T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2021/9696
Karar No : 2023/2221
DAVACI : … Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı - ANKARA
VEKİLİ : …, Hukuk Müşaviri
DAVANIN KONUSU : Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği EK-IV Tablo 1 çizelgenin altına derc edilmiş "Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır" ibaresi ile EK-IV Tablo 2 altına derc edilmiş "Yerel şartlara bağlı olarak parametrelerin biri veya ikisi birden uygulanabilir. Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır" ibaresindeki "Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır" kısmının, bu talebin kabul edilmemesi halinde ise sadece "Konsantrasyon değerleri veya" kısmının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; Tekirdağ Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından işletilen atıksu arıtma tesislerinden biri olan Şalgamlı Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisinin, Tekirdağ Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından 12/06/2021 tarihinde denetlendiği, arıtma tesisinin çıkışından alınan numune üzerinden konsantrasyon değerleri usulüne göre değerleme yapılarak BOİ ve KOİ parametrelerinin Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği Tablo 1'de belirtilen referans değerden fazla çıktığı, deşarj limitlerinin sağlanmadığı gerekçesi ile 2872 sayılı Çevre Kanununun 20. maddesinin (ı) bendinin 6. paragrafı uyarınca davacıya idari para cezası verilmesine ilişkin … tarihli, … sayılı idari yaptırım kararının alındığı, davacıya uygulanan idari yaptırım kararına dayanak denetimin, Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği EK-IV Tablo 1'de yer alan “Kortsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır.” hükmündeki düzenlemeye dayanılarak yapıldığı, davanın bu nedenle açıldığı, Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği EK IV Tablo 1 ve Tablo 2'de belirtildiği üzere atıksu arıtma tesislerinin denetimlerinde uygulanmak üzere, iki denetim usulünün belirlendiği, davacı tarafından işletilen arıtma tesislerinin kimisinin ileri biyolojik, kimisinin biyolojik, kimisinin de derin deniz deşarj olduğu, konsantrasyon değerlerine göre yapılan denetim türünde; sadece atıksu arıtma tesisinin deşarj noktasından
numune alındığı, alınan numuneye ait laboratuvar sonuçları, yönetmelikte EK IV'te yer alan Tablo 1 veya Tablo 2'deki konsantrasyon değerleri için belirlenmiş limit değerleri aşması nedeniyle idari para cezası verildiği, minimum arıtma verimine göre yapılan denetim türünde; atıksu arıtma tesisine giriş yapan ham atıksudan ve çıkışında deşarj edilen sudan, iki ayrı noktadan örnek alınarak girişteki kirlilik yükünün çıkış kısmınında yüzde kaç arıtıldığına bakıldığı ve yönetmelikte minimum arıtma verimi için belirlenmiş yüzdelik limit değerlerin sağlanamaması halinde idari para cezası verildiği, konsantrasyon değerlerine göre yapılan denetim türünde atıksu tesisine giriş yapan ham atıksudaki kirlilik yüküne dikkat edilmeden idari para cezası uygulandığı, denetim usullerinden sadece birinin uygulanması halinde; diğer usule göre idari yaptırım kararı uygulanmasına engel olacak deşarj miktarları ile karşılaşılacağı, TESKİ Genel Müdürlüğü tarafından işletilmekte olan (İleri Biyolojik, Biyolojik, Derin Deniz Deşarjı) 21 adet atıksu arıtma tesisinde tesise giriş yapan atıksudaki kirlilik yükünün çoğunlukla fazla olduğu; Tekirdağ Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce, 2017 yılından itibaren yapılan tüm denetimlerde konsantrasyon değerlerine göre denetim uygulandığı, arıtma tesislerine giriş yapan atıksudaki yoğun kirliliğin sürekli olarak değerlendirme dışı tutulduğu, denetimde arıtma verimleri değerine göre denetim yapılsa, bu idari para cezalarının verilemeyeceği, tesise gelen suyu arıtmada gerçek veriminin mevzuata uygun olup olmadığının hiç denetlenmediği, atıksu arıtım tesislerinin denetiminde; Yönetmeliğin EK IV Tablo 1 ve 2'de belirlenmiş iki tür bir denetim usulünden herhangi biri uygulandığında ve yönetmelikte belirlenen limit