T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/7305
Karar No : 2023/5501
DAVACILAR : 1- … Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği
2-…
3-…
4-…
5-…
6-…
7-…
8-…
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 16/02/2015 tarihinde onaylanan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının "4.26. sayılı Eko Turizm Alanları" başlıklı plan notu ve eko turizm alanlarına ilişkin düzenlemeler içeren "8.16.1, 8.16.2" sayılı plan notlarının iptali istenilmektedir.
DAVACILARIN İDDİALARI : Dava konusu alanla ilgili alt ölçekli planların 21/01/2021 tarihinde askıya çıkarıldığı, alt ölçekli planlar ile yaklaşık 400 adet eko turizm amaçlı plan teklifi yapıldığı, plan notlarında Turizm Tesislerinin Belgelendirilmesine ve Niteliklerine İlişkin Yönetmelik hükümlerinden bahsedilmediği, Mekansal Planlar Yönetmeliğinin 35. maddesinde eko turizm tanımının bulunmadığı, ilk kez plan notu ile tanımlama yapıldığı, lejant gösterimlerinin Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğine uygun olmadığı, alanda yapılaşma koşullarının belirlenmesinin plan yapım tekniğine aykırı olduğu, çevre düzeni planında yapılaşma koşulunun gösterilemeyeceği, eko turizm alanlarının belirlenmesinde bilimsel nesnel ölçütlere yer verilmediği, eko turizm alanı tanımı ile bu alanlara ilişkin ilkelerin eksik ve yetersiz olduğu, bahsi geçen tanımın uluslararası eko turizm tanımı ile çeliştiği, tanımlamanın alt ölçekli planları yönlendirecek nitelikte olmadığı, eko turizmde asıl amacın seyahat olduğu, ancak alt ölçekli planlar ile tarım arazilerinin el değiştirdiği ve büyük yatırımcıların gelmesi ile sosyal dokunun ve bölge karakterinin bozulacağı, imar planlarının bütünlüğünün ve doğal alanlar bozulduğu, bu alanlara toplu konut projelerinin yapılmasının önünün açıldığı, tarım ve orman alanlarının yapılaşmaya açıldığı, gerekli analizler yapılmadan yapılaşma imkanı sağlandığı, kurumların halktan gelen talep ve görüşlere yer vermesi gerektiğine ilişkin düzenlemelerin bulunmadığı, yerel ihtiyaçlara ve planlamaya katılım ilkesinin ihlal edildiği ileri sürülerek dava konusu işlemin iptali istenilmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı tarafından, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü iddiaların 21/01/2021 tarihinde Çanakkale İl Genel Meclisince onaylanan eko turizm amaçlı alt ölçekli imar planlarına ilişkin olduğu, söz konusu plan hükümleri nedeniyle davacıların hangi menfaatlerinin ihlal edildiğinin anlaşılamadığı, dava Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, … Köyü, … ada, … parsel sayılı taşınmaza ilişkin eko turizm amaçlı 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarının dayanağı olan 1/100.000 ölçekli plan notlarının iptali istemiyle açılmış ise de 21/01/2021 tarihli işlemin bakanlık tarafından tesis edilmediği ve bu konuya ilişkin bilgi ve belge bulunmadığı, eko turizme ilişkin lejant ve gösterim tekniklerinin mevzuatta yer aldığı, Balıkesir-Çanakkale Planlama bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının havza bölge bazında bir plan olduğu ve eko turizm alanlarına ilişkin yapılaşma koşullarının çevre düzeni planında belirlenmemesi durumunda alt ölçekli planlama çalışmalarında farklı yapılaşma koşullarının oluşmasına neden olarak koruma kullanma dengesinin bozulabileceği ve ilgili idarelerin keyfiyetine yönelik uygulama yapılacağı dolayısıyla alt ölçekli planlarda yoğun ve yüksek emsallerde yapılaşmaya yol açabileceğinden düşük yapılaşma koşullarının getirildiği, plan kararları ile bu alanlarda yoğun yapılaşma koşullarının önüne geçilmesinin ve koruma kullanma dengesi çerçevesinde plan kararlarının oluşturulmasının amaçlandığı, yapılaşma koşullarının belirlenmesinin plan yapım tekniklerine aykırılık içerdiği iddiasının gerçeği yansıtmadığı, dava konusu edilen plan hükümlerinin 2014 tarihinden bu yana yürürlükte olduğu, araştırma raporunun hazırlanması, taslak planların hazırlanması ve nihai plan aşamalarında halkın ve kurumların katılımının sağlandığı, eko turizm tanımının Uluslararası Doğa Koruma Birliği, Uluslararası Eko Turizm Topluluğu ve Dünya Ekoturizm zirvesi tanımlarına aykırı bir tanım olmadığı, plan notları ile bu alanlarda koruma kullanma dengesi sağlandığı ve yerel potansiyeller doğrultusunda doğal kaynak çeşitliliği ile