T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/5173
Karar No : 2022/4240
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … , Pet. Ür. Teks. Gıda, Taş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … günlü, E:… , K:… sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem : Bursa ili, ... ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı ve … Yolu üzeri … , no:… adresinde bulunan taşınmaz üzerindeki akaryakıt istasyonu için düzenlenen LPG faaliyeti konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : … İdare Mahkemesinin … günlü, E:… K:… sayılı kararıyla; bakılmakta olan dava, … ...Ltd. Şti. adına düzenlenen … günlü, … sayılı LPG faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılmış ise de tarih ve sayısı belirtilerek dava konusu edilen ruhsatın, devredildiği ve … Pet. LPG Dönüşüm Tur. Taş. Gıda Otomotiv Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şti. adına … günlü, … sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği ve işbu davanın konusunun hukuken ortadan kalktığından, uyuşmazlığın esasının incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin temyize konu kararıyla; Mahkeme kararında mevzuata ve hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davacı tarafın istinaf başvurusu reddedilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, devre konu LPG istasyonu için verilen ruhsatın, kendi işletmelerine ilişkin asgari mesafe tutanağının hesabı yönünden önem arzettiği; Nazım İmar Planına aykırı şekilde LPG tanklarının yerlerinin değiştirilmiş olmasına karşın taşınmaza ruhsat düzenlenmesinin hukuka aykırı olduğu ve ruhsatın devrinin, ruhsatın verilmesi aşamasındaki usul ve hukuka aykırılıkları ortadan kaldırmayacağı, aksi durumun hukuksuz ruhsata meşruiyet kazandıracağı belirtilerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN CEVABI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulüyle Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay Onuncu Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Temyizen incelenmekte olan dava; Bursa ili, … ilçesi, … Yolu üzeri, … ada… … parsel sayılı taşınmazda akaryakıt istasyonu bulunan davacı tarafından; istasyonu ile aynı yönde, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan akaryakıt istasyonu için düzenlenen … günlü, … sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemli bila tarihli idari başvurusuna cevaben, Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Çevre Kontrol Şube Müdürlüğü'nün 04/04/2018 günlü yazısında; idarelerince yapılan ruhsat iptal işlemine karşı … Akaryakıt... Ltd. Şti. tarafından açılan davada, … . İdare Mahkemesinin … günlü, E:… , K:… sayılı kararı ile “...davacıya ait istasyonun onaylı vaziyet planında LPG tankının gösterilmediği sabit ise de; ...Yönetmelik kuralı uyarınca, belirtilen eksikliğin giderilmesi için davacıya on beş günlük süre verilmesi gerekirken, bu süre verilmeksizin ...tesis edildiği anlaşıldığından, dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı” gerekçesi ile anılan işlemin yürütmesinin durdurulduğu ve 2577 sayılı Kanunun 28. maddesi gereği, LPG faaliyeti için firma adına … günlü, … sayılı LPG faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiğinin bildirilmesi üzerine; bu kez davacı tarafından 11/04/2018 evrak kayıt tarihli dilekçeyle Mahkemeye başvurulduğu, Mahkemenin 2577 sayılı Kanunun 15/1-d bendi uyarınca … günlü, E:… , K:… sayılı kararıyla, dava dilekçesini reddi üzerine, yenilenen 07/09/2018 evrak kayıt tarihli dava dilekçesiyle; kendi işletmesiyle aynı yönde bulunan taşınmazdaki istasyonun, LPG tanklarının vaziyet planına ve imar planlarına uygun olmadığı; usulsüzlük yapılarak işletme ruhsatlarının alındığı; kendilerine ait parselin, akaryakıt istasyonu olarak nazım imar planına işaretlenme tarihinin daha önce olduğu; Mahkeme kararıyla dava konusu taşınmazın, onaylı vaziyet planında LPG tankı gösterilmediğinin tespit edildiği belirtilerek, … günlü, … sayılı ruhsatın iptali istenilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT :
20/01/1982 günlü, 17580 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin 1. fıkrasında, bu Kanun'da hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı; ancak, davanın ihbarının Danıştay, mahkeme veya hâkim tarafından re'sen yapılacağı kurala bağlanmıştır.
