Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2021/8041 E. , 2021/14565 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/8041
Karar No : 2021/14565
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Bakanlığı - …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR):
1- …
2- …
3- …
4- …
5- …
6- …
7- …
8- …
9- ..
10- …
11- …
VEKİLLERİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir İli, Foça İlçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parselde bulunan 1. Derece arkeolojik sit alanı sınırları içerisinde kalan maliki oldukları taşınmazların İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile Kazı Başkanlığı denetiminde kaldırılmasına ilişkin Kararın geçerli olduğuna ve söz konusu taşınmazlara yönelik Foça Belediyesince düzenlenen inşaat ruhsatı ve yapı kullanma izin belgelerinin iptal edilerek bahse konu parseldeki tüm yapıların Kazı Başkanlığı denetiminde kaldırılmasına ilişkin İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ve anılan karara karşı yapılan itirazın; parsel üzerinde yapılan inşai ve fiziki faaliyetlerin ilgili Koruma Bölge Kurulundan izin alınmadan yapıldığı gerekçesiyle reddine ilişkin Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile bahse konu kararların dayanağı İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; her ne kadar … ada, … parsel sayılı taşınmaz için Belediyesince düzenlenen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgelerine istinaden anılan taşınmazdaki bağımsız bölümler inşa edilmiş ve davacılar tarafından kullanılmakta ise de, … ada, … parsel sayılı taşınmaz için yapı ruhsatının düzenlendiği tarihte geçerli olan ilke kararı uyarınca Koruma Kurulundan izin alınmadan yapı ruhsatı düzenlendiği ve müze uzmanlarının denetimi olmadan inşaata başlandığı, devamında …ada, … parsel sayılı taşınmazın … tarih ve … sayılı Koruma Kurulu kararı ile 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilmesinden sonra bağımsız bölümler için 2006 yılında yapı kullanma izin belgelerinin düzenlendiği, 2863 sayılı Kanunun amir hükmü gereğince koruma bölge kurulunca sit alanı olarak ilan edilen yerlerde; bu kararın ilanından önce var olan yapıların ancak imar mevzuatına uygun olarak alınmış yapı ruhsatı ve eklerine göre subasman seviyesi tamamlanmış olmaları şartıyla inşalarına devam edilebileceği, bununla birlikte kesin yapılanma yasağı bulunan 1. derece sit alanlarında ise söz konusu sit alanı ilanından önce var olan yapılar yönünden bu şekilde bir muafiyetin bulunmadığı, davacılara ait … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan bağımsız bölümlerin kesin yapılaşma yasağı bulunan 1.derece arkeolojik sit alanında kaldığı ve 658 sayılı İlke Kararında tahdidi olarak sayılan yapılardan da olmadığı ve kesin yapı yasağı bulunan sit alanlarında kazanılmış hakkın varlığından söz edilmesi de mümkün olmadığından, İzmir ili, … Mahallesi, … ada, … sayılı parselde bulunan 1. derece arkeolojik sit alanı sınırları içerisinde kalan davacıların maliki oldukları taşınmazların İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile Kazı Başkanlığı denetiminde kaldırılması yönündeki kararın geçerli olduğuna ve söz konusu taşınmazlara yönelik Foça Belediyesince düzenlenen inşaat ruhsatı ve yapı kullanma izin belgelerinin iptal edilerek bahse konu parseldeki tüm yapıların Kazı Başkanlığı denetiminde kaldırılmasına ilişkin İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ve anılan karara karşı yapılan itirazın parsel üzerinde yapılan inşai ve fiziki faaliyetlerin ilgili Koruma Bölge Kurulundan izin alınmadan yapıldığı gerekçesiyle reddine ilişkin Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile bahse konu kararların dayanağı İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; Foça Belediye Başkanlığı tarafından … ada, … parsel sayılı taşınmaz için dava dışı … Yapı kooperatifi adına 30.06.1992 tarihinde yapı ruhsatı düzenlendiği, geçerli ruhsat uyarınca inşaata başlandığı, 17.07.1992 tarihinde taşınmazın bulunduğu yerin 3. Derece arkeolojik sit ilan edildiği, davalı idarece yapılan çalışmalar kapsamında dava konusu taşınmazın bulunduğu alanın İzmir 2 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile bu kez 1. Derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilmesine karar verildiği, 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilmesinden sonra bağımsız bölümler için 2006 yılında yapı kullanma izin belgelerinin düzenlendiği, bu durumda, alındığı tarihte mevzuata uygun geçerli inşaat ruhsatı ve yapı kullanma izni bulunan yapıların, su, elektrik, kanalizasyon gibi alt yapı hizmetlerinden yararlanacağı, geçerli yapı ruhsatı iptal edilmedikçe, taşınmazın salt 1. Derece arkeolojik sit alanı olduğundan bahisle uygulamaların kaldırılmasının istenilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun kabulüne, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dava konusu taşınmazın İzmir 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun … tarih ve … sayılı karar eki paftaya göre öneri 3. derece arkeolojik sit alanı sınırları içerisinde kaldığı, Yüksek Kurulun … tarih ve …sayılı ilke kararı uyarınca temel kazılarının Müze Müdürlüğü uzmanlarınca yapılması gerektiği halde Müze denetimi olmaksızın temel kazılarının yapıldığı, dava konusu taşınmaz için Foça Belediyesince 3. derece arkeolojik sit ilanından yaklaşık 15 gün önce 30.06.1992 tarihinde inşaat ruhsatı düzenlendiği, bu süreçte … tarih ve … sayılı karar geçerli olduğu halde hiçbir Müze denetimi olmaksızın uygulama yapıldığı, dava konusu taşınmaz İzmir 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile belirlenen 3. derece sit alanında kalmakta iken İzmir 2 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile 1. derece arkeolojik sit alanı sınırları içerisine alındığı, sit ilanı sonrası devam eden inşaatların tamamlanması için kuruldan hiçbir izin alınmadığı, ayrıca yapılan uygulamaların tespit edilerek belediyesince kurula da iletilmediği, … ada, … parsel sayılı taşınmaz için yapı ruhsatının düzenlendiği tarihte geçerli olan ilke kararı uyarınca Koruma Kurulundan izin alınmadan yapı ruhsatı düzenlendiği ve müze uzmanlarının denetimi olmadan inşaata başlandığı, devamında … ada, … parsel sayılı taşınmazın … tarih ve … sayılı Koruma Kurulu kararı ile 1. Derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilmesinden sonra bağımsız bölümler için 2006 yılında yapı kullanma izin belgelerinin düzenlendiği, 2863 sayılı Kanunun amir hükmü gereğince koruma bölge kurulunca sit alanı olarak ilan edilen yerlerde; bu kararın ilanından önce var olan yapıların ancak imar mevzuatına uygun olarak alınmış yapı ruhsatı ve eklerine göre subasman seviyesinin tamamlanmış olmaları şartıyla inşalarına devam edilebileceği, bununla birlikte kesin yapılaşma yasağı bulunan 1. Derece sit alanlarında ise söz konusu sit alanı ilanından önce var olan yapılar yönünden bu şekilde bir muafiyetin bulunmadığı, dolayısıyla davacılara ait … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan bağımsız bölümlerin kesin yapılaşma yasağı bulunan 1.derece arkeolojik sit alanında kaldığı ve 658 sayılı ilke kararında tahdidi olarak sayılan yapılardan da olmadığı, kesin yapı yasağı bulunan sit alanlarında kazanılmış hakkın varlığından söz edilemeyeceği, kararın alındığı tarihte mevzuata uygun geçerli inşaat ruhsatı ve yapı kullanma izni bulunan yapıların su, elektrik, kanalizasyon gibi altyapı hizmetlerinden yararlanacağının kuşkusuz olduğu, geçerli yapı ruhsatı iptal edilmedikçe, salt taşınmazın I. derece arkeolojik sitte bulunduğundan bahisle uygulamaların kaldırılmasının istenilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesine yer verilmiş ise de 2863 sayılı Yasanın 9. maddesinde Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşat ve fiziki müdahalede bulunulamayacağı, bunların yeniden kullanıma açılamayacağı veya kullanımlarının değiştirilemeyeceği, esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işlerin inşai ve fiziki müdahale sayılacağına hükmedildiği, İzmir I Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun … tarih ve …sayılı kararı ile III. derece arkeolojik sit alanı olarak önerilen söz konusu parselin de içinde bulunduğu alan için Koruma Kurulunun … gün ve … sayılı kararı ile konunun Yüksek Kurul ve Koruma Kurulunca sonuçlandırılıncaya kadar ortaya çıkabilecek mağduriyetlerin önlenmesi açısından