T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/8106
Karar No : 2023/9096
DAVACI : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı-ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU:İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından kabul edilen İzmirdeniz Projesi (4.Bölge) Üçkuyular-Konak Kıyı Kesimi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliği ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından değerlendirilmesi için 1.250,00-TL başvuru bedeli talep edilmesine ilişkin Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesinin 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 9. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendinin ve anılan plan değişikliğine ilişkin onay işlemlerinin tamamlanabilmesi için 12.665,60-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedeli talep edilmesine yönelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının … tarih ve … sayılı işlemi ile bu işlemlerin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesinin 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendinin iptali ile ihtirazi kayıtla ödenen bedellerin tazminine karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca hazırlanarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığına sunulan İzmirdeniz Projesi (4.Bölge) Üçkuyular-Konak Kıyı Kesimi 1/5000 Ölçekli Nazım İmar Planı İle 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planı Değişiklikleri kapsamında, Üçkuyular Mevkiinde kesintisiz trafik akışının sağlanması ve trafik yoğunluğunun azaltılması için Marina Kavşağı Karayolu Üst Geçidi Projesinin yürütüldüğü, bu nedenle tramvay ve dere güzergahında gerçekleşmesi öngörülen değişikliklerin imar planlarına aktarılmasının ve bunun yanı sıra kurumlardan alınan talepler doğrultusunda mevcut imar planlarında bulunan atıksu pompaj istasyonunun tamamlayıcısı niteliğindeki kum tutucu ünitesi ve koku giderim ünitesi alanlarının planlanmasının amaçlandığı, kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla yapılan söz konusu imar planlarını onaylamanın Bakanlığın asli görevi olduğu, bu imar planlarının onaylanması işleminin 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/I-h bendi uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca bedeli mukabilinde yapılacak işlemlerden olmadığı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun I,II,III ve IV sayılı ekli cetvellerinde yer alan idarelerin plan tekliflerinden inceleme ve işlem hizmet bedeli alınmazken mahalli idarelerin plan tekliflerinden hizmet bedeli alınmasına ilişkin dava konusu düzenlemelerin hukuka aykırı olduğu, kamu hizmetlerinin kural olarak bedelsiz olduğu ve Bakanlığın ancak kamu hizmeti kapsamında asli olarak üstlendiği görevler dışında kalan ve fiyatlandırılması mümkün olan işler için döner sermaye kapsamında ücret talep edebileceği, dava konusu işlemlerin iptali ile ödenen bedellerin iadesine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davacı idarece sunulan imar planı ve revizyonları teklifinin onaylanması için 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/I-h ve 122. maddeleri ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü 2019 Yılı Birim Fiyat Listesi uyarınca hesaplanan başvuru bedeli ve plan inceleme işlem bedelinin tahsil edildiği, davacı idarece yapılan hesaplamanın yanlış olduğu yolunda herhangi bir iddiaya yer verilmediği, anılan Yönetmeliğin 8. maddesinde söz konusu imar planları değişikliği ve ilaveleri teklifinin onaylanması için ücret alınabileceğinin açıkça düzenlendiği, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/I-h bendinde de planların bedeli mukabilinde Bakanlıkça onaylanacağının belirtildiği, sunulan imar planı değişikliği ve ilaveleri teklifinin onaylanmasına dair işlemlerin yapılmasının bir hizmet ifasını gerektirdiği ve bu hizmetlin kamu maliyeti doğuracağı, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı, davanın reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve … sayılı işlemi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının … tarih ve … sayılı işlemi (uygulama işlemleri) yönünden; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/I-h maddesinde, bu madde kapsamında yürütülecek planlama çalışmaları için anılan işlemlerin muhataplarından döner sermaye hizmet bedeli istenilmesine imkan sağlayan bir düzenleme bulunmadığı, davalı idarenin asli görevi olan bir konuda görevi karşılığı ücret talep etmesi mümkün olmadığı ve davacı tarafından yapılmak istenilen plan değişikliklerinin dava konusu 2019 ve 2020 Yılı Birim Fiyat Listelerinin her ikisinde de "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV sayılı bölümünde yer alan IV sayılı bentte yer alan istisna hükmü kapsamında olduğu, dava konusu edilen uygulama işlemlerinde hukuka uyarlık bulunmadığı, uygulanması halinde giderilmesi güç veya imkansız zararların doğmasına yol açacağı sonucuna ulaşıldığından başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli istenilmesine ilişkin işlemler yönünden dava konusu işlemin iptaline, davacı tarafından ihtirazi kayıtla ödenen bu bedellerin tazmini isteminin kabulü ile davacı tarafından ihtirazi kayıtla ödenen bedellerin tazminine karar verilmesi gerektiği düşünülmketedir.
