Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2021/5661 E. , 2022/4579 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/5661
Karar No : 2022/4579
İstemde Bulunan : … Valiliği
Karşı Taraf : …
İstemin Özeti : Çorum Valiliği tarafından, Çorum, … Belediye Meclisince 2020 yılı faaliyet raporu yetersiz bulunan Belediye Başkanı …’ün 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 26'ncı maddesi uyarınca başkanlıktan düşürülmesine karar verilmesi istenilmektedir.
Savunmanın Özeti : Belediye başkanlığı görevini yerine getirmeye başladığı tarihten itibaren piyasa rayiçleri ile uyuşmayan açıkça kamu zararı oluşturan ihaleleri iptal ederek tasarruf sağladığı, çift maaş uygulamasını kaldırdığı, Belediye Kanununun 28. maddesine aykırı olarak iş yapan meclis üyeleri hakkında işlem başlattığı, söz konusu eylemlerinin meclis üyeleri ile arasında husumet oluşmasına sebep olduğu, bu sebeple düşürülme prosedürünün uygulamaya konulduğu, faaliyet raporunun reddine gerekçe olarak gösterilen denetim komisyonu raporunun tarafsız olarak hazırlanmadığı, denetim komisyonu raporundaki iddiaların somut delillere dayanmadığı, iddialara kendisiyle husumetli bulunan kişilerin tanık gösterildiği, bazı tespitlerin denetim komisyonunun inceleme alanı dışında kalan konulara ilişkin olduğu, komisyon raporunda ileri sürülen iddiaların tam aksini gösteren delillerin mevcut olduğu, Mülkiye Başmüfettişinin 29.03.2021 tarihli denetim raporunda herhangi bir kamu zararının tespit edilmediği, Valilik tarafından Denetim Komisyonu raporunda belirtilen iddiaların araştırılması için görevlendirilen muhakkikin göreve başladığı ilk günden beri ihsası reyde bulunduğu, devlet görevlisi sıfatıyla bağdaşmayacak şekilde davrandığı savunulmaktadır.
Danıştay Tetkik Hakimi : …
Düşüncesi : İstemin reddi gerektiği düşünülmektedir.
Danıştay Savcısı : …
Düşüncesi : İstem; Çorum İli, … İlçe Belediye Meclisinin 01/04/2021 günlü toplantısında görüşülen "2020 yılı faaliyet raporunun" yetersiz bulunduğu gerekçesiyle belediye başkanı …'ün 5393 sayılı Belediye Kanununun 26 ncı maddesi uyarınca düşürülmesine ilişkindir.
5393 sayılı Belediye Kanununun "Denetim komisyonu" başlıklı 25. Maddesinde, "İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000'in üzerindeki belediyelerde, belediye meclisi, her ocak ayı toplantısında belediyenin bir önceki yıl gelir ve giderleri ile bunlara ilişkin hesap kayıt ve işlemlerinin denetimi için kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye sayısı üçten az beşten çok olmamak üzere bir denetim komisyonu oluşturur. Komisyon, her siyasî parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşur.
....
Komisyon belediye birimleri ve bağlı kuruluşlarından her türlü bilgi ve belgeyi isteyebilir. Bu istekler gecikmeksizin yerine getirilir.
...
Konusu suç teşkil eden hususlarla ilgili olarak meclis başkanlığı tarafından yetkili mercilere suç duyurusunda bulunulur." hükmü; "Belediye Meclisinin bilgi edinme ve denetim yollarını" düzenleyen 26. Maddesinde; "Belediye meclisi, bilgi edinme ve denetim yetkisini faaliyet raporunu değerlendirme, denetim komisyonu, soru, genel görüşme ve gensoru yoluyla kullanır.
Meclis üyeleri, meclis başkanlığına önerge vererek belediye işleriyle ilgili konularda sözlü veya yazılı soru sorabilir. Soru, belediye başkanı veya görevlendireceği kişi tarafından sözlü veya yazılı olarak cevaplandırılır.
Meclis üyelerinin en az üçte biri, meclis başkanlığına istekte bulunarak, belediyenin işleriyle ilgili bir konuda genel görüşme açılmasını isteyebilir. Bu istek meclis tarafından kabul edildiği takdirde gündeme alınır.
Belediye başkanınca meclise sunulan bir önceki yıla ait faaliyet raporundaki açıklamalar, meclis üye tam sayısının dörtte üç çoğunluğuyla yeterli görülmezse yetersizlik kararıyla görüşmeleri kapsayan tutanak, meclis başkan vekili tarafından mahallin mülki idare amirine gönderilir.
Vali dosyayı gerekçeli görüşüyle birlikte Danıştaya gönderir.
Yetersizlik kararı, Danıştayca uygun görüldüğü takdirde belediye başkanı, başkanlıktan düşer.
Meclis üye tam sayısının en az üçte biri oranındaki üyenin imzasıyla belediye başkanı hakkında gensoru önergesi verilebilir. Gensoru önergesi, meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyu ile gündeme alınır ve üç tam gün geçmedikçe görüşülemez.
Gensoru önergesinin karara bağlanmasında dördüncü fıkraya göre işlem yapılır" hükmü; "Denetimin amacı" başlıklı 54. Maddesinde, "Belediyelerin denetimi; faaliyet ve işlemlerde hataların önlenmesine yardımcı olmak, çalışanların ve belediye teşkilâtının gelişmesine, yönetim ve kontrol sistemlerinin geçerli, güvenilir ve tutarlı duruma gelmesine rehberlik etmek amacıyla; hizmetlerin süreç ve sonuçlarını mevzuata, önceden belirlenmiş amaç ve hedeflere, performans ölçütlerine ve kalite standartlarına göre tarafsız olarak analiz etmek, karşılaştırmak ve ölçmek; kanıtlara dayalı olarak değerlendirmek, elde edilen sonuçları rapor hâline getirerek ilgililere duyurmaktır."; 55. Maddesinde "Belediyelerde iç ve dış denetim yapılır. Denetim, iş ve işlemlerin hukuka uygunluk, malî ve performans denetimini kapsar.
İç ve dış denetim 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre yapılır.
Ayrıca, belediyenin malî işlemler dışında kalan diğer idarî işlemleri, hukuka uygunluk ve idarenin bütünlüğü açısından İçişleri Bakanlığı tarafından da denetlenir.
Belediyelere bağlı kuruluş ve işletmeler de yukarıdaki esaslara göre denetlenir.
Denetime ilişkin sonuçlar kamuoyuna açıklanır ve meclisin bilgisine sunulur."; "Faaliyet raporu" başlıklı 56. Maddesinde, "Belediye başkanı, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 41 inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen biçimde; stratejik plân ve performans programına göre yürütülen faaliyetleri, belirlenmiş performans ölçütlerine göre hedef ve gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerini ve belediye borçlarının durumunu açıklayan faaliyet raporunu hazırlar. Faaliyet raporunda, bağlı kuruluş ve işletmeler ile belediye ortaklıklarına ilişkin söz konusu bilgi ve değerlendirmelere de yer verilir.
