Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2021/6399 E. , 2022/3322 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/6399
Karar No : 2022/3322
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) :1- Kendi Adına Asaleten,
Çocukları … ve
… Adına Velayeten …
2-…
VEKİLLERİ : Av. …
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : 1. Hukuk Müşaviri Yrd. V….
2- … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMLERİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının taraflarca aleyhlerine ilişkin kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, yakınları olan …'in 07/10/2014 tarihinde Diyarbakır ili, Bağlar ilçesi, … Caddesinde kurban eti dağıtmak üzere bulunduğu esnada terör örgütü mensuplarının saldırısına uğraması sonucu vefat etmesi olayında idarenin hizmet kusurunun bulunduğundan bahisle müteveffanın annesi … için 10,00 TL (miktar artırımı ile 122.002,40 TL), eşi … için 10,00 TL (miktar artırımı ile 270.398,46 TL), çocuklarından … için 10,00 TL (miktar artırımı ile 50.114,90 TL) ve … için 10,00 TL (miktar artırımı ile 61.001,19 TL) destekten yoksun kalma tazminatı ile her biri için ayrı ayrı 625.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; 7-8 Ekim 2014 tarihlerinde Diyarbakır ilinin birçok noktasında yoğun bir şekilde silahlı saldırı, yol kapatma gibi terör olaylarının meydana geldiği, olayların başlamasıyla sokağa çıkma yasağının ilan edildiği, olaylara yönelik ihbarlar alınır alınmaz ekiplerin olay yerlerine yönlendirildiği, çevre illerden takviye ekiplerinin getirildiği, olayın oluş şekli ile ilgili önceden herhangi bir bilgi veya istihbaratın bulunmadığı, olaylarla ilgili olarak kamu görevlilerinin görevi ihmalleri konusunda başlatılan herhangi bir adli ya da idari soruşturmanın bulunmadığı dikkate alındığında davalı idarelere atfı kabil bir hizmet kusurunun bulunmadığı, olayın terör olayı olduğu, davacılar yakınının terör örgütü mensupları tarafından öldürülmesi sebebiyle oluşan zarardan davalı idarelerin kusursuz sorumluluk ve sosyal risk ilkeleri çerçevesinde sorumluluklarının bulunduğu gerekçesiyle maddi tazminat istemleri yönünden, hükme esas alınabilir nitelikte bulunan bilirkişi raporu ve davacıların miktar artırım dilekçeleri doğrultusunda maddi tazminat isteminin kabulü ile müteveffanın annesi … için 122.002,40 TL, eşi … için 270.398,46 TL, çocuklarından … için 50.114,90 TL ve … için 61.001,19 TL tazminatın 40,00 TL'lik kısmının davalı idarelere başvurma tarihi olan 12/07/2017 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte, miktar artırımı dilekçesi ile talep edilen 503.476,95 TL'lik kısmının ise miktar artırımı dilekçesinin davalı idareye tebliğ edildiği 12/07/2019 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davacılara ödenmesine; manevi tazminat istemleri yönünden ise, murislerinin ölümü sebebiyle yaşadıkları elem ve acıyı biraz olsun hafifletebilmek amacıyla davacılardan anne … için 100.000,00TL, eş … için 200.000,00 TL, çocuklardan … için 150.000,00 TL ve … için 150.000,00 TL olmak üzere toplam 600.000,00 TL manevi tazminatın davalı idareye başvuru tarihi olan 12/07/2017 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idareler tarafından ödenmesine, fazlaya ilişkin istemlerin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; uyuşmazlık konusu olayın yaklaşık bir saat sürmesine rağmen emniyet birimlerinin müdahale etmemesi sebebiyle davalı idarelerin kamu güvenliğinin sağlanması hizmetinin işleyişinde hizmet kusurunun olduğu, bu nedenle davacıların maddi ve manevi tazminat istemine ilişkin