T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/6318
Karar No : 2023/2116
DAVACI : …
DAVALI : … (temsilen … Bakanlığı)
VEKİLLERİ : Hukuk Müşaviri …
Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU : Ankara ili, ... Devlet Hastanesinde röntgen teknisyeni olarak görev yapan davacı tarafından;
1- 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin, 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 24/06/2021 tarih ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın iptaline,
2- Anılan Cumhurbaşkanı Kararı'nın Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına,
karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : 4144 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı’yla yürürlükten kaldırılan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname’de (Tüzük), zarar verici röntgen ışınlarına karşı alınması gereken koruyucu tedbirler ile söz konusu hizmetlerin verileceği binaların vasıflarına, kullanılacak aletlerin asgari özellikleri ile bu hizmetleri verecek personelin çalışma tarzına dair düzenlemelere yer verildiği; anılan Tüzüğün 21., 22., 23. ve 24. maddelerinde, günlük çalışma süreleri ve tatil hakkı, başka iş verilmesi yasağı, gece çalışması yasağı ile yılda iki kez yapılacak kan tetkikleri ve alınacak tedbirler, yılda 4 hafta verilecek sağlık iznine ilişkin düzenlemeler bulunduğu; Tüzük'le personele tanınan hakların bir kısmının 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun ve Yönetmeliği ile koruma altında olmakla birlikte, Tüzüğün 22. maddesinde yer alan, günde 5 saat görev yapan personelin hastanenin başka işlerinde kullanılamayacağı ve bu personele gece uykularını ihlal edecek iş verilemeyeceği yolundaki kural yönünden anılan Kanun'da hüküm bulunmadığından yasal boşluk oluştuğu; bu itibarla, kanun ile öngörülen özlük haklarının dava konusu Karar ile sınırlandırıldığı; bu durumun, Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan memurların hak ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceğine ilişkin kurala aykırı olduğu; radyoaktif yöntemler kullanmak suretiyle sağlık hizmeti veren personelin, bu yöntemlerin sağlığı bozucu etkileri nedeniyle diğer sağlık personelinden farklı çalışma koşullarına tabi kılınarak, maruz kalınan radyasyon etkisinin minimum düzeye düşürülmesinin amaçlandığı; bu kapsamda, diğer personele göre daha az çalışma süresi, doz limitlerinin aşılması halinde izin hakkı, yıllık izne ilaveten bir aylık sağlık izni hakkı ve çalışılan her 360 gün için 90 gün fiili hizmet süresi zammı hakkı verildiği; ayrıca radyasyonun sağlık sorununa neden olmayan bir düzeyinin bulunmadığı; bu nedenle, radyoloji çalışanlarının ve ailelerinin sağlıklarının korunabilmesi bakımından doz sınırlamasının yanı sıra, çalışma süresinin azaltılmasının da büyük önem taşıdığı; radyasyona maruz kalınan süre arttıkça sağlığa zarar verme olasılığının arttığı, çalışma süresiyle ilgili değişikliklerin, çalışanların sağlık durumlarını doğrudan etkilediği; örneğin, radyoloji biriminde çalışma süresi arttıkça tiroid nodülü görülme sıklığının arttığı; diğer taraftan, anılan personelin, esas görevinin yanında radyasyon kaynağını hazırlama, depolama, muhafaza etme, nakil, arıtma, kalibrasyon ve imhası gibi görevleri nedeniyle çalışma süresinin tamamı boyunca radyasyona maruz kaldığı; gerek 5534 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu, gerekse 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda, günlük çalışma süresinin 5 saat olması dikkate alınarak, radyasyon kaynağıyla çalışan personele yıllık 90 gün fiili hizmet zammı verilmesinin öngörüldüğü; keza, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 103. maddesinin son fıkrasında, hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni verilmesinin öngörüldüğü, anılan hükümlerin, personelin iyonizan radyasyona maruz kalması nedeniyle yürürlüğe konulduğu; radyasyon görevlileri için Uluslararası Radyolojik Korunma Komisyonu'nun 60 sayılı raporunda ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının Temel Güvenlik Standartları isimli 115 sayılı yayınında, “uygulamaların kabulünün gerekçelendirilmesi”, “radyasyon korunmasının optimizasyonu” ve “doz sınırlaması” ilkelerinin belirlendiği; Avrupa Sosyal Haklar Komitesi kararında, iyonlaştırıcı radyasyonun etkileri konusunda Avrupa Sosyal Şartı çerçevesinde güvenli ve sağlıklı çalışma hakkının sağlanması gerektiğinin belirtildiği; Avrupa Sosyal Şartı’nın adil çalışma hakkını düzenleyen ikinci bölümünün dördüncü bendinde ise, ülkemizin de aralarında bulunduğu taraf ülkelerin, tehlikeli ve sağlığa zararlı işlerdeki riski ortadan kaldırmayı, aksi halde, çalışanlara ücretli ek izin verilmesi veya çalışma sürelerinin azaltılmasını taahhüt ettikleri; anılan şartların gereklerinin yerine getirilip getirilmediği hususunun Avrupa Sosyal Haklar