T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/9038
Karar No : 2022/10880
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:.. sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kocaeli İli, Kartepe İlçesi, ... Köyü, ... parsel sayılı taşınmazın konut alanı olarak planlanmasına yönelik yapılan 30.01.2019 tarihli 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 16.04.2019 tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği teklifinin zımnen reddine ilişkin işlemler ile meri Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih, ... sayılı, ... tarih, ... sayılı ve ... tarih, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı ve Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... ve ... tarih ve ... sayılı meclis kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; dava konusu meri 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden; Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen, 1/1.000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun 17.07.2017-15.08.2017 tarihlerinde arasında bir ay süreyle askıya çıkarıldığı, davacı tarafından askı sürecinde yaptığı itirazın 14.10.2017 tarihinde zımnen reddedildiği, bu tarihten itibaren 60 gün içerisinde en son, 13.12.2017 tarihinde dava açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonra 25.04.2019 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunduğu, taşınmazın bulunduğu alanda yapılan ve Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilen, üst ölçekli 1/5.000 Nazım İmar Planı Revziyonunun 12.02.2016-12.03.2016 tarihleri arasında askıya çıkarıldığı, davacının askı süresi içinde itirazının bulunmadığı, bu durumda, dava konusu imar planlarına karşı askı tarihinin son gününü izleyen 60 gün içinde dava açması gerekirken, yasal dava açma süresi geçirilerek 25.04.2019 gününde açılan davada da süre aşımı bulunduğu, davacı tarafından zımnen ret olarak belirtilen dava konusu 30.01.2019 tarihinde 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişiklik teklifinin reddine ilişkin Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği talebinin zımnen reddine ilişkin işlemler yönünden ise meri ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planında uyuşmazlık konusu alanın "kısmen yapı yasaklı alan - kısmen park alanı" lejantında gösterildiği, davalı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onanarak kesinleşen 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise "kısmen park - kısmen 7 metrelik yol" lejandında gösterildiği, böylelikle alanın yukarıda tanımı yapılan sosyal altyapı alanı içinde kaldığı, davacı tarafında hazırlatılan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişiklik teklifi kapsamında hazırlanan plan açıklama raporunda yukarıda anılan mevzuat hükmü uyarınca bu sosyal altyapı alanının kaldırılabilmesi için hitap ettiği hizmet etki alanı içinde eşdeğer yeni bir alanın ayrılması gerektiği açık olduğu halde bu eşdeğer alan gösterilmediği dikkate alındığında, yapılan nazım imar planı değişikliği teklifinin reddine dair dava konusu Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı (davacı tarafından zımnen ret işlemi olarak belirtilen) ve uygulama imar planı değişikliği teklifinin zımnen reddine ilişkin işlemde şehircilik ilkeleri, planlama esasları, kamu yararı ve imar mevzuatına aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle imar planı değişiklik teklifinin reddine ilişkin işlemler yönünden davanın reddine, meri 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden ise süre aşımı nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davanın plan değişikliği talebinin reddi üzerine açıldığı ve süresinde olduğu, dava konusu taşınmazın dışındaki dere hattındaki parsellerin konut alanı olarak planlandığı, mevcut düzenlemede salt derenin bir tarafına 7 m servis yolu düzenlemesi yapıldığı bölgenin park alanı ihtiyacı nedeniyle veya dere kenarında olmasından dolayı yeşil alan aksı içersine alındığı gerekçelerinin gerçekte bulunmadığı ve karşılanmadığı, teknik bir konuda keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması gerekirken yapılmadığı belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI :
Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından;. temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
Kartepe Belediye Başkanlığı tarafından; savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :Davacı tarafından dava konusu taşınmazının konut alanına alınması istemiyle 30.01.2019 tarihinde Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığına ve 16.04.2019 tarihinde Kartepe Belediye Başkanlığına plan değişikliği talebiyle başvuruda bulunulmuş, davacının Kartepe Belediye Başkanlığına yaptığı başvuru üzerine Kartepe Belediye Başkanlığı Plan ve Proje Müdürlüğünün 17/04/2019 tarihli yazısında; dava konusu taşınmazın 8 nolu planlama bölgesi 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan onama sınırları içerisinde kaldığı, ... tarih ve ... sayılı meclis kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında park alanı ve 7 metre genişliğinde imar yollarında kaldığı planın 1/5000 ölçekli nazım imar planı doğrultusunda hazırlandığı ve nazım imar planı onama ve yapma işlemlerinin Kocaeli Büyükşehir Belediyesince yapıldığı belirtilmiştir.
Davacının 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliği talebi davacı tarafından zımnen reddedildiği kabul edilmiş ise de Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı meclis kararıyla reddedilmiştir.
Yürürlükteki nazım ve uygulama imar planları incelendiğinde ise; Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen Kartepe 8 nolu planlama bölgesi 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonu olduğu ve taşınmazın park ve yol kullanımında kaldığı söz konusu plana davacının da itirazda bulunduğu, Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı meclis kararıyla itirazının reddedildiği, 1/5000 ölçekli nazım imar planının ise Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih,... sayılı, ... tarih, ... sayılı ve ... tarih, ... sayılı kararları ile onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı olduğu ve bu planda taşınmazın "kısmen yapı yasaklı alan,kısmen park alanı"nda kaldığı anlaşılmıştır.