uyuşmazlığın, davalı idarelerin kusurlu sorumluluğu çerçevesinde karara bağlanması gerektiği, davacı …'in maddi tazminat isteminin kabulüne ve manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmına yönelik davalı idarelerin istinaf istemi ile manevi tazminat istemlerinin kısmen reddine ilişkin kısmına yönelik davacıların istinaf istemi yönünden; olayda davalı idarelerin hizmet kusurundan kaynaklanan sorumluluğu nedeniyle davanın kabul edilmesi gerekir iken, idarelerin kusursuz sorumluluk türü olan sosyal risk ilkesinden davanın kabul edilmesinde hukuka uyarlık bulunmamakla birlikte karar sonucu itibarıyla hukuka uygun olduğundan başvuruların gerekçeyle reddine, davacılardan …, … ve … yönünden maddi tazminat isteminin kabulüne ilişkin kısımlarına yönelik davalı idarelerin istinaf istemi yönünden; davacılara 5233 sayılı Kanun'a göre sulhname imzalanarak ödeme yapılmış olmasının, hizmet kusuru nedeniyle genel ilkelere göre tazminat ödenmesine engel oluşturmayacağı, ancak ödenen nakti tazminatın, hizmet kusurundan kaynaklanan genel hükümler çerçevesinde davacıların maddi zararından indirime konu edilmesi gerektiği, buna göre adı geçen davacılara 5233 sayılı Kanun kapsamında cenaze yardımı için 1.259,55 TL ve ölüm nedeniyle 26.949,30 TL olmak üzere toplam 28.208,85 TL tazminat ödenmesine karar verilmiş olmasına rağmen, ölüm nedeniyle ödenen 26.949,30 TL'nin davacılardan mirasçı olanların zarar hesabından indirilmediği, 26.949,30 TL'nin mirasçılara isabet eden payının, davacı … için 6.737,32 TL, davacı … için 10.105,99 TL ve davacı … için 10.105,99 TL olduğu gerekçesiyle anılan kısma yönelik davalı idarelerin istinaf istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine, İdare Mahkemesi kararının belirtilen kısmının kaldırılmasına, davacı … için 263.661,14 TL, … için 40.008,91 TL, … için 50.895,20 TL maddi tazminatın, toplam 30,00 TL'lik kısmının davalı idarelere başvurma tarihi olan 12/07/2017 tarihinden itibaren, miktar artırımı dilekçesi ile talep edilen 354.535,25 TL'nin ise miktar artırımı dilekçesinin davalı idareye tebliğ edildiği 12/07/2019 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerce ödenmesine, davacılardan …, … ve … yönünden manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmına yönelik davalı idarelerin istinaf istemi yönünden; dava konusu olayın oluş şekli ve verdiği üzüntü dikkate alındığında İdare Mahkemesince hükmedilen tutarların yüksek olduğu kanaatine varıldığı gerekçesiyle davalı idarelerin istinaf istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine, İdare Mahkemesi kararının belirtilen kısmının kaldırılmasına, davacı … için 100.000,00 TL, Şüheda … ve … için ayrı ayrı 75.000,00 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihi olan 12/07/2017 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerce davacılara ödenmesine, fazlaya ilişkin istemlerin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, olayda idarenin hizmet kusurunun bulunduğu, hükmedilen manevi tazminat miktarının düşük olduğu, faiz başlangıcının olay tarihi olması gerektiği, vekalet ücretinin hatalı hesaplandığı, nispi karar harcının kendilerinden tahsilinden sonra davalıdan alınmasının hukuka aykırı olduğu belirtilerek Bölge İdare Mahkemesi kararının aleyhlerine ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. Davalılar İçişleri Bakanlığı ve Diyarbakır Valiliği tarafından, idarelerinin kusurunun bulunmadığı, davacıların maddi zararlarının sulhname ile karşılandığı, 5233 sayılı Kanun kapsamında manevi zararların karşılanma olanağı bulunmadığı belirtilerek