T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/7138
Karar No : 2023/5645
DAVACI: … Büyükşehir Belediye Başkanlığı - …
VEKİLİ: Av. …
DAVALI: … Bakanlığı -ANKARA
VEKİLİ: Huk. Müşv. …
DAVANIN KONUSU: İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca yürütülen İzmirdeniz Projesi(2. Bölge) Alaybey- Alsancak Liman Kıyı Kesimine ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ve ilavesi teklifinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onaylanması için İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığından 2.000,00-TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak 31.587,47-TL talep edilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün … tarihli, … sayılı işleminin ve dayanağı olduğu ileri sürülen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinin iptali ile planın değerlendirilmesi için alınan ve ihtirazi kayıtla ödenen 2.000- TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem bedeli olan 31.587,48 -TL'nin davalı idareden tazminine karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI: İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yürütülen "İzmirdeniz Projesi" kapsamında Çevre ve Şehircilik Bakanlığına sunulan imar planlarını onaylamanın Bakanlığın asli görevi olduğu, bu imar planlarının onaylanması işleminin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca bedeli mukabilinde yapılacak işlemlerden olmadığı, kamu hizmetlerinin kural olarak bedelsiz olduğu ve Bakanlığın ancak kamu hizmeti kapsamında asli olarak üstlendiği görevler dışında kalan ve fiyatlandırılması mümkün olan işler için döner sermaye kapsamında ücret talep edebileceği ileri sürülmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Davalı idare tarafından, davacı idarece sunulan imar planları teklifinin onaylanması için 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97 maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi ve 122. maddeleri ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi uyarınca hesaplanan plan inceleme işlem bedelinin tahsil edildiği, 2017 yılında başvuru yapıldığı için 2017 yılı birim fiyat listesine göre 2.000-TL başvuru bedelinin tahsil edildiği, davacı idarenin yapılan hesaplamanın yanlış olduğu yolunda herhangi bir iddiasının bulunmadığı, 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 9. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde planların bedeli mukabilinde Bakanlıkça onaylanacağının belirtildiği, sunulan imar planları teklifinin onaylanmasına dair işlemlerin yapılmasının bir hizmet ifasını gerektirdiği ve bu hizmetin kamu maliyeti doğuracağı, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı, haksız ve yersiz açılan davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Davalı idarece yürütülen asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmetleri için, aksi yönde bir yasal düzenleme olmadıkça, ücret alınamayacağından istenilen başvuru bedeli ile, plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin talep edilmesine ilişkin … tarihli … sayılı işlem ile dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinde hukuka uyarlık görülmediğinden iptali, anılan madde uyarınca onay işlemlerinin tamamlanabilmesi için davacı idareden Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yayınlanan 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi uyarınca hesaplanan 2.000- TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem bedeli olan 31.587,47-TL'nin davalı idareden tazmini gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'NUN DÜŞÜNCESİ: Dava, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca yürütülen İzmirdeniz Projesi (2. Bölge) Alaybey- Alsancak Liman Kıyı Kesimine ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ve ilavesi teklifinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onaylanması için İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığından 2.000,00-TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak 31.587,47-TL talep edilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün … tarihli, … sayılı işleminin ve dayanağı olduğu ileri sürülen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinin öncelikle iptali ile planın değerlendirilmesi için alınan ve ihtirazi kayıtla ödenen 2.000- TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem bedeli olan 31.587,48 -TL'nin davalı idareden tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Uyuşmazlıkta, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından … tarihli, … sayılı yazı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletilen İzmirdeniz Projesi (2.Bölge) Alaybey-Alsancak Limanı Kıyı Kesimi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Önerisi ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği ve İlavesi teklifinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca değerlendirilebilmesi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulu Başkanlığınca belirlenen 2.000,00 TL başvuru bedeli yatırılmış, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından kurum görüşleri alınarak anılan imar planı revizyonu ve ilavesi değerledirilmiş daha sonra anılan planlar onaylanmak üzere davacı idare tarafından çoğaltılmış, anılan plana ilişkin iş ve işlemlerin sonuçlandırılması için Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yayınlanan 2020 yılı birim fiyat listesi uyarınca plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak hesaplanan 31.587,47-TL davacı belediye tarafından Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün hesabına ödenmiş, İzmirdeniz Projesi (2.Bölge) Alaybey-Alsancak Limanı Kıyı Kesimi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Önerisi ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği ve İlavesi teklifi 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendi ile 3621 sayılı Kıyı Kanunu 7. maddesi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 24.05.2021 tarihinde onaylanmıştır.
