Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2022/1008 E. , 2024/3061 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/1008
Karar No : 2024/3061
DAVACI : ... Federasyonu
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2-... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri Av. ...
3- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
DAVANIN KONUSU : 07.01.2022 tarihli 31712 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolu Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. ve 2. maddelerinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu düzenlemelerin dayanak 2918 sayılı Kanun’un 131. maddesine ve idari işlemlerin geriye yürümezliği ilkesine aykırı olduğu, net gelirin belirlenmesi aşamasında maliyet kalemlerinin düşülmesi gerektiği, Yönetmeliğin ilk “net gelir” tanımına karşı açılan iptal davasında Danıştay Onbeşinci Dairesi’nin 01.11.2017 gün ve E:2015/3947, K:2017/6225 sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği ve bu şekilde maliyetler düşülerek yapılan net gelir hesaplamasının hukuka uygun bulunduğu, dava konusu Yönetmeliğe göre net gelir hesabı yapılması halinde 2021 yılı gelirleri yönünden Federasyona kalan tutarın %40’tan %11,56’ya düşeceği ileri sürülmektedir.
DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI :
Sayıştay Başkanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yapılan denetimlerde önceki yıllarda Federasyon tarafından Emniyet Genel Müdürlüğü Merkez Saymanlığına yatırılması gereken Federasyonca elde edilen net gelirin %60’lık kısmının yanlış hesaplandığı, yanlış hesaplama yapılmasının Kanunda geçen “net gelir” ifadesinin yorumlanmasından kaynaklandığı, anılan Kurumlarca söz konusu sorunun ilgili mevzuat maddesinde yapılan “net gelir” tanımı yerine, fiyat tespiti yapılmasının ardından her bir plaka ve basılı kağıt için devlete belirli bir oran veya maktu rakamın ödenmesi konusunda bir düzenleme yapılmasıyla çözülebileceğinin belirtildiği, belirtilen görüşler dikkate alınarak net gelirin tanımının yeniden belirlendiği ve hazırlanan Yönetmelik değişikliği taslağı ile de (Sayıştay Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı dahil) yazılı görüşlerin alındığı, maliyetler göz önüne alınarak plaka ve basılı kağıtların son kullanıcıya satış fiyatı İçişleri Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Federasyon tarafından birlikte tespit edildiğinden, davacının maliyetler indirilmeden net gelire ulaşıldığı iddiasının yerinde olmadığı savunulmaktadır.
DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI :
Usul yönünden, hasım konumundan çıkarılmaları gerektiği; esas yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI :
Üst hukuk normlarının tanıdığı yetki çerçevesinde tesis edilen dava konusu düzenlemelerde hizmet gerekleri ve kamu yararı bakımından hukuka ve mevzuata aykırı bir yön bulunmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenleyici işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, 07.01.2022 tarihli 31712 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğin 3. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (23) numaralı alt bendi; "23) Net gelir: Basılı kağıtlar ve plakaların net satış adedi ile Karayolları Trafik Kanununun 131 inci maddesi kapsamında oluşturulan komisyonca belirlenen, son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunacak hasılat tutarının %30’udur.'' şeklindeki değişikliğin ve dava konusu 2. madde ile de bu Yönetmeliğin 1/1/2021 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği yönündeki düzenlemelerin iptali istemiyle açılmıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Kağıtların ve plakaların basım ve dağıtımı ile ilgili gelirden pay ayrılması" başlıklı 131. maddesinde; "Trafik şube veya bürolarında ve Milli Eğitim Bakanlığınca açılma izni verilmiş motorlu taşıt sürücüleri kurslarında iş sahipleri ve kursiyerlerce verilmesi ve kullanılması lüzumlu basılı kağıtlarla plakaların cins ve nevileri İçişleri Bakanlığı ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca tespit edilir.
Basılı kağıtlar ile plakalar Türkiye Şöförler ve Otomobilciler Federasyonunca bastırılır ve maliyetleri nazari itibara alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığı ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ve Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunca birlikte tespit edilecek bedel mukabilinde il merkezlerinde veya kuruluşu bulunan ilçelerde,adı geçen Federasyonca İçişleri Bakanlığının tespit edeceği esaslara göre verilir.
