T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/9278
Karar No : 2023/3115
TEMYİZ EDEN TARAFLAR : 1- (DAVACI) …
2- (DAVALI) … Belediye Başkanlığı - …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF : 1- …Belediye Başkanlığı
2- …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir İli, Bornova İlçesi, …Mahallesi, …parsel sayılı taşınmazda ruhsatsız yapılar yapıldığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca 303.307,68-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Bornova Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesine göre para cezası verilmesinin koşulları oluşmakla birlikte, 2. fıkrasının (c) bendinin 4., ve 13. alt bentlerinin uygulanması koşullarının oluşmadığı anlaşıldığından, para cezasının bu bentlere isabet eden kısmında ( 64.157,18 + 12.831,44 + 1.204,63 + 240,93 + 332,36 + 64,47 + 1.400,00 + 280,00 + 200,00 + 820,00 = 81.531,01 TL ) hukuka uyarlık görülmediği, diğer artırım nedenleri bakımından ise hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin 4. ve 13. alt bent uyarınca yapılan artırımlara ilişkin 81.531,01-TL'lik para cezasına ilişkin kısmının iptaline, davanın para cezasının 221.776,67-TL'lik kısmı yönünden ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurularına konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :
1- Davacı tarafından; taşınmazın kiralanmasından önce, ruhsatsız yapıların "halı saha ve konteynırlar" dışında taşınmaz üzerinde mevcut eski yapılar olduğu, halı saha ve konteynırların ise ruhsat gerektiren yapılar niteliğinde olmadığı, keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmasının gerektiği hususları ileri sürülmektedir.
2- Davalı tarafından; yapıların ruhsatsız olması ve projelerinin bulunmaması nedeniyle hem can ve mal emniyetini tehdit ettiği, aynı zamanda çevre ve görüntü kirliliğine neden olduğu hususları ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI:
1- Davalı tarafından; davacının temyiz isteminin reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.
2- Davacı tarafından; savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : İzmir İli, Bornova İlçesi, … Mahallesi, … parsel sayılı taşınmazda davalı belediye teknik personeli tarafından 18/09/2019 tarihinde yapılan denetim neticesinde; ruhsatsız olarak (1.254,54 m2) ebadında 2 adet halı saha, 55,60 m2 ebadında soyunma odaları (kitle 1), (35,40 m2) ebadında tek katlı yapı (kitle 2 + 10.25 m2'si kamuya terkli alanda) ile önünde (103,70 m2) ebadında sundurma (sundurmanın 28,20 m2'si kamuya terkli alanda), 15,10 m2 ebadında depo (kitle 3, 7,80 m2 'si kamuya terkli alanda), (9,28 m2) ebadında depo (kitle 4) yapıldığı, parselin etrafının yaklaşık 2,20 metre yüksekliğinde (334,31 metre) uzunluğunda duvar ile çevrildiği (kamuya terkli alana (100,50 m2) bahçe tecavüzü var) hususlarının tespit edildiği düzenlenen aynı tarihli yapı tatil zaptında belirtilmiştir.
Söz konusu tutanak üzerine, davalı belediye encümeninin … tarih ve … sayılı kararıyla; tutanak ile tespit edilen ruhsatsız yapılar nedeniyle, taşınmazda kiracı olan davacıya 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca 303.307,68-TL idari para cezası verilmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine, görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT
Anayasanın “Suç ve cezalara ilişkin esaslar” kenar başlıklı 38. maddesinin 7. fıkrasında, “Ceza sorumluluğu şahsidir.” hükmü yer almaktadır.
Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel ilkelerindendir. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılamaması, başka bir anlatımla bir kimsenin başkasının fiilinden sorumlu tutulamamasıdır. Anayasanın 38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tabidir.
3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 1. fıkrasında; bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanacağı, 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can vemal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz TL'dan az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanacağı belirtilmiş, 2. fıkranın (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için uygulanacak olan ceza miktarları sayılmış ve bu miktarlar esas alınarak idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298.maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılarak uygulanacağı hükmüne yer verilmiş, aynı fıkranın (c) bendinde ise; (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapının niteliğine göre para cezasında uygulanacak artırım nedenleri (13) alt bent olarak sayılmış, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezası miktarına belirtilen alt bentlerdeki uygulanacak artırım nedenlerine göre ayrı ayrı hesap edilecek cezaların ilave olunacağı, para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alanın dikkate alınacağı hükümlerine yer verilmiştir.
Cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca; 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesine göre verilecek olan para cezasının ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptıran kişi adına, yani yapı sahibi adına verilmesi gerekmektedir. Yapı sahibinin ise, her zaman taşınmaz maliki/mevcut kiracı ile aynı kişi olması zorunlu olmadığından, ruhsatsız yapıyı yapan kişinin taşınmaz malikinden/mevcut kiracıdan farklı bir kişi olduğunun anlaşılması durumunda, taşınmaz maliki/kiracı adına değil, yapıyı fiilen yapanın tespit edilerek onun adına para cezası verilmesi gerekmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar nedeniyle verilecek para cezası miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak temel ölçütün; yapı sınıfı ve grubu ile ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanının varsa aykırılıktan etkilenen alanın katılması suretiyle bulunacak alan olduğu, yapı sınıfı ve grubu dikkate alınmak suretiyle maddede belirtilen miktar ile yapının alanının çarpılması sonucu temel ceza miktarının hesaplanacağı, temel ceza miktarı belirlendikten sonra maddede öngörülen arttırım sebeplerinin varlığı halinde arttırım sebeplerinin ayrı ayrı hesaplanacağı, bunların toplamlarının alınması suretiyle toplam ceza miktarının bulunacağı ve bulunan bu miktarın belediye encümeni tarafından imar para cezası olarak verileceği anlaşılmaktadır.
Mahkemece, öncelikle 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca hesaplanan temel para cezasına ilişkin kısmın hukuki değerlendirmesinin yapılarak, temel para cezasının hesaplanmasında, yapı inşaat alanı ve yapı sınıfı ve grubu temel kriterler olarak öngörüldüğünden, temel para cezasının bu kriterlere aykırı olarak hesaplandığının tespit edilmesi halinde, verilen para cezasının tamamının iptal edilmesi, temel para cezasında hukuka aykırılık bulunmaması halinde ise 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinde öngörülen artırım sebeplerinin uygulanması koşulları yönünden inceleme yapılarak, hukuka uygun olmayan artırım nedenlerine ilişkin kısımlar var ise, sadece hukuka aykırılığı tespit edilen artırım sebeplerine isabet eden kısımlar yönünden para cezasının iptaline karar verilmesi gerekmektedir.
Yine, istikrar kazanan Danıştay içtihatları uyarınca, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesindeki "yapı sahibi" ifadesinden fiilen ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı yapan kişinin anlaşılması gerektiği, yapı sahibinin ise her zaman taşınmaz maliki ya da taşınmazın kiracısı ile aynı kişi olmayabileceği, suç ve cezaların şahsiliği ilkesi gereğince, para cezasına konu imalatın kim ya da kimler tarafından yapıldığı tespit edilerek, gerçek yapı sahibi ya da sahipleri adına para cezası verilmesinin gerektiği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden; taşınmaz malikleri ile davacı arasında 10/05/2019 başlangıç tarihli kira sözleşmesi bulunduğu, sözleşmeden; taşınmazın "etrafı duvarlar ile çevrili demir sürgülü kapılı içerisinde eski ofisler bulunan arsa" olarak teslim alındığı, kiracı tarafından "üç adet halı futbol sahası ve eklerinin inşa edileceğinin" belirtildiği, yine dosya içerisinde mevcut (taşınmaz maliklerine ve davacıya ait) şüpheli ifade tutanaklarından; ruhsatsız yapıldığı belirtilen yapılardan halı sahalar ve konteynırların mevcut kiracı olan davacı tarafından yapıldığı, diğer yapıların ise önceki kiracılar tarafından yapıldığının belirtildiği, yapılara ait fotoğraflardan ise taşınmaz içerisinde halı sahalar, konteynır şeklinde kabinler ile eski tek katlı yapılar olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta; idare tarafından taşınmaz üzerindeki tüm yapıların kiracı olan davacı tarafından ruhsatsız olarak yapıldığı kabul edilerek yapı sahibi sıfatıyla davacıya 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca para cezası verilmiş, İdare Mahkemesince de, davacı, tüm yapılar için yapı sahibi olarak değerlendirilerek dava hakkında hüküm kurulmuş ise de; dosyadaki kira sözleşmesi, yapılara ait fotoğraflar, taşınmaz maliklerine ve kiracı olan davacıya ait şüpheli ifade tutanakları ve diğer belgelerin birlikte incelenmesinden; yapı tatil zaptında tespit edilen yapılardan halı sahalar ve konteynırların davacı tarafından yapıldığı, diğer yapıların ise önceki kiracılar ya da taşınmaz malikleri tarafından yapıldığı, cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca davacıya inşa etmediği yapılar nedeniyle imar para cezası verilemeyeceği, idare tarafından ise taşınmaz üzerindeki yapıların ruhsata tabi olup olmadığı ve kim ya da kimler tarafından yapıldığının açıkça tespit edilmek suretiyle fiilen yapıları inşa edenlere yapı sahibi sıfatıyla imar para cezalarının verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Yukarıda özetlenen gerekçeyle para cezasının kısmen iptaline, kısmen davanın reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
2. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 23/03/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.