04/02/2011 günlü, 27836 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nu yürürlükten kaldıran 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27. maddesinin 1. fıkrasında, davanın taraflarının, müdahillerin ve yargılamanın diğer ilgililerinin, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olduğu; 61. maddesinin 1. fıkrasında, taraflardan birinin, davayı kaybettiği takdirde, üçüncü kişiye veya üçüncü kişinin kendisine rücu edeceğini düşünüyorsa, tahkikat sonuçlanıncaya kadar davayı üçüncü kişiye ihbar edebileceği; 65. maddesinin 1. fıkrasında, bir yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde kısmen ya da tamamen hak iddia eden üçüncü kişinin, hüküm verilinceye kadar bu durumu ileri sürerek, yargılamanın taraflarına karşı aynı mahkemede dava açabileceği, 2. fıkrasında, asli müdahale davası ile asıl yargılamanın birlikte yürütüleceği ve karara bağlanacağı; 66. maddesinde ise üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer'î müdahil olarak davada yer alabileceği hükmü bulunmaktadır.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3. maddesinde Belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan işyerleri ve işletmelere işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye belediyenin yetkili olduğu belirtildikten sonra; 4. maddesinde yetkili idarenin, iznin verilmesi için yapacağı beyan ve incelemelerde; a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak genel kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacağı kurala bağlanmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Şehirlerarası özel otobüs terminali işletmesi ve akaryakıt istasyonları" başlıklı 80. maddesinde ise Belediye sınırları ve mücavir alanları içinde, her türlü akaryakıt ile sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) istasyonlarına, nazım imar ve uygulama imar plânına uygun olmak kaydıyla belediye tarafından izin verilebileceği, akaryakıt istasyonlarına izin verilmesi için nazım imar plânında akaryakıt istasyonu olarak gösterilmesinin şart olduğu hükme bağlanmıştır.
10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin dava konusu ruhsatın ve devri işleminin tesis edildiği tarihlerde yürürlükte bulunan halleriyle; "İşyerlerinde aranacak genel şartlar" başlıklı 5. maddesinde özel yapı şeklini gerektiren akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı istasyonu için yapı kullanma izin belgesinin alınmış olması ve karayolu kenarındaki işyerleri için karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış olması; "İşletmecinin değişmesi ve işyerinin nakli" başlıklı, 8. maddesinde ruhsatta belirtilen faaliyet konusu ve adresin değişmemesi kaydıyla işyerinin devredilmesi halinde, devralan kişinin başvurusu üzerine dosyadaki bilgi ve belgeler esas alınmak suretiyle yeni işletmeci adına tekrar ruhsat düzenleneceği; 23. maddesininde yetkili idarelerin, 2. ve 3. sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapacağı beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alacağı; Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, bu kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilerek, bu süre içinde noksanlık ve aykırılıkların giderilmemesi halinde verilmiş olan ruhsatın, yetkili idare tarafından iptal edilerek, işyerinin kapatılacağı düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Hukuk devleti ilkesini benimsemiş olan toplumlarda, herkesin davacı ve davalı sıfatıyla hak ve iddialarını mahkemeye taşıma imkanı mevcuttur. Bununla birlikte, davalarda taraf sıfatını haiz olmayan ama bu davaların sonucunda menfaati etkilenen kişilerin de bu yargılama sürecinden haberdar edilmesi, mahkeme önünde iddia ve savunmalarını dile getirme imkanına sahip olması gerekmekte olup, bu gereklilik, adil yargılanma hakkının bir parçasıdır.
Hukuk sistemimizde, bu amaçla "feri müdahillik" sistemi getirilmiş olup; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda, üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla tahkikat sona erinceye kadar "feri müdahil" sıfatıyla davada yer alabileceği hüküm altına alınmıştır. İdari yargılama sisteminde görülmekte olan davalar yönünden de, adil yargılama hakkının güvence altına alınabilmesi için, feri müdahillik mekanizmasının sadece şeklen değil, etkili bir şekilde uygulanması gerekmektedir. Yapılan düzenlemelerle, davanın ihbarının re'sen yapılmasının öngörüldüğü ve müdahilin katıldığı tarafla birlikte, asilin işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan işlem yapabilir duruma getirildiği görülmektedir.