değerlerin üzerinde kirlilik olduğu gerekçesiyle yaptırım uygulandığında, aynı tesisten aynı zamanda alınan aynı numunenin diğer usule göre değerlendirilmesinde yaptırım uygulanmayabileceği, iki denetim usulünün birbirine eşit/denk denetim usulü gibi mevzuatta yer almasının hukuka aykırı olduğu, idarenin sürekli olarak iki denetim usulünden cezai işlem uygulama potansiyeli olan konsantrasyon değerine göre denetim yaptığı, birbirinden farklı deşarj limitleri olan iki usulün birbirine seçenek olarak belirlenmesinin hukuk devletine, hukuki belirlilik ilkesine aykırı olduğu, idarece keyfi uygulamalara yol açabileceği, Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliğinin EK-IV Tablo 1 ve EK-IV Tablo'2 çizelgelerinin altında yer alan "Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır." ibarelerinin iptalinin gerektiği ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, ülkemiz mevzuatının Avrupa Birliği mevzuatına uyumu çerçevesinde Avrupa Birliğinin 21 Mayıs 1991 tarihli ve … Sayılı Kentsel Atıksu Direktifinin mevzuat uyumlaştırma çalışmaları kapsamında ülkemiz mevzuatına uyarlanması amacıyla Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliğinin hazırlandığı, 08/01/2006 tarihli ve 26047 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği, Avrupa Birliği mevzuat uyum çalışmaları kapsamında hazırlanan yasal düzenlemelerin ilgili Avrupa Birliği mevzuatında yer alan hususları kapsaması gerektiği, aksi durumda ortaya çıkan yasal eksikliklerle Avrupa Birliği ile uyum sürecinde sorunlar yaşandığı, Yönetmeliğin EK-IV Tablo 1 ve Tablo 2'sinde yer alan açıklamaların Avrupa Birliğinin Kentsel Atıksu Direktifinde de aynen yer aldığı, uygulamaların bu çerçevede yürütüldüğü, Yönetmelikte kentsel atıksuyun, "Evsel atıksu ya da evsel atıksuyun endüstriyel atıksu ve/veya yağmur suyu ile karışımı“ şeklinde tanımlandığı, bu tanıma göre, evsel ve endüstriyel içerikli atıksuların kentsel atıksu kapsamına girdiği, atıksularda kirlilik göstergesi olan KOİ parametresi evsel atıksularda 750-800 mg/Lt civarında iken endüstriye atıksularda KOİ parametresi her sektör için farklılık göstermekle birlikte 2000 mg/Lt ile 100,000 mg/Lt arasında değişiklik gösterebildiği, evsel ve endüstriyel atıksuların birlikte arıtıldığı atıksu arıtma tesislerinde arıtma veriminin uygulamasının alıcı ortamlarda ciddi miktarda kirlilik yaratabileceği, ancak evsel nitelikli atıksuların arıtıldığı atıksu antma tesislerinde arıtma verimine bakılmasının tesis işletme şartlarının belirlenmesinde önemli bir gösterge olduğu, arıtma verimine göre izleme yapılabilmesi için öncelikle tesise gelen atıksuyun evsel atıksu karakterizasyonunda olması gerektiği, evsel atıksuyun arıtıldığı atıksu arıtma tesislerinde arıtma veriminin dikkate alındığı, Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği ilgili hükümlerin Avrupa Birliği ve ülkemiz mevzuatında yer alan ve yıllardır uygulanmakta oları düzenlemeler olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği EK-IV Tablo 1 çizelgesinde bulunan "Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır" ibaresi ile EK-IV Tablo 2 çizelgesinde bulunan "Yerel şartlara bağlı olarak parametrelerin biri veya ikisi birden uygulanabilir. Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır" ibaresinin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'İN DÜŞÜNCESİ : Dava, Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliğinin EK-IV Tablo 1 ve EK-IV Tablo 2 çizelgelerinin altında yer alan "Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır." ibarelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuk Devleti olduğu hükme bağlanmış olup hukuk devletinin en önemli unsurlarından birisi hukuk güvenliğidir. Hukuk güvenliği, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, kişilerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde ve uygulamasında bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Hukuk güvenliği, hukuki belirlilik, hukuki istikrar ve hukuki öngörülebilirlik ilkelerinin uygulanması ile gerçekleşebilir.