Komitesince takip edildiği, bu kapsamda, ek izin hakkını kaldıran Finlandiya devleti hakkında verilmiş ihlal kararı bulunduğu; dava konusu işlemle, maruz kalınan radyoaktif ışınlar nedeniyle sağlığın bozulmasına yönelik koşullar ortadan kaldırılmadan ve gerekli denetim ve gözetim işlevinin etkin bir biçimde yerine getirilmesi sağlanıp, mevcut sağlık riski yeterince azaltılmadan, uluslararası düzenlemelerin amacının tam tersi biçimde, hukuki boşluk doğmasına neden olunarak, radyasyonla çalışanların çalışma sürelerinin artmasına neden olacak şekilde düzenleme yapılmış olduğu; ayrıca, dava konusu 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın Anayasa'ya aykırı olduğundan bahisle, Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulması gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun'un 3. maddesinde yer alan, bina vasıfları ve hastalarla mütehassısları ve orada çalışan veya bulunan başkalarının elektrik cereyanı ve röntgen şuaı ve radiyom arızalarından korunacak tertiplerle bunlara ait levazımın şartları ve radiyom için bir müessesede bulunması lazımgelen en az miktar ve elektrikle tedaviye mahsus aletlere ait vasıf ve şartlar hakkında nizamname yapılacağına ilişkin düzenleme uyarınca, 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin yürürlüğe konulduğu; 04/07/2018 tarih ve 30468 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 698 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 11. maddesi ile, “bir nizamname yapılır” ibaresinin “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde değiştirildiği; bilahare, anılan Nizamname'nin yürürlükten kaldırıldığı; 30/01/2010 tarihine kadar söz konusu Nizamname'ye göre röntgen ve radyum ile çalışan personel günlük 5 saat çalıştırılmakta iken, 30/01/2010 tarih ve 27478 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5947 sayılı Üniversite ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik yapılmasına Dair Kanun'un 9. maddesiyle 3153 sayılı Kanun'a eklenen Ek 1. maddeyle, haftalık çalışma süresinin 35 saat olduğu ve bu süre içerisinde, Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirtilen radyasyon dozu limitlerinin de ayrıca dikkate alınacağı, doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirler ile aşıldığı takdirde izinle geçirilecek süreler ve alınacak diğer tedbirlerin Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceğinin düzenlendiği; 3153 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin iptali talebiyle açılan davada, Anayasa Mahkemesince, bu maddenin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine karar verildiği; 3153 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesi ile 11/10/2011 tarih ve 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 40. maddesine dayanılarak hazırlanan Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmeliğin 05/07/2012 tarih ve 28344 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği; bu Yönetmeliğin 8. maddesinde, röntgen ve radyum ile görevli personelin çalışma esasları ve alınacak tedbirlerin ayrıntılı bir şekilde düzenlendiği; Nükleer Düzenleme Kurumu tarafından hazırlanan ve 17/12/2020 tarih ve 31337 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği kapsamında, radyasyon kaynağı cihazların bulunduğu alanların fiziki tasarımı ve zırhlama işlemleri ile bu cihazlar ile faaliyet gösteren kurum ve kuruluşların faaliyette bulunmaları için lisans belgesi alarak yetkilendirildiği; ayrıca, mülga Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından hazırlanan ve 24/03/2000 tarih ve 23999 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği'nde, Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik'te belirlenen doz sınırları dikkate alınarak gerekli değişikliklerin yapıldığı; böylelikle röntgen ışınlarına karşı alınması gerekli koruyucu tedbirlere ilişkin mevzuatta herhangi bir boşluk bulunmadığı; röntgen ve radyum ile görevli personelin özlük hakları ve çalışma koşullarında değişiklik yapılmadığı; söz konusu Nizamname'nin yayımlandığı tarihten itibaren geçen 80 yıllık sürede teknolojinin gelişmesiyle, radyasyon kaynağı cihazların da geliştiği, dolayısıyla radyasyon ışınlarının dozu ve doza maruziyetlerin de farklılaştığı; günümüz itibarıyla yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulduğu, buna göre anılan Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasını öngören dava konusu düzenlemede Anayasa'ya ve 3153 sayılı Kanun'a aykırılık bulunmadığı belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: …
DÜŞÜNCESİ : Dava; 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin olarak 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 24/06/2021 tarih ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın iptali ve Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa'ya aykırılık iddiası ciddi görülmemiştir.