öneri III. derece sit alanlarında Yüksek Kurulun … tarih ve … sayılı ilke kararı gereğince işlem yapılabileceğine karar verildiği, buna rağmen belediyesince inşaat ruhsatı ile ilgili koruma bölge kurulundan herhangi bir izin alınmadığı, buna ek olarak sit ilanı sonrası devam eden inşaatların tamamlanması için de kuruldan hiçbir izin alınmadığı, ayrıca yapılan uygulamaların da Belediyesince tespit edilerek Kurula iletilmediği, dava konusu işlemin iptal edilmesinin sit alanlarının korunmasını açıkça engelleyeceği, sit alanlarına ilişkin alınan Kurul kararlarının uygulanması zorunluluğunu ortadan kaldıracağı ve bu alanların kullanımına ilişkin yasal emredici hükümlerin yargı kararları ile bertaraf edilmesi ve Anayasa'nın emredici hükmü ile korunan bu alanlarda yapılaşmanın önüne geçilemeyeceği anlamına geleceği ileri sürülmektedir.
Ayrıca; dava süreci dışında Foça Belediye Başkanlığının … tarih ve … sayılı yazısı ile … ada, … parsel numaralı taşınmaz için … belge nolu … başvuru numaralı yapı kayıt belgelerinin düzenlendiği, söz konusu yapı kayıt belgesinin iptal edilmeden Foça Belediye başkanlığınca yürütülecek uygulamalarda tazminata yönelik davalar ile karşılaşılabileceği, konunun bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğinin bildirilmesi üzerine, konunun Koruma Bölge Kurulunca değerlendirildiği ve İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararında; ”İzmir ili, Foça ilçesi, ... Mahallesinde, 1. (birinci) Derece arkeolojik sit içerisinde kalan, tapunun … ada, …parsel numaralı taşınmaz için … belge nolu …başvuru numaralı yapı kayıt belgesine ilişkin olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Hukuk Müşavirliğinden alınan … tarih ve … sayılı görüş yazısında, 3194 sayılı İmar Kanununda, İmar Barışı düzenlemesinin yapıldığı geçici 16. madde hükümlerinin 2863 sayılı Yasa kapsamındaki kalan alanlara ilişkin adı geçen Yasa hükümlerin uygulanmasını ortadan kaldırmayacağının ifade edildiği; taşınmaza ilişkin alınan yapı kayıt belgelerinin 2863 sayılı Yasa açısından herhangi bir hak oluşturmayacağı, İzmir 2 Numaralı KTVKB Kurulunun … tarihli ve …sayılı kararı ve İzmir 2 Numaralı KVKBK'nun … tarihli ve … sayılı kararlarının geçerli olduğuna karar verildiği belirtilmiştir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : … Bölge İdare Mahkemesi, ... İdari Dava Dairesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden, yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verilmeksizin, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İzmir 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun … tarih ve …sayılı kararı ile İzmir ili, Foça ilçesinde mevcut arkeolojik, kentsel ve doğal sit alanlarının değişikliğine ilişkin yapılan çalışmalar kapsamında bu karar eki paftada belirtilen 3. derece arkeolojik sit alanı olarak önerildiği, Yüksek Kurulun … tarih ve … sayılı İlke Kararı gereğince işlem yapılabileceğine karar verildiği, bu İlke Kararı uyarınca, öneri I. ve II. Derece arkeolojik sit alanlarında her türlü inşai faaliyete izin verilmemesi gerektiğine, III. Derece arkeolojik sit alanlarından gerek onanlı imar planı bulunan, gerekse bulunmayan yerlerde yapılacak uygulamalarda Koruma Kurullarının onayının alınmasına karar verildiği, İzmir ili, Foça ilçesi, … Mahallesinde bulunan dava konusu … ada, … parsel sayılı taşınmazın işbu karar eki paftaya göre öneri 3. Derece arkeolojik sit alanı sınırları içerisinde kaldığı, çalışmaların tamamlanması üzerine …ada, … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanın İzmir 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile 3. Derece arkeolojik sit alanı olarak belirlendiği, Foça Belediye Başkanlığı tarafından …ada, … parsel sayılı taşınmaz için dava dışı … Yapı Kooperatifi adına 30.06.1992 tarihinde yapı ruhsatının düzenlendiği, İzmir ili, Foça ilçesi, …Mahallesinde bulunan dava konusu … ada, … parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanın İzmir 2 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile 1. Derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edildiği, devam eden süreçte .. ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerine inşa edilen yapılara ilişkin Foça Belediye Başkanlığınca yapı kullanma izin belgelerinin düzenlendiği, İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile 1.derece arkeolojik sit alanı içinde kalan … ada, … parsel sayılı taşınmazda kayıtlı izinsiz yapıların tümünün ivedilikle ilgili kazı başkanlığı denetiminde kaldırılmasına karar verildiği, akabinde 1.derece arkeolojik sit alanı içinde kalan … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan davacılara ait on adet konutun fosseptik yerine kanalizasyon sistemine bağlanması istemiyle bir kısım davacılar tarafından yapılan başvurular üzerine İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile İzmir ili, Foça ilçesi, … Mahallesi, … ada, …sayılı parselde bulunan 1. Derece arkeolojik sit alanı sınırları içerisinde kalan maliki oldukları taşınmazların İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile Kazı Başkanlığı denetiminde kaldırılmasına karar verildiğinden bahisle bu kararın (… tarih ve … sayılı karar) geçerli olduğuna ve söz konusu taşınmazlara yönelik Foça Belediyesince düzenlenen inşaat ruhsatı ve yapı kullanma izin belgelerinin iptal edilerek bahse konu parseldeki tüm yapıların Kazı Başkanlığı denetiminde kaldırılmasına karar verildiği, anılan karara karşı davacılar tarafından yapılan itirazın Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile parsel üzerinde yapılan inşai ve fiziki faaliyetlerin ilgili Koruma Bölge Kurulundan izin alınmadan yapıldığından bahisle reddedilmesi ve alandaki uygulamaların ilgili Müze Müdürlüğü denetiminde yapılmasına karar verilmiş, bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 1. maddesinde; Kanunun amacının; korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirlemek, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemek, bu konuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacak teşkilatın kuruluş ve görevlerini tespit etmek olduğu, hükmü yer almış, Kanunun "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; "(3) 'Sit'; tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini yansıtan kent ve kent kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun olarak bulunduğu sosyal yaşama konu olmuş veya önemli tarihi hadiselerin cereyan ettiği yerler ve tespiti yapılmış tabiat özellikleri ile korunması gerekli alanlardır." tanımına; "İzinsiz müdahale ve kullanma yasağı" başlıklı 9. maddesinde; "Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz, bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez. Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işler inşaî ve fizikî müdahale sayılır" hükmüne; "Yetki ve yöntem" başlıklı 10. maddesinde; "her kimin mülkiyetinde veya idaresinde olursa olsun,taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve bunların her türlü denetimini yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve valiliklere yaptırmak, Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir..." hükmüne, "Ruhsatsız yapı yasağı" başlıklı 16. maddesinde "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında ruhsatsız olarak inşaat inşaat yapmak yasaktır. Buralarda ruhsatsız olarak yapılacak inşaatlar ile koruma amaçlı imar planlarında, plana; sitlerde, sit şartlarına aykırı olarak inşa edilen yapılar hakkında imar mevzuatına göre işlem yapılır." hükmüne; "Sit alanlarında geçiş dönemi koruma esasları ve kullanma şartları ile koruma amaçlı imar plânı" başlıklı 17. maddesinin (a) fıkrasının son bendinde; "Koruma bölge kurulunca sit alanı olarak ilan edilen yerlerde; bu kararın ilanından önce imar mevzuatına ve onanlı imar plânlarına uygun olarak alınmış yapı ruhsatı ve eklerine göre subasman seviyesi tamamlanmış yapıların inşasına devam edilebilir, ancak bu maddenin (c) bendi uyarınca yapılanma hakkı aktarımını re'sen uygulamaya da ilgili idareler yetkilidir. Subasman seviyesi tamamlanmamış yapıların yapı ruhsatları iptal edilir. Kesin yapılanma yasağı bulunan sit alanlarında bu madde hükümlerinden faydalanılamaz." hükmüne, "Koruma Bölge Kurullarının görev, yetki ve çalışma şekli" başlıklı 57. maddesinde; "Koruma bölge kurulları, Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde olmak kaydıyla aşağıdaki işleri yapmakla görevli ve yetkilidir...
e) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının koruma alanlarının tespitini yapmak,
f) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarından özelliklerini kaybetmiş olanların tescil kaydını kaldırmak
g) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarına ilişkin uygulamaya yönelik kararlar almak..." hükmüne, "Kararlara uyma zorunluluğu" başlıklı 61. maddesinde; "Kamu kurum ve kuruluşları ve belediyeler ile gerçek ve tüzel kişiler, Koruma Yüksek Kurulu ve koruma bölge kurullarının kararlarına uymak zorundadır..." hükmüne yer verilmiştir.
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 04.03.1988 tarih ve 6 sayılı ilke kararında; "III. Gelişmeye yönelik koruma-kullanma plan kararlarının getirilmesine Koruma Kurulunca izin verilebilecek sit alanlarına III. Derece arkeolojik sit alanı denilmesine ve bu alanlarda; a) Belediye sınırları içinde ve dışında imar planı bulunmayan arazi ve köy yerleşik alanlarındaki büyük parsellerde oluşacak yapılaşmada temel kazırları (giderlerin sahibince karşılanması koşulu ile) Müze uzmanları denetiminde müze uzman raporu, o yerin vaziyetini gösteren vaziyet planı, kadastral durumu, çevreyi tanıtan fotoğrafları, 1/50 ölçekli mimari projesi ile koşulları Koruma Kurulu tarafından belirlenecek her türlü yeni inşaat istemi için Kuruldan izin alınmasına, temel kazıları sırasında arkeolojik kalıntıya rastlanması halinde inşaatın durdurularak durumun Kurula bildirilmesine... c) Kurulca onanlı imar planı bulunan üzerinde kentsel doku bulunmayan III. derece arkeolojik sit alanlarındaki yapılaşmalarda; mevcut parsellerde kalıntı olmayan yerlerde temel kazıları, giderlerin sahibince karşılanması koşuluyla Müze uzmanları denetiminde yapılarak, verilecek rapor doğrultusunda Koruma Kurullarının alacağı karar uyarınca Belediyesince inşaat ruhsatı verilebileceğine," düzenlemesine, Arkeolojik Sitler, Koruma ve Kullanma Koşullarını düzenleyen Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 5.11.1999 tarihli, 658 nolu İlke Kararında :
"Arkeolojik Sit: İnsanlığın varoluşundan günümüze kadar ulaşan eski uygarlıkların yer altında, yer üstünde ve su altındaki ürünlerini, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik ve kültürel özelliklerini yansıtan her türlü kültür varlığının yer aldığı yerleşmeler ve alanlardır.
Arkeolojik Sitlerde Koruma ve Kullanma Koşulları: Bu bölümde yapılan derecelendirme arkeolojik sitlerin taşıdıkları önem ve özelliklerinin yanısıra, alanda uygulanacak koruma ve kullanma koşullarını kapsar.
1) I. Derece Arkeolojik Sit: Korumaya yönelik bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak sit alanlarıdır.