yöresel özellikler dikkate alınarak alt ölçekli planlarda değerlendirme yapılacağı, 1/100.000 ölçekli plandan ölçü alınamayacağı, dava konusu plan hükümlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Balıkesir- Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı'nın Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğine göre ölçeğinin gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine uygun olarak hazırlandığı, dava konusu 1/100.000 ölçekli Balıkesir-Çanakkale Çevre Düzeni Planında belirlenen arazi kullanım kararları, niteliği itibariyle çevre kirliliğinin oluşmadan önce önlenebilmesi ve sağlıklı çevrenin oluşturulmasına yönelik hedef, ilke, strateji ve politikaları sağlayacak plan kararları olduğu, Çevre Düzeni Planında Yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca ölçeğinin gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine uygun olarak "Eko Turizm" faaliyetlerine ilişkin “ET” sembolünün gerek ilgili plan paftalarında gerekse gösterim paftasında yer aldığı, uluslararası tanımlar ile dava konusu 4.26 sayılı plan notundaki ekoturizm alanı tanımının çelişmediği, dava konusu 8.16.1. sayılı plan notunun ekoturizmin amaçlarına hizmet ettiği ve alt ölçekli planları yönlendirecek nitelikte olduğu, 8.16.2 sayılı plan notunda ise belirlenen yapılaşma koşullarıyla, ekoturizm alanlarında yapılaşma koşullarının düşük emsallerde tutulması, bu alanların yoğun yapılaşmaya açılmasının önlenmesi ve koruma kullanma dengesi çerçevesinde plan kararlarının oluşturulmasının amaçlandığı ve yapılaşma koşullarının belirlenmesinin plan yapım tekniklerine uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı'nın dava konusu edilen plan hükümlerinde hukuka aykırılık görülmediğinden davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 21.01.2021 tarihinde askıya çıkarılan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının "4.26. sayılı Eko Turizm Alanları" ve eko turizm alanlarına ilişkin "8.16.1, 8.16.2" sayılı plan hükümlerinin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule ilişkin itirazı yerinde görülmemiştir.
Genel ilke olarak, plan kararları ile fiziksel çevreyi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak, yatırımların yer seçimlerini ve gelişme eğilimlerini yönlendirmek ve toprağın korunma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek amaçlanır.
Bu amaç çerçevesinde, Çevre Düzeni Planı ölçeğinde hangi usül ve esaslara göre planlama yapılacağı ayrıntıları ile ilgili Kanun ve Yönetmeliklerde düzenlenmiştir.
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. (b) maddesinde "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmü yer almış, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır.
Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının dava konusu "Eko Turizm Alanları" başlıklı 4.26. Sayılı plan hükmünde; "Eko Turizm Alanları; doğal kaynakların sürdürülebilirliğini güvence altına alarak; yayla turizmi, ornitoloji (kuş gözleme) turizmi, foto safari, akarsu sporları (kano-rafting), çiftlik turizmi, botanik ( bitki inceleme) turizmi, bisiklet turları, atlı doğa yürüyüşü, kamp-karavan turizmi, mağara turizmi ve dağ turizmi gibi doğal çevreyi ve biyoçeşitliliği koruyan, yöre halkının refahını ve yöre kültürünü gözeten turizm faaliyetlerinin gerçekleştirildiği alanlardır." şeklinde tanımlanmış; 8.16. "Eko-Turizm Alanları" başlıklı plan hükmünün 8.16.1 sayılı plan hükmünde; "Planlama bölgesinin doğal ve kültürel kaynak zenginliği nedeniyle; agro (çiftlik) turizm, klimatizm etkinliği, at ile gezinti etkinliği, dağ bisikleti etkinliği, dağcılık etkinliği, doğada serbest yürüyüş, kamping/çadırlı kamp, kayak, kuş gözlemciliği, mağaracılık, trekking, yamaç paraşütü etkinlikleri için uygun alanlar bilimsel yöntemlerle belirlenecek ve çevreye olumsuz etki yapmayacak şekilde planlanması için gerekli çalışmalar yapılacaktır. Bu alanlarda aile işletmeciliği şeklinde pansiyonlar, çiftlik evleri, dağ evleri vb. Konaklama kullanımları, yeme-içme tesisleri ile yöresel ürünlerin satış ürünleri yer alabilir. Geleneksel mimarinin ve doğal yapının korunması esastır. Yerel kaynakların kullanımını sağlanacaktır. Bu kapsamdaki uygulamalarda turizm tesislerinin belgelendirilmesine ve niteliklerine ilişkin yönetmelik hükümlerine uyulması zorunludur." hükmü