Anayasa'nın 56. maddesinde; “Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler. Devlet, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir” düzenlemesi ile Devlete sağlık alanında görev ve yükümlülük verilmiş; Anayasa'nın 17. maddesinde de “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.” hükmü gereğince, kişilere tanınmış olan yaşam hakkını güvence altına almak Devletin yükümlülüğü olarak belirlenmiştir.
3153 sayılı Radyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun'un 3 üncü maddesinde yer alan, “Birinci maddede yazılı müesseselerin bina vasıfları ve hastalarla mütehassısları ve orada çalışan veya bulunan başkalarının elektrik cereyanı ve röntgen şuaı ve radiyom arızalarından korunacak tertiplerle bunlara ait levazımın şartları ve radiyom için bir müessesede bulunması lazım gelen en az miktar ve elektrikle tedaviye mahsus aletlere ait vasıf ve şartlar hakkında bir nizamname yapılır.” düzenlemesine dayanılarak, 27/04/1939 tarihli ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kabul edilen Radyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname yayınlanmış ve anılan Nizamname ile 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile düzenlenmesi öngörülen konulara yer verilmiş iken 2/7/2018 tarihli ve 698 sayılı KHK'nin 11. maddesiyle, bu maddede yer alan “bir nizamname yapılır” ibaresi “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde değiştirilmesinin ardından 25/06/2021 tarihli ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 06/05/1939 tarihli Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkındaki Nizamname yürürlükten kaldırılmıştır.
... Devlet Hastanesinde röntgen teknisyeni olarak görev yapan davacı tarafından, 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla yürürlükten kaldırılan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin 21, 22 ve 23. maddelerinde, röntgen ve radyum ile çalışanlarının günde 5 saatten fazla çalıştırılamayacağı, hastanenin başka işlerinde görevlendirilemeyeceği, gece uykularını ihlal edecek iş verilmeyeceği ve senede dört hafta tatil yapmalarının mecburi olduğunun düzenlendiği; bu hakların bir kısmı 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun ile 657 sayılı Davlat Memurları Kanunu'nda ve ilgili yönetmeliklerde de yer almakla birlikte, hepsinin açıkça düzenlenmediği; bu nedenle söz konusu Nizamname'nin yürürlükten kaldırılması ile röntgen ve radyum ile çalışanlarının kazanılmış haklarının sonlandırıldığı; röntgen ve radyum ile çalışanlarının hastanenin başka işlerinde ve gece nöbetinde görevlendirilmelerinin önünün açıldığı ileri sürülerek kararın iptali istenilmiştir.
04/07/2018 tarih ve 30468 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 698 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 11. maddesi ile, “bir nizamname yapılır” ibaresinin “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde değiştirilmesinden sonra; kullanılan mevzuat dilinin anlaşılırlığı, koruyucu tedbirler, genel esaslar, teşhis için kullanılan ekipmanların kullanım esaslarının geçerliliği, çalışma esaslarındaki uygulama birliği sağlanması ihtiyaçları davalı İdarece gerekçe gösterilmek suretiyle, söz konusu Nizamname'nin yürürlükten kaldırıldığı anlaşılmaktadır.