Bakılan dava, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca yürütülen İzmirdeniz Projesi (2. Bölge) Alaybey- Alsancak Liman Kıyı Kesimine ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ve ilavesi teklifinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onaylanması için İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığından 2.000,00-TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak 31.587,47-TL talep edilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün … tarihli, … sayılı işleminin ve dayanağı olduğu ileri sürülen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinin iptali ile planın değerlendirilmesi için alınan ve ihtirazi kayıtla ödenen 2.000- TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem bedeli olan 31.587,48 -TL'nin davalı idareden tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde: "Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz." hükmüne yer verilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, "Her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Cumhurbaşkanınca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesislerine ilişkin etütleri, harita, her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak, onaylamak ve başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarelerce ruhsatlandırma yapılmaması halinde resen ruhsat ve yapı kullanma izni vermek", (h) bendinde, "Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek" Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görevleri arasında sayılmış; anılan Kararnamenin 122. maddesinde yer alan Bakanlığın döner sermaye kurmaya yetkili olduğu, döner sermaye miktarı, Cumhurbaşkanlığınca belirlenir. İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar yönetmelikle düzenleneceği hükmü uyarınca yürürlüğe konulan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin "İşletme idaresi" başlıklı 10. maddesinde, "İşletme hizmetleri; Yönetim Kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütülür." düzenlemesi öngörülmüş "Yönetim Kurulunun görevleri" başlıklı 12. maddesinin 1.fıkrasının (h) bendinde ise; maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek yönetim kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin- " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h kapsamında ve diğer mevzuat uyarınca onaylanacak planlarda alınacak inceleme ve işlem hizmet bedelinin hesaplanmasına ilişkin usüller " kısmının, IV Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesinde ,"3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamında sunulan plan tekliflerinde plan inceleme ve işlem hizmet bedeli hesaplanırken plan onama sınırı içerisinde kalan su yüzeyi de dikkate alınır. Su yüzeyinin m² cinsinden büyüklüğü, planda yer alan fonksiyonlardan en yüksek bedelli olanının katsayısı, ve 0.10 katsayısı ile çarpılarak bulunan değer, diğer fonksiyonlar için hesaplanan bedellerle toplanarak plan inceleme ve işlem hizmet bedeli belirlenir.
I. 2015/8139 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca; 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli I, II, III, IV sayılı cetvellerdeki idarelerin; Kendi mülkiyetinde bulunan alanlar ile devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanlara ilişkin olarak, Bakanlığımıza iletilen her tür ve ölçekteki plan tekliflerinden; Başvuru bedelleri ile adı geçen Bakanlıkça uygun görülerek onaylanan planların plan inceleme ve işlem hizmeti ve aynı kapsamdaki imar durum belgesi hazırlama, plan örneği, digital ortamda veri transferi ve her türlü veri temini, 8/1/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaf olup; bu kapsamda yer alan plan tekliflerinden “başvuru bedeli” ile “plan inceleme ve işlem hizmeti bedeli” alınmaz ve yine bu Bakanlar Kurulu Kararında belirtilen diğer iş ve işlemler için de Döner Sermaye Bedeli alınmaz.
