T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/8170
Karar No : 2023/5412
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Şişli İlçesi, ... Mahallesi,... ada,... parsel sayılı taşınmazda bulunan ... kapı numaralı binada, ruhsat ve eki mimari projesine aykırı imalat yapıldığından bahisle, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca davacıya 286.113,19 TL para cezası verilmesine ilişkin Şişli Belediye Encümeni'nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; tespite konu aykırılıklar üzerinden yeni fiile verilecek ceza miktarı belirlendikten sonra, bu miktar üzerinden tekerrür hükmü uygulamak suretiyle, yani daha önce yapılan tespitlerden sonra inşasına devam edilen aykırı imalatlar üzerinden hesaplanan para cezasının bir kat artırılarak ceza verilmesi gerekirken, daha önce tespit edilen aykırılıklar için verilen para cezası bir kat arttırılıp, yeni tespit edilen aykırılıklar için hesaplanan para cezası da ilave edilmek suretiyle para cezası miktarının tespit edildiği anlaşıldığından, tekerrür hükmünün hatalı şekilde tatbik edilmesi sonucu verilen para cezasında hukuka uyarlık bulunmadığı, öte yandan, temel para cezasının attırımıyla ilgili olarak da, ruhsatın ne şekilde hükümsüz hale geldiğine yönelik ve aykırılığın çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet verdiğine yönelik somut tespit ve nedenlerin bulunmadığından, bu artırım bentlerinin uygulanmasının haklı nedenleri ortaya konulamadığı, ayrıca 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi uyarınca başvuruda bulunulduğu, 04/12/2018 düzenleme tarihli yapı kayıt belgesi almış yapının 31/12/2017 tarihinden önce yapılan kısmı ile yola tecavüz durumu da değerlendirilmek suretiyle bir işlem tesis edilmesinin gerektiği gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Temyize konu kararda; dava konusu idari para cezasının tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle arttırılmasına esas alınan davacıya 117.246,00 TL para cezası verilmesine ilişkin Şişli Belediye Encümeni'nin ... tarih ve ... sayılı kararına karşı davacı tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararı ile dava konusu encümen kararının iptaline karar verildiği, istinaf başvurusunun da ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E: ..., K:... sayılı kararıyla reddedildiği görüldüğünden, dava konusu idari para cezasının tekerrür uygulanmak suretiyle hesaplanmasında dayanak alınan Şişli Belediye Encümeni kararının hukuka aykırı olması ve yargı kararı ile iptali edilmiş olması karşısında, anılan encümen kararı uyarınca tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarı ile hukuka aykırılık bulunmadığı, istinaf incelemesine konu karar usul ve hukuka uygun olduğu, istinaf dilekçesinde ileri sürülen hususların kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmediği gerekçesiyle, istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından; ruhsata aykırı imalat yapıldığının sabit olduğu, tekerrür hükümleri de uygulanmak suretiyle verilen para cezasında hukuka aykırılık bulunmadığı iddia edilerek, Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İstanbul İli, Şişli İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan ... kapı numaralı binada, ruhsat ve eki mimari projesine aykırı olarak 4., 5., 6, 7. ve 8. normal kat olmak üzere toplam 572,50 m² imalat yapıldığından bahisle, davacıya 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42/2. maddesi uyarınca 21.508,83 TL temel para cezası ve aynı maddenin 2. fıkrasının (c) bendinin 2., 5., 9., 11. ve 13. alt bentleri uyarınca 30.112,36 TL ve aynı taşınmaz hakkında ... tarih ve ... sayılı encümen kararı ile verilen 117.246,00 TL para cezasının anılan maddenin 6. fıkrası uyarınca iki kat attırılması suretiyle toplam 21.508,83 TL + 30.112,36 TL + (117,246,00 x 2) = 286.113,16 TL para cezası verilmesine ilişkin Şişli Belediye Encümeni'nin ... tarih ve ... sayılı kararının tesis edilmesi üzerine, bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin birinci fıkrasında; bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyidelerin uygulanacağı, ikinci fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, anılan fıkranın devamında temel ceza miktarının hesaplanmasına ve cezaya uygulanacak artırımların belirlenmesine ilişkin esaslar hükme bağlanmıştır.
Anılan Kanun maddesinin 6. fıkrasında ise; yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para cezalarının bir kat artırılarak uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar nedeniyle verilecek para cezası miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak temel ölçütün; yapı sınıfı ve grubu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının ve varsa aykırılıktan etkilenen alanın katılması suretiyle bulunacak alan olduğu, bu nedenle, para cezasının miktarının belirlenebilmesi için öncelikle; bu hususların yapı tatil tutanağı ile tespitinin yapılması gerekmektedir. Bunun için de, para cezasına esas alınan yapı tatil tutanağında, ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının ve varsa aykırılıktan etkilenen alanın nasıl belirlendiğinin ortaya konulması, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı imalatın hangi yapı grubu ve sınıfına girdiğinin tespit edilmesi ve buna göre yapının sınıfı ve cinsi esas alınarak temel ceza miktarının hesaplanması, temel ceza miktarı belirlendikten sonra maddede öngörülen artırım sebeplerinin varlığı halinde artırım sebeplerinin ayrı ayrı hesaplanması ve bunların toplamlarının alınması suretiyle toplam para cezasının bulunması ve bulunan bu miktarın belediye encümeni tarafından imar para cezası olarak verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Doktrinde kabul edilen tanıma göre tekerrür; bir ceza yaptırımına uğradıktan sonra yeniden suç işleyen kimsenin durumudur. Bu durumdaki kimselere "mükerrir" denilmektedir. Kanunlar, mükerrirlere, ilk suçludan daha fazla ceza verilmesini emrettiklerinden, onların işledikleri suçun cezası artırılarak verilmektedir. Bu artırmanın nedeni, o kimselerin evvelce de suç işlemiş olmalarıdır. Dolayısıyla tekerrür hükmünün uygulanabilmesi için failin daha önce cezalandırılmış olması gerekli ve yeterlidir.