(Değişik: 21/2/2001 – 4629/6 md.) Basılı kağıtlar ve plakaların tespit edilen bedel üzerinden satışının federasyona sağladığı net gelirin %60’ı, her yıl Şubat ayı sonuna kadar İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesabına yatırılır. Yatırılan bu miktarlar, Emniyet Genel Müdürlüğü hizmetlerinde kullanılmak üzere, Maliye Bakanlığınca bir yandan bütçeye özel gelir, diğer yandan Emniyet Genel Müdürlüğü bütçesinde mevcut tertiplere ödenek ya da açılacak özel tertiplere özel ödenek kaydedilir. Gelirin kalanı Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonuna aittir. Özel ödenek kaydedilen tutarlardan harcanmayan miktarlar ertesi yıl bütçesine devren gelir ve ödenek kaydedilir. Ad ve/veya soyad veya tescil edilmiş ticari unvan ihtiva eden plaka satışlarından elde edilen gelirler ile emniyet hizmetleri karşılığında tahsil edilmeleri Maliye Bakanlığınca uygun görülen diğer hizmet gelirleri hakkında da bu fıkra hükümleri uygulanır.
Basılı kağıtlardan, 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu kapsamına giren sürücü belgeleri Maliye ve Gümrük Bakanlığının görüşü alınarak Emniyet Genel Müdürlüğünce bastırılır. Sürücü belgelerinin değerli kağıt bedeli Emniyet Genel Müdürlüğünce Maliye ve Gümrük Bakanlığına ödenir.
Sürücü belgelerinin bedeli dışında kalan hizmet ve malzemenin karşılığı olan ücretler İçişleri Bakanlığı ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ve Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunca birlikte tespit edilir. Sürücü belgelerinin verilmesi ve yenilenmesi hizmetlerinden elde edilen gelirin tamamı Türk Polis Teşkilatı Güçlendirme Vakfına aittir. Buna dair usul ve esas ile diğer hususlar İçişleri Bakanlığınca belirlenir.
(Ek fıkra: 3/10/2016-KHK-676/21 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/19 md.) Basılı kâğıtlar ve tescil plakalarının yetkilendirilenler dışında basımını veya dağıtımını yapanlara 10.000 Türk Lirası idari para cezası verilir. Ayrıca bu kişiler Türk Ceza Kanununun 204 üncü maddesi hükmüne göre cezalandırılır." hükümleri yer almaktadır.
18.07.1997 tarih ve 23053 sayılı (Mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüpe giren Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "Net gelir: Basılı kağıtlar ve plakaların net satış adedi ile Karayolları Trafik Kanununun 131 inci maddesi kapsamında oluşturulan komisyonca belirlenen, son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunacak hasılat tutarının %30’udur." hükmüne, "Basılı Kağıt ve Tescil Plakalarının Basım ve Dağıtımı" başlıklı 176. maddesinde; "Karayolları Trafik Kanununun 131 inci maddesi hükmü uyarınca; a) Trafik şube veya bürolarında ve Milli Eğitim Bakanlığınca açılma izni verilmiş motorlu taşıt sürücüleri kurslarında iş sahipleri ve kursiyerler tarafından verilmesi ve kullanılması gereken basılı kağıt ve tescil plakalarının; 1) Cins ve çeşitleri; İçişleri, Milli Eğitim, Bayındırlık ve İskan Bakanlıklarınca, 2) Satış bedelleri; İçişleri, Bayındırlık ve İskan Bakanlıklarıyla Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunca belirlenir. b) Bunların cins, çeşit ve satış bedellerinin tespitinde, basım ve dağıtımında aşağıdaki esas ve usuller uygulanır. 1) Cins ve çeşitleri; bu Yönetmelikte ve diğer yönetmeliklerde gösterilenlerden gerekli görülerek seçilen yazışma, form, çizelge, cetvel ve benzeri kağıtlardan oluşur. 