T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/5643
Karar No : 2022/4099
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- …Vergi Dairesi Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
2- …Valiliği
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Çırçır Tarım Ürünleri Hayvancılık Kuyumculuk San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
DAVANIN_KONUSU : Davacı şirket tarafından; gerçeğe aykırı olarak müstahsil makbuzu düzenlemek suretiyle fazla kütlü pamuk desteği ödemesi alınmasına sebebiyet verildiğinden bahisle, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün … tarih ve … yazısı uyarınca yersiz ödendiği tespit edilen 2.669.150,00 TL kütlü pamuk desteğinin 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun'un 37. maddesi uyarınca 1 ay içinde ödenmesi istenilmesine ilişkin Söke Vergi Dairesi Müdürlüğü'nün … tarih ve E…1 sayılı tahakkuk işleminin iptali istenilmiştir.
YARGILAMA SÜRECİ :
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; davacının kendi beyanında belirttiği 3.368.543,00 kg mahlıç miktarının elde edilebilmesi için 10.776.716,30 kg kütlü pamuğun yeterli olmasına karşın davacı tarafından 2015 mahsul yılına ilişkin olarak müstahsil makbuzu kesilmek suretiyle desteklemeye esas olarak bu miktarın çok üzerindeki 12.329.310,00 kg kütlü pamuk için müstahsil makbuzu düzenlendiği dolayısıyla müstahsil makbuzu kesilen 12.329.310,00 kg kütlü pamuk miktarı ile 10.776.716,3 kg kütlü pamuk arasındaki fark olan 1.552.593,70 kg'ye ilişkin destekleme ödemesinin haksız olarak ödenmesine davacı tarafından bu miktar oranında müstahsil makbuz düzenlenip çiftçilere verilmek suretiyle sebebiyet verildiği, davaya konu destekleme ödemelerinde usulsüzlük olduğu iddialarına ilişkin olarak davalı idarece yürütülen idari soruşturma sonucunda davacı şirketin işletmesinde bulunan bilgisayarlı kantara ait harddiskte tespit edilen 8.222.925,00 kg kütlü pamuk miktarı ile davacı şirket tarafından düzenlenen ve destekleye esas olarak çiftçiler tarafından davalı idareye sunulan müstahsil makbuzlara konu olan 12.329.310,00 kg kütlü miktarı arasındaki fark olan 4.106.385,00 kg'lık fark üzerinden hesaplama yapılarak davacıdan 2.669.150,25 TL'nin ödenmesi istenmiş ise de, davacının yalnızca kendi kantarında tartım yapıldığından hareket edildiği, ancak başkaca kantarda tartım yapmak suretiyle veya miktarı önceden belirlenmiş şekilde tartım yapılmaksızın alım yapmış olabileceği değerlendirildiğinde ayrıca davacının bu hususa ilişkin olarak savunmaları arasında sunduğu belgeler arasında 2015 sezonuna ilişkin olarak başka bir depoda daha alım yaptığına ilişkin, yapı ruhsatı ve kantar faturası da gözönüne alındığında başkaca hiç bir veriye dayanmaksızın yalnızca bilgisayarlı kantar harddiskinde kayıtlı bilgilerden yola çıkılarak davacının usulsüz müstahsil makbuz düzenlemek suretiyle haksız ödemeye sebebiyet verdiğinin kabulüne hukuken imkan bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin 1.659.975,15 TL'lik kısmının iptaline, 1.009.175,10 TL'lik kısmı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesince; dava konusu döneme ilişkin kantar veri kayıtlarının sağlıklı bir şekilde tutulması ve teslimine ilişkin firmaya yükümlülük yüklenmediği ve davacı şirketin yalnızca kendi kantarında tartım yapıldığından hareket edilerek bilgisayar hard diskinde yer alan miktarların kesin üretim miktarı olduğu sonucuna ulaşılmasının mümkün olmadığı, başka kantarda tartım yapmak suretiyle veya miktarı önceden belirlenmiş şekilde tartım yapılmaksızın alım yapılmış olabileceği, davacı şirketçe kullanıldığı beyan edilen mevcut iş makinalarının role model, sayı, deviri ile bu makinaların elektrik sarfiyatı ile hesaplaması yapılmasına karşın değerlendirmeye alınmadığı, pamuğun kalitesi, fire, zayiat ve randıman oranları belirlenirken pamuğun alındığı bölge, pamuğun kalitesi, "beyaz-standart Tip-1" ve "beyaz-standart Tip-2" kalitesindeki pamuk miktarlarının belirlenmediği, tespit yapılmaksızın ve sebebi ortaya konulmaksızın