2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 9. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendi ve 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendi yönünden; Dava konusu edilen maddeler her ne kadar 5018 sayılı Kanunun "Tanımlar" başlığı altındaki mahalli idarelere ilişkin düzenlemeler getirmesi nedeniyle davacıyı ilgilendirdiği anlaşılan bölüm altında düzenlenmiş ise de dava konusu düzenlemelerin, kaynak geliştirme ve gelir elde etmeye yönelik planlar ile arsa satışı karşılığı hasılat paylaşımı ve yap-işlet-devret modeli ile gerçekleştirilecek yatırımlara yönelik imar planı tekliflerine ilişkin olduğu, davacı idare tarafından yapılmak istenilen plan değişikliğinin ise tamamen kamusal amaçlı olduğu, kaynak geliştirme ve gelir elde etmeye yönelik niteliği olmadığı gibi arsa satışı karşılığı hasılat paylaşımı veya yap-işlet-devret modeli ile gerçekleştirilecek bir yatırıma ilişkin olmadığı, dolayısıyla davacı tarafından yapılmak istenilen plan değişikliklerine yönelik olarak dava konusu edilen maddeler uygulanmak suretiyle herhangi bir başvuru ücreti veya plan inceleme ve işlem hizmet bedeli hesaplaması yapılmasına olanak bulunmadığı, diğer bir deyişle, görülmekte olan uyuşmazlığın konusu olan subjektif nitelikteki işlemlerin dayanağının, dava konusu edilen düzenlemeler olmadığı, bu bakımdan davacının menfaatini doğrudan etkilemediği sonucuna varıldığından anılan kısım bakımından davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından kabul edilen İzmirdeniz Projesi (4.Bölge) Üçkuyular-Konak Kıyı Kesimi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliği ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından değerlendirilmesi için 1.250,00-TL başvuru bedeli talep edilmesine ilişkin Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesinin 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 9. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendinin ve anılan plan değişikliğine ilişkin onay işlemlerinin tamamlanabilmesi için 12.665,60-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedeli talep edilmesine yönelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemlerin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesinin 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendinin iptali ve planın değerlendirilmesi için alınan 1.250.TL başvuru bedeli ile plan inceleme - işlem bedeli olarak alınan 12.665,60TL'nin davalı idareden tazmini istemiyle açılmıştır.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde; "Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz." hükmüne yer verilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde, "Her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Cumhurbaşkanınca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesislerine ilişkin etütleri, harita, her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak, onaylamak ve başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarelerce ruhsatlandırma yapılmaması halinde resen ruhsat ve yapı kullanma izni vermek", (h) bendinde, "Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek" Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görevleri arasında sayılmıştır.
Anılan Kararnamenin 122. maddesinde ise, "Bakanlık döner sermaye kurmaya yetkilidir. Döner sermaye miktarı, Cumhurbaşkanlığınca belirlenir. İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiş bulunmaktadır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin "İşletme idaresi" başlıklı 10. maddesi uyarınca, döner sermaye işletme hizmetlerinin; yönetim kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütüleceği düzenlemesine yer verilmiş; "Yönetim Kurulunun Görevleri" başlıklı 12. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde ise, maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek yönetim kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin, "1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" kısmında yer alan "Özel ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 9. maddesinin devamında, 2020 Birim Fiyat Listesinde de "Özel ücretlendirme" bölümünün 10. maddesinin devamında, "II. 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun "Tanımlar" başlığı altındaki mahalli idarelerin;
a.10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli I,II,III,IV sayılı cetvellerdeki idarelerin mülkiyetinde bulunan alanlar, devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanlar ile kendi mülkiyetlerindeki alanlara ilişkin olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığına gönderdikleri her tür ve ölçekteki plan tekliflerinden; Kaynak geliştirme ve gelir elde etmeye yönelik planları ile arsa satışı karşılığı hasılat paylaşımı, Yap-İşlet-Devret modeliyle gerçekleştirilecek yatırımlara yönelik imar planı tekliflerinden; başvuru bedeli tam olarak ve yukarıda yer alan A X B X C formulüne ve plan türüne göre "Açıklamalar" bölümünde yer alan usullere göre hesaplanacak plan inceleme ve işlem hizmet bedeli 1/8 oranında alınır. " şeklinde düzenlemeler yer almaktadır.
