T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/6476
Karar No : 2022/7504
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Elbistan (Çobanbeyli) Andırın, Osmaniye EİH (Elektrik İletim Hattı) için yapılan orman izin başvurusunun mükerrer olarak yapıldığının anlaşılması üzerine mükerrer alınan iznin iptali ve ödenen bedellerin iadesi istemiyle davalı idareye yapılan 23/12/2019 tarihli başvuru üzerine mükerrer olarak verilen iznin iptali ve izin başvurusu sırasında yatırılan bedellerin faizsiz olarak iade edilmesine ilişkin tesis edilen … tarih ve … sayılı işlemin iptali ile iade edilmeyen 946.870,82-TL'nin ödeme tarihinden itibaren kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiziyle birlikte iadesine; iade edilen 4.980.506,61-TL'nin ise davalı idareye ödendiği tarihten iade edildiği 18/06/2020 tarihine kadar işleyecek kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faizinin ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; uyuşmazlıkta, davacı şirket tarafından, 21/04/2020 havale tarihli dava dilekçesiyle, Elbistan (Çobanbeyli) Andırın, Osmaniye EİH (Elektrik İletim Hattı) için yapılan orman izin başvurusunun mükerrer olarak yapıldığının anlaşılması üzerine mükerrer alınan iznin iptali ve ödenen bedellerin iadesi istemiyle davalı idareye yapılan 23/12/2019 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile mükerrer izin dolayısıyla ödenen 5.927.377,43-TL'nin kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiziyle ödenmesine karar verilmesi istemiyle Mahkemelerinin … esasına kayden açılan davada, dava devam ederken davalı idarenin … tarih ve … sayılı işlemi ile davacı şirket tarafından iadesi istenilen bedelin bir kısmının faizsiz olarak ödenmesine, Damga Vergisi ile KDV'ye ilişkin kısmının ise vergi dairesine ödenmiş olması nedeniyle iade edilemeyeceğine karar verdiği, söz konusu işlemin 03/06/2020 tarihinde davacı şirkete tebliğ edildiği, davacı şirketin Mahkemelerinin E:…sayılı dosyasına sunduğu 29/06/2020 tarihli ek beyan dilekçesiyle bu kez faizsiz olarak iade edilen 4.980.506,61-TL'nin davalı idareye ödendiği tarihten davalı idare tarafından iade edilen 18/06/2020 tarihine kadar işleyecek kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faizinin ödenmesi ve iade edilmeyen 946.870,82-TL'nin ise kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle talepte bulunduğu; Mahkemelerinin E:… sayılı dosyasında ise … tarih ve K:… sayılı karar ile kısmen karar verilmesine yer olmadığı, kısmen kabul kararı verildiği görüldüğünden, bakılmakta olan iş bu davanın açıldığı tarihte tarafları konusu ve sebebi aynı olan Mahkemelerinin E:…, K:…sayılı dosyasının derdest olduğu anlaşıldığından davanın esasının derdestlik nedeniyle incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Kahramanmaraş İdare Mahkemesinin ... esas sayılı dosyasında verdiği kararın istinaf edildiği ve henüz kesinleşmediği, davalı idarenin … tarih ve …sayılı yazısının, ilk derece mahkemesince iptal davası açılması gereken yeni bir işlem olarak değerlendirilmesi ihtimaline binaen kısmen ret işleminin iptali için bakılan davanın açıldığı, Mahkemece … esas sayılı dosya ile bu dosyanın birleştirilerek nihai bir karar verilmesi gerekirken derdestlik sebebiyle davanın incelenmeksizin reddi yönünde verilen kararda hukuki isabet bulunmadığı belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY ve HUKUKİ SÜREÇ:
Davacı şirkete başvurusu üzerine 380 KV Elbistan (Çobanbeyli), Andırın, Osmaniye Enerji İletim Hattı güzergahı altında kalan ormanlık alanda Kahramanmaraş Orman Bölge Müdürlüğü'nün …tarih ve …sayılı Oluru ile Olur tarihinden itibaren bedelli olarak 49 yıl süreli Enerji İletim Hattı Tesis izni verildiği, davacı şirketin kayıtlarını incelemesi sonrasında söz konusu alana ilişkin izinlerin Andırın Orman İşletmesi nezdinde 12/12/1983, Göksun Orman İşletmesi (Afşin kısmı) nezdinde 26/01/1983 ve Göksun Orman İşletmesi nezdinde 08/05/1983 tarihli Taahhüt senetlerine istinaden bedelsiz olarak alındığının anlaşılması üzerine 23/12/2019 tarihli başvuru ile mükerrer alınan iznin iptali ve ödenen bedellerin iadesinin istenildiği, anılan başvurunun zımnen reddedilmesi üzerine öncelikle 27.03.2020 tarihinde …İdare Mahkemesinin … esasına kayıtlı davanın açıldığı, anılan Mahkemenin … tarih ve E:…K:… sayılı dilekçe ret kararı üzerine, zımnen ret işleminin iptali ile izin bedeli olarak yatırılan toplam 5.927.377,43-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek ve kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılan ve yenilenen davada (E:…) dava devam ederken, davalı idare tarafından davacı şirkete … tarih ve … sayılı işlem ile mükerrer olarak alındığı anlaşılan iznin Orman Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve …sayılı Olur'u ile iptal edildiği, iptal sonucunda bedellerin faizsiz olarak iade edileceğinin bildirildiği, akabinde 18/06/2020 tarihinde iptal edilen 380 kv 2b 954 MCM 2019 yılı ağaçlandırma kontrol bedeli iadesi olarak 217.989,56-TL, iptal edilen 380 kv 2b 954 MCM 2019 yılı orman köylüleri kalkındırma bedeli iadesi olarak 326.984,34-TL, iptal edilen 380 kv 2b 954 MCM 2019 yılı arazi izin bedeli iadesi olarak 235.160,61TL ve iptal edilen 380 kv 2b 954 MCM 2019 yılı ağaçlandırma bedeli iadesi olarak 4.200.372,10-TL'nin davacı şirkete iade edildiği, 889.520,79-TL tutarındaki KDV ile 109.236,81-TL Damga Vergisinin ise davacıya iade edilmeyerek 19/06/2020 tarihinde Aslanbey Vergi Dairesine yatırıldığı; davacı şirket tarafından …İdare Mahkemesinin … esas sayılı dava dosyasına sunulan 29/06/2020 tarihli ek beyan dilekçesiyle davalı idare tarafından Vergi Dairesine yatırılmak suretiyle iade edilmeyen tutar ile faizsiz olarak iade edilen tutarın davalı idareye yatırıldığı tarihten itibaren işleyecek faizinin davalı idare tarafından ödenmesine karar verilmesinin istenildiği, …İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… K:… sayılı kararı ile a- davacı şirket tarafından, mükerrer alınan orman izninin iptali ve ödenen bedellerin iadesi istemiyle davalı idareye yapılan 23/12/2019 tarihli başvuru üzerine mükerrer olarak alındığı anlaşılan iznin Orman Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve …sayılı Olur'u ile iptal edilerek davacı şirketin başvurusu yönünde işlem tesis edildiği anlaşıldığından dava konusu işlem yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, b- Davanın; davalı idare tarafından iade edilen ana bedelin işleyecek yasal faizinin ve iade edilmeyen vergi bedelinin işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmı yönünden, davalı idarece geri alınan işlem nedeniyle davalı idare tarafından 4.980.506,61-TL ana bedelin faizsiz olarak iade edildiği görülmekle, 4.980.506,61-TL ana bedelin davacı şirketçe davalı idareye ödendiği 27/08/2019 tarihinden davacı şirkete iade edildiği 18/06/2020 tarihine kadar işletilecek yasal faizinin ve 946.870,82-TL vergi bedelinin ise, davacı şirketçe davalı idareye ödendiği 27/08/2020 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacı şirkete ödenmesi isteminin kabulüne karar verilmiştir.