Belirlilik ilkesi, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını ifade eder. Ayrıca mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri ile de hukuki belirlilik sağlanabilir. Hukuki istikrar ilkesi, hukukun sistem olarak devamlılığı ile var olan kuralların ve uygulamasının istikrarlı olmasını ifade etmektedir. Hukuki öngörülebilirlik ise kuralların, idari ve yargısal uygulamaların ne tür sonuçlar doğurabileceğinin öngörülebilmesidir.
2872 sayılı Çevre Kanununun 8. maddesinin 1. fıkrasında, "Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır." 11. maddesinin 1. fıkrasında, "Üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıklarını alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmeler ile yerleşim birimleri, atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle veya ettirmekle ve öngörülen izinleri almakla yükümlüdürler." hükümleri yer almış, 20. maddesinde idari nitelikteki para cezaları düzenlenmiş, 1. fıkrasının (ı) bendinin altıncı alt bendinde ise "Bu bendin birinci paragrafı dışında, bu Kanun ve bu Kanun uyarınca çıkarılan yönetmeliklere aykırı olarak ülkenin egemenlik alanındaki denizlere ve yargılama yetkisine tâbi olan deniz yetki alanlarına, içme ve kullanma suyu sağlama amacına yönelik olmayan sulara atık boşaltanlara, su kirliliği nedeni ile kurulması veya işletilmesi yönetmelikle izne tâbi tutulan tesisleri, yetkili makamlardan izin almadan kuran, işleten veya izni iptal edilmesine rağmen kurmaya veya işletmeye devam eden veya bu tesislerde izin almaksızın sonradan değişiklik yapan veya yetkili makamların gerekli gördükleri değişiklikleri tanınan sürede yapmayanlara ... TL idarî para cezası verilir." hükmüne yer verilmiştir.
Avrupa Birliği Konseyince yayımlanan … tarihli, … sayılı Kentsel Atıksu Arıtması Hakkında Direktifin ekinde yer alan tablolarda, uygun arıtımdan söz edilebilmesi için, göz önünde bulundurulması gereken parametrelere yer verilerek bu parametlerin belirlenmesi açısından "Konsantrasyon Yöntemi" ve "Minimum Azal(t)ma Yöntemi" önerilmiş, ayrıca Direktifte belirtilenlere denk sonuçların elde edilmesi kaydıyla, alternatif metotların da kullanılabileceği düzenlenerek parametrelerin tespiti açısından takdir hakkı tanınmıştır.
Anılan Direktif uyarınca hazırlanan Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği 08/01/2006 tarihli, 26047 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış ve kanalizasyon sitemlerine boşaltılan kentsel ve belirli endüstriyel atıksuların toplanması, arıtılması ve deşarjı, bu faaliyetlerin izlenmesi, raporlanması ve denetlenmesine ilişkin esaslar düzenlenmiştir.