Uyuşmazlık konusu olayda, davacı tarafından yürütülen "İzmirdeniz Projesi”, Mavişehir - İnciraltı kesimi arasında 4 ayrı planlama alanına ayrılmış olup; 1. bölge, Mavişehir - Alaybey Tersanesi arası, 2. bölge, Alaybey Tersanesi - Alsancak Limanı arası, 3. bölge, Alsancak Limanı-Konak Köprülü Kavşağı arası ve 4. bölge, Konak Köprülü Kavşağı-Üçkuyular Vapur İskelesi arası olarak belirlendiği, davacı tarafından kabul edilen imar planı değişikliklerinde, "Kıyı Yapı ve Tesislerinde Planlama ve Uygulama Sürecine İlişkin Tebliğ" uyarınca tespit edilen eksikliklerin, kurum görüşleri kapsamında daha sonra tamamlanarak yeniden düzenlenen imar planlarının, davalı tarafından 11/04/2017 tarihinde onaylandığı, ancak bu imar planlarında da, davacı tarafça sonradan yapılan değişikliklerin, 27/12/2018 tarihli yazı ile davalıya iletilmesi üzerine, uyuşmazlığa konu … tarih ve … işlem ile davacıdan, başvuru bedeli olarak 1.250,00-TL'nin ödenmesinin istenildiği ve bu bedelin, 26/03/2019 tarihinde ihtirazi kayıtla ödendiği, planların onay aşamasına gelindiğinde ise, dava konusu olan … tarih ve … sayılı işlem ile, planlara ilişkin iş ve işlemlerin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından sonuçlandırılması için plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak, 2020 yılı Birim Fiyat Listesi uyarınca hesaplanan 12.665,60-TL tutarın ödenmesi gerektiğinin , davacıya bildirildiği anlaşılmaktadır.
Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve … sayılı işlemi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının … tarih ve … sayılı işlemi (uygulama işlemleri) ve işlemin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin (a) bendi yönünden;
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/I-h maddesinde, bu madde kapsamında yürütülecek planlama çalışmaları için anılan işlemlerin muhataplarından döner sermaye hizmet bedeli istenilmesine imkan sağlayan bir düzenleme bulunmadığı, davalı idarenin asli görevi olan bir konuda görevi karşılığı ücret talep etmesi mümkün olmadığı ve davacı tarafından yapılmak istenilen plan değişikliklerinin dava konusu 2019 ve 2020 Yılı Birim Fiyat Listelerinin her ikisinde de "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV sayılı bölümünde yer alan IV sayılı bentte yer alan muafiyet hükmü kapsamında olduğu, dava konusu edilen uygulama işlemlerinde ve işlemin dayanağı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin (a) bendi yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, davacı idareden başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli istenilmesine ilişkin işlemlerde mevzuata uyarlık görülmediğinden davacı tarafından ihtirazi kayıtla ödenen bu bedellerin tazmini gerekmektedir.