Davacı tarafından yaptığı plan değişikliği talebinin zımnen reddedildiği kabul edilerek anılan işlemin ve yukarıda belirtilen yürürlükteki 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarının iptali istemiyle 25.04.2019 tarihinde bakılmakta olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 4. fıkrasında,"İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgiler, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptal edilmesine engel olmaz." Aynı kanunun 10. Maddesinde ise ; "İlgliler, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler, altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgiler altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Altmış günlük süre içinde verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı istemin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilirler. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler." kuralı yer almaktadır.
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihindeki yürülükteki şeklinde nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un 6. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan halinde, planlar kapsadıkları alan ve amaçları açısından bölge planları ve imar planları olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan uygulama imar planları ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen nazım imar planları olarak sınıflandırılmıştır. Anılan Yasanın 8. maddesinde ise alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İlgililerin idari davaya konu olabilecek bir işlemin tesis edilmesi istemiyle 2577 sayılı Kanunun 10. maddesi kapsamında her zaman idareye başvuruda bulunabileceği açık olup, imar planı değişikliği talebi ile yapılan başvuru sonrası idarece tesis edilecek işlem üzerine yukarıda açıklanan 2577 sayılı Kanunun 7. maddesinde öngörülen 60 günlük süre içerisinde imar planına karşı dava açılması mümkündür.
Her ne kadar İdare Mahkemesince önümüzdeki uyuşmazlıkta yürürlükteki 1/1000 ve 1/5000 ölçekli planların iptali istemi yönünden süre aşımı nedeniyle ret kararı verilmişse de dava konusu taşınmazın konut alanına alınması istemiyle 30.01.2019 tarihinde Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığına ve 16.04.2019 tarihinde Kartepe Belediye Başkanlığına yapmış olduğu başvuruların 2577 sayılı Kanunun 10.maddesi kapsamında yapılan plan değişikliği talebi olduğundan 2577 sayılı Kanunun 7.maddesinin 4.fıkrası gereğince de anılan başvuruların reddi üzerine ret işlemi ile birlikte ya da tek başına düzenleyici işlem niteliğinde olan 1/1000 ve 1/5000 ölçekli planlara dava açılabileceği tabiidir.
Bu bakımdan, plan değişikliği taleplerinin zımnen reddi ve yürürlükteki 1/1000 ve 1/5000 ölçekli planların iptali istemiyle 25.04.2019 tarihinde kayda giren dilekçe ile açılan davada yukarıda yer verilen Kanun hükmü uyarınca, dava konusu planlar yönünden süre aşımı bulunmadığından işin esasına girilerek bir karar verilmesi gerekirken davanın bu kısmının süre aşımı yönünden reddine dair İdare Mahkemesi kararında isabet görülmemiştir.
Uyuşmazlıkta Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen ve itirazların değerlendirilerek ... tarih ve ... sayılı meclis kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonu ve dayanağı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih, ... sayılı, ... tarih, ... sayılı ve ... tarih, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı revizyonunun iptali istenilmiştir.
İmar planları, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla, kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan, ulaşım, hizmet ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantılar göz önüne alınarak hazırlanır.
Toplum yaşamını yakından etkileyen fiziksel çevrenin sağlıklı bir yapıya kavuşturulması ve toprağın koruma-kullanma dengesinin en rasyonel biçimde belirlenmesi için hazırlanan imar planlarının yargısal denetiminde, planlanan yöredeki taşınmazların imar planında tahsis edildikleri amaçlar yönünden; mevzuata, üst ölçekli planlara şehircilik ilkeleri ile planlama esaslarına uygun olup olmadığının detaylı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir.
Yukarıda detaylarına yer verilen düzenlemeler doğrultusunda, nazım imar planlarının, arazilerin genel kullanılış biçimleri ile gelişme yön ve büyüklüklerinin belirlendiği genel nitelikli planlar olduğu, uygulama imar planlarının ise; üst ölçekli nazım imar planında getirilen fonksiyon kararına uygun olmanın yanı sıra, ölçeği gereği bu plandan farklı olarak, yapı adalarını ve yoğunluklarını, düzenini, yolları, parselasyona esas etapları ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren uygulamaya yönelik planlar olduğu açıktır.