2) Satış bedelleri; maliyetleri ve dağıtım masrafları dikkate alınarak her biri için satış fiyatı belirlenir ve kağıtlar üzerinde gösterilir. 3) Basılı kağıtların ve tescil plakalarının basımı ve dağıtımı Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu tarafından yapılır. c) Bunların belirlenen esaslara uygun şekilde bastırılmasından her an hizmete hazır şekilde bulundurularak dağıtımından Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu sorumludur. d) Basılı kağıt ve tescil plakalarının basım ve dağıtımında uygulanacak diğer esas ve usuller ile ayrıntılar Emniyet Genel Müdürlüğü ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunca bir protokolle düzenlenir. e) Bunlardan kıymetli kağıt durumunda olan tescil belgesi, trafik belgesi ile sürücü çalışma belgesi, Maliye Bakanlığınca bastırılarak iş sahiplerine verilmek üzere dağıtımı sağlanır. Sürücü belgeleri ise Emniyet Genel Müdürlüğünce bastırılarak dağıtılır. (Ek:RG-17/4/2015-29329) 2918 sayılı Kanunun 131 inci maddesi kapsamında Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu tarafından satışı yapılan basılı kağıt ve plakalardan elde edilen net gelirin %60’ı Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu tarafından her yıl Şubat ayı sonuna kadar Emniyet Genel Müdürlüğü hizmetlerinde kullanılmak üzere İçişleri Bakanlığı Muhasebe Birimi hesabına yatırılır. Kalan gelir Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonuna aittir." hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; trafik şube veya bürolarında ve Milli Eğitim Bakanlığınca açılma izni verilmiş motorlu taşıt sürücüleri kurslarında iş sahipleri ve kursiyerlerce verilmesi ve kullanılması lüzumlu basılı kağıtlarla plakaların satış bedellerinin İçişleri Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile davacı Federasyon tarafından belirleneceği, bu belirleme sırasında basılı kağıt ve plakaların maliyetlerinin göz önüne alınacağı, tespit edilen bedel üzerinden yapılan satıştan Federasyona sağlanan net gelirin %60'ının, her yıl Şubat ayı sonuna kadar İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesabına yatırılacağının düzenleme altına alındığı, Kanunda ifadesini bulan "net gelir" tanımının ise 17.04.2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğe eklenerek "net gelir"in nasıl belirlenmesi gerektiği konusunun açıklığa kavuşturulduğu anlaşılmaktadır.
Dava konusu Yönetmelik değişikliğinden önce "net gelir", "Basılı kağıt ve plakaların, Karayolları Trafik Kanununun 131 inci maddesi kapsamında oluşturulan komisyonca tespit edilen satış fiyatı üzerinden Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun elde ettiği brüt gelirden, basılı kağıtlar için malzeme ve basım giderleri, bir çift plaka için malzeme (alüminyum levha, boya, reflektif malzeme, şablon ve atölye giderleri), işçilik, taşıma giderleri ile %18 oranında hesaplanan KDV tutarı düşüldükten sonra kalan tutarı ifade eder." olarak tanımlanmış iken, dava konusu düzenleme sonrası "net gelir" tanımı, "Basılı kağıtlar ve plakaların net satış adedi ile Karayolları Trafik Kanununun 131 inci maddesi kapsamında oluşturulan komisyonca belirlenen, son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunacak hasılat tutarının %30’udur." olarak değiştirilmiştir.