2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme"2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 9. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendi yönünden;
Görülmekte olan uyuşmazlığın konusu olan subjektif nitelikteki işlemlerin dayanağının, dava konusu edilen düzenlemeler olmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve … sayılı işlemi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının … tarih ve … sayılı işlemi (uygulama işlemleri) ve işlemin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin " 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin (a) bendinin iptali davacı tarafından ihtirazi kayıtla ödenen bedellerin tazmini , 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme"2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 9. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendi yönünden davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 11/04/2017 tarihinde onaylanan İzmirdeniz Projesi (4. Bölge) Üçkuyular-Konak Kıyı Kesimi 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarına ilişkin olarak davacı İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca hazırlanan plan değişikliği önerisi belediye meclisince uygun bulunarak onaylanması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na sunulmuştur.
Anılan plan değişikliğiyle; … Mevkiinde kesintisiz trafik akışının sağlanması ve trafik yoğunluğunun azaltılması için "Marina Kavşağı Karayolu Üst Geçidi Projesi" yapıldığından değişen tramvay ve dere güzergahları imar planlarına aktarılmıştır. Ayrıca, İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün talebi doğrultusunda mevcut imar planlarında bulunan atıksu pompaj istasyonunun tamamlayıcısı niteliğindeki kum tutucu ünitesi ve koku giderim ünitesi alanı planlaması yapılmıştır.
Bahsi geçen imar planlarındaki değişikliklerin onaylanması için yapılan bu başvuruya, davalı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve 29553 sayılı işlemi ile verilen cevapta imar planı değişikliği teklifinin değerlendirilebilmesi için 1.250,00-TL başvuru bedelinin ödenmesi gerektiği belirtilmiştir. Bunun üzerine davacı tarafından, davalı Bakanlıkça istenilen başvuru bedeli 26/03/2019 tarihinde ihtirazi kayıtla ödenmiştir.
Planların onay aşamasına gelindiğinde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının … tarih ve … sayılı işlemi ile davacıya, planlara ilişkin iş ve işlemlerin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından sonuçlandırılması için plan inceleme ve işlem hizmet bedeli olarak 2020 yılı Birim Fiyat Listesi uyarınca hesaplanan 12.665,60-TL tutarın banka hesabına ödenmesi gerektiği bildirilmiştir. Davacı tarafından ihtirazi kayıtla ödeme yapılması üzerine 1.250,00-TL başvuru bedeli talep edilmesine ilişkin Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve … sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesinin 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 9. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendinin ve anılan plan değişikliğine ilişkin onay işlemlerinin tamamlanabilmesi için 12.665,60-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedeli talep edilmesine yönelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının … tarih ve … sayılı işlemi ile bu işlemlerin dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesinin 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendinin iptali ve ihtirazi kayıtla ödenen bedellerin tazminine karar verilmesi istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde: "Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz." hükmüne yer verilmiştir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, "Her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Cumhurbaşkanınca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, genel sığınak alanları, özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesislerine ilişkin etütleri, harita, her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak, onaylamak ve başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarelerce ruhsatlandırma yapılmaması halinde resen ruhsat ve yapı kullanma izni vermek", (h) bendinde, "Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan veya mülkiyeti Hazineye, kamu kurum veya kuruluşlarına veya gerçek kişilere veyahut özel hukuk tüzel kişilerine ait olan taşınmazlar üzerinde kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek olan yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı veya hazırlatıldığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon planlarını ve değişikliklerini ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunması üzerine bedeli mukabilinde yapmak, yaptırmak ve onaylamak, başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarece verilmemesi halinde bedeli mukabilinde resen yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermek" Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görevleri arasında sayılmıştır.
Anılan Kararnamenin 122. maddesinde ise, "Bakanlık döner sermaye kurmaya yetkilidir. Döner sermaye miktarı, Cumhurbaşkanlığınca belirlenir. İşletmelerin görevleri, gelirleri, işleyişi ve denetimi ile diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiş bulunmaktadır.