Faaliyet raporu nisan ayı toplantısında belediye başkanı tarafından meclise sunulur. Raporun bir örneği Çevre ve Şehircilik Bakanlığına gönderilir ve kamuoyuna da açıklanır."; 58. Maddesinde, "Denetimin yapılması ve faaliyet raporunun hazırlanması hususunda bu Kanunda hüküm bulunmayan durumlarda 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile diğer kanunların ilgili hükümleri uygulanır." hükmü getirilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; Çorum İli, … Belediye Meclisi’nin 01/04/2021 günlü toplantısında görüşülen 2020 yılı faaliyet raporunun, belediye meclis üyeleri arasından seçilen Denetim Komisyonunca düzenlenen rapora istinaden yetersiz görüldüğünden bahisle onaylanmadığı, Çorum Valiliğince bahsi geçen Denetleme Komisyonu Raporundaki iddialardan 7'sinin esas alınarak araştırma görevi verilen Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünde görevli 3 kişiden oluşan komisyon tarafından düzenlenen "Araştırma Raporu" gerekçe gösterilerek Valiliğin … tarih ve … sayılı yazısı ile belediye başkanı hakkında işlem yapılmak üzere dosyanın Danıştaya gönderildiği anlaşılmaktadır.
Faaliyet Raporunun yetersiz bulunmasının dayanağı Denetim Komisyonunun başkanı …, üyeler …, …, … ve … (raportör) adlı belediye meclis üyelerinden oluştuğu ve bu şahısların bazıları ile 31 Mart 2019 seçimleriyle Başkan olan … arasında aşağıda belirtilen hususlar nedeniyle husumet oluştuğu; Belediye Başkanının beyanına göre, Belediye Kanunu hükümleri gereği meclis üyelerinin kendileri yada 1. dereceye kadar yakınlarının belediye ve bağlı kuruluşlarınla alışveriş yapmaları yasakladığı halde bu maddenin ihlal edildiğini tespit ettiğinden bahisle meclis üyelerinden … (Manav) , … (Elektrik), …(Hırdavat-inşaat malzemeleri) , … (Market) işleri ile iştiğal etmekte olup bu kişilerin belediyeye satış yaptıkları tespit edilerek bu alımların derhal durdurularak, iç soruşturma başlatıldığı; önceki başkan döneminde başkan yardımcılığı yapan …'nın bu görevden istifasının istenildiği, yine Denetleme Komisyonu üyesi …'in ortağı olduğu ve dünürü … yönetimindeki … Market isimli iş yerine ait araç ile belediyenin parke taşlarının izinsiz başka yere götürülmek üzere yükleme yaparken olay yerinde tespit edilerek bu kişiler hakkında …Asliye Ceza Mahkemesi'nin E:… sayılı esasında "hırsızlık suçu" iddiasıyla kamu davası açıldığı; Meclis üyeleri … ve …'nın belediyeye ait kepçeyi kale restorasyonu yapan firmaya tahsis etmek ve elde edilen geliri Belediye Başkanlığına yatırmamak suretiyle görevi kötüye kullanmak ve zimmet suçları iddiasıyla, yine … hakkında "Arabuluculuk görüşmelerinin" gizliliğini ihlal suçları iddiasıyla … Cumhuriyet Başsavcılığına şikayette bulunulduğu; gerek denetim raporu gerekse araştırma raporunda adı geçen eski belediye çalışanı …l'ün belediye başkanına karşı hakaret ve tehditleri nedeniyle … Asliye Ceza Mahkemesi'nin E:…, K:… K. Sayılı kararı ile hapis cezası aldığı, belediyede 19 kişinin "çift maaş" aldıkları tespit edilerek "çift maaş" uygulamasının kaldırıldığı ve bahsi geçen hususlarla birlikte karşılıklı şikayetlerin kamuya yansıması ile İçişleri Bakanlığının inceleme başlatarak görevlendirdiği Mülkiye Başmüfettişi tarafından 01.04.2019-08.03.2021 dönemindeki tüm birimlerin iş ve işlemlerinin denetlendiği, çeşitli konularda tespit edilen yanlış, hata ve eksikliklerin düzeltilmesi yönünde tavsiyelerde bulunulduğu, belediye parkelerinin çalınması olayıyla ilgili verilen idari yaptırım kararının (12.01.2021 tarihli encümen kararı) yeterli olmayıp, suç duyurusunda bulunulmasının istenildiği, denetim sırasında şikayet edilen hususlar (daha sonra denetim raporuna konu olan) hakkında ayrıca inceleme başlatıldığı, ancak "29.03.2021 tarihli Mülkiye Başmüfettişi Raporunda" zimmet, irtikap, rüşvet yada başka bir suç tespiti yada kamu zararı tespit edilmediği; bilahare meclis üyeleri arasından seçilen 5 kişiden oluşan komisyon tarafından düzenlenen "25.03.2021 tarihli Meclis Denetim Komisyonu Raporunda"; pek çok konuda inceleme yapılara sonuç itibariyle belediye başkanının belediyeyi zarara uğratmak suretiyle kamu zararına sebebiyet verdiği ve görevini kötüye kullandığının tespit edildiğinin belirtildiği; bu rapor dayanak alınarak belediye faaliyet raporunun 3'e karşı 9 oyla yetersiz görülmesi üzerine bu defa Çorum Valiliği tarafından valilik görüşünün oluşturulması ve iddiaların araştırılması amacıyla 5 kişiden oluşan komisyon oluşturulduğu görülmektedir.
Valilik Araştırma Komisyonu tarafından düzenlenen 22.06.2021 tarihli Araştırma Raporunda; "belediye başkanının ve adları belirtilen personelin,
-belediye işçisini kendi çiftliğinde çalıştırıp maaşını belediye bütçesinden ödedikleri, -hergün resmi araçla Aşevinden başkanın çiftliğine yemek gönderdikleri ( bahse konu kişinin belediye personeli olup taşeron şirket çalışanı olup, çiftliğin kendisin değil kardeşi …'e ait olduğu ve Aşevine bağış yapanlar arasında kardeşinin yer aldığına dair belediye başkanınca sunulan belgeler olduğu)
-Aşevine yapılan ayni bağışların kaydının tutulmadığı,
-belediye iş maskinaları ile başkan ile hısım ve akrabalarına yol ve yol iyileştirme çalışmaları yapıldığı ( Belediye Başkanı tarafından bu konunu araştırılmasının … Tarihli, … Sayılı yazı ile Denetim Komisyonundan istenilmesine cevaben denetim komisyonu sorumluluğunda olmadığına dair yazının ve rutin ve genel çalışmalar dışında çalışma yapılmadığına dair kepçe operatörü ve Fen İşleri Müdürünün ifadelerinin savunma ekinde sunulduğu)
-belediye düğün salonu gelirlerini elden tahsil edip elden harcadıkları KDV ve gecikme faizi tahsil etmedikleri,
-belediye marangozhanesine veresiye iş yaptırdıkları ve elde edilen gelirlerin çoğunun kayıtlara yansıtılmadığı,
-2020 Yılı Kurban Bayramında toplanan deri ve kellelerin rekabet ortamı sağlanmadan, tartısı ve birim fiyatına ilişkin tutanak düzenlenmeden satılarak bağış adı altında belediye hesaplarına yatırdıkları,
-Kazakistan'a giden belediye işçisine telefonla ücretli izin verip, telefonla istifasını kabul ettikleri (Kazakistan'a giden kişinin belediye personeli değil taşeron şirket açlını olduğu izin dilekçelerinin savunma ekinde sunulduğu),
-belediye düğün salonunun, belediye bütçesinde ödeneği olmadan kaçak yapılarak, elektrik, su, kanalizasyon bağlattıkları, şahsi banka hesaplarına EFT yaptırdıkları, zimmetlerine para geçirdikleri,
-Belediye Meclis üyesinin düğün salonunu kiraya vererek kendi hesabına tahsilat yaptığı (adı geçen meclis üyesinin belediye ile alakası olmayan … Düğün Salonunun işletmecisi olduğu ve bahse konu kiraların burası için ödendiğine dair belgelerin sunulduğu),
-kamu parasını kullanarak belediye çalışanlarına yemek verildiği, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde "eşik" değerlerin altında kalınması amacıyla işlerin kısımlara bölündüğü, kamu zararına sebebiyet verildiğinin tespit edildiği" belirtildiği görülmüştür.