Bu alanlada, kesinlikle hiçbir yapılaşmaya izin verilmemesine, imar planlarında aynen korunacak sit alanı olarak belirlenmesine, bilimsel amaçlı kazıların dışında hiçbir kazı yapılamayacağına, ancak;
a) Resmi ve özel kuruluşlarca zorunlu durumlarda yapılacak alt yapı uygulamaları için müze müdürlüğünün ve varsa kazı başkanının görüşüyle konunun koruma kurulunda değerlendirilmesine,
b) Yeni tarımsal alanların açılmamasına, yalnızca sınırlı mevsimlik tarımsal faaliyetlerin devam edebileceğine, koruma kurullarınca uygun görülmesi halinde seracılığa devam edilebileceğine,
c) Höyük ve tümülüslerde toprağın sürülmesine dayanan tarımsal faaliyetlerin kesinlikle yasaklanmasına, ağaçlandırmaya gidilmemesine, yalnızca mevcut ağaçlardan ürün alınabileceğine,
ç) Taş, toprak, kum vb. alınmamasına, kireç, taş, tuğla, mermer, kum, maden vb. ocakların açılmamasına, toprak, curuf, çöp, sanayi atığı ve benzeri malzeme dökülmemesine,
d) Bu alanlar içerisinde yer alan ören yerlerinde gezi yolu düzenlemesi, meydan tanzimi, açık otopark, WC, bilet gişesi, bekçi kulübesi gibi ünitelerin koruma kurulundan izin alınarak yapılabileceğine,
e) Bu alanlar içerisinde bulunan ve günümüzde halen kullanılan umuma açık mezarlıklarda sadece defin işlemlerinin yapılabileceğine,
f) Taşınmaz kültür varlıklarının mahiyetine tesir etmeyecek şekilde ilgili koruma kurulundan izin almak koşuluyla birleştirme (tevhit) ve ayırma (ifraz) yapılabileceğine..." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarına ilişkin uygulamaya yönelik kararlar almak konusunda Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurullarının görevli olduğu, tüm kamu kurum ve kuruluşlarının, belediyelerin, gerçek ve tüzel kişilerin, Koruma Yüksek Kurulu ve koruma bölge kurullarının kararlarına uymak zorunda olduğu hususunda kuşku bulunmamaktadır.
Yine yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; koruma bölge kurulunca sit alanı olarak ilan edilen yerlerde; bu kararın ilanından önce var olan yapıların ancak imar mevzuatına uygun olarak alınmış yapı ruhsatı ve eklerine göre subasman seviyesi tamamlanmış olmaları şartıyla inşalarına devam edilebileceği, bununla birlikte kesin yapılaşma yasağı bulunan 1. derece sit alanlarında ise söz konusu sit alanı ilanından önce var olan yapılar yönünden bu şekilde bir muafiyetin bulunmadığı, davacılara ait … ada, … parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan yapıların kesin yapılaşma yasağı bulunan 1.derece arkeolojik sit alanında kaldığı ve 658 sayılı ilke kararında tahdidi olarak sayılan yapılardan olmadığı da anlaşılmaktadır.
Dava konusu işlemlere konu, … ada, … parsel sayılı taşınmaz için yapı ruhsatının düzenlendiği tarihte geçerli olan İlke Kararı uyarınca Koruma Bölge Kurulundan izin alınmadan yapı ruhsatı düzenlendiği ve müze uzmanlarının denetimi olmadan inşaata başlandığı, devamında … ada, … parsel sayılı taşınmazın … tarih ve … sayılı Koruma Kurulu kararı ile 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilmesinden sonra bağımsız bölümler için 2006 yılında yapı kullanma izin belgelerinin Belediyesince düzenlendiği, bu süreç içerisinde İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunca, parselde yer alan uygulamaların uygun olmadığına yönelik kararlar alındığı, uyuşmazlık konusu … ada, … parselin 1. Derece arkeolojik sit derecesinin değiştirilmesine yönelik istemlerin gerek Mahkeme Kararı, gerekse sonrasında Koruma Bölge Kurulu kararları ile reddedildiği görülmektedir.
Bu durumda, dava konusu edilen, İzmir ili, …Mahallesi, … ada, … sayılı parselde bulunan 1. Derece arkeolojik sit alanı sınırları içerisinde kalan taşınmazların İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile Kazı Başkanlığı denetiminde kaldırılmasına karar verildiğinden bahisle bu kararın (… tarih ve … sayılı karar) geçerli olduğuna ve söz konusu taşınmazlara yönelik Foça Belediyesince düzenlenen inşaat ruhsatı ve yapı kullanma izin belgelerinin iptal edilerek bahse konu parseldeki tüm yapıların Kazı Başkanlığı denetiminde kaldırılmasına ilişkin İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ve anılan karara karşı yapılan itirazın parsel üzerinde yapılan inşai ve fiziki faaliyetlerin ilgili Koruma Bölge Kurulundan izin alınmadan yapıldığı gerekçesiyle reddine ilişkin Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun … tarih ve …sayılı kararı ile bahse konu kararların dayanağı İzmir 2 numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararında hukuka aykırılık bulunmadığından anılan kararların iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Mahkeme kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan kararın kaldırılarak yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 28/12/2021 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.