kararın aleyhlerine ilişkin kısımlarının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Davacılar tarafından, davalı idarelerin temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır. Davalı İçişleri Bakanlığı tarafından, davacıların temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. Davalı Valilik tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden; PKK/KCK terör örgütü lehine yayın yapan internet sitelerinde Ayn El Arap'da yaşanan olayların protesto edilmesi amacıyla yapılan eylem çağrıları üzerine 06-08/10/2014 tarihleri arasında Diyarbakır ilinin bir çok noktasında göstericiler toplanarak yürüyüşler yapmış, eylemci gruplar yolları trafiğe kapatmış, bir çok kamu kuruluşu, mağaza ve dükkan yağmalanmış, iş yerlerine taş ve molotof ile saldırılarda bulunulmuştur. Eylemlerin yoğun olduğu Diyarbakır ili, Bağlar ilçesi … Caddesinde 07/10/2014 tarihinde, saat 17.30 civarında, davacılar yakını … ve arkadaşları …, …, …, …'ın kurban eti dağıtmak üzere bulundukları sırada bir grup PKK sempatizanı tarafından, dış görünüşleri nedeniyle IŞİD terör örgütü mensubu oldukları iddiasıyla sopa, taş ve kesici aletlerle saldırıya uğramaları üzerine kaçmaya başladıkları, saat 17.40-17.45 sıralarında bir apartmana, saat 17.50-17.55 sıralarında ise bu apartmanın 3. katında bulunan bir daireye sığındıkları, saldırgan grubun yerlerini tespit etmesi ile taş, sopa ve kesici aletlerle zorla kapıyı açmaya çalıştıkları, saat 18.29 civarında saldırgan grup içinden birinin 4. kattaki daireye zorla girip dairenin balkonundan perde ve çarşafları bağlayıp 3. kattaki dairenin açık olan mutfak penceresinden girerek silahla ateş etmeye başladığı, davacılar yakını ve arkadaşlarını yaraladığı, diğer saldırganların da eve girerek sopa, taş, satır, bıçak gibi aletlerle saldırdığı, davacıların yakını … ile arkadaşları …, … ve …'un saldırganlar tarafından 3. kat penceresinden aşağıya atıldığı, bu esnada saldırıdan kaçıp tuvalete saklanmış olan …'i tekrar yakalayıp bıçak ve sopalarla saldırdıkları, ellerinden kurtulan …'i tekrar yakalayıp bina dışına çıkaran saldırgan grubun 3. kattan atılan ve yerde can çekişen davacılar yakını ile arkadaşlarına yönelik sopa, taş, bıçakla saldırılarına PKK lehine slogan atarak devam ettikleri, …'in öldürülüp öldürülmemesi hususunda yaşanan tartışma sonucunda araya giren yaşlı birinin müdahalesi ile bırakıldığı, 19.30 civarında sona eren olay sonunda davacılar yakını …'in üç arkadaşı ile birlikte öldürüldüğü, diğer arkadaşı …'in ise yaralı olarak kurtulduğu, olaylar sırasında davacılar yakını ve dört arkadaşının evine sığındıkları kişi tarafından, saat 18.22 ve 18.29 saatlerinde 155 polis imdat hattının aranarak evini PKK'lıların basmaya çalıştığı, kendilerini öldürecekleri yönünde ihbarda bulunularak yardım istenildiği, bu görüşme sırasında arka planda silah seslerinin ve "kapı açıldı" şeklinde bir sesin duyulduğu, olayı gerçekleştirenler hakkında açılan kamu davası sonucu ... Ağır Ceza Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla terör amacıyla davacılar yakını ve arkadaşlarını öldüren sanıklar hakkında "Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma" ve "canavarca hisle ve eziyet çektirerek adam öldürme" suçlarından mahkumiyetlerine karar verildiği anlaşılmıştır.
Davacılar …'in eşi, … ve …'in babaları, …'in çocuğu olan …'in hayatını kaybetmesi nedeniyle 5233 sayılı Kanun kapsamında maddi ve manevi zararlarının karşılanması amacıyla yapılan başvuru üzerine Zarar Tespit Komisyonu kararı ile 28.208,85 TL ödenmesine karar verilerek, sulhname imzalanmıştır.