30/01/2010 tarihine kadar söz konusu Nizamname'ye göre röntgen ve radyum ile çalışan personel günlük 5 saat çalıştırılmakta iken, 30/01/2010 tarih ve 27478 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5947 sayılı Üniversite ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik yapılmasına Dair Kanun'un 9. maddesiyle 3153 sayılı Kanun'a eklenen Ek 1. maddeyle, haftalık çalışma süresinin 35 saat olduğu ve bu süre içerisinde, Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirtilen radyasyon dozu limitlerinin de ayrıca dikkate alınacağı, doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirler ile aşıldığı takdirde izinle geçirilecek süreler ve alınacak diğer tedbirlerin Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiştir.
3153 sayılı Kanun'a eklenen Ek 1. maddesinin iptal isteminin de incelenmiş olduğu davada Anayasa Mahkemesince, bu maddenin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine karar verilmiş olup; 3153 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesi ile 11/10/2011 tarih ve 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 40. maddesine dayanılarak hazırlanan Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik 05/07/2012 tarih ve 28344 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş; bu Yönetmeliğin 8. maddesinde, röntgen ve radyum ile görevli personelin çalışma esasları ve alınacak tedbirler düzenlenmiştir.
Nükleer Düzenleme Kurumu tarafından hazırlanan ve 17/12/2020 tarih ve 31337 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği kapsamında, radyasyon kaynağı cihazların bulunduğu alanların fiziki tasarımı ve zırhlama işlemleri ile bu cihazlar ile faaliyet gösteren kurum ve kuruluşların faaliyette bulunmaları için lisans belgesi ile yetkilendirildiği; ayrıca, mülga Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından hazırlanan ve 24/03/2000 tarih ve 23999 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği'nde, Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmeliğinde belirlenen doz sınırları dikkate alınarak gerekli değişiklikler yapılarak röntgen ışınlarına karşı alınması gerekli koruyucu tedbirlere ilişkin mevzuat düzenlenmiştir.
İleri sürülen iptal gerekçeleri, davalı İdarenin savunması ve Anayasa Mahkemesi'nin 5947 sayılı Yasanın bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davaya ilişkin 16/07/2010 tarih ve E:2010/29 , K:2010/90 sayılı kararında yer verilen "..... 2368 sayılı Yasa’da tüm sağlık personeli gibi radyasyonla çalışan personel için de haftalık 40 veya 45 saat çalışma süresi öngörülmüş, ancak bu süreler, radyasyonla çalışan personel için idare tarafından yönetmelikle 25 saat olarak belirlenmiştir. Yeni düzenlemede ise radyasyonla çalışan personelin haftalık çalışma süresi 35 saate indirilmiştir. Ayrıca idarenin, dava konusu kurala veya 657 sayılı Yasa’nın 99. maddesine dayanarak çıkaracağı tüzük veya yönetmelikle yasada öngörülen azami çalışma süresinden daha kısa çalışma süreleri belirleyebileceği kural altına alınmıştır. Diğer taraftan, dava konusu düzenlemede; çalışma sürelerinin belirlenmesinde Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirtilen radyasyon dozu limitlerinin de dikkate alınacağı belirtilmiştir. Yönetmelikte belirlenen radyasyon dozu limitlerinin haftalık 35 saatten daha kısa bir çalışma süresinde aşılması durumunda bu personelin çalışma süresinin Yasada belirlenen 35 saatten daha az olabileceği anlaşılmaktadır. Bu nedenle dava konusu kuralın, radyasyonla teşhis ve tedavi merkezlerinde çalışan personelin maddi ve manevi varlıklarının gelişmesini engelleyen, çalışanların dinlenme haklarını ihlal ederek sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama haklarını sınırlayan bir niteliği bulunmadığı...." yönündeki gerekçeler de dikkate alındığında; dava konusu işlemle yürürlükten kaldırılan düzenlemenin içeriği, akabinde yapılan düzenlemeler, dava konusu işlemin tesis edildiği tarih arasındaki uzun süreçte meydana gelen teknolojik gelişmeler, mevzuat dilinin anlaşılır ve uygulanabilir olması, mevzuatta bütünlük sağlanması ve hayatın olağan akışı gereği gelişen ihtiyaçlar ve iyonize radyasyon ışın dozu ve doza maruziyet oranında meydana gelen değişiklikler çerçevesinde işlem tesis edildiği sonucuna varılmakta olup; 27/04/1937 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyoloji Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamnamenin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin kararda hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmüştür.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra; Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca yargı merciileri tarafından, 104. madde kapsamında yürürlüğe konulan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulması mümkün olmakla birlikte; Cumhurbaşkanlığı kararnamesi niteliği taşımayan ve alt hukuk normu (yönetmelik, esas gibi) niteliğinde olan Cumhurbaşkanı kararlarına karşı Anayasa Mahkemesine başvurulması mümkün bulunmadığından, davacının Anayasa'ya aykırılık iddiası ciddi görülmeyerek, işin gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun’un 3. maddesine istinaden 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla “Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname yürürlüğe konulmuştur.