Bahsi geçen Araştırma Komisyon Başkanı …'ın (Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü Yerel Yönetimler Şube Başkanı) "göreve başladığı ilk günden itibaren "ihsası rey"de bulunduğu, taraflı olduğu, devlet görevlisi kimliğine yakışmayan tutum ve davranış sergilediği, ilk günden itibaren belediye personeli ve diğer kişilerle yakışıksız ve mesnetsiz diyaloglar oluşturduğu (kişi adları verildiği ve olay tarihinde bu durumun Valilik makamı ile paylaşıldığının da belirtildiği), tarafız bir muhakkik tarafından durumun değerlendirilmesi" istemli 30.06.2021 tarihli belediye başkanı dilekçesi üzerine, konuyu inceleyen heyet tarafından bu taleple ilgili ve 4483 sayılı Yasa kapsamında bir işlem yapılmasına gerek olmadığı, adı geçen şahsın yanlış anlaşılmalara ortam hazırlayacak olay ve söylemlerden kaçınması gerektiğinden yazılı ikazda bulunulması teklif edildiği ve 13.08.2021 tarihli İşlemden Kaldırma" kararı alındığı ve itiraz üzerine dosyanın … Bölge İdare Mahkemesine gönderildiği, diğer yandan belediye başkanınca, "…'ın defalarca soruşturma geçirip Çorum ilinden sürgüne gönderilerek geri geldiği, yine hakkında .. Ağır Ceza Mahkemesi .. Esas sayılı dosyasından "Görevi Kötüye Kullanma" ve devamında Kamu Görevlisinin ticaret yapması" kapsamında hüküm aldığı" belirtilmiş ise de; UYAP kayıtlarında …'ın sanık olarak adının geçtiği bu ceza dosyasının K:… sayılı "düşme" kararı ile kapandığı ancak karar görünmediğinden ayrıntı olmadığı görülmüştür.
Olayda; aynı döneme ilişkin Meclis Denetleme Komisyonu, Valilik Araştırma Raporu ve Mülkiye Başmüfettişliği raporu olmak üzere 3 ayrı rapor olup; Denetleme Komisyonu üyeleri ile belediye başkanı arasında belediyedeki iş, işlem ve hizmetlerle alakalı karşılıklı idari ve adli şikayetler yapıldığı ve husumet oluştuğu, Valilik Araştırma Komisyonu başkanıyla ilgili ilk andan itibaren tarafsızlığıyla alakalı belediye çalışanları ve Belediye başkanında şüphe oluştuğu ve bu hususun Valiliğe yansıtılmasına rağmen önlem alınmadığı, dolayısıyla raporların tarafsızlığıyla ilgili tereddütlere neden olunduğu anlaşılmaktadır.
Belediye başkanı ile meclis üyeleri arasındaki huzursuzluk ve karşılıklı yapılan idari/adli şikayetlerin yerel basında yer alması üzerine İçişleri Bakanlığınca görevlendirilen Mülkiye Başmüfettişince; personel, imar, ihale iş ve işlemleri başta olmak üzere 01.04.2019-08.03.2021 dönemine ait tüm idari iş ve işlemlerin teftişi sonucunda düzenlenen ve 104 sayfadan oluşan "Özel Teftiş Raporunda"; her birimin iş ve işlemleri ayrı başlık altında değerlendirilerek her birim hakkında tespit edilen eksiklik, hata ve yanlış uygulamalar ve bunların düzeltilmesine yönelik tavsiyeler ilgili birim iş ve işlemleri başlığı altında belirtilmiş ve sonuç itibariyle suç teşkil edecek bir uygulamadan ve kamu zararından bahsedilmemiş; teftiş döneminde şikayet konusu edilen hususlar ile ilgili ayrıca inceleme başlatılmış ancak halen bu konuda sonuçlanmış yeni bir rapor dosyaya sunulmadığı gibi bahse konu teftiş raporunun aksini gösteren başka bir rapordan da bahsedilmediği görülmüştür.
5393 sayılı Kanunun 26. maddesi uyarınca, belediye başkanının başkanlıktan düşürülmesine karar verilebilmesi için; belediye başkanının görevini kasıtlı olarak yerine getirmediği, görevinde yetersiz olduğu ve güvenilirliğini yitirdiği, kişisel yarar sağladığı, hizmette aksama ve yetersizliklerin bulunduğu gibi önemli belirlemelerin, somut bilgi ve belgeler ile ortaya konulması gerekmektedir.
Bu bağlamda; Meclis toplantısında ifade edilen faaliyet raporunun içeriğine ilişkin hususların ve Denetim Komisyonu ile Araştırma Komisyonu Raporunda belirtilen hususlar dışında belediye hizmetlerinin yürütümünde bir aksama olduğu, belediye bütçesinin gereğince kullanılmayarak belediyenin zarara uğratıldığı yolunda somut bir tespit bulunmadığı ki; bu hususların bir kısmıyla ilgili aksini gösteren bilgi ve belgelerin Belediye Başkanınca savunma ekinde sunulduğu ve de aynı döneme ait yukarıda yer ayrıntısına yer verilen Mülkiye Müfettişi Özel Teftiş Raporu dikkate alındığında; Belediye Meclisinin faaliyet raporuna ilişkin yetersizlik kararını dayandırdığı sebeplerin, seçilmiş bir organ olan belediye başkanının başkanlıktan düşürülmesine dayanak teşkil edecek hukuki nitelikte olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; Çorum İli, … İlçe Belediye Başkanı …'ün 5393 sayılı Belediye Kanununun 26 ıncı maddesi uyarınca düşürülmesi isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince, … Belediye Başkanı … tarafından istemin duruşmalı olarak görüşülmesi talep edilmiş ise de, bakılmakta olan işin idari bir dava olmaması ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Ek 2.maddesinde belediyelerin seçilmiş organlarının organlık sıfatlarını kaybetmelerine ilişkin olarak yetkili mercilerden Danıştaya gönderilen dosyalarda kararın dosya üzerinden verileceğinin belirtilmesi sebebiyle duruşma istemi kabul edilmeyerek işin gereği görüşüldü:
İstem; Çorum Valiliğinin, … Belediye Meclisi tarafından … tarih ve … sayılı kararla 2020 yılı faaliyet raporu yetersiz görüldüğünden bahisle 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca … Belediye Başkanı …'ün belediye başkanlığından düşürülmesi istemine ilişkindir.