Yukarıda değinilen işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuatın incelenmesinden ise, uyuşmazlığa esas ruhsat yönünden yetkili idare olan davalı idarenin, dava konusu LPG faaliyet konulu ruhsatlandırma işlemi sırasında yapacağı incelemede; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın- patlama- genel güvenlik- iş güvenliği- işçi sağlığı- trafik ve karayolları- imar- kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranılmaması yanında; yapı kullanma izin belgesinin bulunması, karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış olması, nazım ve uygulama imar planlarına da uygun olması hususları yönünden değerlendirme yapacağı; gerek ruhsat kesinleşmeden önceki sürede ve gerekse kesinleşmesinden sonra ruhsatlı iş yerinin anılan koşulları taşıyıp taşımadığını denetleyeceği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, davanın; davacının istasyonu ile aynı cadde üzerinde ve yönde, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan akaryakıt istasyonu için düzenlenen LPG faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle yapılan idari başvuruya, idarece verilen cevapta, "… günlü, … sayılı LPG faaliyet konulu" olarak belirtilen ruhsat tarih ve sayısı esas alınmak suretiyle hazırlanan ve dilekçe retle sonuçlanan ilk dava dilekçesinin 11/04/2018 tarihinde Mahkemenin evrak kaydına girdiği ve sonra dava konusu ruhsatın devredilerek … Petrol... Ltd.Şti adına … günlü, … sayılı ruhsatın düzenlendiği, devamında ise davacı tarafından süresi içerisinde, 07/09/2018 havale tarihli dava dilekçesinin sunulduğu; dilekçede, taşınmazdaki LPG tanklarının vaziyet planına ve imar planlarına uygun olmadığı; usulsüzlük yapılarak işletme ruhsatlarının alındığı; kendilerine ait parselin, akaryakıt istasyonu olarak nazım imar planına işaretlenme tarihinin daha önce olduğu; Mahkeme kararıyla dava konusu taşınmazın, onaylı vaziyet planında LPG tankı gösterilmediğinin tespit edildiği ileri sürülerek; aynı cadde üzerinde, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan akaryakıt istasyonu için düzenlenen LPG faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptalinin istenildiği anlaşılmıştır.
Mahkemece; davaya konu edilen ve … Akaryakıt LPG Dönüşüm Sistemleri Petrol Tur. Taş. San. Tic. Ltd. Şti adına düzenlenmiş bulunan … günlü, … sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının; anılan işyerinin … Pet. LPG Dönüşüm Tur. Taş. Gıda Otomotiv Madencilik San. ve Tic. Ltd. Şirketine devri nedeniyle yeniden düzenlenen … günlü, … sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatı nedeniyle hukuken ortadan kalktığı belirtilerek uyuşmazlık hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş ise de; hukuka aykırı olarak verildiği iddia edilen ruhsatın iptali istemiyle açılan dava devam ederken işyerinin devri ve yeni bir ruhsat düzenlenmesi nedeniyle görülmekte olan davanın konusuz kaldığından söz edilemez.
Zira hukuka aykırılık iddiası ruhsatlarda belirtilen ticari faaliyet ve bu faaliyetin yürütüldüğü adrese ilişkin bulunmaktadır. Bu bakımdan davanın konusunun "… günlü, … sayılı" işyeri açma ve çalışma ruhsatı olarak sınırlandırılamayacağı açıktır.
Bu durumda; öncelikle davanın, Bursa ili, ... ilçesi, … Mahallesi, … Yolu üzeri … .km, no:… adresinde, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan akaryakıt istasyonu için düzenlenen LPG faaliyet konulu işyeri açma ve çalışma ruhsatı sahibine (davanın başındaki ve devamı sırasındaki sahiplerine) ihbarı ile ruhsat sahibinin davaya müdahale etmesi için uygun bir süre verilmesi ve sonrasında uyuşmazlığın esası yönünden inceleme yapılarak bir karar verilmesi gerekmekte iken, ruhsatın devredildiğinden ve davanın konusuz kaldığından bahisle dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolundaki Mahkeme kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVACININ TEMYİZ İSTEMİNİN KABULÜNE,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … günlü, E:… , K:… sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 2/b fıkrası uyarınca BOZULMASINA,
3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 6545 sayılı Kanun'la değişik 50. maddesinin 2. fıkrası gereğince ve yukarıda belirtilen hususlar da gözetilerek yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın, kararı veren … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 15/09/2022 tarihinde oybirliğiyle, kesin olarak karar verildi.