02/07/2018 tarih ve 698 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 11. maddesiyle, 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yer alan “bir nizamname yapılır” ibaresi “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde değiştirilmiştir.
Bu yasal değişiklik sonrasında, 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 24/06/2021 tarih ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla "Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname" yürürlükten kaldırılmıştır.
Bunun üzerine, söz konusu Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bakılan dava açılmıştır.
Öte yandan, işbu dava açıldıktan sonra, 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla, yürürlükten kaldırılan Nizamname yerine, “İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik” yürürlüğe konulmuştur.
İLGİLİ MEVZUAT
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 103. maddesinde, "…Hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni verilir." hükmüne yer verilmiş; 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 32. maddesinde ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu"nun 40. maddesinde de, radyoaktif ışınlarla çalışan personelin her 360 gün için 90 gün fiili hizmet süresi zammından yararlanmaları öngörülmüştür.
3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun'un 3. maddesinde, "Birinci maddede yazılı müesseselerin bina vasıfları ve hastalarla mütehassısları ve orada çalışan veya bulunan başkalarının elektrik cereyanı ve röntgen şuaı ve radiyom arızalarından korunacak tertiplerle bunlara ait levazımın şartları ve radiyom için bir müessesede bulunması lazımgelen en az miktar ve elektrikle tedaviye mahsus aletlere ait vasıf ve şartlar hakkında bir nizamname yapılır." kuralına yer verilmiş olup; anılan yetkiye istinaden 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin 21. maddesinde, "Röntgen ve radyom ile daimi olarak günde beş saatten fazla çalışılamaz. Röntgen muayenehanelerinde pazardan maada ayrıca bir gün daha öğleden sonra tatil yapılmalıdır." kuralı; 22. maddesinde, "Hastahanelerde, röntgen ve radyom ile tam müddetle (günde 5 saat) çalışan kimseler, hastahanenin başka işlerinde kullanılamaz. Bunlara gece uykularını ihlal edecek iş verilmemelidir." kuralı; 24. maddesinde, "Bu gibi müesseselerde, her röntgen mütehassısının veya röntgen ve radyom ile iştigal eden kimsenin senede dört hafta muntazaman devamlı tatil yapması mecburidir." kuralı yer almıştır.
3153 sayılı Kanun'un, 21/1/2010 tarih ve 5947 sayılı Kanun'la eklenen, Ek 1. maddesinde, " İyonlaştırıcı radyasyonla teşhis, tedavi veya araştırmanın yapıldığı yerler ile bu iş veya işlemlerde çalışan personelin haftalık çalışma süresi 35 saattir. Bu süre içerisinde, Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirtilen radyasyon dozu limitleri de ayrıca dikkate alınır. Doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirler ile aşıldığı takdirde izinle geçirilecek süreler ve alınacak diğer tedbirler Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." kuralına yer verilmiş olup; söz konusu yetkiye istinaden 05/07/2012 tarih ve 28344 sayılı Resmi Gazete'de Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur.
Ayrıca, 24/03/2000 tarih ve 23999 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği"nin 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, iyonlaştırıcı radyasyon ışınlamalarına karşı kişilerin ve çevrenin radyasyon güvenliğini sağlamaktır." kuralı; 17/12/2020 tarih ve 31337 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği"nin 1. maddesinde de, "Bu Yönetmeliğin amacı, radyasyon tesislerine ve radyasyon uygulamalarına ilişkin faaliyetlerin radyasyondan korunma, güvenlik ve emniyet ilkeleri çerçevesinde yürütüldüğünün tespit ve teyit edilmesi için faaliyetlerin yetkilendirilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." kuralı yer almıştır.
Diğer taraftan, 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesinde, yer alan "bir nizamname yapılır” ibaresi, 02/07/2018 tarih ve 698 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'yle, “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde değiştirilmiştir.
