaları, birlikler ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yaparlar...f) Her türlü faaliyet sırasında doğal kaynakların ve enerjinin verimli bir şekilde kullanılması amacıyla atık oluşumunu kaynağında azaltan ve atıkların geri kazanılmasını sağlayan çevre ile uyumlu teknolojilerin kullanılması esastır..." düzenlemesine, "Çevrenin korunması" başlıklı 9. maddesinde "g) Doğal kaynakların ve varlıkların korunması, kirliliğinin ve tahribatının önlenmesi ve kalitesinin iyileştirilmesi için gerekli idarî, hukukî ve teknik esaslar Bakanlık tarafından belirlenir." düzenlemesine, "İzin alma, arıtma ve bertaraf etme yükümlülüğü" başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında; "Üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıklarını alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmeler ile yerleşim birimleri atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle veya ettirmekle ve öngörülen izinleri almakla yükümlüdürler.
" düzenlemesine yer verilmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanununun 8, 11 ve 12. maddelerine dayanılarak çıkarılan ve 23/03/2010 tarihli ve 27533 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik ile atıkların düzenli depolama yöntemi ile bertarafı sürecinde; oluşabilecek sızıntı sularının ve depo gazlarının toprak, hava, yeraltı suları ve yüzeysel suların üzerindeki olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilerek çevre kirliliğinin önlenmesine, atıkların türüne göre uygun depo tabanı teknik tasarımlarının yapılması ve düzenli depolama tesislerinin inşa edilmesine, düzenli depolama tesislerine atık kabulü işlemlerine, düzenli depolama tesislerinin işletilmesi, kapatılması ile kapatma sonrası kontrol ve bakım süreçlerine, işletme, kapatma ve kapatma sonrası bakım süreçlerinde sera etkisi de dâhil olmak üzere çevre ve insan sağlığı açısından risk teşkil edebilecek olumsuzlukların önlenmesine, mevcut düzenli depolama tesislerinin ıslahı, kapatılması ve kapatma sonrası bakım süreçlerine ilişkin teknik ve idari hususlar ile uyulması gereken genel kurallar düzenlenmiş, Yönetmelikle; düzenli depolama tesislerinde uyulacak önlemler, düzenli depolama tesislerinin yer seçimi, inşası, depo tabanının ve depo tesisi üst örtüsünün teşkili, toprak, hava, yeraltı ve yerüstü sularının korunması, depolama tesislerine lisans verilmesi ve işletme koşullarına ilişkin hususlar ile düzenli depolama tesislerinin usulüne göre alınmış izin veya ruhsat üzerine Bakanlıktan lisans alınmasının zorunlu olduğu, lisansın süresi, yenilenmesi, devri, askıya alınması ve iptali işlemlerinin Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği hükümlerine göre yürütüleceği ve düzenli depolama tesislerinin işletme sırasında ve kapatma sonrasında kontrol ve izleme sürecine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen hukuki süreç çerçevesinde; 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Geçici 8. maddesi kapsamında yer alan uzun yıllar önce işletmeye alınmış termik santrallerin kül depolama sahalarının da mevcut çevre mevzuatına uyumuna yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanması amacıyla 19.03.2021 tarihli ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali istenen 2. maddesiyle;
"Elektrik üretim santralleri atıklarının depolandığı mevcut tesisler"
EK MADDE 1 — (1) 6446 sayılı Kanunun geçici 8 inci maddesi kapsamında yer alan elektrik üretim santrallerinden kaynaklanan atıkların depolanmış olduğu sahalar - için; depremsellik, duraylılık, çevre kirliliği, tozuma açısından saha özelinde değerlendirmeleri, sahada yapılması gereken iyileştirme çalışmalarını, alınması gereken çevresel önlemleri ve depolama sahasının işletilmesinde uyulması gereken hususları içerecek şekilde Ek-7'de yer alan format kapsamında kurumsal akademik rapor hazırlanarak işletmeciler tarafından Bakanlığa sunulur.
(2) Kurumsal akademik rapor, üniversitelerin çevre ve inşaat mühendisliği bölümü öğretim üyeleri tarafından hazırlanır ve üniversite rektörlüğü veya fakülte dekanlığı tarafından imzalanır.
(3) Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzin ve Lisansı Belgesi bulunan ve depolama işlemine devam edilmesi kurumsal akademik raporla uygun görülen tesislerde, raporda belirtilen iyileştirme çalışmalarının yapılması ve çevresel önlemlerin alınması kaydıyla raporda belirtilen nihai dolgu kotu ve koordinatları aşılmaksızın, bu Yönetmeliğin altıncı bölümünde belirtilen hükümlere uygun şekilde depolama işlemine devam edilebilir.
