T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/6473
Karar No : 2023/9912
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı - …
VEKİLİ : Av. …
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : …
VEKİLLERİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Erzurum ili, Uzundere ilçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parsel üzerinde akaryakıt istasyonu işleten davacı şirket tarafından, Erzurum ili, Uzundere ilçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parselin imar planında akaryakıt ve servis istasyonu alanı olarak belirlenmesine ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar planının onaylanmasına dair … tarih ve … sayılı Erzurum Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile parsel üzerinde akaryakıt istasyonu yapılmak üzere verilen … tarih ve … sayılı yapı ruhsatının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …. İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dosyadaki bilgi, belge ve fotoğraflar incelendiğinde, uyuşmazlığa konu akaryakıt ve LPG istasyonlarının Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) sorumluluğunda bulunan D950 devlet yolu üzerinde olduğu anlaşılmakta ise de, her iki istasyonun da Uzundere ilçe sınırları (tabela sınırı) içerisinde yer aldığı, davaya konu istasyonun bulunduğu alan için spesifik bir imar planı kararının alınmadığı, söz konusu alanın daha önce de planlı alanda bulunduğu ve küçük sanayi alanında kaldığı, ayrıca uyuşmazlık konusu istasyonun bulunduğu alanın KGM'nce yerleşim yerleri için belirlenen "Hız Sınırı Bölgesi" olarak tespit edildiği ve azami hız sınırının 50 km olarak belirtildiği, dava konusu istasyon çevresinde yerleşimlerin ve iş yerlerinin bulunduğu, diğer yandan, uyuşmazlık konusu akaryakıt istasyonunun bulunduğu devlet yolunun bakım ve onarımının KGM'nin sorumluluğunda olmasının söz konusu yolun doğrudan şehirler arası yol kapsamında olduğu anlamına gelmeyeceği, kaldı ki müdahil vekilince dosyaya ibraz edilen Karayolları Genel Müdürlüğü 12. Bölge Müdürlüğü'nün … tarih ve E…. sayılı yazısında da … ada, … parsel sayılı taşınmazın şehir içi geçişindeki meskun mahal sınırı içerisinde kaldığının belirtildiği, dolayısıyla akaryakıt ve LPG istasyonunun bulunduğu yer ve yolun niteliğine bakılarak mevzuatta yer verilen mesafe tahdidinin uygulanması gerektiğinin değerlendirildiği, tüm bu hususlar birlikte ele alındığında, dava konusu edilen … ada, … parsel sayılı olan ve üzerinde akaryakıt istasyonu kurulmak istenen taşınmazın şehir içi yolda kaldığının kabulü gerektiği ve bu kapsamda iki istasyon arasındaki mesafenin 1050 metre olduğu dikkate alındığında, dava konusu istasyonun şehir içi yollar için öngörülen 1 km asgari mesafe şartını taşıdığı; dava konusu … ada, … sayılı parsele yönelik uygulama imar planı tadilatının üst ölçekli plan olan nazım imar planına uygun olduğu ve imar planında getirilen kullanım kararı yönünden mevzuatta belirlenen asgari mesafe şartının sağlandığı görüldüğünden, … ada, … parsel sayılı taşınmazın imar planında akaryakıt ve servis istasyonu alanı olarak belirlenmesi yönünde 1/1000 ölçekli uygulama imar planının kabulüne ilişkin … tarih ve … sayılı Erzurum Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile planda öngörülen kullanım amacının gerçekleştirmek üzere taşınmaz üzerinde akaryakıt istasyonu yapılmak üzere verilen … tarih ve … sayılı yapı ruhsatında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: dosyadaki bilgi ve belgeler ile … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nce yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelenmesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporu ve ek bilirkişi raporunun birlikte incelenmesinden, akaryakıt istasyonları arasındaki mesafenin 1 km'den az olduğu iddiası değerlendirildiğinde; Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun kuruluş amacı dikkate alındığında Kurulun mesafelere ilişkin olarak aldığı 15/12/2016 tarih ve 6664 sayılı kararında yer alan Akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki asgari mesafe ölçümlerinde iki yapı arasındaki mesafenin dikkate alınacağı kuralı uyarınca araç yıkama bölümünün de yapı yaklaşım mesafesi dışında kaldığı dikkate alındığında, her iki istasyonda bulunan yapıların yapı yaklaşım mesafeleri dikkate alınarak yapılan ölçümde mesafenin dört ayrı yöntemle de 1 km sınırının üzerinde olduğu anlaşıldığından dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka aykırılık bulunmadığı; öte yandan davacı iddialarında yer alan davaya konu akaryakıt istasyonunun yakınında bulunduğu iddia olunan kavşağa ilişkin olarak bilirkişi raporunda yapılan değerlendirmede bilirkişi raporunda yer alan "yapılan imar değişikliği ile 7 metre genişliğinde yaya yolu fonksiyonu tanımlanması ve bu haliyle yaya yolunun ana yol ile kesiştiği noktanın kavşak olarak nitelendirilemeyeceği, en yakın kavşak noktasının Uzundere ilçe merkezine giriş olan kesimde bulunduğunun tespit edildiği, Karayolu Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin 37. maddesinde belirtilen asgari kavşak mesafeleri standartlarına aykırı bir durumun bulunmadığı" yönündeki belirlemesinin yerinde görüldüğü ve kavşağa ilişkin olarak akaryakıt istasyonunun çalışmasını engelleyecek bir hususun bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI:
1- Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği ileri sürülmektedir.