Bu kapsamda hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin "İşletme idaresi" başlıklı 10. maddesi uyarınca, döner sermaye işletme hizmetlerinin; yönetim kurulu, işletme yöneticisi, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi, muhasebe birim personeli ve teknik eleman ile yeteri kadar diğer görevlilerden oluşan işletme idaresi tarafından yürütüleceği düzenlemesine yer verilmiş; "Yönetim Kurulunun Görevleri" başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde ise, maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek yönetim kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) fıkrasında; iptal davalarının idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği, 14. maddenin 3. fıkrasının (c) bendinde dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği, 15. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde ise; bu hususta kanuna aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay Altıncı Dairesinin 22/12/2021 tarih ve E:2021/8106 sayılı ara kararı ile davalı idareden, davacıdan başvuru bedeli ile plan inceleme işlem hizmet bedeli istenilmesinin dayanağı olan düzenlemenin bildirilmesinin istenilmesi üzerine davalı idare tarafından sunulan dilekçede; davacıdan istenilen başvuru bedelinin, 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinde "Ulaşım ve Haberleşme Tesisleri (Yol, Tünel,Teleferik vs.)” başlığı altında yer alan "838-1-436- Arazi Kullanım Türü / Ulaşım ve Haberleşme Tesisleri (Yol, Tünel,Teleferik vs./ Plan Türüne Göre Alınacak Başvuru Bedeli (TL)" düzenlemesi kapsamında hesaplandığı, plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin ise 2020 yılı Birim Fiyat Listesinde "I Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller"in IV. Özel Ücretlendirme başlıklı bölümün 10. maddesi devamında düzenlenen Il. a bendi kapsamında hesaplandığı belirtildiğinden uygulanan birim fiyat listesi hükümlerinin tespitinde, bu husus gözetilerek değerlendirme yapılmıştır.
2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 9. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendi yönünden:
İdari yargılama hukukunda ehliyet, kişinin medeni hakları kullanabilme yeteneği yanında, idari dava açmakta menfaati olmasını; diğer bir anlatımla iptali istenilen idari işlem ile kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin ihlal edilmiş bulunmasını da ifade etmektedir. Bu bakımdan idari işlemin hukuk düzeninden kaldırılmasında, açıklanan nitelikte menfaati bulunmayan kişinin idari dava açma ehliyetinden de söz edilemez.
İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan birisi olan "dava açma ehliyeti", her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılması idarenin işlemlerinde istikrarsızlık ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmesi sonucunu doğurabileceğinden, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade etmektedir. Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen subjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlali kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilecektir.
Uyuşmazlıkta, başvuru bedelinin hesabında, 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinde "Ulaşım ve Haberleşme Tesisleri (Yol, Tünel,Teleferik vs.)” başlığı altında yer alan "838-1-436- Arazi Kullanım Türü / Ulaşım ve Haberleşme Tesisleri (Yol, Tünel,Teleferik vs./ Plan Türüne Göre Alınacak Başvuru Bedeli (TL)" düzenlemesinin dayanak alındığı, ancak bahsi geçen hükmün görülmekte olan davanın konusu olmadığı, davacı tarafından başvuru bedelinin dayanağı olarak gösterilerek iptali istenilen 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme"2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 9. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendinin ise davacıdan başvuru bedeli istenilmesi kapsamında uygulanan hüküm niteliğinde olmadığı ve anılan madde ile davacının kişisel, meşru ve güncel bir menfaat bağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendi yönünden:
Uyuşmazlıkta, davacıdan plan inceleme ve işlem hizmet bedeli talep edilmesinde ve tutarın hesaplanmasında anılan düzenlemenin dayanak alındığı anlaşılmaktadır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, davalı Bakanlığın asli görevleri arasında sayılan yetkilerini kullanarak işlem tesis etmesi halinde davalı idareye herhangi bir bedel talep etme yetkisi tanınmadığı gibi anılan Bakanlığın yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenlemeye de yer verilmemiştir. Anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97. maddesinin 1.fıkrasının (h) bendinde, kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmayan etüt, harita, her tür ve ölçekteki çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planları ve değişikliklerine ilişkin olarak ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valilikçe Bakanlığa teklifte bulunulması üzerine tesis edilmiş işlemlerde ücret alınması mümkün olmakla birlikte, davacı tarafından sunulan planların onaylanmasının anılan düzenleme kapsamında değerlendirilmesine olanak bulunmamaktadır.