17.04.2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile asıl Yönetmeliğe eklenen "net gelir" tanımının iptali istemiyle yine davacı Federasyon tarafından açılan davada, Danıştay Onbeşinci Dairesi'nin 01.11.2017 gün ve E:2015/3947, K:2017/6225 sayılı kararıyla, 2918 sayılı Kanunda işaret edilen ancak tanımlanmayan dava konusu net gelirin, bilimsel veriler, denetim raporları ve muhasebe ilkeleri gözetilerek tanımlandığı, bu nedenle dava konusu Yönetmeliğe eklenen 'net gelir' tanımında üst hukuk normlarına aykırılık bulunmadığı, ayrıca net gelir tanımının mevzuatta yer alması sayesinde yatırılan payın hesaplanma yöntemi açık olacağından doğabilecek ihtilafların da engelleneceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bununla birlikte, davacı Federasyon tarafından Yönetmelikte öngörülen tanım dikkate alınarak yapılan hesaplama ile bulunan net gelirin %60'ının İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesabına yatırılması sonrasında Sayıştay ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yapılan denetimlerde hesaplamaların yanlış yapıldığı ve bunun eksik ödemeye yol açtığı, bu soruna mahal verilmemesi için ya Kanunda yer alan "net gelir" kavramının değiştirilmesinin (basılı kağıtlar ve plakaların satış fiyatı üzerinden belirlenecek belli bir yüzdenin pay olarak ayrılması gibi) ya da Yönetmelikte yer alan "net gelir" tanımının değiştirilerek devlete belli bir oran veya maktu rakamın ödenmesi hususunda düzenleme yapılmasının önerildiği, bu öneriler üzerine hazırlanan Yönetmelik taslağı hakkında Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın da görüşü alındıktan sonra "net gelir" tanımında yer alan çeşitli maliyet kalemlerinin düşülmesine ilişkin ifadeler çıkarılarak, bunun yerine, basılı kağıtlar ve plakaların net satış adedi ile komisyonca belirlenen, son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunacak hasılat tutarının %30’unun net gelir olacağı düzenlenmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 131. maddesi ile çeşitli basılı kağıtlar ile plakaların Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu tarafından basılacağı, basılı kağıt ve plaka satışından Federasyonca sağlanan net gelirin %60'ı İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesaplarına yatırılırken gelirin kalan %40'lık kısmının ise Federasyona ait olacağı hüküm altına alınarak, kağıt ve plaka basarak belli bir maliyet üstlenen ve belirlenen kriterlere uygun kağıt ve plakaları üretip satışa sunan Federasyonun yapılan bu satıştan belli bir pay alması öngörülmüş olup, bu payın "net gelir" kıstası üzerinden hesaplanacağı belirlenmiştir.
17.04.2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğe eklenen "net gelir" tanımında da satış sonucu elde edilen brüt gelirden düşülebilecek giderler belirtilmiş, o yıla ilişkin giderlerin genel muhasebe ilkeleri doğrultusunda gelirden düşülerek net gelirin hesaplanacağı öngörülmüştür. Dava konusu Yönetmelik değişikliği ise, bu hesaplama yöntemini terk ederek, elde edilip edilmediğine bakılmaksızın, basılı kağıtlar ve plakaların net satış adedi ile Komisyonca belirlenen, son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunacak hasılat tutarının %30’unun net gelir olduğunu hüküm altına almaktadır. Davacı Federasyon tarafından dava dilekçesinde sunulan hesap tablolarında da görüldüğü üzere Yönetmelik değişikliği sonrası yeni "net gelir" tanımına göre davacı yaptığı giderleri brüt gelirden düşemediği, her halükarda net satış adedi ile son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunan hasılat tutarının %30'unu elde ettiği varsayımıyla buna göre net gelir hesabı yapıldığı için, bu durum net gelirin %40'ının Federasyona ait olacağı yönündeki Kanun hükmüne de aykırı sonuçlar doğuracağından dava konusu Yönetmeliğin 1. maddesinde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmamaktadr.