5393 sayılı Belediye Kanununun "Meclisin bilgi edinme ve denetim yolları" başlıklı 26. maddesinde,"Belediye meclisi, bilgi edinme ve denetim yetkisini faaliyet raporunu değerlendirme, denetim komisyonu, soru, genel görüşme ve gensoru yoluyla kullanır.
Meclis üyeleri, meclis başkanlığına önerge vererek belediye işleriyle ilgili konularda sözlü veya yazılı soru sorabilir. Soru, belediye başkanı veya görevlendireceği kişi tarafından sözlü veya yazılı olarak cevaplandırılır.
Meclis üyelerinin en az üçte biri, meclis başkanlığına istekte bulunarak, belediyenin işleriyle ilgili bir konuda genel görüşme açılmasını isteyebilir. Bu istek meclis tarafından kabul edildiği takdirde gündeme alınır.
Belediye başkanınca meclise sunulan bir önceki yıla ait faaliyet raporundaki açıklamalar, meclis üye tam sayısının dörtte üç çoğunluğuyla yeterli görülmezse, yetersizlik kararıyla görüşmeleri kapsayan tutanak, meclis başkan vekili tarafından mahallin mülkî idare amirine gönderilir.
Vali, dosyayı gerekçeli görüşüyle birlikte Danıştaya gönderir.
Yetersizlik kararı, Danıştayca uygun görüldüğü takdirde belediye başkanı, başkanlıktan düşer.
(...)" hükümlerine yer verilmiştir.
Aynı Kanunun "Denetim komisyonu" başlıklı 25. maddesinde; "İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000'in üzerindeki belediyelerde, belediye meclisi, her ocak ayı toplantısında belediyenin bir önceki yıl gelir ve giderleri ile bunlara ilişkin hesap kayıt ve işlemlerinin denetimi için kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye sayısı üçten az beşten çok olmamak üzere bir denetim komisyonu oluşturur. Komisyon, her siyasî parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşur." hükmü, "Belediye başkanının görev ve yetkileri" başlıklı 38. maddesinde; "a) Belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak, b) Belediyeyi stratejik plâna uygun olarak yönetmek, belediye idaresinin kurumsal stratejilerini oluşturmak, bu stratejilere uygun olarak bütçeyi, belediye faaliyetlerinin ve personelinin performans ölçütlerini hazırlamak ve uygulamak, izlemek ve değerlendirmek, bunlarla ilgili raporları meclise sunmak, e) Belediyenin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek, f) Belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek, h) Meclis ve encümen kararlarını uygulamak, k) Belediye ve bağlı kuruluşları ile işletmelerini denetlemek, m) Belde halkının huzur, esenlik, sağlık ve mutluluğu için gereken önlemleri almak, n) Bütçede yoksul ve muhtaçlar için ayrılan ödeneği kullanmak, engellilere yönelik hizmetleri yürütmek ve engelliler merkezini oluşturmak, o)Temsil ve ağırlama giderleri için ayrılan ödeneği kullanmak, p)Kanunlarla belediyeye verilen ve belediye meclisi veya belediye encümeni kararını gerektirmeyen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak" hükümlerine yer verilmiştir.
5393 sayılı Kanunun 56. maddesinde faaliyet raporuna ilişkin hükümler bulunmakta olup, buna göre, belediye başkanının, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 41 inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen biçimde; stratejik plân ve performans programına göre yürütülen faaliyetleri, belirlenmiş performans ölçütlerine göre hedef ve gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerini ve belediye borçlarının durumunu açıklayan faaliyet raporunu hazırlayacağı; faaliyet raporunda, bağlı kuruluş ve işletmeler ile belediye ortaklıklarına ilişkin söz konusu bilgi ve değerlendirmelere de yer verileceği, faaliyet raporunun Nisan ayı toplantısında belediye başkanı tarafından meclise sunulacağı, raporun bir örneğinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na gönderilip, kamuoyuna da açıklanacağı belirtilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, Çorum İli, … Belediye Meclisi'nin 01.04.2021 tarihli toplantısında önce 2020 yılına ilişkin Denetim Komisyonu raporunun görüşüldüğü (karar no:20), sonrasında Belediye Başkanı tarafından 2020 yılı faaliyet raporunun Meclise sunularak yeterlilik oylaması yapıldığı, … tarih ve … sayılı kararla meclis üye tam sayısının (12) dörtte üç çoğunluğuyla (9) 2020 yılı faaliyet raporunun yetersiz bulunduğu, yeterli görülmeme gerekçesi olarak 25.03.2021 tarihli Denetim Komisyon Raporunda tespit edilen konuların gösterildiği, Meclis başkan vekili tarafından yetersizlik kararıyla görüşmeleri kapsayan tutanağın mahallin mülkî idare amirine gönderildiği, Çorum Valiliği tarafından gerekçeli görüş oluşturulabilmesi için … tarih ve … sayılı olur ile Denetim Komisyon Raporunda ileri sürülen iddialarla ilgili araştırma yapmak üzere muhakkik görevlendirildiği, hem söz konusu görevlendirme sonucu düzenlenen 22.06.2021 tarihli Araştırma Raporu hem de …Belediyesi'nin 01.04.2019-08.03.2021 döneminde gerçekleştirdiği iş ve işlemler yönünden Mülkiye Müfettişi tarafından gerçekleştirilen denetim sonucu düzenlenen 29.03.2021 tarihli Özel Teftiş Raporunda da benzer sonuçlara ulaşıldığı gerekçe gösterilerek Valilik tarafından, Çorum İli …Belediye Başkanı …'ün 5393 sayılı Kanun'un 26. maddesinin 4. fıkrası uyarınca düşürülmesine karar verilmesinin istenildiği anlaşılmaktadır.
Dairemizin 02.12.2021 tarihli ara kararı ile; 2020 yılı faaliyet raporunun yetersiz bulunmasına gerekçe oluşturan iddialara ilişkin olarak İçişleri Bakanlığı'nca ön inceleme yapılıp yapılmadığı veya soruşturma izni verilip verilmediği ve bu iddialarla ilgili … Belediye Başkanı … hakkında başlatılmış herhangi bir soruşturma veya açılmış bir ceza davası olup olmadığı sorularak buna ilişkin bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenilmesi üzerine İçişleri Bakanlığı ve Valilikçe verilen cevabi yazı ve eklerinde, ...hakkında açılmış bir ceza davasının bulunmadığı; ancak 2020 yılına ilişkin denetim komisyonu tarafından yapılan araştırma ve incelemeler sonucunda bazı usulsüzlüklerin tespit edilmesi nedeniyle Komisyon ve birtakım Meclis üyelerince suç duyurusunda bulunulduğu, …Cumhuriyet Başsavcılığı'nın … tarih ve … CBS Soruşturma Dosyası yazısıyla Komisyon raporunda yer alan iddiaları da içeren görevi kötüye kullanma suçu teşkil edecek çeşitli iddialara ilişkin olarak 4483 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde gereğinin takdir ve ifası için konunun İçişleri Bakanlığı'na iletildiği, … Belediye Başkanı … ve eski başkan yardımcısı hakkında … tarihli ve …, … sayılı ön inceleme raporu düzenlendiği belirtilmiş; 09.02.2022 ve 15.04.2022 tarihli ara kararları ile de İçişleri Bakanlığı'ndan, belediye başkanı hakkında soruşturma izni verilip verilmediği sorularak ön inceleme raporunun bir örneğinin gönderilmesinin istenilmesi üzerine İçişleri Bakanlığı'nın … tarihli yazısıyla, … tarihli ve …, … sayılı Ön İnceleme Raporu ile Bakanlık Makamının … tarih ve … sayılı kararı gönderilerek kararın tebliğ işlemlerinin devam ettiği bildirilmiştir.