Yönetmeliğin, "Kentsel atıksular için arıtma gereksinimleri" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "Kanalizasyon sistemine bağlanan kentsel atıksuyun; genel hükümlerde yer alan nüfus ve alıcı ortam sınıflamaları dikkate alınarak, hassas ve az hassas su alanları dışındaki alanlar için ikincil arıtma veya eşdeğer bir arıtmaya tabi tutulması esastır. Arıtma tesisleri; 1) Arıtılacak atıksuyun özelliklerine ve alıcı ortama deşarj kriterlerine göre tasarlanır ya da yeniden düzenlenir. 2) EK IV’de yer alan Tablo 1’deki alıcı ortama deşarj kriterlerini sağlayacak şekilde tasarlanır. 3) Ötrofikasyona maruz hassas alanlara yapılan boşaltımlarda, ilave olarak EK IV’de yer alan Tablo 2’de gösterilen şartlara da tabi olarak yapılır. 4) Alıcı ortamın kullanım planlarına göre bu ve diğer ilgili yönetmeliklerin hükümleri ile uyumlu olabilmesi için Bakanlıkça gerekli görülen yerler Tablo 1 ve/veya Tablo 2’de gösterilenlerden daha kısıtlayıcı olan şartlara tabi tutulabilir." düzenlemesine yer verilmiş, Yönetmeliğin EK-IV kısmında yer alan "Tablo 1"de kentsel atıksu arıtım tesislerinden ikincil arıtıma ilişkin deşarj limitlerine yönelik, "Tablo 2"de ise kentsel atıksu arıtım tesislerinden ileri arıtıma ilişkin deşarj limitlerine ilişkin parametreler, uygulanacak yöntemler ve referans ölçüm metotları düzenlenmiştir. Her iki tablonun altında da dava konusu olan deşarj limitlerinin belirlenmesine ilişkin parametrelerin, birbirinden farklı yöntemler olan konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri yöntemleriyle belirleneceği açıklamasına yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, konsantrasyon değerleri yönteminde, sadece atıksu arıtma tesisinin deşarj noktasından numune alınarak kirliliğin olup olmadığının tespit edildiği, arıtma verimi yönteminde ise, arıtma tesisine giriş yapan atıksudan ve tesiste arıtıldıktan sonra uygun ortama deşarja hazır hale gelen atık sudan iki ayrı numune alınarak atık sudaki kirlilik yükünün yüzde olarak ne kadar arıtıldığının tespitinin yapıldığı ve bu nedenle Yönetmelikte öngörülen, limit değerlerin aşılıp aşılmadığının belirlenmesine yönelik konsantrasyon değerleri ve arıtma verimleri yöntemlerinin aynı sonuçları vermediği, yöntemlerin biri sonucunda yukarıda belirtilen Çevre Kanunu uyarınca cezai yaptırım uygulanması söz konusu iken diğerinde limit değerler aşılmadığından cezai yaptırım sonucunun doğmayacağı anlaşılmaktadır.
Konsantrasyon değerleri ve arıtma verimleri yöntemleri Kentsel Atıksu Arıtması Hakkında Direktife uygun olmakla birlikte bu yöntemlerin aynı sonucu vermediği ve sonuca göre idari para cezası yaptırımının da doğabileceği dikkate alındığında, hukuk güvenliğinin sağlanabilmesi için uygulanacak yönteme ilişkin, açık, ilgilileri tarafından önceden bilinen kurallar getirilmelidir.
Öte yandan, arıtma tesisine gelen atık suyun kirlilik oranına göre ne ölçüde temizlenebileceğinin bilimsel olarak değerlendirilerek uygulanabilir yöntemin tespit edilmesi gerektiği açıktır.
Bu durumda uyuşmazlığa konu Yönetmelikte, konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri yöntemlerinden hangisinin uygulanacağı hususunun, arıtma tesislerinin niteliğine ve şartlara göre açık ve anlaşılabilir olarak düzenlenmesi gerekirken hukuki güvenlik ilkesine aykırı olarak bu konuda idareye takdir yetkisi verilmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu Yönetmelik düzenlemesinin iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 01/03/2023 tarihinde, davacı Tekirdağ Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü vekili Av. …'ın ve davalı idare Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı vekili Av. …'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Davacı Tekirdağ Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından işletilen atıksu arıtma tesislerinden biri olan Şalgamlı Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi, Tekirdağ Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından 12/06/2021 tarihinde denetlenmiş, arıtma tesisinin çıkışından alınan numune üzerinden konsantrasyon değerleri usulüne göre değerleme yapılarak BOİ ve KOİ parametrelerinin Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği Tablo 1'de belirtilen referans değerden fazla çıktığı, deşarj limitlerinin sağlanmadığı gerekçesi ile 2872 sayılı Çevre Kanununun 20. maddesinin (ı) bendinin 6. paragrafı uyarınca … tarih ve … sayılı idari para cezası tesis edilmiş, karar davacıya 27/08/2021 tarihinde tebliğ edilmiştir.