Öte yandan, dava konusu 1. maddenin geçerli olacağı tarihe ilişkin düzenleme içeren dava konusu 2. maddenin de bu sebeple iptali gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu düzenleyici işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 22.05.2024 tarihinde, davacı vekili Av. ...'ın, davalı İçişleri Bakanlığı vekili Av. ...'nun, davalı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı vekili Av. ...'in, davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı vekili Av. ...'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ :
07.01.2022 tarihli 31712 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğin 3. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (23) numaralı alt bendi; "23) Net gelir: Basılı kağıtlar ve plakaların net satış adedi ile Karayolları Trafik Kanununun 131 inci maddesi kapsamında oluşturulan komisyonca belirlenen, son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunacak hasılat tutarının %30’udur." olacak şekilde değiştirilmiş ve dava konusu 2. madde ile de bu Yönetmeliğin 1/1/2021 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği kural altına alınmış olup, anılan maddelerin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından ileri sürülen usul itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Kağıtların ve plakaların basım ve dağıtımı ile ilgili gelirden pay ayrılması" başlıklı 131. maddesinde; "Trafik şube veya bürolarında ve Milli Eğitim Bakanlığınca açılma izni verilmiş motorlu taşıt sürücüleri kurslarında iş sahipleri ve kursiyerlerce verilmesi ve kullanılması lüzumlu basılı kağıtlarla plakaların cins ve nevileri İçişleri Bakanlığı ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca tespit edilir.
Basılı kağıtlar ile plakalar Türkiye Şöförler ve Otomobilciler Federasyonunca bastırılır ve maliyetleri nazari itibara alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığı ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ve Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunca birlikte tespit edilecek bedel mukabilinde il merkezlerinde veya kuruluşu bulunan ilçelerde, adı geçen Federasyonca İçişleri Bakanlığının tespit edeceği esaslara göre verilir.
(Değişik: 21/2/2001 – 4629/6 md.) Basılı kağıtlar ve plakaların tespit edilen bedel üzerinden satışının federasyona sağladığı net gelirin %60’ı, her yıl Şubat ayı sonuna kadar İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesabına yatırılır. Yatırılan bu miktarlar, Emniyet Genel Müdürlüğü hizmetlerinde kullanılmak üzere, Maliye Bakanlığınca bir yandan bütçeye özel gelir, diğer yandan Emniyet Genel Müdürlüğü bütçesinde mevcut tertiplere ödenek ya da açılacak özel tertiplere özel ödenek kaydedilir. Gelirin kalanı Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonuna aittir. Özel ödenek kaydedilen tutarlardan harcanmayan miktarlar ertesi yıl bütçesine devren gelir ve ödenek kaydedilir. Ad ve/veya soyad veya tescil edilmiş ticari unvan ihtiva eden plaka satışlarından elde edilen gelirler ile emniyet hizmetleri karşılığında tahsil edilmeleri Maliye Bakanlığınca uygun görülen diğer hizmet gelirleri hakkında da bu fıkra hükümleri uygulanır.
Basılı kağıtlardan, 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu kapsamına giren sürücü belgeleri Maliye ve Gümrük Bakanlığının görüşü alınarak Emniyet Genel Müdürlüğünce bastırılır. Sürücü belgelerinin değerli kağıt bedeli Emniyet Genel Müdürlüğünce Maliye ve Gümrük Bakanlığına ödenir.
Sürücü belgelerinin bedeli dışında kalan hizmet ve malzemenin karşılığı olan ücretler İçişleri Bakanlığı ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ve Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunca birlikte tespit edilir. Sürücü belgelerinin verilmesi ve yenilenmesi hizmetlerinden elde edilen gelirin tamamı Türk Polis Teşkilatı Güçlendirme Vakfına aittir. Buna dair usul ve esas ile diğer hususlar İçişleri Bakanlığınca belirlenir.
(Ek fıkra: 3/10/2016-KHK-676/21 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/19 md.) Basılı kâğıtlar ve tescil plakalarının yetkilendirilenler dışında basımını veya dağıtımını yapanlara 10.000 Türk Lirası idari para cezası verilir. Ayrıca bu kişiler Türk Ceza Kanununun 204 üncü maddesi hükmüne göre cezalandırılır." hükümleri yer almaktadır.