Davacılar tarafından olayda hizmet kusuru bulunduğundan bahisle İçişleri Bakanlığına yapılan 12/07/2017 tarihli başvurunun, Diyarbakır Valiliği Hukuk İşleri Şube Müdürlüğünün 03/08/2017 tarihli yazısıyla Zarar Tespit Komisyonu kararı ile hesaplanan 28.208,85 TL'nin imzalanan sulhname kapsamında ödendiği, 5233 sayılı Kanun kapsamında manevi tazminata ilişkin hüküm bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, yani zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Tam yargı davalarında, öncelikle zarara yol açtığı öne sürülen idari işlem veya eylemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi esas alındığından, olayın oluşumu ve zararın niteliği irdelenip, idarenin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanıp uygulanmayacağının incelenmesi, tazminata hükmedilirken de her halde sorumluluk sebebinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda hizmet kusuru, özel hukuktaki anlamından uzaklaşarak nesnelleşen, anonim bir niteliğe sahip, bağımsız karakteri olan bir kusurdur. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta, Ayn El Arap'ta yaşanan olayların protesto edilmesi amacıyla Diyarbakır ilinin bir çok noktasında yapılan eylemlerin 6 Ekim'de başladığı, eylemler sebebiyle meydana gelen şiddet olaylarının 7 Ekim'de arttığı, gün boyunca çok sayıda şiddet olayının yaşandığı, sokağa çıkma yasağının ise gece saat 22.00'da ilan edildiği, sokağa çıkma yasağı ilanı ile olayların kontrol altına alındığı ve asayişin sağlandığı dikkate alındığında sokağa çıkma yasağı ilanının zamanında gerçekleştirilmediği sonucuna varılmaktadır. Ayrıca, davacılar yakınının uğradığı saldırının saat 18.29'da başlayıp 19.30’a kadar sürdüğü, olayın yaşandığı saatlerde davacıların yakını ve arkadaşlarının sığındığı ev sahibi ve apartman sakinlerince defalarca emniyet birimlerinin aranmasına, bu görüşmelerde olayın ciddiyetinin ve aciliyetinin silah seslerinin duyulması nedeniyle açık olmasına rağmen emniyet birimlerince ancak saat 21.17'de ve ex şahıs (ceset) bulunduğu bilgileri üzerine cenazenin alınması amacıyla olay yerine intikal edildiği, dolayısıyla zamanında müdahale yapılmadığı da anlaşılmaktadır. Buna göre, olayın meydana gelmesinde idarenin hizmet kusurunun bulunduğu görülmektedir.
A-)Temyize konu kararın, maddi tazminat istemine ilişkin kısmının incelenmesi:
1-) Olay sebebiyle davacı eş ve çocuklara 5233 sayılı Kanun'un ek 1. maddesi kapsamında aylık bağlandığı ve bu ödemelerin ifa (zararın giderimi) amacı taşıdığı anlaşıldığından, aylıkların peşin sermaye değerinin olay sebebiyle sağlanan yarar olarak kabul edilip, hesaplanan tazminattan düşülmesi gerekmektedir.
2-) Bölge İdare Mahkemesince, Komisyon tarafından ölüm için ödenen 26.949,30 TL, davacıların miras payları oranında tazminattan düşülmüşse de, söz konusu miktarın güncellenerek maddi tazminat tutarından düşümünün yapılması gerektiğinden yeniden düzenlenecek raporda, ödenen 26.949,30 TL'ye rapor tarihine kadar yasal faiz işletilerek güncellenmesi gerekmektedir.
3-) Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, muhtemel bakiye ömürler belirlenirken PMF 1931 Hayat Tablosunun kullanıldığı görülmektedir. PMF 1931 Hayat Tablosu, Fransız nüfus verileri/istatistikleri kullanılarak 1931 yılında hazırlanmış bir tablodur. Oysa T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı, Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Aktüerya Bilimleri Bölümü, BNB Danışmanlık, Marmara Üniversitesi ve Başkent Üniversitesi’nin çalışmalarıyla “TRH 2010” adı verilen “Ulusal Mortalite Tablosu” hazırlanmıştır.
Destekten yoksun kalma zararı, özü itibarıyla varsayımsal verilere dayanılarak hesaplanmakta ise de; bilirkişi raporunun ilgililerin gerçek maddi zararlarını göstermesi için raporda gerçeğe en yakın ve güncel verilerin kullanılması esastır. Bu nedenle, Bölge İdare Mahkemesi kararında da belirtildiği gibi, tazminat hesabına esas bakiye ömrün belirlenmesinde ülkemize özgü ve güncel verileri içeren TRH 2010 tablosunun esas alınması gerekir.