getirilmiş, 8.16.2 sayılı plan hükmünde de; "Bu alanlarda yapılanma koşulları: Maks. Emsal=0,10 Maks. Bina Yüksekliği =7,50 M. (2 Kat) yapı yapılabilecek minimum parsel büyüklüğü =5.000 M2'dir." düzenlemesi yapılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, dava konusu Balıkesir Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı'nın Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğine göre ölçeğinin gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine uygun olarak hazırlandığı, dava konusu 1/100.000 ölçekli İzmir-Manisa Çevre Düzeni Planında belirlenen arazi kullanım kararları, niteliği itibariyle çevre kirliliğinin oluşmadan önce önlenebilmesi ve sağlıklı çevrenin oluşturulmasına yönelik hedef, ilke, strateji ve politikaları sağlayacak plan kararları olduğu, Çevre Düzeni Planında Yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca ölçeğinin gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine uygun olarak "Eko Turizm" faaliyetlerine ilişkin “ET” sembolü gerek ilgili plan paftalarında gerekse gösterim paftasında yer aldığı, uluslararası tanımlar ile dava konusu 4.26 sayılı plan hükmündeki ekoturizm alanı tanımının çelişmediği, dava konusu 8.16.1. sayılı plan hükmünün ekoturizmin amaçlarına hizmet ettiği ve alt ölçekli planları yönlendirecek nitelikte olduğu, 8.16.2 sayılı plan hükmünde ise, belirlenen yapılaşma koşullarının ekoturizm alanlarında yapılaşma koşullarının düşük emsallerde tutulması, bu alanların yoğun yapılaşmaya açılmasının önlenmesi ve koruma kullanma dengesi çerçevesinde plan kararlarının oluşturulmasının amaçlandığı ve yapılaşma koşullarının belirlenmesinin plan yapım tekniklerine uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, Balıkesir Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı'nın dava konusu edilen plan hükümlerinde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, … Köyü, … ada, … parsel sayılı taşınmaza ilişkin "Eko turizm" amaçlı 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı Çanakkale İl Genel Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla onaylanmıştır.
"Eko turizm" amaçlı 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planının 21/01/2021 - 21/02/2021 tarihleri arasında askıya çıkarılması üzerine imar planlarının dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 16/02/2015 tarihinde onaylanan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının "4.26. sayılı Eko Turizm Alanları" başlıklı plan notu ve eko turizm alanlarına ilişkin düzenlemeler içeren "8.16.1, 8.16.2" sayılı plan notlarının iptali istenilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. (b) maddesinde "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
10/7/2018 tarihli 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102.maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde, yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak, (c) bendinde ise, havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14/06/2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır.
Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18.maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına, "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1.fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir.
Anılan 19.maddenin 2.fıkrasında, "Çevre düzeni planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konular ile diğer konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında analiz, etüt ve araştırmalar yapılır: a) Sınırlar. b) İdari ve bölgesel yapı. c) Fiziksel ve doğal yapı. ç) Sit ve diğer koruma alanları, hassas alanlar, doğal karakteri korunacak alanlar. d) Ekonomik yapı. e) Sektörel gelişmeler ve istihdam. f) Demografik ve toplumsal yapı. g) Kentsel ve kırsal yerleşme alanları ve arazi kullanımı. ğ) Altyapı sistemleri. h) Yeşil ve açık alan kullanımları. ı) Ulaşım sistemleri. i) Afete maruz ve riskli alanlar. j) Askeri alanlar, askeri yasak bölgeler ve güvenlik bölgeleri. k) Planlama alanına yönelik bölgesel ölçekli kamu projeleri ve yatırım kararları. l) Her tür ve ölçekteki plan, program ve stratejiler. m) Göller, barajlar, akarsular, taşkın alanları, yeraltı ve yüzeysel su kaynakları ve benzeri hidrolojik, hidrojeolojik alanlar. n) Çevre sorunları ve etkilenen alanlar." düzenlemesine yer verilmiştir.