İdare Mahkemesi kararının istinaf edilmesi üzerine, …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… K:… sayılı kararı ile davacı tarafından davalı İdareden iadesi talep edilen kalemler arasında KDV ve sözleşmeden doğan Damga Vergisinin de bulunduğu, anılan vergilere yönelik davacının iade talebinden kaynaklanan uyuşmazlığın vergi mahkemelerinin görev alanında bulunduğu, buna göre; davanın orman iznine ait bedel kalemlerine yönelik kısmı idare mahkemelerinin, vergi kalemlerine yönelik kısmı ise vergi mahkemelerinin görev alanında kaldığı, farklı yargı yerlerince değerlendirilerek sonuçlandırılması gereken, bakılan davanın KDV ile Damga Vergisi kısımlarına karşı aynı dilekçeyle dava açılmasına olanak bulunmadığından, 2577 sayılı Kanunun 5. maddesi hükmüne uygun bulunmayan dava dilekçesinin, aynı Kanunun 14. ve 15/1-d maddesi uyarınca, davanın orman izni bedeline ilişkin kısmına karşı ayrı, KDV ve Damga Vergisine ilişkin kısmına karşı ayrı ayrı dava açılmak üzere reddine karar verilmesi gerekirken, işin esası incelenmek suretiyle verilen istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uyarlık görülmediği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dosyanın Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
Öte yandan …İdare Mahkemesinin … esas sayılı dosyasında dava devam etmekte iken Orman Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile mükerrer alınan orman izninin 12/03/2020 tarih ve 26 sayılı Olur ile iptali ile davacıya iade edilmeyen 946.870,82-TL'nin ödeme tarihinden itibaren kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiziyle birlikte iadesine; iade edilen 4.980.506,61-TL'nin ise davalı idareye ödendiği tarihten iade edildiği 18/06/2020 tarihine kadar işleyecek kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faizinin ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 114. maddesinin (ı) bendinde, aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte olmaması, dava şartları arasında düzenlenmiş; 115. maddesinin ikinci fıkrasında ise, Mahkemenin, dava şartı noksanlığını tespit etmesi halinde davanın usulden reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda, 'derdestlik' müessesesi düzenlenmemiş, Kanun'un 31. maddesinde, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve bu Kanunu yürürlükten kaldıran 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun derdestlik ile ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, tarafları ve konusu aynı olan bir davanın, daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun saptanması halinde, usul hukukunun temel kavramlarından biri olan derdestlik müessesesinin ifade ettiği ''ilk davanın aynısı olan diğer davaların açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı'' olgusundan hareketle, sonraki davaların derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.
Derdestlik durumunun ortaya çıkması için; aynı davanın birden fazla açılmış olması ve birinci davanın görülmekte olması şartları birlikte gerçekleşmelidir. Davaların aynı dava olarak kabul edilebilmesi de; davaların taraflarının, konularının, dava konusu işlemlerin aynı olmasına bağlıdır.
…İdare Mahkemesinin … esasına kayıtlı olarak (27.03.2020 tarihli, dilekçe ret sonrası 21.04.2020 tarihli) açılan ilk davada, davacının 23/12/2019 tarihli başvurusu ile mükerrer alınan iznin iptali ve ödenen bedellerin iadesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali ile izin bedeli olarak yatırılan toplam 5.927.377,43-TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek ve kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi isteminde bulunulduğu görülmektedir.
Bakılmakta olan davada ise, davacının 2577 sayılı Kanunun 10. maddesi uyarınca davalı idareye yapmış olduğu başvuruya yasal zımni ret süresinin bitmesinden sonra … tarih ve …sayılı yazı ile verilen cevaba ilişkin işlemin davaya konu edildiği görülmekte olup ayrıca söz konusu işlemde mükerrer iznin … tarih ve … sayılı Olur ile iptal edildiği belirtilerek faizsiz iade edilen 4.980.506,61 TL'nin ödeme tarihinden söz konusu tutarın iade edildiği tarihe kadar geçen sürede kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faizin ödenmesi ve hiç iade edilmeyen 946.870,82 TL'nin de kamu alacaklarına uygulanacak en yüksek faiz ile birlikte ödenmesine karar verilmesinin istendiği anlaşılmaktadır.
Buna göre, davalı idarece … tarih ve … sayılı yazı ile tesis edilen işlem sonrası davacının iptal davasına konu ettiği işlemin mahiyetinin değiştiği, bir başka deyişle önceki davada zımnen ret işleminin iptali istenirken işbu davada … tarih ve … sayılı işlemin talebin reddine yönelik kısmının iptalinin istendiği, öte yandan davacının ödenmesini talep ettiği alacak kalemlerinin de farklılaştığı, zira işbu davada faizsiz iade edilen tutara yönelik sadece faiz kalemi talep edilirken hiç iade edilmeyen bedelin ise ana para ve faiz alacağı şeklinde ödenmesine karar verilmesinin istendiği anlaşıldığından ve her iki dava arasında derdestlik bulunmadığından işin esası incelenerek bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, derdestlik nedeniyle davanın incelenmeksizin reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 09/12/2022 tarihinde kesin olarak oybirliği ile karar verildi.