4-) Mahkemece karara esas alınan bilirkişi raporunda; müteveffanın kız çocuklarının 22 yaşına kadar destek görecekleri belirtilerek yüksek öğrenime devam etmeyecekleri var sayılarak destek payı hesaplandığı anlaşılmaktadır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 3. maddesinin 1. fıkrasının 10. bendinin (b) alt bendi ile ülkemiz şartları dikkate alındığında, düzenli ve sürekli bir gelire sahip ailelerin, rapor tarihi itibarıyla öğrenim gören çocuklarının yüksek öğrenime devam edeceği, dolayısıyla kız - erkek ayrımı yapılmaksızın 25 yaşını doldurduğu tarihe kadar destekten yoksun kaldıkları kabul edilmelidir. Buna göre, davacı çocukların yeniden düzenlenecek bilirkişi rapor tarihi itibarıyla öğrenim görmeleri kaydıyla, yüksek öğrenime devam edeceği varsayılarak 25 yaşına kadar destek payı hesaplanması gerekirken, 22 yaşına kadar hesap yapılması hakkaniyete uygun bulunmamaktadır.
5-) Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda; davacı eşin evlenme ihtimali oranı olay tarihindeki yaşı dikkate alınarak belirlenmiş olup, davacının yeni düzenlenecek rapor tarihi itibarıyla evli olup olmadığı araştırılıp, evlenmemiş olması halinde rapor tarihindeki yaşı dikkate alınarak AYİM Tablosunda tespit edilen orana göre ve yalnızca işleyecek dönem zararında indirim yapılacak şekilde; rapor tarihi itibarıyla evlenmiş olması halinde ise, evlendiği tarih itibarıyla destekten çıkacağının kabul edilmesi ve destek zararından herhangi bir indirim uygulanmaması suretiyle hesap yapılması gerekmektedir.
Bununla birlikte; davacıların, maddi tazminat istemi yönünden istinaf ve temyiz kanun yollarına başvurmaması sebebiyle aleyhe hüküm verme yasağı gereğince, yeniden yaptırılacak bilirkişi incelemesi sonucu hükmedilecek maddi tazminat miktarlarının, İdare ve Bölge İdare Mahkemesince hükmedilen tutarları (… için 122.002,40 TL, eşi … için 263.661,14 TL, çocuklarından … için 40.008,91 TL ve … için 50.895,20 TL) geçemeyeceği açıktır.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen hususlar dikkate alınmak suretiyle maddi tazminatın yeniden hesaplanması ve buna göre bir karar verilmesi gerektiğinden, Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
B-)Temyize konu kararın, maddi tazminatın faiz başlangıcına ilişkin kısmının incelenmesi:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesinde, idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerektiği kuralı yer almakta olup, anılan maddede, idari eylemler nedeniyle uğranılan zararın tazmini için idareye başvuruda bulunulmasının, dava ön şartı olarak öngörülmesi ve zararın idare tarafından en erken bu tarihte sulhen ödenebilecek olması nedeniyle yargı yerince hükmedilecek tazminat miktarına, ön karar için idareye yapılan başvuru tarihi itibarıyla yasal faiz uygulanması Danıştay’ın içtihatlarıyla kabul edilmiştir.
Anılan Kanun'un 16. maddesinin 4. fıkrasına 30/04/2013 tarihinde yürürlüğe giren 6459 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile tam yargı davalarında miktar artırımına olanak tanınmış olup, artırılan miktar açısından da dava dilekçesinin verildiği tarihteki hukuksal koşullar geçerli bulunmaktadır.