… tarihli ve …, … sayılı Ön İnceleme Raporunun incelenmesinden; İçişleri Bakanlığı'nın … tarih ve (..) … sayılı onay ve Mülkiye Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın … gün ve …sayılı görevlendirme emirleri üzerine Çorum İli, … İlçe Belediyesi ilgilileri hakkında düzenlendiği, hem İçişleri Bakanlığı'nın … tarih ve … sayılı onay emri üzerine … Belediyesi'nde özel teftiş görevi yürüten mülkiye müfettişinin tespit ettiği bazı hususların hem de mülkiye müfettişine 12.03.2021 tarihinde sunulan ve ağırlıklı olarak denetim komisyon raporunda belirtilen iddiaları içeren şikayet dilekçesindeki iddiaların ön incelemenin konusunu oluşturduğu görülmektedir.
Ayrıca, bahsi geçen özel teftiş sırasında iletilen bu şikayet dilekçesiyle ilgili olarak ön inceleme raporu düzenlenmesinden önce dilekçede yer alan iddiaların Mülkiye Müfettişi tarafından da incelendiği anlaşılmakta olup, inceleme sonucunda … tarih ve … sayılı İnceleme Raporu, … tarih ve … sayılı Tevdi Raporu, … tarih ve … sayılı Araştırma Raporu, … tarih ve … sayılı Tazmin Raporu, … tarih ve … sayılı Mahalli Makamlara Verilecek Form İnceleme Raporu hazırlandığı görülmektedir.
Olayda, dosyaya sunulan tüm raporların 2020 yılı faaliyet raporunun reddine gerekçe oluşturan iddialara ilişkin olmadığı, kimi raporların denetim komisyonu raporunda yer alan tespitler harici iddiaları içerdiği (usulsüz kömür dağıtıldığı iddiasına yönelik … tarih ve … sayılı Form İnceleme Raporu, …Belediye Başkanlığı tarafından 2020 yılında yapımı tamamlanan, Atatürk Orman Çiftliği Çok Amaçlı Düğün ve Toplantı Salonunun yapı ruhsatının, yapı kullanma izin belgesinin ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatının bulunmadığı iddiasına ilişkin olarak … tarih ve … sayılı İnceleme Raporu, bazı belediye personelinin belediyede çalışmakta iken belediye başkanı ile birlikte Kazakistan'a gittiği yönündeki iddiayı da inceleyen … tarih ve … sayılı Araştırma Raporu) veya 2020 yılında gerçekleşen olaylara ilişkin olmadığı (usulsüz kömür dağıtıldığı iddiasına yönelik … tarih ve … sayılı Form İnceleme Raporu) görülmekte olup, bakılmakta olan istemin 5393 sayılı Kanun'un 26. maddesinde öngörülen usul gereğince, Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı yetersizlik kararının 2020 yılı faaliyet raporunun yetersiz bulunmasına gerekçe oluşturan hususlarla sınırlı olarak incelenebileceği açık olduğundan, dosya bu kapsamda incelenmiştir.
Dosyaya sunulan raporların incelenmesinden; 2020 yılı faaliyet raporunun yetersiz bulunmasına gerekçe oluşturan 25.03.2021 tarihli Denetim Komisyon Raporunda yer verilen hususlarla ilgili olarak hem Valilik tarafından hem de İçişleri Bakanlığı tarafından araştırma ve inceleme yapıldığı, aynı konu hakkında … Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğundan … Belediye Başkanı ve ilgili belediye görevlileri hakkında ön inceleme de yapıldığı, İçişleri Bakanlığı'nın … tarih ve … sayılı kararında; doğrudan temin yoluyla yapılan alımlarda gerekli piyasa araştırmasının yapılmadığı, aynı firmalardan teklif alındığı, teklif birim fiyatlarının piyasa fiyatlarının üzerinde kaldığı, belediyeye ait taşıtlar için yüksek miktarda parça ve tamir ücreti ödendiği, belediyeye alınan hırdavat malzemelerinin ağırlıklı olarak aynı firmadan 22/d usulü ile afaki rakamlardan satın alındığı ve Kamu İhale Kanunu'na aykırı diğer işlemlere ilişkin olarak yapılan inceleme sonucunda bazı iddiaların sübut bulmadığı, bazı iddialar yönünden ise kamu zararı oluşmadığı belirtilerek soruşturma izni verilmemesine; belediye başkanının görev yolluğuyla ilgili iddialara ilişkin olarak, mevzuatta öngörülen sınırın üzerinde konaklama gideri ödemesinde bulunulması sonucu ortaya çıkan kamu zararının ilgililerince ... Belediyesi hesaplarına intikal ettirildiği, bu nedenle kamu zararının ortadan kalktığı, ayrıca belediye başkanının özel amaçla yurt dışına gidişlerde uçak biletlerinin şahsi kredi kartı ile alınmış olduğu ve belediye bütçesinden harcırah ödemesinde bulunulmadığı belirtilerek soruşturma izni verilmemesine; belediyenin taşınır kayıt sisteminin bulunmadığı iddiasına ilişkin olarak, taşınır kayıt yetkilisinin bulunduğu, bazı usul işlemlerinin yapılmamasının herhangi bir suç unsuru taşımadığı; ayrıca satın alınan taşınırlarla ilgili olarak “taşınır işlem fişlerinin” düzenlendiği, bu fişlere “muayene ve kabul komisyonu tutanağı”, “harcama talimatı”, “harcama onay belgesi” vb. belgelerin eklendiği, taşınır çıkış işlemlerinde ise taşınırın teslim edildiği personel ve taşınırın kullanılacağı birimin belirtildiği gerekçesiyle soruşturma izni verilmemesine; aşevinin iş ve işlemlerinde usulsüzlük bulunduğu, alınan ayni ve nakdi bağışların herhangi bir kaydının tutulmadığı, alınan malzemelerle alakalı herhangi bir ihale veya faturaya rastlanılmadığı, aşevinden haricen personel ve diğer kişilere menfaat sağlandığı iddiasına ilişkin olarak, Aşevine yapılan nakdi bağışların muhasebe sistemine kaydedildiği, ayni bağışların ise işlenmediği ancak görevlendirilen aşevi sorumlusu tarafından bilgisayar ortamında ayni bağışların kaydedilerek takip edildiği, ayrıca yardıma muhtaç aileler dışında herhangi birine yardım yapılmadığı ve belediye personelinin de aşevi hizmetlerinden yararlandığına dair kayıt olmadığı belirtilerek soruşturma izni verilmemesine; yapılan kurban deri ve kelle bağışıyla ilgili herhangi bir gelirin belediyeye yatırılmadığı, kurbanlık etlerin Atatürk Orman Çiftliği düğün salonunda kullanıldığı iddiasına ilişkin olarak, Kurban Bayramında mezbahanede bırakılan deri ve kellelerin havanın sıcak olması nedeniyle bir an önce elden çıkarılmaya çalışıldığı ve yapılan sözlü pazarlık sonucu en yüksek bedeli ödeyenlere satıldığı, deriler için 2.150,00-TL, kelleler için 595,00-TL tutarında belgenin mevcut olduğu, aşevine bağışlanan kurban etlerinin fazla olması ve bozulmadan muhafazasında zorluk yaşanması nedeniyle bahse konu etleri düğün yemeklerinde kullanmak ve bu suretle elde edilecek gelirleri nakdi olarak aşevi hizmetlerinde harcamak için İlçe Müftüsünden görüş alındığı anlaşılmakla birlikte, bu şekilde nakde dönüşen kurban eti bulunup bulunmadığının bilinmediği, görevi ihmal ya da kötüye kullanma suçunun oluşması için norma aykırı hareketin tek başına yeterli olmadığı, bu hareketlerin sonucunda kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olunması ya da kişilere haksız bir menfaat sağlanması gerektiği belirtilerek