(4) Depolama işlemine devam edilmesi kurumsal akademik raporla uygun görülmeyen tesisler, 28 inci maddeye göre kapatılır, sulu depolama sahaları için Ek-6'da belirtilen ilave tedbirler alınır ve yeni düzenli depolama tesisleri teşkil edilir. Sahanın kapatma sonrasında kontrol ve izlemesi, bu Yönetmeliğin altıncı bölümüne göre yapılır." düzenlemesine ve Yönetmeliğin 4. maddesiyle de;
"Mevcut tesislerde uygulama süreci"
GEÇİCİ MADDE 5 – (1) Bu Yönetmeliğin ek 1 inci maddesinde yer alan ve Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzin ve Lisansı verilen tesislerin işletmecileri tarafından, bu maddenin yayımı tarihinden itibaren üç ay içerisinde Ek-7’de yer alan kurumsal akademik raporun sunulmaması veya raporda belirtilen iyileştirme çalışmalarının yapılmaması veya çevresel önlemlerin alınmaması durumunda Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzin ve Lisansı Belgeleri iptal edilir."
düzenlemesine yer verilmiştir.
Söz konusu düzenlemelerle, yürürlükte bulunan mevzuat şartlarına göre inşa edilmemiş, 30-40 yıldır kullanılagelen termik santrallere ait depolama sahalarının, çevre mevzuatına uyumunun bir parçası olarak, iyileştirme yapılabilecek durumda olan sahalarda gerekli tedbirlerin alınarak işletmeye devam edilmesi amacıyla Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun ve bu hükümlerle paralel olarak depremsellik, duyarlılık, çevre kirliliği, tozuma açısından saha değerlendirmesi, iyileştirme çalışmaları, alınması gereken çevresel önlemler ve atık depolama sahasının işletilmesinde uyulması gereken hususları da içerecek şekilde değişiklik Yönetmeliğinde Ek-7'de yer alan format kapsamında üniversitelerin çevre ve inşaat mühendisliği bölümü öğretim üyeleri tarafından kurumsal akademik rapor hazırlanmasını, hazırlanacak kurumsal akademik raporun, düzenleme metninde yer verilen depremsellik, duyarlılık, çevre kirliliği, tozuma konularında bilim insanlarınca yapılan tetkik, inceleme, analiz ve saha çalışmalarının yapılarak sahada gerekli iyileştirme çalışmalarına, alınması gereken çevresel önlemlere ilişkin sonuçların, ilgili üniversitenin kurumsal kimliği ile üniversite rektörlüğü veya fakülte dekanlığı tarafından imzalanarak sunulan bir rapor ile Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyum sağlanması amaçlanmıştır.
Davacının iddialarına yönelik olarak anılan Yönetmelik değişiklikleri değerlendirildiğinde; 19.03.2021 tarihli ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile getirilen Ek-7 formatı kapsamında hazırlanan kurumsal akademik raporun; atık depolama alanın mevcut durumu, depolanmış atığın türü, miktarı ve kaynağı, atık kodu ve analizi, atık depolama yöntemi, sahada bulunan gözlem kuyularında yeraltı suyu kalitesi izleme çalışmaları yapılması, ilave kuyu açtırılması gibi sahadaki çevresel kirlilik önleme ve izleme çalışmaları; zemin etüd raporu, depolama alanının depremsellik durumu, zemin taşıma gücü, alanın yer altı suyu akım yönü ve seviyesine yönelik atık depolama alanının jeolojik ve hidrojeolojik durumu; depolama sahasının çevresel etkilerinin değerlendirilmesi, sahanın sedde ve atık duraylılığının değerlendirilmesi, yüzey suyu ve yeraltı su durumun değerlendirilmesi, atık dolgu yüksekliğinin ve depolama alanının kullanım ömrünün değerlendirilmesi ve Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğin altıncı bölümünde yer alan esaslara kontrol ve izleme sürecine uygun olarak atık depolama sahası kontrol, izleme ve kapatma faaliyetlerini, sonuç ve önerileri de içerecek şekilde hazırlanacağı, Kurumsal akademik raporu hazırlayacak ve kurumsal kimlikle imzalayacak birimlerin belirliliği ve Kurumsal Akademik Rapor Formatının (F) Bölümünde yer aldığı şekilde Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğin altıncı bölümünde yer verilen kontrol ve izleme faaliyetlerine tabi olacağı belirtilmiş, böylelikle Yönetmeliğin Ek 1. maddesine tabi, yıllar önce kurulan termik santrallere ilişkin depolama sahalarının Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğe entegrasyonun sağlanmaya çalışıldığı görülmektedir.
Yine uygulama sürecine ilişkin iptali istenen Geçici 5. madde ile; Yönetmeliğin Ek 1. maddesinde yer alan ve daha önce Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzin ve Lisansı verilen tesislerden istenecek kurumsal akademik raporun, maddenin yayımı tarihinden itibaren üç ay içerisinde istenmesi hususunun; 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Geçici 8. maddesiyle, tesislerin çevre mevzuatına uyumuna yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanması amacıyla verilen süreden bağımsız ve farklı olduğu, zira çevre mevzuatına uyumun, düzenli depolama tesislerine ilişkin düzenlemeye göre daha fazla konuda, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Geçici 8. Maddesine İlişkin Uygulama Yönetmeliğinde yer verilen diğer konularda da uyuma ilişkin konu başlıklarına yer verildiği, diğer bir ifadeyle dava konusu hükümdeki sürenin, kurumsal akademik raporun Ek-7'de yer verilen detaylarıyla hazırlanması için gereken bir süre olduğu, bu anlamda, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununda yer alan muafiyetin uzatıldığı sonucuna yol açmadığı görülmektedir.