12/06/2021 tarihinde yapılan denetim neticesinde tesis edilen … tarih ve … sayılı idari yaptırım kararının, Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği EK-IV Tablo 1'de yer alan “Kortsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır” düzenlemesindeki konsantrasyon değeri baz alınarak denetime konu edildiği gerekçesiyle bahse konu Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği Tablo 1'de yer alan hükmün iptali istemiyle dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun "Kirletme Yasağı" başlıklı 8. maddesinde; "Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.
Kirlenme ihtimalinin bulunduğu durumlarda ilgililer kirlenmeyi önlemekle; kirlenmenin meydana geldiği hallerde kirleten, kirlenmeyi durdurmak, kirlenmenin etkilerini gidermek veya azaltmak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler." hükmüne; "İzin alma, arıtma ve bertaraf etme yükümlülüğü" başlıklı 11. maddesinin 1. Fıkrasında "Üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıklarını alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmeler ile yerleşim birimleri atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle izinleri almakla yükümlüdürler.
" hükmüne, "İdari nitelikteki cezalar" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinin altıncı paragrafında "Bu bendin birinci paragrafı dışında, bu Kanun ve bu Kanun uyarınca çıkarılan yönetmeliklere aykırı olarak ülkenin egemenlik alanındaki denizlere ve yargılama yetkisine tâbi olan deniz yetki alanlarına, içme ve kullanma suyu sağlama amacına yönelik olmayan sulara atık boşaltanlara, su kirliliği nedeni ile kurulması veya işletilmesi yönetmelikle izne tâbi tutulan tesisleri, yetkili makamlardan izin almadan kuran, işleten veya izni iptal edilmesine rağmen kurmaya veya işletmeye devam eden veya bu tesislerde izin almaksızın sonradan değişiklik yapan veya yetkili makamların gerekli gördükleri değişiklikleri tanınan sürede yapmayanlara ... TL idarî para cezası verilir." hükmüne yer verilmiştir.
Avrupa Birliği Konseyince yayımlanan … tarihli, … sayılı Kentsel Atıksu Arıtması Hakkında Direktifi çerçevesinde, kentsel atıksuların toplanması, arıtılması ve deşarjı ile belirli endüstriyel sektörlerden kaynaklanan atıksu deşarjının olumsuz etkilerine karşı çevreyi korumak amacıyla Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği 08/01/2006 tarihli, 26047 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş, bahse konu Yönetmelikle kanalizasyon sitemlerine boşaltılan kentsel ve belirli endüstriyel atıksuların toplanması, arıtılması ve deşarjı, bu faaliyetlerin izlenmesi, raporlanması ve denetlenmesine ilişkin esaslar düzenlenmiştir.
Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde;
Birincil arıtma: Arıtma tesisine giren atıksuyun BOİ5’inin en az %20 ve askıda katı maddelerin en az %50 oranında gideriminin sağlandığı fiziksel/mekanik ve/veya kimyasal işlem/işlemler ya da diğer işlemlerle arıtılması,
Evsel atıksu: Yaygın olarak yerleşim bölgelerinden ve çoğunlukla evsel faaliyetler ile insanların günlük yaşam faaliyetlerinin yer aldığı okul, hastane, otel gibi hizmet sektörlerinden kaynaklanan atıksular,
Endüstriyel atıksu: Herhangi bir ticari ya da endüstriyel faaliyetin yürütüldüğü alanlardan, evsel atıksu ve yağmur suyu dışında deşarj edilen atıksular,
İkincil arıtma: Kentsel atıksuların genellikle Tablo 1’deki şartlara uygun olacak şekilde ön çökeltim havuzu da olabilen biyolojik arıtma veya diğer proseslerle arıtılması,
Kentsel atıksu: Evsel atıksu ya da evsel atıksuyun endüstriyel atıksu ve/veya yağmur suyu ile karışımı,
Uygun arıtma: Kentsel atıksuyun bu Yönetmeliğin ve diğer ilgili yönetmeliklerin ilgili hükümleri ile kalite amaçlarını karşılayacak şekilde alıcı ortama deşarjını sağlayacak herhangi bir proses ve/veya bertaraf sistemiyle arıtılması, olarak tanımlanmış; "Esaslar" başlıklı 5. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin uygulanması için öngörülen esaslar aşağıda belirtilmiştir.