II. 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Tanımlar” başlığı altındaki mahalli idarelerin;
a. 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli I, II, III, IV sayılı cetvellerdeki idarelerin mülkiyetinde bulunan alanlar, devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanlar ile kendi mülkiyetlerindeki alanlara ilişkin olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığına gönderdikleri her tür ve ölçekteki plan tekliflerinden; Kaynak geliştirme ve gelir elde etmeye yönelik planları ile arsa satışı karşılığı hasılat paylaşımı, yap-işlet-devret modeli ile gerçekleştirilecek yatırımlara yönelik imar planı tekliflerinden; başvuru bedeli tam olarak ve yukarıda yer alan A X B X C formülüne ve plan türüne göre "Açıklamalar" bölümünde yer alan diğer usullere göre hesaplanacak plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1/8 oranında alınır." düzenlemesi öngörülmüştür.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, davalı bakanlığın asli görevleri arasında sayılan yetkilerini kullanarak işlem tesis etmesi halinde davalı idareye herhangi bir bedel talep etme yetkisi tanınmadığı gibi anılan Bakanlığın yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenlemeye de yer verilmemiştir. Anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1.fıkrasının (h) bendinde, kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planları ve değişikliklerine ilişkin olarak ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valilikçe Bakanlığa teklifte bulunulması üzerine tesis edilmiş işlemlerde ücret alınması mümkün olmakla birlikte davacı tarafından sunulan planların onaylanmasının anılan düzenleme kapsamında değerlendirilmesine olanak bulunmamaktadır.
4736 sayılı Kanunun 1. maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından üretilen "ticari" mal ve hizmetler için ücretsiz ve indirimli tarife uygulanmasını yasaklayan anılan maddenin ise imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin kamu hizmeti niteliğinde olması ve Bakanlığın asli görevleri arasında yer alması sebebiyle uygulanmasına ve dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu işlemin dayanağı olan hükümlerinin 4736 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine imkan bulunmamaktadır.
Diğer yandan; 29/6/2011 tarihli ve 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendi döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, bunun karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulu'na yetki vermekte ise de; her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Bakanlar Kurulunca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon işlemini ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu olan asli görevleri arasında yer aldığından bu işlemlerin, karşılığında döner sermaye işletmesi geliri elde edilebilecek hizmetler kapsamında kabulü mümkün değildir.
Bu durumda; davalı idarece yürütülen asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmetleri için, aksi yönde bir yasal düzenleme olmadıkça, ücret alınamayacağından istenilen başvuru bedeli ile, plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin talep edilmesine ilişkin 9.12.2020 tarihli 264397 sayılı işlem ile dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinde hukuka uyarlık görülmediğinden iptali, anılan madde uyarınca onay işlemlerinin tamamlanabilmesi için davacı idareden Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yayınlanan 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi uyarınca hesaplanan 2.000- TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem bedeli olan 31.587,47-TL'nin davalı idareden tazmini gerektiği düşünülmüştür.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Daire since, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından … tarihli, … sayılı yazı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletilen İzmirdeniz Projesi (2.Bölge) Alaybey-Alsancak Limanı Kıyı Kesimi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Önerisi ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği ve İlavesi teklifinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca değerlendirilebilmesi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulu Başkanlığınca belirlenen 2.000,00 TL başvuru bedeli, her türlü yasal haklar saklı kalmak ihtirazi kaydıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü hesabına yatırılmış, bedelinin yatırıldığına dair dekont … tarihli … sayılı yazı ekinde Cevre ve Şehircilik Bakanlığına iletilmiştir.
Bu süreçte Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından kurum görüşleri alınarak anılan imar planı revizyonu ve ilavesi değerledirilmiş daha sonra anılan planlar onaylanmak üzere davacı idare tarafından çoğaltılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü, … tarihli, … sayılı yazısı ile; anılan plana ilişkin iş ve işlemlerin sonuçlandırılması için Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünce yayınlanan 2020 yılı birim fiyat listesi uyarınca hesaplanan tutarın Bakanlık hesabına ödenerek, dekontun iletilmesi İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığından istenilmiş, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak 31.587,47-TL her türlü yasal haklar saklı kalmak ihtirazi kaydıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün hesabına ödenmiş, yatırıldığına dair dekont, … tarihli, … sayılı yazı ekinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletilmiştir.
İzmirdeniz Projesi (2.Bölge) Alaybey-Alsancak Limanı Kıyı Kesimi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Önerisi ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği ve İlavesi teklifinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendi ile 3621 sayılı Kıyı Kanunu 7. maddesi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 24.05.2021 tarihinde onaylandığı davalı idarenin … tarihli, … sayılı yazısı ile İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığına bildirilmiştir.