Aynı maddenin 3.fıkrasında, " Çevre Düzeni Planlarının hazırlanması sürecinde planlama alanı sınırları kapsamındaki tüm veriler 1/25.000 ölçekli harita hassasiyetinde hazırlanır." kuralı, 4.fıkrasında, "Plan hazırlık sürecinde ihtiyaç duyulan veri, bilgi ve belgeler; ilgili veriyi hazırlamakla sorumlu kurum ve kuruluşlardan, bilimsel çalışmalardan ve uzmanlarca arazide yapılacak çalışmalardan elde edilir." kuralı, 5.fıkrasında, "Planlama sürecinde coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama yöntemleri kullanılarak güncellenebilir ve sorgulanabilir sayısal veri tabanı oluşturulur." kuralı bulunmaktadır.
Yönetmeliğin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1.fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine, 2.fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacının iptalini istediği plan notları aşağıda tek tek irdelenmiştir.
A- 4.26. sayılı Eko Turizm Alanları başlıklı plan notu yönünden;
Davacılar tarafından 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Plan Notlarının 4.26 sayılı maddesinde yer alan "Eko-Turizm Alanı" tanımına, ilgili mevzuatta özellikle Turizm Tesislerinin Belgelendirilmesine ve Niteliklerine İlişkin Yönetmelikte rastlanılmadığı, bu tanım ve gösterimin Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin çizim ve gösterim tekniğine uymadığı belirtilerek üst ölçekli planda tanımlanan "Eko-Turizm Alanları" gösteriminin Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. maddesinde; "(1) Her türlü mekânsal plan, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanır. (2) Planlar, Bakanlıkça belirlenen ve EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1a Ortak Gösterimler, EK-1b Mekânsal Strateji Planları Gösterimleri, EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri, EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri, EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri ve EK-1e Detay Kataloğuna uygun olarak hazırlanır." kuralı yer almaktadır.
Dava konusu plan notlarını içeren Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının bahsi geçen Yönetmeliğin 10. maddesi doğrultusunda ölçeğinin gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine uygun olarak hazırlandığı, "Eko-Turizm Alanı" gösterimine ilişkin "ET” sembolünün gerek ilgili plan paftalarında gerekse plan lejantında yer aldığı, Bakanlığın 06/01/2015 tarihli ve 661 sayılı oluruyla uygun görülerek Yönetmeliğe eklenen "İlave Gösterimler ve İlave Detay Kataloğu" EK-1c İlave Çevre Düzeni Planı Gösterimler başlığı altında yer alan “Açıklamalar" kısmında "9.Turizm Bölgesi” kullanımında; turizm faaliyet türünün çeşitlendirilmesi halinde, bu kullanıma ilişkin tarama ve alan renk kodu (RGB) sabit olmak ve sembol renk kodu olarak RGB:255/170/0 alan renk kodu kullanılmak üzere “Günübirlik Turizm" için G sembolü; "Sağlık Turizmi” için ST sembolü; "Yayla Turizmi" için YT sembolü; "Kış Turizmi" için KT sembolü; "Eko-turizm” için ET sembolü; "Golf Turizmi" için GT sembolü kullanılır" ifadesinin yer aldığı, davaya konu edilen Balkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının "4.26. sayılı Eko-Turizm Alanları" ve eko-turizm alanlarına ilişkin 8.16 sayılı plan notlarında da Yönetmeliğe eklenen "İlave Gösterimler ve İlave Detay Kataloğu” EK-1c İlave Çevre Düzeni Planı Gösterimler başlığı altında yer alan "Eko-turizm” faaliyetlerine ilişkin alt ölçekli plan kararlarını yönlendirecek düzenlemeler getirildiği anlaşılmıştır.
Dolayısıyla Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinde yer alan gösterimler dikkate alındığında davacının iddialarının yerinde olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan 4.26 sayılı plan notunda; "Eko-Turizm Alanları; doğal kaynakların sürdürülebilirliğini güvence altına alarak; yayla turizmi, ornitoloji (kuş gözleme) turizmi, foto safari, akarsu sporları (kano-rafting), çiftlik turizmi, botanik ( bitki inceleme) turizmi, bisiklet turları, atlı doğa yürüyüşü, kamp-karavan turizmi, mağara turizmi ve dağ turizmi gibi doğal çevreyi ve biyoçeşitliliği koruyan, yöre halkının refahını ve yöre kültürünü gözeten turizm faaliyetlerinin gerçekleştirildiği alanlardır." şeklinde tanımlanmıştır.