2-Uzundere Belediye Başkanlığı tarafından; savunma verilmemiştir.
3-Davalı yanında müdahil vekili tarafından; temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği ileri sürülmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: Erzurum ili, Uzundere ilçesi, … Mahallesi, .. ada, … sayılı parselin … tarih ve … sayılı Uzundere Belediye Meclisi kararı ile kabul edilip … tarih ve … sayılı Erzurum Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile onaylanan 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı tadilatı ile akaryakıt istasyonu olarak belirlendiği, plan değişikliği sonrasında söz konusu parselde akaryakıt istasyonu amaçlı … tarih ve … sayılı yapı ruhsatının verildiği, aynı yerde bulunan … ada, … sayılı parsel maliki olan ve bu taşınmaz üzerinde akaryakıt istasyonu işleten davacı şirket tarafından, asgari mesafe şartını taşımadığı iddiasıyla taşınmazıyla aynı güzergahta bulunan … ada, … sayılı parsel üzerinde akaryakıt istasyonu yapılmak üzere verilen … tarih ve … sayılı yapı ruhsatı ile bu ruhsatın dayanağı olan taşınmazın akaryakıt ve servis istasyonu alanı olarak belirlenmesine yönelik 1/1.000 ölçekli uygulama imar planlarında değişiklik yapılmasının onaylanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Erzurum Büyükşehir Belediye Meclisi kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT: 3194 sayılı İmar Kanununun 5.maddesinde; nazım imar planı, varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının genel kullanılış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemleri ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen plan; uygulama imar planı ise, tasdikli hali hazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım plan esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli uygulama etapları ve diğer ayrıntıları ile gösteren planlar olarak tanımlanmıştır.
3194 sayılı Yasanın 6.maddesinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmıştır. Anılan Yasanın 8.maddesinde ise, planların tanımlanmasına yer verilerek planlar bölge planı, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak kademelendirilmiş ve alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un "Kurulun petrol piyasası ile ilgili görevleri" başlıkla 5/B maddesinde "Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu petrol piyasası ile ilgili olarak aşağıda belirtilen görevleri de yerine getirir:
a) Petrol Piyasası Kanunu hükümlerini uygulamak, Piyasa faaliyetlerine ilişkin her türlü düzenlemeleri yapmak ve yürütülmesini sağlamak.
b) Petrol faaliyetlerine ilişkin plân, politika ve uygulamalarla ilgili Kurum görüş ve önerilerini belirlemek.
c) Petrol piyasa faaliyetleriyle ilgili denetleme, ön araştırma ve soruşturma işlemlerini yürütmek, yetkisi dahilindeki ceza ve yaptırımları uygulamak ve dava açmak da dahil olmak üzere her türlü adlî ve idarî makama başvuru kararlarını almak. ..." hükmüne yer verilmiştir.
17/06/2004 tarih ve 25495 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin mesafe kısıtlamaları başlıklı 45. maddesinde; "İki akaryakıt ve/veya LPG istasyonu arasındaki mesafe aynı yönde olmak üzere şehirlerarası yollarda on şehiriçi yollarda bir kilometreden az olamaz.'' düzenlemesi yer almaktadır.