a) Mevcut arıtma derecesinin yetersiz kalması durumunda çevrenin olumsuz yönde etkilenmesinin önlenmesi için, bu Yönetmelik hükümleri gereğince uygun görülen yerlerde kentsel atıksuyun ikincil arıtmasının yapılması esastır.
b) Az hassas su alanlarında çevrenin olumsuz yönde etkilenmemesi durumunda birincil arıtma, hassas su alanlarında ise ileri arıtma yönteminin kullanılması esastır...
h) Çevrenin atıksu deşarjlarından kaynaklanan olumsuz etkilerinden korunmasını sağlamak için arıtma tesislerinin, atıksuların ve alıcı ortamın izlenmesi gereklidir..." düzenlemesine; "Kentsel atıksular için arıtma gereksinimleri" başlıklı 8. maddesinde; "Kentsel atıksular için arıtma gereksinimleri aşağıda belirtilmiştir.
a) Kanalizasyon sistemine bağlanan kentsel atıksuyun; genel hükümlerde yer alan nüfus ve alıcı ortam sınıflamaları dikkate alınarak, hassas ve az hassas su alanları dışındaki alanlar için ikincil arıtma veya eşdeğer bir arıtmaya tabi tutulması esastır. Arıtma tesisleri;
1) Arıtılacak atıksuyun özelliklerine ve alıcı ortama deşarj kriterlerine göre tasarlanır ya da yeniden düzenlenir.
2) EK IV’de yer alan Tablo 1’deki alıcı ortama deşarj kriterlerini sağlayacak şekilde tasarlanır.
3) Ötrofikasyona maruz hassas alanlara yapılan boşaltımlarda, ilave olarak EK IV’de yer alan Tablo 2’de gösterilen şartlara da tabi olarak yapılır.
4) Alıcı ortamın kullanım planlarına göre bu ve diğer ilgili yönetmeliklerin hükümleri ile uyumlu olabilmesi için Bakanlıkça gerekli görülen yerler Tablo 1 ve/veya Tablo 2’de gösterilenlerden daha kısıtlayıcı olan şartlara tabi tutulabilir." düzenlemesine yer verilmiş, Yönetmeliğin EK-IV kısmında yer alan Tablo 1'de, "Kentsel atıksu arıtım tesislerinden ikincil arıtıma ilişkin deşarj limitleri"ne, Tablo 2'de ise "Kentsel atıksu arıtım tesislerinden ileri arıtıma ilişkin deşarj limitleri" gösterilmiştir.
Yönetmeliğin EK-IV kısmında yer alan ve dava konusu olan her iki tablonun da altında, deşarj limitlerinin belirlenmesine ilişkin parametrelerin, birbirinden farklı yöntemler olan konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri yöntemleriyle belirleneceğine yönelik açıklamalara yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasanın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin unsurları arasında; hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik ilkeleri yer almakta olup; hukuki güvenlik ilkesiyle hukuk normlarının öngörülebilir olması, kişilerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesi, devletin yasal düzenlemelerde ve uygulamasında bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınması ifade edilmekte; hukuki belirlilik ilkesi ile de bireylerin hukuk kurallarını önceden bilmeleri, davranış ve tutumlarını bu kurallara göre güvenle düzenleyebilmeleri, hukuk kurallarının belirliliğinin sağlanması amacıyla kanunla düzenleme yapılması ve daha geniş anlamıyla yürütmenin düzenleyici işlemlerinin, yasal dayanağının bulunması, bilinebilir ve öngörülebilir olması, yasal düzenlemenin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması ifade edilmekte, bu şekilde; kuralların, idari ve yargısal uygulamalarının ne tür sonuçlar doğurabileceğini öngörerek iş ve işlemlerin yürütülmesi sağlanabilmektedir.
Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliğinin EK-IV kısmında, dava konusu olan her iki tablonun altında yer alan, deşarj limitlerinin belirlenmesine ilişkin parametrelerin, birbirinden farklı yöntemler olan konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri yöntemleriyle belirleneceğine yönelik açıklamalara yer verilerek, parametrelerin belirlenmesine yönelik olarak uygulanacağı belirtilen bu yöntemler tanımlanmamış olmakla birlikte; davacının iddiaları ve davalı idarenin savunmasının incelenip değerlendirilmesinden; konsantrasyon değerleri yönteminde, atıksu arıtma tesisinin deşarj noktasından alınan numuneye ait laboratuvar sonuçlarının, tablolarda belirlenen limit değerleri aşıp aşmadığının tespitinin yapıldığı; arıtma verimi yönteminde ise, arıtma tesisine giriş yapan atıksudan ve tesiste arıtıldıktan sonra tesis dışına çıkarılarak uygun ortama deşarja hazır hale gelen atıksudan olmak üzere iki ayrı numune alınarak, atıksudaki kirlilik yükünün yüzde olarak ne kadarının arıtıldığının tespitinin yapıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen Çevre Kanunu hükümleri uyarınca, yapılan analiz çalışmaları neticesinde, Yönetmeliğin EK-IV kısmında yer alan limit değerlerin aşıldığının saptanması halinde, idari para cezası yaptırımının uygulanması söz konusu olduğundan, dava konusu Yönetmelik ile hangi atıksu arıtma tesisinde, hangi yöntemin uygulanacağı konusunda idareye tanınan takdir yetkisinin hukuki güvenlik ilkesi çerçevesinde ele alınması gerekmektedir.
Bu durumda; kirliliği en aza indirecek düzeyde, davalı idare tarafından, hangi tür atıksu arıtma tesisinde, hangi şartlarda, hangi denetim yöntem ya da yöntemlerinin uygulanacağının açık ve net bir şekilde düzenlenmesi gerekmekte olup idari yaptırım uygulanması sonucunu doğurabilecek bir denetim karşısında, deşarj limitlerinin belirlenmesine ilişkin parametrelerin, birbirinden farklı yöntemler olan ve aynı sonuçları ortaya koyması teknik olarak mümkün olmayan, konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri yöntemleriyle yapılacak tespitin, hangi atıksu arıtma tesisinde, hangi yöntemle uygulanacağı konusunda idareye tanıdığı takdir hakkının hukuki belirlilik ve hukuki güvenlik ilkesine aykırı olduğu sonucuna varılmaktadır.
Her ne kadar; idare tarafından, dava konusu tablolarda düzenlenen hususların, Avrupa Birliğinin Kentel Atıksu Arıtması Hakkında … tarih ve … sayılı Konsey Direktifinde yer alan tablolarda yer alan hususların bire bir mevzuata alınması suretiyle düzenleyici işlemin oluşturulduğu belirtilse de Direktif kapsamında öngörülenin aslında, Üye Devletlerin uygun arıtım konusundaki ödevlerinin gereğini yerine getirip getirmediğinin Konsey tarafından denetiminde esas alınacak yöntemlerin belirlenmesine ilişkin olduğu, üye devletlerin, iç hukuklarında, hangi tesislerde hangi yöntemlerin uygulanacağı konusunda, açık, ilgilileri tarafından önceden bilinen düzenlemeler yapılmasına engel bir düzenleme içermediği görülmektedir.