18.07.1997 tarih ve 23053 sayılı (Mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; "Net gelir: Basılı kağıtlar ve plakaların net satış adedi ile Karayolları Trafik Kanununun 131 inci maddesi kapsamında oluşturulan komisyonca belirlenen, son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunacak hasılat tutarının %30’udur." hükmüne, "Basılı Kağıt ve Tescil Plakalarının Basım ve Dağıtımı" başlıklı 176. maddesinde; "Karayolları Trafik Kanununun 131 inci maddesi hükmü uyarınca; a) Trafik şube veya bürolarında ve Milli Eğitim Bakanlığınca açılma izni verilmiş motorlu taşıt sürücüleri kurslarında iş sahipleri ve kursiyerler tarafından verilmesi ve kullanılması gereken basılı kağıt ve tescil plakalarının; 1) Cins ve çeşitleri; İçişleri, Milli Eğitim, Bayındırlık ve İskan Bakanlıklarınca, 2) Satış bedelleri; İçişleri, Bayındırlık ve İskan Bakanlıklarıyla Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunca belirlenir. b) Bunların cins, çeşit ve satış bedellerinin tespitinde, basım ve dağıtımında aşağıdaki esas ve usuller uygulanır. 1) Cins ve çeşitleri; bu Yönetmelikte ve diğer yönetmeliklerde gösterilenlerden gerekli görülerek seçilen yazışma, form, çizelge, cetvel ve benzeri kağıtlardan oluşur. 2) Satış bedelleri; maliyetleri ve dağıtım masrafları dikkate alınarak her biri için satış fiyatı belirlenir ve kağıtlar üzerinde gösterilir. 3) Basılı kağıtların ve tescil plakalarının basımı ve dağıtımı Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu tarafından yapılır. c) Bunların belirlenen esaslara uygun şekilde bastırılmasından her an hizmete hazır şekilde bulundurularak dağıtımından Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu sorumludur. d) Basılı kağıt ve tescil plakalarının basım ve dağıtımında uygulanacak diğer esas ve usuller ile ayrıntılar Emniyet Genel Müdürlüğü ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunca bir protokolle düzenlenir. e) Bunlardan kıymetli kağıt durumunda olan tescil belgesi, trafik belgesi ile sürücü çalışma belgesi, Maliye Bakanlığınca bastırılarak iş sahiplerine verilmek üzere dağıtımı sağlanır. Sürücü belgeleri ise Emniyet Genel Müdürlüğünce bastırılarak dağıtılır. (Ek:RG-17/4/2015-29329) 2918 sayılı Kanunun 131 inci maddesi kapsamında Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu tarafından satışı yapılan basılı kağıt ve plakalardan elde edilen net gelirin %60’ı Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu tarafından her yıl Şubat ayı sonuna kadar Emniyet Genel Müdürlüğü hizmetlerinde kullanılmak üzere İçişleri Bakanlığı Muhasebe Birimi hesabına yatırılır. Kalan gelir Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonuna aittir." hükümlerine yer verilmiştir.
Dava Konusu Yönetmeliğin İncelenmesi:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; trafik şube veya bürolarında ve Milli Eğitim Bakanlığınca açılma izni verilmiş motorlu taşıt sürücüleri kurslarında iş sahipleri ve kursiyerlerce verilmesi ve kullanılması lüzumlu basılı kağıtlarla plakaların satış bedellerinin İçişleri Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile davacı Federasyon tarafından belirleneceği, bu belirleme sırasında basılı kağıt ve plakaların maliyetlerinin göz önüne alınacağı, tespit edilen bedel üzerinden yapılan satıştan Federasyona sağlanan net gelirin %60'ının, her yıl Şubat ayı sonuna kadar İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesabına yatırılacağının kural altına alındığı, Kanunda ifadesini bulan "net gelir" tanımının ise 17.04.2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğe eklenerek "net gelir"in nasıl belirlenmesi gerektiği konusunun açıklığa kavuşturulduğu anlaşılmaktadır.
Dava konusu Yönetmelik değişikliğinden önce "net gelir", "Basılı kağıt ve plakaların, Karayolları Trafik Kanununun 131 inci maddesi kapsamında oluşturulan komisyonca tespit edilen satış fiyatı üzerinden Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun elde ettiği brüt gelirden, basılı kağıtlar için malzeme ve basım giderleri, bir çift plaka için malzeme (alüminyum levha, boya, reflektif malzeme, şablon ve atölye giderleri), işçilik, taşıma giderleri ile %18 oranında hesaplanan KDV tutarı düşüldükten sonra kalan tutarı ifade eder." olarak tanımlanmış iken, dava konusu düzenleme sonrası "net gelir" tanımı, "Basılı kağıtlar ve plakaların net satış adedi ile Karayolları Trafik Kanununun 131 inci maddesi kapsamında oluşturulan komisyonca belirlenen, son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunacak hasılat tutarının %30’udur." olarak değiştirilmiştir.