Eko-turizm ile ilgili uluslararası tanımlara bakıldığında;
-1990 yılında, Uluslararası Eko-turizm Derneği (TIES The International Ecotourism Society) tarafından; "çevreyi koruyan ve yerel halkın refahını geliştiren, doğal alanlara yapılan sorumlu seyahattir." şeklinde yorumlandığı,
-1996 yılında Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN), tarafından; “geçmiş ve gelecekteki kültürel özelliklerin her birine eşlik ederek düşük ziyaretçi etkisi ile korumayı geliştiren, yerel halkın aktif sosyo-ekonomik katılımına olanak tanıyan, doğadan zevk almak ve doğanın değerini anlamak amacıyla doğal alanda yapılan çevresel açıdan sorumlu seyahat”, olarak ifade edildiği,
-Doğa İçin Dünya Fonu (WWF) tarafından; "vahşi doğa çevresinde doğal çevreye en az etkide bulunan ve bu arada yerel topluluklara ekonomik fayda sağlayan turizm türü" olarak tanımlandığı görülmektedir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar ile birlikte bahsi geçen tanımlar dikkate alındığında, 4.26 sayılı plan notundaki eko-turizm alanı tanımının uluslararası tanımlarla çelişmediği, aksine uluslararası tanımlardan hareketle eko-turizm alanlarının detaylı bir tanımın yapıldığı görüldüğünden bu plan notu yönünden hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
B- 8.16.1 sayılı plan notu yönünden;
Dava konusu plan notunda; "Planlama bölgesinin doğal ve kültürel kaynak zenginliği nedeniyle; agro (çiftlik) turizm, klimatizm etkinliği, at ile gezinti etkinliği, dağ bisikleti etkinliği, dağcılık etkinliği, doğada serbest yürüyüş, kamping/çadırlı kamp, kayak, kuş gözlemciliği, mağaracılık, trekking, yamaç paraşütü etkinlikleri için uygun alanlar bilimsel yöntemlerle belirlenecek ve çevreye olumsuz etki yapmayacak şekilde planlanması için gerekli çalışmalar yapılacaktır. Bu alanlarda aile işletmeciliği şeklinde pansiyonlar, çiftlik evleri, dağ evleri vb. konaklama kullanımları, yeme-içme tesisleri ile yöresel ürünlerin satış ürünleri yer alabilir. Geleneksel mimarinin ve doğal yapının korunması esastır. Yerel kaynakların kullanımını sağlanacaktır. Bu kapsamdaki uygulamalarda Turizm Tesislerinin Belgelendirilmesine ve Niteliklerine İlişkin Yönetmelik hükümlerine uyulması zorunludur." düzenlemesi yapılmıştır.
Davacılar dava dilekçelerinde plan notlarındaki tanımlamanın alt ölçekli planları yönlendirecek nitelikte olmadığını iddia etmiştir.
Bu bakımdan, 8.16.1. sayılı plan notunu ekoturizmin amaçları ile birlikte değerlendirmek gerekmektedir.
Dünya Ticaret Örgütü (WTO)'ne göre ekoturizmin amaçları;
-Turizmin doğal ve geleneksel çevreye verdiği tahribatın en alt düzeye indirilmesi,
-Turistlere ve yerel halka doğanın ve geleneksel sosyo-kültürel çevrenin korunmasına yönelik eğitim verilmesi,
-Turizmin yerel halkın ihtiyaçlarının karşılayan, yerel yönetim ve halkla işbirliği içinde gelişen sorumlu bir ticaret olarak özendirilmesinin sağlanması,
-Koruma kapsamındaki (doğal ve sosyokültürel) alanların yönetim için kaynak ayrılması,
-Turizmin negatif etkisinin en alt düzeye indirilmesi amacıyla sosyo-kültürel ve doğal çevreye yönelik uzun vadeli takip ve değerlendirme programlarının desteklenmesi,
-Turizmin yerel halkın geçimine katkıda bulunmasını sağlayacak şekilde geliştirilmesinin temini,
-Turizmin gelişiminin yörenin sosyal ve çevresel kapasitesini artıracak şekilde gelişmesinin temini
-Çevreyle uyumlu, doğal ve geleneksel sosyo-kültürel yaşamla iç içe geçen, yöresel bitki örtüsünü ve yaban hayatını koruyan turizmin alt yapı yatırımlarının gerçekleştirilmesidir. (Özkan Yürik 2003)
8.16.1. sayılı plan notu incelendiğinde, bahsi geçen koşullar ve kurum görüşleri doğrultusunda eko turizm alanlarının koruma ve kullanma dengesi çerçevesinde belirlenebileceği, plan notunda belirtilen faaliyetlerin yerel potansiyeller doğrultusunda doğal kaynak çeşitliliği ile yöresel özellikler dikkate alınarak alt ölçekli planlama çalışmalarında değerlendirilmesi gerektiği, ayrıca 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planından ölçü alınarak uygulama yapılamayacağı ve kurum ve kuruluş görüşleri ile doğal, yapay ve yasal eşikler çerçevesinde sınırların kesinleşeceği gözönüne alındığında plan notları çevre düzeni planı ilke ve esaslarına aykırılık teşkil etmemektedir.