Dava konusu uygulama imar planının dayanağı olan yine dava konusu edilen nazım imar planında gösterim tekniği itibariyla farklı bir uygulama getirildiği, genel yerleşim yön ve büyüklüğüne göre 8 farklı planlama bölgesi oluşturulduktan ve her bölgede yer alacak teknik ve sosyal donatı alanlarının tür ve büyüklüklükleri belirlendikten sonra, planda gelişme konut alanı olarak belirlenen yerlerde bu alanların büyüklükleri değiştirilmeksizin zemin yapısına göre yer seçiminin alt ölçekli uygulama imar planlarına bırakıldığı, bu gösterimle ilgili 1.2.4 ve 2.1.2 sayılı plan notlarının düzenlendiği, ayrıca nazım imar planı paftasına her bölgede yer alacak teknik ve sosyal donatı alanlarının lejandlarının her bölgenin üzerinde ayrı ayrı olmak üzere tablo şeklinde işlendiği görülmüştür.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Kartepe planlama bölgesi 1/5000 ölçekli nazım imar planı plan notları incelendiğinde, Genel Hükümler başlığında 1.2.4 sayılı plan notunda "Bu planda (uygulama imar planı yapılacak alan sınırı) çizilerek belirlenmiş alanlarda; plan üzerinde ifade edilen ve alan büyüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklükleri değiştirilmeksizin, zemin yapısına, topoğrafyaya, ulaşıma, doğal verilere vb. bağlı olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlencektir" ve 2.1.2 Gelişme Konut Alanları başlığı altında ise "Gelişme konut alanlarında plan üzerinde ifade edilen ve alan büyüklükleri belirtilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının oluşturulacağı alanlar, büyüklükleri değiştirilmeksizin, zemin yapısına, topoğrafyaya, ulaşıma, doğal verilere vb. bağlı olarak 1/1000 ölçekli uygulama imar planında belirlenecektir" şeklinde düzenleme yapıldığı ve 1/5000 ve 1/1000 ölçekli plan paftaları incelendiğinde anılan plan notları sonucunda 1/5000 ölçekli plan sınırları içerisinde gelişme konut alanlarında gösterilmeyen sosyal ve teknik altyapı alanlarının 1/1000 ölçekli uygulama imar planına işlendiği görülmüş ve üst ölçekli plan ile alt ölçekli planların bu kapsamda uyumlu olmadığı anlaşılmıştır.
Görüldüğü üzere dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planında uygulama imar planı yapılacak alan sınırlarıyla gösterilen alanlarda ve gelişme konut alanlarında plan paftası üzerinde söz konusu alanda yer alacak sosyal ve teknik altyapı alanlarının tür ve büyüklüklerinin belirlendiği ancak yer seçiminin uygulama imar planına bırakıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat ve açıklamalar çerçevesinde planların kademeli birliktelik ilkesi uyarınca oldukça büyük bir alanda öngörülen sosyal ve teknik altyapı alanlarının nazım imar planının ölçeği, tanımı ile uygulama imar planını yönlendirme işlevi dikkate alındığında yer itibarıyla 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmesi gerekirken gösterilmediği dolayısıyla planın ölçeğinin gerektirdiği ayrıntı düzeyinde hazırlanmadığı, bazı alanlarda gösterilen sosyal ve teknik altyapı alanlarının bazı alanlarda gösterilmeyerek alt ölçekli uygulama imar planına bırakıldığı bu suretle plan bütünlüğünün bozulduğu ve uygulama imar planını yönlendirme işlevini tam olarak yerine getiremediği anlaşılan dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar planının tümünün plan yapım yöntem ve tekniklerine, planlama esaslarına ve mevzuata aykırı olduğu anlaşılmıştır.
Öte yandan, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının dayanağı Kocaeli Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih, ... sayılı, ... tarih, ... sayılı ve ... tarih, ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planının iptali istemiyle başka taşınmaz sahipleri tarafından açılan davalarda, Mahkemelerce kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarının imar mevzuatına aykırı bir biçimde şematik olarak gösterildiği, fiziki mekan anlamında planlanmadığı, kentsel mekandaki gösterimlere/kararlara ilişkin herhangi bir mekansal tanımlama yapılmadığı, 1/5000 ölçekli nazım imar planı ölçeğinin işlevsiz bırakıldığı, böylelikle ölçekler arasındaki hiyerarşik uyumun bozulduğu, jeolojik ve jeoteknik etüd raporunda AJE-2 olarak belirlenen alanlar için kısıtlılıkların planlara işlenmesi gerektiği, aynı raporda plan dışı bırakılan alanların planlama sahasına dahil edilerek fonksiyonlandırıldığı, bu bağlamda analitik etütlere aykırı bir plan kararı verildiği genel gerekçesiyle 1/5000 ölçekli nazım imar planın iptaline karar verildiği ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurularının reddine ilişkin kararların temyizi neticesinde Dairemizce onanmasına karar verildiği görülmüştür.
Sonuç olarak dava konusu nazım imar planının hukuka uygun olmadığı anlaşıldığından bu plana dayanılarak onaylanan dava konusu uygulama imar planında da hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Ancak, yukarıda nazım imar planının bütününe yönelik ortaya koyulan hukuka aykırılıkların dava konusu taşınmaza verilen fonksiyon bakımından bir değerlendirme içermediği hususunun yeniden yapılacak planlamada dikkate alınacağı tabiidir.
Bu durumda, davanın kısmen reddine, kısmen süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik istinaf başvurusunun reddeden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen reddine, kısmen süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 08/12/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.