T.C.
D A N I Ş T A Y
BEŞİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/6043
Karar No : 2024/5583
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- … Valiliği / …
VEKİLİ : Av. …
2- … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLLERİ : Hukuk Müşaviri …
Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin .. tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Denizli ili, ... İlçesi Göğüs Hastalıkları Hastanesinde sağlık memuru olarak görev yapmakta iken 683 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kamu görevinden çıkarılan ve Olağanüstü Hal (OHAL) İşlemleri İnceleme Komisyonu kararıyla göreve iade edilen davacı tarafından, kamu görevinden çıkarılması nedeniyle uğramış olduğu maddi ve manevi zararının tazmini istemiyle yaptığı başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali ile bu süreçte avukatlık ücreti ödemek zorunda kalmasından kaynaklanan maddi zararı için 15.000,00-TL maddi tazminatın ve görevden çıkarılması nedeniyle uğramış olduğu manevi zarara karşılık 750.000,00-TL manevi tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararında; olağanüstü hal kapsamında çıkarılan kanun hükmünde kararname ile kamu görevinden çıkarılanlardan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna başvurup Komisyon kararı ile kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonlarına atanacakları, bu kişilerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının 7075 sayılı OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un "Kararların uygulanması" başlıklı 10. maddesinde hükme bağlandığı, dolayısıyla 677 sayılı KHK ile kamu görevinden ihraç edilip daha sonra Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyon kararı ile kamu görevine iade edilmesine karar verilen davacının maddi ve manevi tazminat talebinin zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, anılan mevzuat düzenlemesi uyarınca maddi ve manevi tazminat isteminin de reddi gerektiği sonucuna varılmıştır. Açıklanan gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:.., K:.. sayılı kararında; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu, OHAL Komisyonu tarafından yapılan inceleme sonucunda görevine iade edildiği, kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kararın tüm hüküm ve sonuçlarıyla ortadan kaldırılması gerektiği, haksız işlem nedeniyle uğradığı maddi ve manevi zararlarının tazmin edilmesi gerektiği, kanun önünde eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine aykırı hareket edildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :
Davalı Denizli Valiliği tarafından; göreve iade edilen davacıya ödenmesi gereken mali ve sosyal hakların ödendiği, 7075 sayılı Kanun'da kamu görevinden çıkarılanlara herhangi bir tazminat ödenmeyeceğinin açıkça belirtildiği, bu nedenle davacıya herhangi bir tazminat ödenmesinin mümkün olmadığı ileri sürülerek temyiz başvurusunun reddi gerektiği savunulmaktadır.
Davalı Sağlık Bakanlığı tarafından; temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Beşinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı, Denizli ili, ... İlçesi Göğüs Hastalıkları Hastanesinde sağlık memuru olarak görev yapmakta iken, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 683 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kamu görevinden çıkarılmıştır. Göreve iade talebiyle OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonuna yaptığı başvuru, Komisyonun .. tarih ve … sayılı işlemi ile kabul edilmiştir.
Davacı tarafından, kamu görevinden çıkarılması nedeniyle uğramış olduğu maddi ve manevi zararının tazmini istemiyle 15/10/2019 tarihli dilekçe ile Denizli Valiliğine yapılan başvuru zımnen reddedilmiştir.
Bunun üzerine, kamu görevinden çıkarılması nedeniyle uğramış olduğu maddi ve manevi zararının tazmini istemiyle yaptığı başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali ile bu süreçte avukatlık ücreti ödemek zorunda kalmasından kaynaklanan maddi zararı için 15.000,00-TL maddi tazminatın ve görevden çıkarılması nedeniyle uğramış olduğu manevi zarara karşılık 750.000,00-TL manevi tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinde, dilekçelerin görev ve yetki yönünden inceleneceği; 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ise, dava dilekçeleri üzerine yapılan ilk inceleme sonunda, adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine; idari yargının görevli olduğu konularda ise görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verileceği hükmü bulunmaktadır.