4736 sayılı Kanunun 1. maddesinde sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından üretilen "ticari" mal ve hizmetler için ücretsiz ve indirimli tarife uygulanmasını yasaklayan anılan maddenin ise imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin kamu hizmeti niteliğinde olması ve Bakanlığın asli görevleri arasında yer alması sebebiyle uygulanmasına ve dava konusu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin bu işlemin dayanağı olan hükümlerinin 4736 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine de imkan bulunmamaktadır.
Diğer yandan; 29/06/2011 tarih ve 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28. maddesine dayanılarak hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; "Maliyet bedelinin altında olmamak üzere, işletme tarafından üretilen mal ve hizmetlerin veya yapılan işlerin tarife, ücret veya birim fiyatlarını belirlemek" Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayılmış olup, söz konusu düzenleme, döner sermaye işletmesi tarafından bir mal ve hizmetin üretilmesi veya bir iş yapılması durumunda, bunun karşılığı olarak bir tarife, ücret veya birim fiyat belirlemek konusunda Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulu'na yetki vermektedir.
Ancak, her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Bakanlar Kurulunca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait arsa ve araziler üzerinde yapılacak her türlü yapı her tür ve ölçekte çevre düzeni, nazım ve uygulama imar planlarını, parselasyon işlemini ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak idarenin kamu hizmeti kapsamında yapması zorunlu olan asli görevleri arasında yer aldığından, bu işlemlerin, karşılığında döner sermaye işletmesi geliri elde edilebilecek hizmetler kapsamında olmadığı kuşkusuzdur.
Ayrıca; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde; "Kıyı ve dolgu alanları ile bu alanların fonksiyonel ve fiziksel olarak devamı niteliğindeki geri sahalarına ilişkin her tür ve ölçekteki etüt, harita ve planları yapmak, yaptırmak ve resen onaylamak ve bunların uygulanmasını sağlamak" Çevre ve Şehircilik Bakanlığının asli görevleri arasında sayılmıştır. Anılan Bakanlığın, yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenleme de bulunmamaktadır.
Devletin sunduğu asli ve sürekli kamu hizmetlerinin, yasal düzenlemelerde aksi belirtilmedikçe ücretsiz olduğu açık olduğuna göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının yürüttüğü asli ve sürekli nitelikteki kamu hizmetleri için de, aksi yönde bir yasal düzenleme olmadıkça, ücret alınamayacağı açıktır.
Bu durumda; davalı idarece istenilen plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin talep edilmesine ilişkin 06/07/2020 tarih ve 139673 işlemin dayanağı olan, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin "1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/h Maddesi Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İnceleme ve İşlem Hizmet Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller" kısmının IV. Özel Ücretlendirme Bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin (a) bendinde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve … sayılı işlemi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının … tarih ve … sayılı işlemi (uygulama işlemleri) ve tazminat istemi yönünden:
Uyuşmazlıkta, başvuru bedeli istenilmesine ilişkin bila tarih ve … sayılı Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü işlemi üzerine davacı tarafından, 26/03/2019 tarihinde ihtirazi kayıtla ödeme yapıldığı, devam eden plan çalışmalarına esas olmak üzere plan inceleme ve işlem hizmet bedeli istenilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı işlemi üzerine davacı tarafından, 22/07/2020 tarihinde ihtirazi kayıt koyulmak suretiyle ödeme yapıldığı, Bakanlık tarafından istenilen bedellerin ödenmesi üzerine plan değişikliğine ilişkin onayın gerçekleştiğinin … tarih ve … sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü yazısı ile davacıya bildirildiği, bunun üzerine, bir bütün olan planlama çalışmaları kapsamında ödenen bedellerin iadesi istemiyle, plan değişikliği gerçekleştirildikten ve davacıya buna ilişkin bildirim yapıldıktan sonra, her iki uygulama işlemi ve bunlardan kaynaklanan tazminat istemleri yönünden 13/11/2020 tarihinde, yasal süresi içinde dava açılmıştır.