Sonuç olarak, dava konusu plan notlarının ulusal-uluslararası standartlar bakımından eko-turizmin amaçlarına uygun olarak, çevre düzeni planı ölçeğinin gerektirdiği biçimde alt ölçekli planları yönlendirebilecek nitelikte düzenlemeler içerdiği anlaşıldığından, anılan plan notunda hukuka aykırılık bulunmamıştır.
C- 8.16.2 sayılı plan notu yönünden;
Dava konusu plan notunda; "Bu alanlarda yapılanma koşulları: Maks. Emsal=0,10 Maks. Bina Yüksekliği =7,50 metre (2 Kat) yapı yapılabilecek minimum parsel büyüklüğü =5.000 metrekaredir." düzenlemesi getirilmiştir.
Davacılar tarafından dava dilekçesinde çevre düzeni plan hükümlerinde yapılaşma koşullarına ilişkin koşulların belirlenmiş olmasının plan yapım teknikleri ve çevre düzeni planlarında uyulması gereken ilke ve esaslara aykırı olduğu iddia edilmiştir.
Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı notları genel olarak incelendiğinde yapılaşma şartlarına ilişkin düzenlemelerin sadece ekoturizm alanlarına ilişkin olmadığı, tarım alanları gibi alanlarda da yapılaşma şartlarının belirlendiği, ekoturizm alanlarında yapılaşma koşullarının düşük emsallerde tutulması, bu alanların yoğun yapılaşmaya açılmasının önlenmesi ve koruma kullanma dengesi çerçevesinde plan kararlarının oluşturulmasının amaçlandığı, bu nedenle yapılaşma koşullarının belirlenmesinin plan yapım tekniklerine aykırılık içermediği sonucuna ulaşılmıştır.
Diğer yandan çevre düzeni planı kararlarının kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar, ulaşım ağları gibi plana girdi sağlayan verilerin değerlendirilmesi sonucunda oluşturulması gerekir.
Yukarıda aktarıldığı üzere, çevre düzeni planları, bölgesel nitelikte genel arazi kullanım kararları getirmekte olup, stratejik bir plan olması sebebiyle sadece fiziki kullanım kararları içermemektedir. Dolayısıyla, dava konusu 1/100.000 ölçekli Balıkesir-Çanakkale Çevre Düzeni Planında belirlenen arazi kullanım kararları, niteliği itibarıyla çevre kirliliğinin oluşmadan önce önlenebilmesi ve sağlıklı çevrenin oluşturulmasına yönelik hedef, ilke, strateji ve politikaları sağlayacak plan kararları olup, bu yönüyle söz konusu plana dayanılarak yapılacak 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planlarda öngörülen ve parsel bazında fiziki kullanım durumunu belirleyen arazi kullanım kararlarından farklılık arz ettiği kuşkusuzdur.
Diğer yandan, dava dilekçesi genel olarak incelendiğinde, davacının 1/100.000 ölçekli planda eko-turizm olarak belirlenmiş bir alana ya da parsele dair iptal talebinin bulunmadığı, iddialarının büyük bir kısmının tarım alanlarını eko-turizm alanı olarak belirleyen alt ölçekli planlara yönelik olduğu, dolayısıyla alt ölçekli planlarda tarım alanlarının eko-turizm alanı olarak belirlendiği iddiasının alt ölçekli planlar için açılan davalarda değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2.Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davacılar üzerinde bırakılmasına,
3.Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca … TL vekâlet ücretinin davacılardan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacılara iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 05/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.