Bu durumda uyuşmazlığa konu Yönetmelikte, konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri yöntemlerinden hangisinin uygulanacağı hususunun, arıtma tesislerinin niteliğine ve şartlara göre açık ve anlaşılabilir olarak düzenlenmesi gerekirken hukuki güvenlik ilkesine aykırı olarak bu konuda idareye takdir yetkisi verilmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1- Dava konusu Yönetmelikte EK-IV Tablo 1 çizelgenin altına yer alan "Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır" ibaresi ile EK-IV Tablo 2 altında yer alan "Yerel şartlara bağlı olarak parametrelerin biri veya ikisi birden uygulanabilir. Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır" ibarelerinin İPTALİNE,
2- Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4- Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca, duruşmalı işler için belirlenen …- TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5- Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6- Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 02/03/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY (X):
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "İdari davaların açılması" başlıklı 3. maddesinde, "1. İdari davalar, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılır. 2. Dilekçelerde; a) Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri ile gerçek kişilere ait Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, b) Davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller, c) Davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihi, d) Vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarına ilişkin davalarla tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktar, e) Vergi davalarında davanın ilgili bulunduğu verginin veya vergi cezasının nevi ve yılı, tebliğ edilen ihbarnamenin tarihi ve numarası ve varsa mükellef hesap numarası, gösterilir. 3. Dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dava dilekçesine eklenir. Dilekçeler ile bunlara ekli evrakın örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla olur. " hükmü; aynı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasında, dilekçelerin sırayla a) görev ve yetki, b) idari merci tecavüzü, c) ehliyet, d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, e) süre aşımı, f) husumet, g) 3 ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden inceleneceği belirtilmiş; 15. maddenin 1. fıkrasının (d) bendinde, dilekçelerde 14. maddenin 3/g bendine aykırılık görülmesi halinde otuz gün içinde 3 ve 5. maddelere uygun şekilde düzenlemek veya noksanları tamamlamak üzere dilekçenin reddine karar verileceği; 5. fıkrasında, 1. fıkrasının (d) bendine göre dilekçenin reddedilmesi üzerine yeniden verilen dilekçelerde aynı yanlışlıklar yapıldığı takdirde davanın reddedileceği, hükmüne yer verilmiştir.
Yargılama hukukunun temel ilkelerinden biri taleple bağlılıktır. Bu ilke uyarınca mahkemeler hukuka uygunluk denetimini taleple bağlı olarak yaptığından; öncelikle talebin incelemeye konu olabilecek nitelikte belirli ve somut olması, dava dilekçelerinde davanın konusu ile talep sonucunun hiç bir tereddüde mahal bırakmayacak şekilde açık ve net olarak ortaya konulması, dava dilekçelerinin "konu" ve "netice" kısımları ile dava sebeplerinin açıklandığı kısımların birbiriyle uyumlu olması gerektiği kuşkusuzdur.
Öte yandan, düzenleyici işleme karşı açılan iptal davasında, işlemin tamamının iptali istenebileceği gibi belirli maddelerinin/ibarelerinin iptalinin istenilmesi de mümkündür. Ancak her durumda düzenleyici işlemin iptali istenilen maddelerinin/ibarelerinin açıkça belirtilmesi ve bu kısımların hangi yönlerden hukuka aykırı olduğunun, davacının menfaatini nasıl etkilediğinin ayrı ayrı ve somut şekilde ortaya konulması gerekmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği EK-IV Tablo 1 çizelgenin altında yer alan "Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır" ibaresi ile EK-IV Tablo 2 altında yer alan "Yerel şartlara bağlı olarak parametrelerin biri veya ikisi birden uygulanabilir. Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır" ibaresindeki "Konsantrasyon değerleri veya arıtma verimleri uygulanacaktır" kısmının, bu talebin kabul edilmemesi halinde ise sadece "Konsantrasyon değerleri veya" kısmının iptali istemiyle açılmış olup, düzenleyici işlemin dava konusu edilen kısmının iptaline yönelik hukuka aykırılık iddiasının yeterli kesinlikte ve açıklıkta belirtilmediği ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununda terditli dava açılmasına imkan veren bir hüküm bulunmadığından, dava dilekçesi, bu haliyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 3. maddesine uygun bulunmamaktadır.
Bu itibarla, Yönetmeliğin iptalinin istenilen kısmının açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde belirtilmesi, bu kısımların hangi yönlerden hukuka aykırı olduğunun ve davacının menfaatini ne şekilde ihlal ettiğinin açıklanması suretiyle dava dilekçesinin yeniden düzenlenmesi gerektiği düşünüldüğünden, dava dilekçesinin reddine karar verilmesi gerekirken, davanın esası hakkında karar verilmesine ilişkin Dairemiz kararına katılmıyorum.