Görülmekte olan uyuşmazlıkta, dava dilekçesinin reddi yolunda Danıştay Altıncı Dairesince verilen 17/05/2021 tarih ve E:2021/3428, K:2021/6374 sayılı kararda dava dilekçesinin yenilenmesi halinde, kamusal amaçlı olduğu belirtilen plan değişikliğinin içeriğinin açıkça belirtilmesi, kaynak geliştirme ve gelir elde etmeye yönelik niteliği olup olmadığı, arsa satışı karşılığı hasılat paylaşımı veya yap-işlet-devret modeli ile gerçekleştirilecek bir yatırıma ilişkin olup olmadığı ve plan değişikliği yapılmak istenilen alanın 5018 sayılı Kanunun "Tanımlar" başlığı altındaki mahalli idarelerin mülkiyetindeki, devletin hüküm ve tasarrufu altındaki veya 5018 sayılı Kanuna ekli cetvellerdeki idarelerin mülkiyetinde bulunan alanlardan olup olmadığı hususlarının karışıklığa yer vermeyecek şekilde açıklanması gerektiği belirtilmiştir.
Yenilenen dava dilekçesinin ve dilekçe ret kararında belirtilen hususlara ilişkin olarak davacı tarafından sunulan belgelerin incelenmesinden; davacı idarece yapılmak istenilen imar planı değişikliğinin … Mevkiinde kesintisiz trafik akışının sağlanması ve trafik yoğunluğunun azaltılması için "Marina Kavşağı Karayolu Üst Geçidi Projesi" yapılmasına, bu kapsamda değişen tramvay ve dere güzergahları imar planlarına aktarılmasına ve İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün talebi doğrultusunda mevcut imar planlarında bulunan atıksu pompaj istasyonunun tamamlayıcısı niteliğindeki kum tutucu ünitesi ve koku giderim ünitesi alanının planlamasına yönelik olduğu, bu kapsamda, davacı idare tarafından yapılmak istenilen plan değişikliğinin tamamen kamusal amaçlı olduğu, kaynak geliştirme ve gelir elde etmeye yönelik niteliği olmadığı ve plan değişikliği yapılmak istenilen alanın, kıyı-kenar çizgisinin deniz tarafında kalması sebebiyle devletin hüküm ve tasarrufu altındaki alanlardan olduğu anlaşılmıştır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/I-ç maddesinde, davalı idareye asli görevleri kapsamındaki bir işlemi tesis etmesi karşılığında herhangi bir bedel talep etme yetkisi tanınmadığı, ayrıca anılan Bakanlığın yürütmek zorunda olduğu söz konusu kamu hizmeti için ücret alınacağı yolunda açık bir yasal düzenleme bulunmadığı gibi davacı idarece onaylanmak üzere Bakanlığa sunulan imar planı değişikliklerinin onaylanması işleminin, anılan Kararnamenin 97/I-h bendi uyarınca, kamu veya özel sektör tarafından gerçekleştirilecek yatırımlara ilişkin olarak ilgililerince hazırlandığı halde yetkili idarece üç ay içinde onaylanmaması üzerine ilgililerinin valilikten talep etmesi ve valiliğin Bakanlığa teklifte bulunulması neticesinde tesis edilmiş bir işlem niteliğinde de olmadığı anlaşıldığından dava konusu işlemin anılan maddeler kapsamında olmadığı açıktır.
4736 sayılı Kanunun 1. maddesinde, aynı maddede sayılan ve içerisinde belediyelerin de olduğu kurum ve kuruluşlar tarafından üretilen ticari mal ve hizmetler için ücretsiz ve indirimli tarife uygulanması yasaklanmış ise de, imar planlarının onaylanmasına ilişkin işlemlerin kamu hizmeti niteliğinde olması ve Bakanlığın asli görevleri arasında yer alması sebebiyle anılan maddenin uygulanmasına imkan bulunmamaktadır.
Öte yandan, dava konusu edilen 2019 ve 2020 Yılı Birim Fiyat Listelerinin her ikisinde de "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV sayılı bölümünde yer alan IV sayılı bentte; "10/12/2013 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun "Tanımlar" başlığı altındaki genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, düzenleyici ve denetleyici kurumlar, sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idarelerin kaynak geliştirme ve gelir elde etmeye yönelik olmayarak tamamen kamusal hizmete dönük içeriği olan her tür ve ölçekteki plan tekliflerinden, başvuru ve onay tarihine bakılmaksızın, başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli alınmaz." şeklinde istisna hükümleri getirildiği görülmüştür.