soruşturma izni verilmemesine; Belediye başkanına ait olmamakla birlikte kendi kullanımında olduğu iddia edilen çiftlik evinde belediye personelinin çalıştırıldığı, çiftliğin su ve kanalizasyon ihtiyaçlarını belediye kaynaklarından temin edildiği, başkanın talimatıyla başkanın çiftlik evine düzenli olarak aşevinden yemek götürüldüğü ve kamu malının başkanın kendi kişisel iş ve işlemlerinde kullandığı iddiasına ilişkin olarak, … isimli belediye işçisinin belediye şirketi bünyesinde çalıştığı dönemde 17.00-08.00 saatleri arasında nöbet tuttuğu, gündüzleri ise çiftlikte çalıştığı, çalışanın ve belediye başkanının odacısının ifadelerine göre; çalıştığı günlerde kendisine bazen nakit para verildiği bazen de keçi sütünü satarak gelirini aldığı; anılan şahsın iki ayrı yerde çalışmasında hukuka aykırılık bulunmadığı, aşevinde aşçı ve şoför olarak çalışan iki görevlinin de …'ye aşevinden yemek götürüldüğüne dair herhangi bir beyanda bulunmadıkları, öte yandan, çiftliğin su abonelik sözleşmesinin 01.08.2017 tarihinde başladığı ve taşınmazın bulunduğu alanda kanalizasyon altyapısının bulunmadığı, dolayısıyla iddiaların sübuta ermediği gerekçesiyle soruşturma izni verilmemesine; Belediye başkanının şahsına ait Kırk Kızlar Tepesinde bulunan arazisinin düzeltilerek yolunun açılmasını belediye kaynaklarını kullanarak sağladığı, bu işlemlerden dolayı belediyeye herhangi bir ücretin yatırılmadığı, başkanın tanıdıkları ve akrabalarının belediye mücavir alanları dışında kalan arazi veya bağ evleri için belediyenin araç ve işçileri kullanılarak herhangi bir ücret alınmadan yol açma, teraslama gibi iş ve işlemlerin yapıldığı iddiasına ilişkin olarak, iddia konusu yolların belediye mücavir alanı sınırları içerisinde yer aldığı, düzenlemesi yapılan yollardan çok sayıda vatandaşın yararlandığı, bu nedenle kamu imkanlarının kişiye özel hizmet için kullanılacağından bahsedilemeyeceği, iddia konusunun sübut bulmadığı belirtilerek soruşturma izni verilmemesine; düğün salonu ve marangozhanede belediyenin faaliyet alanı dışında iş ve işlemler yapıldığı ancak bunların bir meclis kararına dayanmadığı ve bu iş ve işlemlere ilişkin bir şirket kurulmaksızın bunların yürütüldüğü iddiasına ilişkin olarak, düğün salonu ve marangozhanenin mutlaka belediyenin bir şirketine bağlı olarak faaliyet göstermesini zorunlu kılan ve buna uyulmamasını suç olarak tanımlayan herhangi bir mevzuat hükmünün bulunmadığı, bu işletmelerin meclis kararına dayanılarak faaliyet yürütmesiyle ilgili de herhangi bir yasal düzenleme bulunmadığı, yalnızca ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek görev ve yetkisinin belediye meclisinde bulunduğu, düğün salonu ve marangozhanede belediyenin faaliyet alanı dışında iş ve işlemler yapıldığına ilişkin herhangi bir bilgi, belge ya da kayda rastlanmadığı belirtilerek soruşturma izni verilmemesine karar verildiği anlaşılmaktadır.
Öte yandan, anılan karara dayanak olan ön inceleme raporunun kapsamı dışında tutulan (… tarih ve … sayılı tevdi raporu düzenlenmiş olduğundan) "Atatürk Orman Çiftliğinde bulunan belediyeye ait düğün salonunda Emniyet Müdürlüğünden talep edilen düğün organizasyon sayısı ile belediyeden alınan düğün organizasyonu sayıları arasında fark bulunduğu, düğün salonunda harcanan malzemelerin kayıtlarının tutulmadığı, vatandaşlar tarafından ödenen düğün ücretlerinin çoğunun belediye veznesine yatırılmadığı" ve "Belediyeye ait marangozhanenin faal olarak kullanıldığı ve buradan gelen gelirlerin 2020 yılı içerisinde olmadığı ve bu işletmenin giderlerinin belediye tarafından karşılandığı, özel iş yapan diğer marangozların buradan faydalandığı ve ücretini ödemediği" iddialarına ilişkin olarak düzenlenen … tarih ve … sayılı Mülkiye Müfettişliği Tevdi Raporunda; Emniyet Müdürlüğü ile belediye kayıtlarındaki düğün sayısı farklılığı hakkında yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı (çift kayıtlar, bazı iptal edilen kayıtların bulunması, aynı düğün için belediyeye kayıtlı isimle Emniyet Müdürlüğü'ne kayıtlı ismin farklı olması gibi nedenlerle), salon sorumlusu olarak 01.06.2020 tarihinde belediye şirket işçisi ...'nin görevlendirildiği, salonda gerçekleştirilen etkinlikler karşılığında Belediye hesaplarına intikal eden ücretler olduğu gibi, belediye hesaplarına aktarılmayan ödemelerin de bulunduğu, ...'nin bazı etkinlik ücretlerini elden ve nakit olarak aldığı, karşılığında herhangi bir belge verilmediği, alınan bu paraların bir ajandaya not edilmek suretiyle takip edildiği, bahse konu ödemelerden birtakım mal ve hizmet alımının gerçekleştirildiği, bunları desteklemek için bazı faturaların sunulduğu, ama yapılan harcamaların 4734 sayılı Kanuna uygun yapılmadığı, ödeme, kabul, teslim işlemleri mevzuata uygun yapılmadığından belirtilen miktarda ve nitelikte mal alıp alınmadığının, belirtilen tutarda ödeme yapılıp yapılmadığının belli olmadığı; belediye marangozhanesinde vatandaşlar ve belediye çalışanları için çeşitli imalatlar gerçekleştirildiği, yapılan işler için herhangi bir ücret tarifesinin belirlenmemiş olduğu, marangozhanede sorumlu ustabaşı tarafından işin niteliğine göre ücret belirlemesi yapıldığı, yapılan imalatlar neticesinde elde edilen gelirlerin bir kısmının belediyenin resmi hesaplarına aktarılmış olduğu, bir kısmının ise resmi hesaplara intikal ettirilmeyerek .. adlı belediye şirket personeli olan işçiye teslim edildiği, adı geçen işçinin de elde edilen gelirleri ve yaptığı harcamaları kendince tuttuğu kayıtlarda gösterdiği, şeffaf, güvenilir, hesap vermeye elverişli ve kontrole açık bir kayıt sistemi olmadığından marangozhanede imal edilmiş ve bedeli ödenmiş olmasına rağmen kayıtlarda görünmeyen imalat olup olmadığının bilinemediği, … tarafından elden teslim edilen paralarla bazı harcamalar yapıldığı beyan edilmişse de kanıtlayıcı belge ibraz edilmediği, ayrıca bu harcamaların mevzuata uygun şekilde yapılmaması nedeniyle belirtilen nitelikte mal alınıp alınmadığının ve belirtilen tutarda ödeme yapılıp yapılmadığının belli olmadığı belirtilerek … ve ...'nın zimmet suçunu işleyip işlemediğinin ancak adli soruşturma sonucunda ortaya çıkabileceği, söz konusu işçiler hakkındaki soruşturmanın doğrudan Savcılıkça yürütülmesi gerektiği sonucuna varılmış; düğün salonuna ilişkin diğer iddialar hakkında ise … tarih ve … sayılı Mülkiye Müfettişliği Araştırma Raporu ile belediye başkanı hakkında bir işlem yapılmasına gerek olmadığı belirtilmiştir.