Ayrıca dava konusu değişiklikle elektrik üretim tesislerinden istenen Ek-7 formatındaki kurumsal akademik raporun, Çevre ve İzin Lisans Yönetmeliğinin ekinde yer alan ve düzenli depolama tesislerinden istenecek çevre izin ve lisans başvurularında sunulması gereken Ek-3A, Ek-3B ve Ek-3C'de belirtilen bilgi ve belgelerle uyumlu olduğu, akademik raporun, çevre izni ve lisansı yerine geçmediği, ayrıca daha önce alınmış çevre izin ve lisansının, belirtilen Yönetmelik hükümleri uyarınca beş yıl süreli olduğu ve sürenin bitimiyle yapılacak yeni başvuruda mevzuatın öngördüğü şartların taşınıp taşınmadığının yeniden değerlendirileceği, bu haliyle daha önce verilen çevre izin ve lisanslarının iptal edilen 2019 değişikliği nedeniyle hükümsüz hale geldiği yönündeki iddiaların yerinde olmadığı anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak, 19/03/2021 tarihli ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptale konu hükümlerinin, yukarıda yer verilen hususlar dikkate alındığında, üst hukuk normlarına uygun ve bu normlarda belirtilen yetki çerçevesinde, ilgili hukuk normlarının amaç ve kapsamına uygun düzenlendiği, daha önce verilen yargı kararlarına uygun olarak, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda kamu yararına uygun olduğu sonucuna varıldığından, dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …- TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen …- TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 02/03/2023 tarihinde; değişiklik Yönetmeliğin 2. maddesiyle eklenen Ek-1. Maddenin 2. fıkrası yönünden oyçokluğuyla; iptali istenen diğer hükümler yönünden oybirliğiyle karar verildi.
KARŞI OY (X) :
26/03/2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğe 19/03/2021 tarih ve 31428 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesiyle eklenen Ek-1. maddenin, 4. maddesiyle eklenen Geçici 5. maddenin iptali istemiyle açılan davada; Ek-1. madde ile 6446 sayılı Kanunun geçici 8 inci maddesi kapsamında yer alan elektrik üretim santrallerinden kaynaklanan atıkların depolanmış olduğu sahalar için; depremsellik, duraylılık, çevre kirliliği, tozuma açısından saha özelinde değerlendirmeleri, sahada yapılması gereken iyileştirme çalışmalarını ve alınması gereken çevresel önlemleri ve depolama sahasının işletilmesinde uyulması gereken hususları içerecek şekilde Ek-7’de yer alan format kapsamında kurumsal akademik rapor hazırlanarak Bakanlığa sunulacağı, kurumsal akademik raporun, üniversitelerin çevre ve inşaat mühendisliği bölümü öğretim üyeleri tarafından hazırlanarak ve üniversite rektörlüğü veya fakülte dekanlığı tarafından imzalanacağı; kurumsal akademik raporun hazırlanacağı formatı gösteren Ek-7’de raporun; atık depolama alanın mevcut durumu, depolanmış atığın türü, miktarı ve kaynağı, atık kodu ve analizi, atık depolama yöntemi, sahada bulunan gözlem kuyularında yeraltı suyu kalitesi izleme çalışmaları yapılması, ilave kuyu açtırılması gibi sahadaki çevresel kirlilik önleme ve izleme çalışmaları; zemin etüd raporu, depolama alanının depremsellik durumu, zemin taşıma gücü, alanın yer altı suyu akım yönü ve seviyesine yönelik atık depolama alanının jeolojik ve hidrojeolojik durumu; depolama sahasının çevresel etkilerinin değerlendirilmesi, sahanın sedde ve atık duraylılığının değerlendirilmesi, yüzey suyu ve yeraltı su durumun değerlendirilmesi, atık dolgu yüksekliğinin ve depolama alanının kullanım ömrünün değerlendirilmesine ilişkin bilgiler içermesi gerektiğinin anlaşıldığı, akademik raporun içeriğinin belirlendiği Ek-7 formatı uyarınca atık depolama alanı zemin etüd raporu, depremsellik durumu, zemin taşıma gücü, alanın yer altı suyu akım yönü ve seviyesine yönelik atık depolama alanının jeolojik ve hidrojeolojik durumu yönlerinden akademik raporun düzenlemesinde uzmanlık alanı dikkate alındığında jeoloji ve jeofizik mühendisliği bölümü öğretim üyelerine yer verilmesi gerektiğinden, akademik raporun yalnız çevre ve inşaat mühendisliği bölümü öğretim üyeleri tarafından hazırlanmasına ilişkin düzenlemede hukuka uyarlılık görülmediğinden değişiklik Yönetmeliğin 2. maddesiyle eklenen Ek-1. Maddenin 2. fıkrasının iptal edilmesi gerektiği oyu ile çoğunluk kararına katılmıyoruz.