Öte yandan, 15/12/2016 tarih ve 6664 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararıyla akaryakıt ve LPG istasyonları arasında asgari mesafe kısıtlaması uygulamalarına yönelik karar alınmış, bu kararın 2/c maddesinde; şehir içi yollar ile şehirler arası yolların kesiştiği kesimlerde yer alan istasyonlar arasında en az bir kilometrelik mesafe bulunacağı belirtilmiş ve 3. maddesinde; Akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki asgari mesafe ölçümlerinde iki yapı arasındaki mesafenin dikkate alınacağı düzenlemesine yer verilmiştir.
Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin, "Geçiş yolları ile adaların düzenlenmesi" başlıklı 21.maddesinde, "Geçiş yolları ve bu yollar ile ilgili adaların düzenlenmesinin;
A) Bölünmüş yol kenarındaki tesisler için;
a)Akaryakıt istasyonları, LPG ikmal istasyonları ile yolcu terminallerinde Ek-1 deki proje örneğine,
b) Diğer tesislerde Ek-2 deki proje örneğine,
B) İki yönlü yolların kenarındaki tesisler için ;
a) Akaryakıt istasyonları, LPG ikmal istasyonları ile yolcu terminallerinde, tesisin geçiş yolu ile bağlanacağı yolun devlet yolu, il yolu veya diğer yol olması durumuna göre sırasıyla Ek-3 ,Ek-4 veya Ek-5 deki proje örneğine,
b) Diğer tesislerde Ek-6 daki proje örneğine uygun olarak yapılması zorunludur.
Cephe genişliği , akaryakıt istasyonları, LPG ikmal istasyonları ile yolcu terminalleri için, iki yönlü devlet yollarında enaz 75 metre ,bölünmüş devlet yollarında enaz 45 metre ,il yollarında enaz 55 metre ve diğer yollarda enaz 40 metredir. Akaryakıt istasyonları , LPG ikmal istasyonları ve yolcu terminalleri dışındaki tesisler için cephe genişliği enaz 30 metredir.Cephe genişliğinin tahkikinde,mülkün karayolu sınır çizgisine kesintisiz olarak çakışan ortak kenar uzunluğu esas alınır. Cephe genişliğinin tahkikinde %2 tolerans uygulanır.", "Kavşak mesafesi" başlıklı 37. maddesinde ise, "Karayolu kenarında yapılacak ve açılacak tesislere ait geçiş yolu ekseninin taşıt yolu kenar çizgisi ile kesiştiği noktanın kavşak başlangıcına mesafesi; Karayolları Genel Müdürlüğünün bakım ağına dahil, bölünmüş devlet ve il yolları ile aynı yönde birden fazla şeridi olan iki yönlü devlet yollarında en az 100 metre, diğer devlet ve il yollarında en az 75 metre, Karayolları Genel Müdürlüğünün bakım ağındaki karayollarının diğer yollar ile teşkil etmiş olduğu kavşakların diğer yollardan yaklaşımında en az 50 metredir." kuralına, cephe genişlikleri başlıklı 40. maddesinde, "Devlet ve il yolları kenarında yapılacak ve açılacak tesisler için cephe genişliği;
a) Devlet ve il yolları kenarındaki akaryakıt istasyonları ile yolcu terminalleri için en az 40 metre.
b) Devlet ve il yolları kenarındaki diğer tesisler için münferit geçiş yolu talep edilmesi halinde enaz 20 metredir.
c) Devlet ve il yolları kenarındaki tesislere ait geçiş yolu ile adalar;
Akaryakıt istasyonları ile yolcu terminallerinde devlet ve il yolunun bölünmüş veya iki yönlü olma durumuna göre Ek-7 veya Ek-8 deki proje örneğine, diğer tesislerde devlet ve il yolunun bölünmüş veya iki yönlü olma durumuna göre Ek-9 veya Ek-10 daki proje örneğine uygun olarak düzenlenir. Cephe genişliğinin tahkikinde, mülkün karayolu sınır çizgisine kesintisiz olarak çakışan ortak uzunluğu esas alınır."