fire oranının Söke Ticaret Borsası tarafından belirlenmiş değerlerinin üst sınırından, randıman oranının ise en düşük orandan kabul edilerek hesaplama yapılarak, davacı şirketin usulsüz müstahsil makbuz düzenlemek suretiyle haksız ödemeye sebebiyet verdiğinin kabulüne olanak bulunmadığı, eksik inceleme sonucunda tesis edilen dava konusu işlemin 1.009.175.10 TL'lik kısmında ve davanın bu kısmının reddine yönelik Mahkeme kararında hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, kararın redde ilişkin kısmının kaldırılmasına ve bu kısım yönünden de iptaline; davalı idarelerin istinaf başvurularının ise reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Söke Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından, idarelerine gönderilen yazı üzerine 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun'un 37. maddesi uyarınca dava konusu işlemin tesis edildiği, idarelerinin amme alacağının tahsili haricinde, amme alacağının aslı ile ilgili bir inceleme yetkisinin bulunmadığı; Aydın Valiliği tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı şirket tarafından temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlemin yetki yönünden hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Suç şüphesi ile Söke Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından … sayılı numara ile başlatılan soruşturmada, Tarım ve Orman Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı'na hitaben gönderilen …tarih ve … sayılı yazı uyarınca yapılan inceleme ve araştırmalar sonucunda düzenlenen … tarih ve … sayılı Adli Soruşturma Raporu'nda, davacı şirketin de aralarında bulunduğu bazı çırçır firmalarınca gerçeğe uygun olmayan (gerçekte satın alınan kütlü pamuk miktarından daha fazlası için) müstahsil makbuzları düzenlenmesi suretiyle haksız kazanç elde edildiğini ve bu müstahsil makbuzları ile yapılan başvurular sonucunda ödenmesi gerekenden daha fazla destekleme ödenmesine neden olunarak haksız ödemeye sebebiyet verildiğinden bahisle, 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 23. maddesi ve ödeme tarihinde yürürlükte bulunan 2015/21 sayılı Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğin 18. maddesi uyarınca haksız ödemelerin haksız ödemeye sebebiyet veren davacının da aralarında bulunduğu çırçır firmalarından tahsili gerektiği belirtilmiştir.
Anılan raporun, Tarım ve Orman Bakanlığı Makamı'na sunulması üzerine, Bakanlık Makamı'nca tesis edilen … tarih ve … sayılı olur işlemine istinaden, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün, … tarih ve E… sayılı yazısı ile 2015 yılına ilişkin kütlü pamuk desteklemesi ödemelerinin, gerçeğe uygun olmayan müstahsil makbuzlarını düzenlediği iddia edilen firmalardan tahsilinin sağlanması, Söke Vergi Dairesi Müdürlüğü'nden istenilmiştir.
Bunun üzerine, Söke Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından tesis edilen … tarih ve E…sayılı işlem ile 25/05/2016 tarihinde haksız yere ödendiği iddia olunan 2.669.150,00 TL'nin 6183 sayılı Kanun uyarınca bir ay içerisinde davacı tarafça idareye geri ödenmesi talep edilmiştir.
Bakılan dava da, anılan işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
27/05/2014 tarih ve 29012 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01/11/2013 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe giren Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliğinin "İl/ilçe tahkim komisyonlarının görev, yetki ve işleyişi" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında, "(1) Tahkim komisyonları, bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanması sırasında ortaya çıkan ihtilaflı konuları çözmeye ve karar almaya yetkilidir. Sekretarya hizmetleri il/ilçe müdürlükleri tarafından yürütülmek üzere komisyonlar, ... (ç) Tarım Kanununun 23. maddesinin uygulanmasında gerekli işlemlerin yapılması için ve gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar hakkında gerekli hukukî işlemlerin yapılması hususunda karar alır ve ilgili mercilerce uygulanması yönünde girişimde bulunur." hükmü bulunmaktadır.