Anılan Kanun'un "Tam Yargı Davalarında Yetki" başlıklı 36. maddesinin "a" bendinde, tam yargı davalarında yetkili mahkemenin zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idari mahkemesi olduğuna ilişkin genel yetki kuralı yer almakta olup, aynı Kanun'un 33. maddesinde kamu görevlileri ile ilgili davalarda yetki kuralı açıklanmış ve anılan maddenin 3. fıkrasında uyuşmazlığın kamu görevlisinin özlük ve parasal haklarına ilişkin olması durumunda yetkili mahkemenin ilgilinin görevli bulunduğu yer mahkemesi olduğu kurala bağlanmıştır. 01/02/2018 tarih ve 7075 sayılı OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 1. maddesinde ise, başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan KHK ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulduğu, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararlarının uygulanmasını düzenleyen "Kararların uygulanması" başlıklı 10. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesinde, Komisyon kararıyla göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılmalarını takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal haklarının ödeneceği, anılan Kanun'un "Yargı denetimi" başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında da, Komisyon kararlarına karşı Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptal davası açılabileceği hükme bağlanmıştır.
Diğer yandan, 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun "Kararların uygulanması" başlıklı 10'uncu maddesinde; "(1) (Değişik: 25/7/2018-7145/22 md.) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü hâlinde karar, kadro veya pozisyonunun bulunduğu kuruma, yükseköğretim kurumlarında kamu görevinden çıkarılan öğretim elemanları için Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanması esastır... İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz." hükümlerine yer verilmiş iken, 12/01/2023 tarih ve 32071 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 30/06/2022 tarih ve E:2018/137, K:2022/86 sayılı kararıyla, anılan maddenin 1. fıkrasının son cümlesinde yer alan “Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.” hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, söz konusu uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için öncelikle 2577 sayılı Kanun'un 36/a maddesinde yer alan tam yargı davalarındaki genel yetki kuralı uyarınca zararı doğuran idari uyuşmazlığın tespitinin yapılması, daha sonra da 2577 sayılı Kanun ve özel kanunlardaki hükümlere göre bu idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idare mahkemesinin belirlenmesi gerekmektedir.
KHK eki listelerde ismine yer verilmek suretiyle kamu görevinden çıkartılanlardan göreve iade edilenlerin parasal ve özlük hakları, 7075 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca Komisyon kararını uygulamakla yükümlü idare tarafından mali ve sosyal haklar kapsamında Kanun gereği ödenmektedir. Bu hakların ödenmesine ilişkin ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümlenmesi amacıyla açılan davalarda zararı doğuran işlem idare tarafından Komisyon kararı sonrası tesis edilen işlem olup bu sebeple uğranılan zararların kamu görevinden çıkarma ile illiyet bağı kesildiğinden, uyuşmazlığın çözümünde yetkili mahkemenin 2577 sayılı Kanun'un 36/a maddesindeki ölçüte göre anılan Kanun'un 33. maddesinde belirtilen yetki kurallarına göre belirlenmesi gerektiğinde kuşku bulunmamaktadır.
Mevcut uyuşmazlıkta ise, zararı doğuran olay ilgililerin başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan KHK eki listede isimlerine yer verilmek suretiyle kamu görevinden çıkarılmaları olduğundan, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonunun "başvurunun reddi" kararı vermesi üzerine idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili mahkeme Ankara özel yetkili idare mahkemeleri olduğuna göre, bu kapsamda kamu görevinden çıkarılanlardan OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı ile görevine iade edilenlerin Kanun gereği ödenen mali ve sosyal hakları dışında kalan ve kamu görevinden çıkarma ile kamu görevine iade tarihleri arasındaki dönemde uğradıklarını iddia ettikleri maddi ve manevi zararların tazmini isteminden doğan uyuşmazlıkların da 2577 sayılı Kanun'un 36/a ve 7075 sayılı Kanun'un 11/1 maddeleri uyarınca zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili olan Ankara özel yetkili idare mahkemelerince karara bağlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararıyla göreve iade edilen davacının KHK ile kamu görevinden çıkarılmasından kaynaklı maddi ve manevi zararının tazmini istemiyle açılan işbu davanın görüm ve çözümünde yukarıda anılan özel yasa uyarınca belirlenmiş olan Ankara İdare Mahkemeleri yetkili bulunmaktadır.
Öte yandan, davanın reddine ilişkin karara dayanak alınan düzenlemenin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi sonrasında, oluşan yeni hukuki durum dikkate alınmak suretiyle uyuşmazlığın esası hakkında değerlendirme yapılması gerektiği hususu da açıktır.
Bu itibarla, davanın görüm ve çözümünde özel yetkili Ankara İdare Mahkemesinin yetkili olduğu anlaşıldığından, uyuşmazlığın Denizli İdare Mahkemesince incelenerek karara bağlanmasında usul hükümlerine uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi …. İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 29/04/2024 tarihinde, oybirliğiyle, kesin olarak karar verildi.