kuralına, yapı yaklaşma mesafesi başlıklı 41. maddesinde ise, "Tesisler bünyesindeki yapıların cephe hattı ile karayolu sınır çizgisi arasındaki mesafe;
a) Tesisler bünyesinde yapılacak olan yer üstü akaryakıt, sıvılaştırılmış gaz ve diğer tehlikeli madde depoları için en az 50 metre,
b) Her türlü yer altı depoları ile akaryakıt ve (LPG/CNG) istasyonları, akaryakıt ve sıvılaştırılmış gaz dolum istasyonları, umuma açık park yerleri ve garajlar, yolcu ve yük terminalleri, atölye, fabrika, işhanı, çarşı, pazar yerleri, ticari bina, sinema, tiyatro, gazino, gibi eğlence yerleri, turistik yapı ve tesisler, müstakil olarak yapılan otel-motel lokanta ve kahvehaneler, araç bakım ve onarım yerleri, araç teşhir ve satış yerleri, hububat, fındık, tütün, pamuk, pancar vb. tarım ürünlerinin muhafaza edildiği kapalı depolar, sürücü kurs yerleri, toptancı hal, üretme-besi çiftliği ve ahırlar, maden ve petrol şantiye, ocak ve tesisleri, havuzlar, sabit kantarlar, eğitim, sağlık, dini ve kültürel vb. kamu ve özel yapılar ile yukarıda sayılan tesislere ait her türlü ana binalar ve sundurmalar için en az 25 metredir." kuralına yer verilmiştir.
Diğer yandan, Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği'nin 24.maddesinin 1.fıkrasındaki, "Bir parselin bulunduğu imar adasına ait parselasyon planı yapılıp belediye encümenince kabul edilip Tapu'ya tescil edilmeden o adadaki herhangi bir parsele yapı ruhsatı verilemez." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Erzurum Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararı ile Uzundere Belediye Meclisi'nin uyuşmazlığa konu parselin akaryakıt ve LPG istasyonu olarak belirlenmesine yönelik 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin onaylandığı, anılan parsele yönelik 1/5.000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin yapılıp plan paftasına işlenip işlenmediğine ilişkin Erzurum Büyükşehir Belediye Meclisi kararında bir ibarenin bulunmadığı gibi bu yönde alınmış başkaca bir kararın bulunup bulunmadığının anlaşılamadığı, bu hali ile uyuşmazlığa konu parselin 1/5.000 ölçekli nazım imar planında hangi fonksiyonda kaldığı belirlenmeden verilen kararda eksik inceleme nedeni ile isabet bulunmamıştır.
Öte yandan, Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği'nin 24. maddesinin 1. fıkrasındaki, "Bir parselin bulunduğu imar adasına ait parselasyon planı yapılıp belediye encümenince kabul edilip tapuya tescil edilmeden o adadaki herhangi bir parsele yapı ruhsatı verilemez." düzenlenmesi uyarınca alanda parselasyon yapılıp yapılmadığı, yapılmamış ise parsel üzerindeki yapı için yapı ruhsatı düzenlenmeyeceğinden bu husus araştırılmadan verilen kararda bu yönüyle de isabet bulunmamıştır.
Her ne kadar 15/12/2016 tarih ve 6664 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararının 3. maddesindeki asgari mesafe ölçümünde iki yapı arasındaki mesafenin dikkate alınacağı düzenlemesine yer verilmiş ise de, imar planında bir parsele akaryakıt ve LPG istasyonu kullanımı verilmesi aşamasında yapıların parsel üzerinde konumlanacağı yerin henüz belirsiz olduğu, tesis edilecek yapıların avan proje ya da vaziyet planı ile belirleneceğinden imar planının verilen fonksiyon yönünden incelenmesinde akaryakıt ve LPG istasyonu arasındaki asgari mesafe ölçümlerinde iki yapı arasındaki mesafenin dikkate alınması mümkün görünmemektedir. Yukarıda anılan düzenlemeye göre şehir için yollarda iki akaryakıt istasyonu arasındaki 1 km'lik mesafenin belirlenmesinde akaryakıt istasyonlarının bulunduğu parsellerin birbirlerine en yakın uç noktalarından geçen ve yola dik açı oluşturan düzlemlerin ölçüm yapılan yöndeki karayolu mesafesi ölçülerek iki istasyon arasındaki mesafenin tespit edilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede uyuşmazlığa konu iki parsel arasındaki mesafenin anılan yöntemle yapılan tüm ölçümlerin 1.000 metre (1km) altında bulunduğu bilirkişi raporları ile tespit edilmiştir.
Bu itibarla, Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince yukarıda belirtilen hususlar araştırılmak sureti ile uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmekte olup davanın reddine ilişkin idare mahkemesi kararına karşı yapılmış istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:.., K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 26/12/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.