Bunun üzerine, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca yürütülen İzmirdeniz Projesi (2. Bölge) Alaybey- Alsancak Liman Kıyı Kesimine ilişkin 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ve ilavesi teklifinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onaylanması için İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığından 2.000,00-TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak 31.587,47-TL talep edilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün … tarihli, … sayılı işleminin ve dayanağı olduğu ileri sürülen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinin yürütülmesinin durdurulması ile planın değerlendirilmesi için alınan ve ihtirazi kayıtla ödenen 2.000- TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem bedeli olan 31.587,48 -TL'nin davalı idareden tazminine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde, "Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz." hükmüne yer verilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinde " (1) Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görev ve yetkileri şunlardır:...ç) Her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Cumhurbaşkanınca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesislerine ilişkin etütleri, harita, her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak, onaylamak ve başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarelerce ruhsatlandırma yapılmaması halinde resen ruhsat ve yapı kullanma izni vermek,.. h) Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek... 102. maddesinde, 1) Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: ... j) Kıyı ve dolgu alanları ile bu alanların fonksiyonel ve fiziksel olarak devamı niteliğindeki geri sahalarına ilişkin her tür ve ölçekteki etüt, harita ve planları yapmak, yaptırmak ve resen onaylamak ve bunların uygulanmasını sağlamak" hükümlerine yer verilmiştir.
Diğer taraftan anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin "Döner sermaye" başlıklı 122. maddesinde," (1) Bakanlık döner sermaye kurmaya yetkilidir. Döner sermaye miktarı, Cumhurbaşkanlığınca belirlenir. (2) İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir" hükmüne yer verilmiştir.
Bu kapsamda hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin "İşletme idaresi" başlıklı 10. maddesinde, "İşletme hizmetleri; Yönetim Kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütülür." düzenlemesi ile "Yönetim Kurulunun görevleri" başlıklı 12. maddesinin 1.fıkrasının (h) bendinde ise; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek." düzenlemesine yer verilmiştir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin- " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h kapsamında ve diğer mevzuat uyarınca onaylanacak planlarda alınacak inceleme ve işlem hizmet bedelinin hesaplanmasına ilişkin usüller " kısmının, IV Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesinde ,"3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamında sunulan plan tekliflerinde plan inceleme ve işlem hizmet bedeli hesaplanırken plan onama sınırı içerisinde kalan su yüzeyi de dikkate alınır. Su yüzeyinin m² cinsinden büyüklüğü, planda yer alan fonksiyonlardan en yüksek bedelli olanının katsayısı, ve 0.10 katsayısı ile çarpılarak bulunan değer, diğer fonksiyonlar için hesaplanan bedellerle toplanarak plan inceleme ve işlem hizmet bedeli belirlenir.
I. 2015/8139 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca; 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli I, II, III, IV sayılı cetvellerdeki idarelerin; Kendi mülkiyetinde bulunan alanlar ile devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanlara ilişkin olarak, Bakanlığımıza iletilen her tür ve ölçekteki plan tekliflerinden; Başvuru bedelleri ile adı geçen Bakanlıkça uygun görülerek onaylanan planların plan inceleme ve işlem hizmeti ve aynı kapsamdaki imar durum belgesi hazırlama, plan örneği, digital ortamda veri transferi ve her türlü veri temini, 8/1/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaf olup; bu kapsamda yer alan plan tekliflerinden “başvuru bedeli” ile “plan inceleme ve işlem hizmeti bedeli” alınmaz ve yine bu Bakanlar Kurulu Kararında belirtilen diğer iş ve işlemler için de Döner Sermaye Bedeli alınmaz.