27/05/2015 tarih ve 29368 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No:2015/21)'in "Tahkim komisyonlarının görevleri" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasında, "(1) Tahkim komisyonları, bu Tebliğ hükümlerinin uygulanması sırasında ortaya çıkan ihtilaflı konuları çözmeye ve karar almaya yetkilidir. İl tahkim komisyonu; merkez ilçede, ilçe tahkim komisyonunun görevlerini de yapar." düzenlemesi ile "Haksız ödemelerinin geri alınması ve hak mahrumiyeti" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasında " (1) Bu Tebliğde belirtilen yetkili merciler, yetki alanına giren verilerin kayıt sistemine doğru girilmesinden, kendilerine ibraz edilen belgelerin kontrolünden ve kendi hazırladıkları belgelerden doğrudan sorumludur. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyerek haksız yere ödemeye neden olanlar ile haksız yere ödemelerden yararlanmak üzere sahte veya içeriği itibarıyla gerçek dışı belge düzenleyen ve kullananlar hakkında gerekli cezai, hukuki ve idari işlemler il müdürlüklerince yapılır. İl Tahkim Komisyonlarınca 5488 sayılı Kanunun 23 üncü maddesine göre yapılacak iş ve işlemler değerlendirilip karara bağlanır, gereği il müdürlüklerince yerine getirilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dairemizin 03/03/2022 tarihli ara kararıyla, Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden; yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca karar alınmak üzere edinilen bilgi ve belgelerin il/ilçe tahkim komisyonuna tevdi edilip edilmediği sorulmuş, tevdi edilmedi ise sebebinin ve hukuki gerekçelerinin açıklanması istenilmiş, il/ilçe tahkim komisyonu tarafından verilen bir karar mevcut ise bu kararın ve bu karar uyarınca yapılan işlemlere ilişkin bilgi ve belgeler istenilmiştir.
Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün …sayılı cevabi yazısında, Cumhuriyet Savcılığının sunduğu ve resmi kurumlardan alınan veriler ile yapılan incelemeler sonucunda başmüfettişlik soruşturma raporunda net bir karar verildiği, ihtilaflı bir konu olmadığı, kararın bakan imzası ile onaylı soruşturma raporuna istinaden alındığı bu nedenle de il veya ilçe tahkim komisyonu kararının alınmadığı bildirilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 23. maddesi uyarınca yapılacak inceleme ve araştırmalar sonucunda sorumlular yönünden yapılacak işlemler hakkında karar alma yetkisinin il/ilçe tahkim komisyonlarında olmasına rağmen, Bakanlık Makamınca alınan karar ve bu kararın gereklerinin yapılmasının Vergi Dairesi Müdürlüğünden istenilmesine ilişkin İl Tarım ve Orman Müdürlüğü işlemi yetki yönünden hukuka aykırıdır.
Bu itibarla, yetki yönünden hukuka aykırı idari işlemler dayanak alınmak suretiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu durumda, haksız yere ödendiğinden bahisle yapılan ödemenin iadesinin istenilmesine ilişkin işlemde hukuka uygunluk, işlemin kısmen iptali kısmen davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı taraflarca yapılan istinaf başvuruları üzerine davacının istinaf isteminin kabulü ile davanın reddine ilişkin kısmının kaldırılmasına işlemin iptaline, davalı idarelerin istinaf istemlerinin reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibariyle hukuki isabetsizlik bulunmamıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz isteminin REDDİNE,
2. Davanın kısmen reddine, kısmen dava konusu işlemin iptaline ilişkin … İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularından davacının istinaf başvurusunun kabulü ile davanın reddine ilişkin kısmın kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline, davalı idarelerin istinaf istemlerinin reddine dair temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz aşamasına ilişkin yargılama giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına, artan posta ücretinin istemleri halinde davalı idarelere iadesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de …Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın … İdare Mahkemesine gönderilmesine, 26/09/2022 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.