Söz konusu yasal değişiklikten sonra, 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu 24/06/2021 tarih ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla, Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname tümüyle yürürlükten kaldırılmıştır.
İşbu dava açıldıktan sonra, 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki yasal değişikliğe istinaden, 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla da “İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik” yürürlüğe konulmuştur.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlık, 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasının hukuka uygun olup olmadığından (bir başka deyişle radyoaktif ışınlarla çalışan personelin hakları, çalışma süresi ve koşulları bakımından hukuki boşluk oluşturup oluşturmadığından ve bu durumun söz konusu personel aleyhine hukuki sonuçlar doğurup doğurmadığından) kaynaklanmaktadır.
3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun'un 3. maddesiyle sağlık hizmeti sunumu kapsamında radyasyon hizmetlerinin sunulduğu binaların vasıfları ile radyasyon nedeniyle hastalar ve çalışanların güvenliğine ilişkin usul ve esasların bir nizamnameyle düzenlenmesi öngörülmüş; bu düzenlemeye istinaden 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname yürürlüğe konulmuştur.
Söz konusu Nizamname'nin yürürlük tarihinden sonra, 657 sayılı Kanun'un 103. maddesiyle hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni hakkı getirilmiş; 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 32. maddesiyle ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu"nun 40. maddesiyle de, her 360 günlük çalışma için 90 gün fiili hizmet süresi zammından yararlanma imkan sağlanmıştır.
Diğer taraftan, 3153 sayılı Kanun'un, 21/1/2010 tarih ve 5947 sayılı Kanun'la eklenen Ek 1. maddesiyle, iyonlaştırıcı radyasyonla teşhis, tedavi veya araştırmanın yapıldığı yerler ile bu iş veya işlemlerde çalışan personelin haftalık çalışma süresi 35 saat olarak belirlenmiş; yine bu maddeye istinaden yürürlüğe konulan Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik'le de, doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirler ile aşıldığı takdirde izinde geçirilecek süreler ve alınacak diğer tedbirlere yönelik hususlar ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiştir.
Ayrıca, iyonlaştırıcı radyasyon ışınlamalarına karşı kişilerin ve çevrenin radyasyon güvenliğini sağlamak ve radyasyondan korunma, güvenlik ve emniyet ilkeleri çerçevesinde yürütülmesini sağlamak amacıyla "Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği" ve "Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği" yürürlüğe konulmuştur.
Görüldüğü üzere, söz konusu Nizamname'nin yürürlüğe girdiği 1939 yılından sonra, radyasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar ile radyoaktif ışınlarla çalışan personelin hakları, çalışma süresi ve koşulları gibi hususlarda; 657 sayılı Kanun'un 103. maddesinde, 5434 sayılı Kanun'un 32. maddesinde, 5510 sayılı Kanun'un 40. maddesinde, 3153 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinde, Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik'te, Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde ve Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği'nde kapsamlı ve ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir.
Son olarak, 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yer alan "bir nizamname yapılır” ibaresi, 02/07/2018 tarih ve 698 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'yle, “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde değiştirilmesi üzerine, 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu 24/06/2021 tarih ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla "Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname" tümüyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Buna göre, radyasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasların sadece Nizamname'de düzenlenmediği; radyasyon alanında yaşanan bilimsel ve teknolojik gelişmeler ile güncel ihtiyaçlar dikkate alınarak yürürlüğe konulan çeşitli kanun ve yönetmeliklerde de (Nizamname'deki bazı düzenlemelere benzer mahiyette) kapsamlı ve ayrıntılı düzenlemeler getirildiği anlaşıldığından; söz konusu Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasının, radyoaktif ışınlarla çalışan personelin hakları, çalışma süresi ve koşulları bakımından personelin aleyhine sonuç doğuracak mahiyette hukuki bir boşluk oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Kaldı ki, işbu dava açıldıktan sonra, anılan Nizamname'nin yerine, 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla da “İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik” yürürlüğe konulmuştur.
Bu durumda, Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin dava konusu 24/06/2021 tarih ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının, 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yapılan değişiklik ve radyasyon alanında yaşanan bilimsel ve teknolojik gelişmeler ile kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek tesis edildiği anlaşıldığından; dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı'nda üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 13/04/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.