II. 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Tanımlar” başlığı altındaki mahalli idarelerin;
a. 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli I, II, III, IV sayılı cetvellerdeki idarelerin mülkiyetinde bulunan alanlar, devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanlar ile kendi mülkiyetlerindeki alanlara ilişkin olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığına gönderdikleri her tür ve ölçekteki plan tekliflerinden; Kaynak geliştirme ve gelir elde etmeye yönelik planları ile arsa satışı karşılığı hasılat paylaşımı, yap-işlet-devret modeli ile gerçekleştirilecek yatırımlara yönelik imar planı tekliflerinden; başvuru bedeli tam olarak ve yukarıda yer alan A X B X C formülüne ve plan türüne göre "Açıklamalar" bölümünde yer alan diğer usullere göre hesaplanacak plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1/8 oranında alınır." düzenlemesi bulunmaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 12. maddesinde ise, "İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştayda ve idare ve vergi mahkemelerinde doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlık konusunu 2.000- TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem bedeli olan 31.587,48 -TL'nin talep edilmesine ilişkin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün … tarihli, … sayılı işleminin dayanağını Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinin oluşturmaktadır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, davalı bakanlığın asli görevleri arasında sayılan yetkilerini kullanarak işlem tesis etmesi halinde davalı idareye herhangi bir bedel talep etme yetkisi tanınmadığı gibi anılan Bakanlığın yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenlemeye de yer verilmemiştir. Anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1.fıkrasının (h) bendinde, kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planları ve değişikliklerine ilişkin olarak ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valilikçe Bakanlığa teklifte bulunulması üzerine tesis edilmiş işlemlerde ücret alınması mümkün olmakla birlikte davacı tarafından sunulan planların onaylanmasının anılan düzenleme kapsamında değerlendirilmesine olanak bulunmamaktadır.
4736 sayılı Kanunun 1. maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından üretilen "ticari" mal ve hizmetler için ücretsiz ve indirimli tarife uygulanmasını yasaklayan anılan maddenin ise imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin kamu hizmeti niteliğinde olması ve Bakanlığın asli görevleri arasında yer alması sebebiyle uygulanmasına ve dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu işlemin dayanağı olan hükümlerinin 4736 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine imkan bulunmamaktadır.
Diğer yandan; 29/6/2011 tarihli ve 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek" Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayılmış olup söz konusu düzenleme, döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, bunun karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulu'na yetki vermektedir.
Ancak, her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Bakanlar Kurulunca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon işlemini ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu olan asli görevleri arasında yer aldığı açık olup, bu işlemlerin, karşılığında döner sermaye işletmesi geliri elde edilebilecek hizmetler kapsamında olmadığı kuşkusuzdur.
Ayrıca; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde; " Kıyı ve dolgu alanları ile bu alanların fonksiyonel ve fiziksel olarak devamı niteliğindeki geri sahalarına ilişkin her tür ve ölçekteki etüt, harita ve planları yapmak, yaptırmak ve resen onaylamak ve bunların uygulanmasını sağlamak" Çevre ve Şehircilik Bakanlığının asli görevleri arasında sayılmıştır. Anılan Bakanlığın, yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenleme de bulunmamaktadır.
Devletin sunduğu asli ve sürekli kamu hizmetlerinin, yasal düzenlemelerde aksi belirtilmedikçe ücretsiz olduğu açık olduğuna göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının yürüttüğü asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmetleri için de, aksi yönde bir yasal düzenleme olmadıkça, ücret alınamayacağı açıktır.
Bu durumda; davalı idarece istenilen başvuru bedeli ile, plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin talep edilmesine ilişkin … tarihli … sayılı işlem ile dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bu itibarla, hukuka aykırılığı tespit edilen bu işlemlere dayanılarak davalı idarece davacıdan tahsil edilen 2.000- TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem bedeli olarak tahsil edilen 31.587,47-TL'nin davacıya ödenmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin "1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Heseplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II.a bendinin ve bu madde uyarınca davacıdan ücret talep edilmesine ilişkin, Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün … tarihli, … sayılı işleminin İPTALİNE,
2.Davalı idarece davacıdan tahsil edilen …- TL başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem bedeli olan …-TL olmak üzere toplam …-TL'nin tazmini isteminin KABULÜNE,
3.Hükmedilen tazminat tutarı üzerinden hesaplanan …- TL nispi karar harcından dava açılırken yatırılan …- TL maktu karar harcı düşüldükten sonra kalan … TL'sinin (dava açılırken dörtte birlik kısmı peşin yatırılmadığından) davacıya tamamlattırılmasından sonra anılan harcın davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4.Kabul edilen tazminat miktarı üzerinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan nispi vekalet ücreti(…-TL) maktu vekalet ücretinden az olduğundan anılan Tarifenin 13. maddesi uyarınca …- TL maktu vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
6. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 07/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.