İmar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin, mevzuata aykırı yapının inşa süreci içerisinde tekrarı halinde idari para cezasının her bir tekrarda bir kat artırılarak uygulanacağı sabit olup, tekerrür hükmünün uygulanabilmesi için; yapılan ilk tespitten sonra idari para cezası verilmesi ve bu idari para cezasına konu aykırılığın tespitinden sonra mevzuata aykırı yapının inşasına devam edildiğinin tekrar tespiti üzerine yukarıdaki hükümlere göre hesaplanan para cezasının iki katı şeklinde, yani; yapılan tespit üzerine inşaatın devam edilen kısmı üzerinden uygulanması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; İstanbul İli, Şişli İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan 4 kapı numaralı bina hakkında ... tarihli ve ... sayılı yapı ruhsatı ile bodrum kat, zemin kat ve iki normal kat için yapılaşma izni verildiği, ancak bodrum kat ve zemin katta büyümü yapılması, bodrum ve zemin katın üzerine 1. ve 2. normal katların betonunun atılması ve 3. katın kalıpların yapılması nedeniyle 14/07/2017 ve 24/08/2017 tarihli yapı tatil tutanaklarının düzenlendiği ve muhtelif tarihlerde yıkım ve para cezası kararları verildiği, yine 26/10/2017 tarihli yapı tatil tutanağı ile 3. katın betonunun atıldığının tespit edilmesi üzerine ... tarihli, ... sayılı encümen kararı ile davacıya 117.246,00 TL para cezası verildiği, 15/12/2017 tarihli yapı tatil tutanağıyla 4., 5., 6, 7. ve 8. normal kat olmak üzere toplam 572,50 m² imalat yapıldığının tespit edilmesi üzerine ise dava konusu işlemle davacıya 286.113,16 TL para cezasının verildiği anlaşılmıştır.
Temyize konu kararda ise; dava konusu idari para cezasının tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle arttırılmasına esas alınan davacıya 117.246,00 TL para cezası verilmesine ilişkin Şişli Belediye Encümeni'nin ... tarih ve ... sayılı kararına karşı davacı tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile dava konusu encümen kararının iptaline karar verildiği, istinaf başvurusunun da ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E: ..., K:... sayılı kararıyla reddedildiği görüldüğünden, dava konusu idari para cezasının tekerrür uygulanmak suretiyle hesaplanmasında dayanak alınan Şişli Belediye Encümeni kararının hukuka aykırı olması ve yargı kararı ile iptali edilmiş olması karşısında, anılan encümen kararı uyarınca tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Yukarıda da belirtildiği gibi tekerrüre ilişkin mevzuat hükmü; ruhsatsız ya da ruhsata aykırı imalatın tespit edilerek bu kısım üzerinde para cezası verildikten sonra, mevzuata aykırı yapının inşasına devam edildiğinin tekrar tespiti (sonraki aykırılık) üzerine hesaplanan para cezasının iki katı şeklinde verilmesini içermektedir. Bu durumda, dava konusu işleme dayanak alınan aykırılık için hesaplanan para cezasına, bir önceki aykırılık için tespit edilen para cezasının iki katının eklenmesi suretiyle tekerrür hükmünün işletilmesinin mevzuat hükmüne aykırı olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
Ancak, Mahkemece; temel para cezasının yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı/grubu gibi kriterlere uygun hesaplanıp hesaplanmadığı tespit edilerek, temel para cezasının kriterlere uygun hesaplanması halinde, varsa arttırım ve tekerrür hükümlerinin yerinde olup olmadığı yolunda bir karar verilmesi gerekmektedir. Yani tekerrür hükmünün yanlış uygulanması temel para cezasının ve temel para cezasına uygulanan arttırımların incelenmesine engel teşkil etmemektedir.
Bu durumda; öncelikle yukarıda belirtilen kriterler dikkate alınarak temel para cezası ve arttırımlar hakkında hüküm kurulduktan sonra ayrıca para cezasının tekerrüre ilişkin kısmı hakkında hüküm kurulması gerekirken, para cezasının esası hakkında herhangi bir inceleme yapılmaksızın, tekerrürün uygulanamayacağı gerekçesiyle tamamının iptali yolundaki kararda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Öte yandan; söz konusu imalatın çevre ve görüntü kirliliği oluşturduğuna ilişkin somut tespitlerin bulunmadığı anlaşıldığından, hesaplanan temel para cezasına 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 13. alt bentleri uyarınca arttırım uygulanmasında hukuka uyarlık bulunmadığı ve yine taşınmazın ruhsatının hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaata devam edildiği gerekçesiyle idare tarafından temel para cezasına arttırım uygulandığı, ancak bu durumun açıklığa kavuşturularak, sonucuna göre karar verilmesi gerektiğinden, bu hususların işin esası yönünden yeniden yapılacak yargılamada dikkate alınacağı tabiidir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 31/05/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.