5393 sayılı Kanunun 26. maddesi uyarınca, seçilmiş bir organ olan belediye başkanının başkanlıktan düşürülmesine karar verilebilmesi için; belediye başkanının görevini kasıtlı olarak yerine getirmediği, görevinde yetersiz olduğu ve güvenilirliğini yitirdiği, kişisel yarar sağladığı, hizmette aksama ve yetersizliklerin bulunduğu gibi önemli belirlemelerin, somut bilgi ve belgeler ile ortaya konulması gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen İçişleri Bakanlığı'nın … tarih ve … sayılı kararında, 2020 yılı faaliyet raporunun yetersiz bulunmasına gerekçe olarak gösterilen 25.03.2021 tarihli Denetim Komisyon raporundaki iddialar incelenerek kimi iddialar yönünden sübut bulmadığından, kimi iddialar yönünden ise kamu zararı meydana gelmediğinden soruşturma izni verilmemesine karar verilmiş, Denetim Komisyon raporunda yer alan belediyenin çok amaçlı salonunda gerçekleştirilen etkinlikler ve belediye marangozhanesinde yapılan imalatlar hakkındaki usulsüzlük iddialarının bir kısmı yönünden … tarih ve … sayılı İçişleri Bakanlığı kararıyla soruşturma izni verilmemesine, bir kısmı yönünden belediye başkanı hakkında işlem yapılmamasına (… tarih ve … sayılı Mülkiye Müfettişliği Araştırma Raporu), bir kısmı hakkında ise ilgili işletmelerde sorumlu olarak görevlendirilen belediye şirket personelinin zimmet/kullanma zimmeti suçunu işleyip işlemediğinin ancak adli soruşturma sonucunda ortaya çıkabileceği, söz konusu işçiler hakkındaki soruşturmanın doğrudan Savcılıkça yürütülmesi gerektiği sonucuna varılmış (… tarih ve … sayılı Mülkiye Müfettişliği Tevdi Raporu); öte yandan, yine Komisyon raporunda temsil, ağırlama harcamasının yüksek olduğu, içme suyu, bina vergisi tahakkkuklarının yeterli seviyede olmadığı şeklinde iddialar ileri sürülmüş ise de, Mülkiye Müfettişi tarafından gerçekleştirilen denetim sonucu düzenlenen … tarih ve … sayılı Özel Teftiş Raporunda temsil ağırlama giderlerinin niteliğinden bahsedilerek bu giderlerde tasarrufa dikkat edilmesi gerektiği, belediye gelirleri covid döneminde yeterince tahsil edilememiş ise de tahakkuk, tahsil oranlarının ve miktarlarının artırılmasına yönelik tedbirlerin geliştirilmesinin ihmal edilmemesi gerektiği belirtilmiş; ayrıca düğün salonunda yapılan görevlendirmenin ilgili mevzuata uygun yapılması gerektiği, belediye bünyesinde bütçe içi işletme veya sahip ya da ortak olunan bir şirket olmaksızın ticari faaliyette bulunulamayacağının bilinmesi ve buna ilişkin mevzuat hükümlerine uyulması, belediye teşkilatının denetlenmesi konusunda başkanın sahip olduğu görev ve yetkinin yerine getirilmesinin sağlanması, belediye bünyesinde faaliyet icra eden her birim ve birim sorumlularına ilişkin görev, yetki ve sorumlulukların hiçbir duraksamaya meydan vermeyecek netlikte belirlenmesi gerektiği yönünde uyarı ve önerilerde bulunulmuştur.
Dosyada mevcut raporlar ve delillerin ışığında, belediye başkanınca Meclise sunulan 2020 yılı faaliyet raporunun yetersiz bulunmasına gerekçe olarak gösterilen iddiaların bir kısmı hakkında yeterli ve somut delil bulunmadığı, bir kısmının sübut bulmadığı, bir kısmı yönünden kamu zararına sebebiyet verilmediği; belediye düğün salonu ve marangozhanesine ilişkin iddialar yönünden ilgili belediye personelleri hakkında soruşturma yapılması gerektiği sonucuna varıldığı, başkan hakkında verilmiş bir soruşturma izninin bulunmadığı, belediye başkanının söz konusu faaliyetten menfaat elde ettiği ve kamuyu zarara uğratma kastıyla hareket ettiğine ilişkin herhangi bir tespitin yapılmadığı; öte yandan, Mülkiye Müfettişi tarafından düzenlenen … tarih ve … sayılı Özel Teftiş Raporunda bazı eksiklikler ve yanlış uygulamalar yönünden uyarı ve tavsiyelerde bulunulduğu anlaşılmakta olup, İskilip Belediye Başkanı Ali Sülük'ün görevinde yetersiz olduğu, güvenilirliğini yitirdiği, kişisel yarar sağladığı, hizmette aksama ve yetersizliklerin bulunduğu tüm açıklığıyla ve yeterli delille ortaya konulamadığından, belediye başkanlığından düşürülme isteminin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Çorum ili, … Belediye Başkanı …'ün belediye başkanlığından düşürülme isteminin reddine, bu kararın tebliğini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na itiraz yolu açık olmak üzere, 01/07/2022 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY :
X- İstem; Çorum Valiliğinin, … Belediye Meclisi tarafından …. tarih ve … sayılı kararla 2020 yılı faaliyet raporu yetersiz görüldüğünden bahisle 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca … Belediye Başkanı …'ün belediye başkanlığından düşürülmesi istemine ilişkindir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun "Hesap verme sorumluluğu" başlıklı 8. maddesinde; "Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır." hükmüne, "Üst yöneticiler" başlıklı 11. maddesinde; "Bakanlıklarda ve diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir. (Mülga ikinci cümle: 3/10/2016-KHK-676/69 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/55 md.) (Ek cümle: 2/7/2018-KHK-703/213 md.) Bakanlıklarda en üst yönetici Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumludurlar. Üst yöneticiler, bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler." hükmüne yer verilmiştir.