Mahalli idarelerden olan davacı idare tarafından yapılmak istenilen imar planı değişikliğinin, kaynak geliştirme ve gelir elde etmeye yönelik olmaksızın tamamen kamusal nitelikte olması karşısında, dava konusu edilen Birim Fiyat Listeleri uyarınca istisna hükmü kapsamında olması nedeniyle davacıdan bu plan değişikliğine ilişkin olarak başvuru bedeli ile plan inceleme ve işlem hizmet bedeli alınmasında olanak bulunmamaktadır.
Bu durumda, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/I-ç maddesinde, bu madde kapsamında yürütülecek planlama çalışmaları için anılan işlemlerin muhataplarından döner sermaye hizmet bedeli istenilmesine imkan sağlayan bir düzenleme bulunmadığı, davalı idarenin asli görevi olan bir konuda görevi karşılığı ücret talep etmesi mümkün olmadığı ve davacı tarafından yapılmak istenilen plan değişikliklerinin dava konusu 2019 ve 2020 Yılı Birim Fiyat Listelerinin her ikisinde de "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV sayılı bölümünde yer alan IV sayılı bentte yer alan istisna hükmü kapsamında olduğu görüldüğünden Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve … sayılı işlemi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının … tarih ve … sayılı işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öte yandan, davacıdan başvuru bedeli istenilmesine ilişkin işlemin dayanağı olduğu belirtilen tarife hükmü, dava konusu edilmemiş ise de yukarıda yer verilen Kanun hükümleri kapsamında herhangi bir dayanağı bulunmayan bedelin talep edilmesine ilişkin Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve … sayılı işleminde de hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bu itibarla, hukuka aykırılığı tespit edilen bu işlemlere dayanılarak davalı idarece davacıdan tahsil edilen 1.250,00-TL başvuru bedeli ile 12.665,60-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedelinin davacıya ödenmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Uyuşmazlık konusu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesinin 2020 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 10. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendinin, Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün bila tarih ve … sayılı işleminin ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının … tarih ve … sayılı işleminin İPTALİNE,
2. Davanın, davacıdan tahsil edilen …-TL başvuru bedeli ile …-TL plan inceleme ve işlem hizmet bedeli (toplamda …-TL) yönünden KABULÜNE,
3. Dava konusu, 2019 Yılı Birim Fiyat Listesinin 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 97/H Kapsamında ve Diğer Mevzuat Uyarınca Onaylanacak Planlarda Alınacak İşlem Bedelinin Hesaplanmasına İlişkin Usuller kısmında yer alan "Özel Ücretlendirme" başlıklı IV. bölümünün 9. maddesi devamında düzenlenen II. maddesinin a bendine ilişkin olarak DAVANIN EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
4. Hükmedilen tazminat tutarı üzerinden hesaplanan …-TL nispi karar harcından dava açılırken yatırılan …-TL maktu karar harcı düşüldükten sonra kalan …-TL'sinin (dava açılırken dörtte birlik kısmı peşin yatırılmadığından) davacıya tamamlattırılmasına,
5. Hesaplanan …-TL tutarındaki nispi karar harcının davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
6. Davadaki haklılık oranına göre ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL
yargılama giderinin yarısı tutarındaki …-TL'lik kısmının davacı üzerinde bırakılmasına, kalan …-TL'nin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
7. Kabul edilen tazminat miktarı üzerinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan (…-TL) nispi vekalet ücreti, maktu vekalet ücretinden az olduğundan anılan Tarifenin 13. maddesi uyarınca, … TL maktu vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, …-TL maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
8. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun 3. maddesine uygun bulunmayarak reddine karar verilen dilekçenin yenilenmesi aşamasında yeniden yatırılan …-TL başvuru harcı, …-TL karar harcı, …-TL YD harcı ve …-TL vekâlet harcı olmak üzere toplam …-TL harcın davacıya iadesine,
9. Posta gideri avanslarından artan tutarların kararın kesinleşmesinden sonra taraflara iadesine,
10. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 07/12/2023 tarihinde oybirliğiyle, karar verildi.