Miktar artırımına ilişkin dilekçenin yeni bir dava niteliğinde olmayıp mevcut davada talep edilen tazminat miktarının artırımına olanak sağlayan yasal bir hakkın kullanımına ilişkin olduğu dikkate alındığında, artırılan tazminat miktarı yönünden davanın kabul edilmesi halinde, yasal faizin başlangıcının bu miktar yönünden de, idarenin temerrüde düştüğü tarih olan başvuru tarihi olduğu sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, artırılan tazminat miktarı bakımından da başvuru tarihinden itibaren faize hükmedilmesi gerekmekte olup, artırılan tutara miktar artırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihinden itibaren faize hükmeden Mahkeme kararının bu kısmına yönelik istinaf istemini reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
C)Temyize konu kararın, manevi tazminat istemine ilişkin kısmının incelenmesi:
Manevi zarar; kişinin fizik yapısının ve iç huzurunun bozulmasını, yaşama gücünün ve sevincinin azalmasını, kişilik haklarının zedelenmesini, şeref ve haysiyetinin rencide edilmesini, ölüm veya uğranılan diğer cismani zarar nedeniyle duyulan acı ve ızdırabı, kişinin günlük yaşamını zorlaştıran belli ağırlıktaki her türlü üzüntü ve sıkıntıyı ifade etmektedir. Kendisinin veya yakınlarının uğradığı tecavüz, saldırı veya meydana gelen bir ölüm olayı sonucunda; fiziki veya manevi acılar duyan, ruhsal dengesi bozulan, yaşama sevinci azalan kişinin manevi yönden zarara uğramış olduğu kabul edilmektedir.
Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlamaktadır. Tam yargı davalarının ve manevi tazminatın belirtilen niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, olayın, zararın ve varsa idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri hak ihlallerinin bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı olacak şekilde belirlenmesi, bununla birlikte olayın meydana geliş şekli, idari faaliyetin niteliği ve idarenin sorumluluk sebebi gözetilerek hakkaniyetli ve makul bir tutarı aşmaması gerekmektedir.
Buna göre manevi tazminat takdir edilirken, davacı(lar) yönünden, manevi tatmin duygusunu sağlamaya yetecek, zarara yol açan idari faaliyet sonucu duyulan elem ve ızdırabın kişi üzerindeki etki ve ağırlığını karşılayacak düzeyde olmasına; davalı(lar) yönünden ise, hakkaniyet sınırlarını aşmayan, ölçülü, adil dengeyi sağlayacak ve aşırı mali külfet oluşturmayacak makul bir seviyede olmasına dikkat edilmesi gerektiği açıktır.
Davacıların olay tarihinde, 29 yaşında olan, sosyal sorumluluğunu (kurban eti dağıtmak) yerine getirmek amacıyla dışarıda bulunmakta iken teröristlerce bir çok kez kesici aletle yaralanıp ateşli silahla vurulan, 3. kattan aşağı atılan yakınlarının, gerek teröristlerce önce eziyet edilmesi ardından canice öldürülmesi gerekse zamanında müdahale etmeyen davalı idarelerin olayda hizmet kusuru bulunması nedeniyle elem ve acı duydukları şüphesizdir.
Müteveffanın annesi için İdare Mahkemesince hükmedilen ve Bölge İdare Mahkemesince hukuka uygun bulunan 100.000,00 TL manevi tazminat ile İdare Mahkemesi kararı kaldırılmak suretiyle Bölge İdare Mahkemesince hükmedilen müteveffanın eşi için 100.000,00 TL, çocukları için ayrı ayrı 75.000,00 TL manevi tazminat miktarının, olayın vehameti ve idarenin hizmet kusurunun ağırlığı dikkate alındığında, uğranılan zarara göre orantısız ve düşük kaldığı, olay karşısında duyulan acıyı giderecek düzeyde olmadığı, manevi tazminatın amaç ve niteliği de dikkate alınarak yaşanan olayın vehameti karşısında duyulan acıyla da orantılı olacak şekilde yeniden manevi tazminat takdir edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen hususlar dikkate alınarak yeniden manevi tazminat takdir edilmesi gerektiğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında da hukuki isabet bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, konusu belli bir miktarı içeren davalarda, hüküm altına alınan anlaşmazlık konusu değer üzerinden hesaplanacak nispi karar harcının, hükmedilen miktar yönünden haksız çıkmış olan davalı idareye yükletilmesi gerektiğinden, Mahkemece, bozma kararına uyularak yeniden verilecek kararda bu hususun gözetilerek yargılama giderlerinin belirlenmesi gerektiği de açıktır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 20/06/2022 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.