Olayda, belediyenin bir önceki yıl gelir ve giderleri ile bunlara ilişkin hesap kayıt ve işlemlerinin denetimini yapan denetim komisyonu tarafından yapılan denetim sonucu düzenlenen 25.03.2021 tarihli raporun faaliyet raporunun reddine gerekçe oluşturduğu, söz konusu raporda belediyenin gelir, gider, hesap ve kayıtlarının denetlenmesi sırasında çeşitli usulsüzlükler ve hukuka aykırılıklar tespit edildiğinin belirtildiği, bu iddiaların bir kısmının suç duyurusuna da konu edildiği, …Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından suç duyurusunda ileri sürülen iddialarla ilgili olarak 4483 sayılı Kanun çerçevesinde gereğinin takdir ve ifası için konunun İçişleri Bakanlığı'na iletildiği, bu kapsamda … tarihli ve …, … sayılı Mülkiye Müfettişliği Ön İnceleme Raporunun hazırlandığı, Belediye Çok Amaçlı Salonu (Düğün Salonu) ile belediye marangozhanesi hakkındaki bir kısım iddialar hakkında ise … tarih ve … sayılı Mülkiye Müfettişliği Tevdi Raporu düzenlendiğinden bahisle inceleme konusu dışında bırakıldığı görülmektedir.
Dosyada mevcut raporların incelenmesinden; belediye başkanı hakkında ileri sürülen bazı iddiaların sübut bulmadığı ya da kamu zararı oluşmadığı gerekçesiyle İçişleri Bakanlığı'nca soruşturma izni verilmemesine karar verilmiş ise de; özellikle Belediye Çok Amaçlı Salonu (Düğün Salonu) ile belediye marangozhanesi hakkındaki iddialar yönünden 22.06.2021 tarihli Valilik Araştırma Raporu, … tarih ve … sayılı Mülkiye Başmüfettişi Özel Teftiş Raporu, … tarih ve … sayılı Mülkiye Müfettişliği Tevdi Raporunda söz konusu işletmeler yönünden ilgili mevzuata uygun olmayan iş ve işlemler yapıldığının tespit edildiği, Düğün Salonunda gerçekleştirilen etkinliklere ilişkin olarak bir kısım ödemenin belediyenin resmi kayıtlarına intikal etmediği, bu ödemelere ilişkin makbuz düzenlenmediği, bahse konu paralarla yapılan harcamalara ilişkin belge sunulamadığı, Salon sorumlusu olarak görevlendirilen …'nin ilgili mevzuata uygun olarak yetkilendirilmediği, mutemet yetkisinin bulunmadığı, bu nedenle anılan şahıs tarafından esasen tahsilat da yapılamayacağı, Belediye Meclis kararıyla belirlenen etkinlik ücret tarifesine uygun davranılmadığı; yine, öncesinde sadece belediye hizmetleri için kullanılan marangozhanenin vatandaşlara ve belediye çalışanlarına imalat yaptığı, söz konusu imalatlara ilişkin Meclis tarafından kabul edilmiş bir ücret tarifesinin bulunmadığı, yapılan üretimlerden elde edilen gelirin bir kısmının belediye resmi hesaplarına intikal ettirilmediği, makbuz düzenlenmediği, tahsil edilen ücretlerin ne amaçla kullanıldığına ilişkin Belediyece bir bilgi sunulamadığı, bu tahsilatın para tahsil yetkisi bulunmayan … tarafından yapıldığı; hem düğün salonu hem de marangozhanenin işletme gibi faaliyet göstermesine rağmen, işletme gereklerine uygun kayıt ve işlemlerin yapılmadığı; anılan iddialarla ilgili olarak belediye başkanı tarafından yetkilendirilen … ve … tarafından zimmet/kullanma zimmet suçunun işlenip işlenmediğinin yapılacak adli soruşturma sonrası ortaya çıkacağı, söz konusu işçiler hakkındaki soruşturmanın doğrudan Savcılıkça yürütülmesi gerektiği sonucuna varıldığı görülmektedir.
Belediye başkanı hakkında düğün salonu ve belediye marangozhanesine ilişkin iddialara ilişkin olarak İçişleri Bakanlığı'nca verilmiş bir soruşturma izni bulunmamakla beraber, 5393 sayılı Kanun'un 26. maddesi kapsamında Dairemize sunulan düşürülme isteminin incelenmesinin belediye başkanının cezai sorumluluğundan ayrı bir değerlendirmeyi gerektirdiği, belediye başkanının faaliyet raporunun yetersiz bulunmasına dayanak olan iddiaların ceza kanunları bağlamında soruşturmayla sonuçlanmadığı bazı durumlarda yine de belediye başkanının görevini yerine getirmede yetersiz olduğu kanaatinin oluşabileceği açıktır. Öte yandan, … tarih ve … sayılı Mülkiye Müfettişliği Araştırma Raporunda yer verilen Belediye Fen İşleri Müdür Vekilinin 29.03.2021 tarihli ifadesinde; Atatürk Orman Çiftliği olarak bilinen sahada bir mesire alanı ve çevre düzenlemesi yapılması için İller Bankası aracılığıyla hibe desteği alındığı, ödenek netleşince mesire alanı ve çevre düzenlemesine ek olarak bir tane de kıl çadır yapılmasının Belediye Başkanı ve o tarihte görevli Belediye Başkan Yardımcısı tarafından kararlaştırıldığının belirtildiği, … tarih ve … sayılı Mülkiye Müfettişliği Tevdi Raporunda yer verilen belediye marangozhanesinde işçi olarak çalışan ...'nin 16.03.2021 tarihli ifadesinde ise, belediye marangozhanesinin son iki senedir vatandaşlar için imalat yapmaya başladığının belirtildiği, hem salonun hem marangozhanenin belediye başkanının başkanlık döneminden itibaren işletme gibi faaliyet göstermeye başladığı, kendi başkanlık döneminde belediyenin gelir elde etmesine yönelik olarak başlatılan bu faaliyetlerin örgütlenmesi ve işleyişine dair belediye başkanınca gereken özenin gösterilmediği ve mevzuata uygun işlemlerin yapılmadığı, denetim mekanizmasının işletilmediği, bu sebeple yapılan iş karşılığında elde edilen gelirin belediye kayıtlarına intikal etmediği ve harcanan malzemelerin kayıtlarının tutulmadığı iddiasının sübut bulduğu görülmektedir. Öte yandan usulüne uygun gelir gider kaydı tutulmaması nedeniyle ortaya çıkan kamu zararından sadece belediye başkanının emirlerini yerine getiren bir işçinin sorumlu tutularak başkana sorumluluk yükletmeyen teftiş ve inceleme raporlarının işbu karara esas alınmasının mümkün olmadığı, düğün salonu ve marangozhaneyi meclis kararı olmadan işletmenin dışında kayıp ve kaçaklara elverişli şekilde işletilmesini sağlayan belediye başkanının doğrudan sorumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, 5393 sayılı Kanun'un 38. maddesinde görev ve yetkileri sayılan belediye başkanının belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak, belediye ve bağlı kuruluşları ile işletmelerini denetlemek görev ve yetkisine uygun olarak hareket etmediği, görevinde yetersiz olduğu sonuç ve kanaatine varıldığından, istemin kabulü ile 5393 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca başkanlıktan düşürülmesine karar verilmesi gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.