T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/8358
Karar No : 2023/4171
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- … 2- …
3- … 4- …
5- … 6- …
7- … 8- …
9- … 10- …
11- … 12- …
VEKİLLERİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Şanlıurfa İli, Haliliye İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın imar planında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufunun hukuken kısıtlandığı ileri sürülerek taşınmazın kamulaştırılması için gerekli işlemlerin başlanılması ve kamulaştırma bedeli ile 7 yılı aşkın süredir mülkiyet hakkının haksız yere kısıtlanmasından dolayı uğradığı zararın tazmini talepli başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 30/10/2018 tarih ve E:2017/8199, K:2018/8583 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla istinaf isteminin kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Mahkemesine gönderilmesi üzerine, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; davacının maliki olduğu taşınmazın uygulama imar planında kamu alanı olarak belirlendiği tarihten beri mülkiyet hakkı üzerindeki kısıtlılığın devam ettiği ve davacının da bu kısıtlılığın giderilmesi amacıyla görülmekte olan davayı açtığının anlaşıldığı, ancak idarenin bu kısıtlılığı gidermesi için kamulaştırma tek çözüm yolu olmadığı, 3194 sayılı Kanun, umumi hizmetlerin görülmesi için ihtiyaç duyulan taşınmazları elde edebilmesi için idareye çeşitli alternatifler sunduğu, idareler şartların gereklerine göre bu alternatifler arasından seçim yapabildiği, kamulaştırma dışındaki bu alternatifler taşınmazın bulunduğu alanda 3194 sayılı Kanunun 18. maddesi uyarınca parselasyon yapılması, plan değişikliği şeklinde sıralandığı, davacıların taşınmazlarındaki kısıtlılık halinin, davaya konu taşınmazların bulunduğu alanda yukarıda izahı yapılan uygulama araçları ile de çözüm getirilmemesi durumunda, davacıların kamu hizmet alanına ayrılan taşınmazlarının davalı idarece 5 yıllık imar programına alınarak ilgili yatırımcı kuruluş tarafından kamulaştırılması gerektiği sonucuna varıldığı, bu durumda, davalı idare tarafından davacının kamulaştırma talebi yönünden, plan değişikliği, parselasyon işlemleri, trampa gibi birden çok uygulama araçlarının varlığının kullanımı değerlendirilerek karar verilmesi gerekirken, kamulaştırılma talebinin uygulama imar planlarının aynı anda uygulanamayacağı, plana alınan tüm yerlerin ise aynı anda kamulaştırılmasının belediyenin mali ve idari imkanları nedeniyle mümkün olmadığı gerekçesiyle reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, öte yandan bu kararın davacıların kamulaştırılma talebinin kabulü anlamına gelmediği, davalı idarece davacıların talebi hakkında yukarıda aktarılan mevzuattaki düzenlemeler ve idarenin hukuki sorumluluğu gereğince yapılacak inceleme neticesinde işlem tesis edilmesi gerektiği belirtilerek, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Mahkeme kararının usul ve hukuka aykırı olduğu, dava dilekçesinde iptali talep edilen işlemin zımni ret işlemi olduğu iptal kararında belirtildiği şekilde bir işlemin dava konusu edilmediği, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Şanlıurfa İli, Haliliye İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın imar planında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufunun hukuken kısıtlandığı ileri sürülerek taşınmazın kamulaştırılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı, davacıya ait başvuru dilekçesinde ise; dava konusu taşınmazın kamulaştırılması için gerekli işlemlerin başlanılması, kamulaştırma bedelinin ve 7 yılı aşkın süredir mülkiyet hakkının haksız yere kısıtlanmasından dolayı uğradığı zararın tazmini talep edilmiş olup, İdare Mahkemesince sadece kamulaştırma işlemi yönünden davanın incelendiği anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT ve HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Taleple bağlılık ilkesi" başlıklı 26. maddesinde; "Hakim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre talep sonucundan daha azına karar verebilir." "Hakimin, tarafların talebiyle bağlı olmadığına ilişkin kanun hükümleri saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dilekçesinde; Şanlıurfa İli, .. İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın imar planında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufunun hukuken kısıtlandığı ileri sürülerek taşınmazın kamulaştırılması için gerekli işlemlerin başlanılması, kamulaştırma bedelinin ve 7 yılı aşkın süredir mülkiyet hakkının haksız yere kısıtlanmasından dolayı uğradığı zararın tazmini talepli başvurusunun zımni reddi işleminin iptali talep edildiği halde, İdare Mahkemesi kararının davanın özeti kısmında bu talebin belirtilmesine rağmen, kararın içeriğinde ve sonuç kısmında "kamulaştırma bedelinin ve 7 yılı aşkın süredir mülkiyet hakkının haksız yere kısıtlanmasından dolayı uğradığı zararın tazmini" yönünden inceleme yapılmadığı ve ayrıca bir hüküm kurulmadığı görülmektedir.
Usul hukukunun en temel ilkelerinden biri olan "taleple bağlılık ilkesi" uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda; Mahkemelerin, davacının istemi ile bağlı olduğu ve istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar veremeyeceği açıktır.
Bu durumda davacının talep ettiği istem yönünden davanın esasının incelenerek, aynı zamanda davacı vekilinin 21/05/2020 tarihinde İdare Mahkemesi kayıtlarına giren istinafa cevap dilekçesinde dava konusu taşınmazın "özel proje alanı" olarak ayrıldığının bildirildiği görülmüş olup, söz konusu alanlarda özel mülkiyete binaen tasarruf hakkı bulunup bulunmadığı yönlerinden de araştırılarak bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile verilen dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına dair istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında eksik hüküm sebebiyle hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 27/04/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.