17.04.2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile asıl Yönetmeliğe eklenen "net gelir" tanımının iptali istemiyle yine davacı Federasyon tarafından açılan davada, Danıştay Onbeşinci Dairesi'nin 01.11.2017 gün ve E:2015/3947, K:2017/6225 sayılı kararıyla, 2918 sayılı Kanunda işaret edilen ancak tanımlanmayan dava konusu net gelirin, bilimsel veriler, denetim raporları ve muhasebe ilkeleri gözetilerek tanımlandığı, bu nedenle dava konusu Yönetmeliğe eklenen 'net gelir' tanımında üst hukuk normlarına aykırılık bulunmadığı, ayrıca net gelir tanımının mevzuatta yer alması sayesinde yatırılan payın hesaplanma yöntemi açık olacağından doğabilecek ihtilafların da engelleneceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bununla birlikte, davacı Federasyon tarafından Yönetmelikte öngörülen tanım dikkate alınarak yapılan hesaplama ile bulunan net gelirin %60'ının İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesabına yatırılması sonrasında; Sayıştay ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yapılan denetimlerde hesaplamaların yanlış yapıldığı ve bunun eksik ödemeye yol açtığı, bu soruna mahal verilmemesi için ya Kanunda yer alan "net gelir" kavramının değiştirilmesinin (basılı kağıtlar ve plakaların satış fiyatı üzerinden belirlenecek belli bir yüzdenin pay olarak ayrılması gibi) ya da Yönetmelikte yer alan "net gelir" tanımının değiştirilerek devlete belli bir oran veya maktu rakamın ödenmesi hususunda düzenleme yapılmasının önerildiği, bu öneriler üzerine hazırlanan Yönetmelik taslağı hakkında Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın da görüşü alındıktan sonra "net gelir" tanımında yer alan çeşitli maliyet kalemlerinin düşülmesine ilişkin ifadeler çıkarılarak, bunun yerine, basılı kağıtlar ve plakaların net satış adedi ile komisyonca belirlenen, son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunacak hasılat tutarının %30’unun net gelir olacağı düzenlenmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 131. maddesi ile çeşitli basılı kağıtlar ile plakaların Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu tarafından basılacağı, basılı kağıt ve plaka satışından Federasyonca sağlanan net gelirin %60'ı İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesaplarına yatırılırken gelirin kalan %40'lık kısmının ise Federasyona ait olacağı hüküm altına alınarak, kağıt ve plaka basarak belli bir maliyet üstlenen ve belirlenen kriterlere uygun kağıt ve plakaları üretip satışa sunan Federasyonun yapılan bu satıştan belli bir pay alması öngörülmüş olup, bu payın "net gelir" kıstası üzerinden hesaplanacağı kurala bağlanmıştır.
"Sağlamak" sözcüğü Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlüğünde "elde etmek, sahip olmak" olarak tanımlanmaktadır. Kanunda net gelirin tanımına yer verilmemiş olmakla birlikte, söz konusu madde hükmünün lafzından ve amacından satış sonrası elde edilen gelirden birtakım gider kalemleri düşüldükten sonra kalan tutarın net gelir olarak anlaşılması gerektiği sonucuna varılmaktadır. Nitekim, 17.04.2015 tarih ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğe eklenen "net gelir" tanımında da satış sonucu elde edilen brüt gelirden düşülebilecek giderler belirtilmiş, o yıla ilişkin giderlerin genel muhasebe ilkeleri doğrultusunda gelirden düşülerek net gelirin hesaplanacağı öngörülmüştür. Dava konusu Yönetmelik değişikliği ise, bu hesaplama yöntemini terk ederek, elde edilip edilmediğine bakılmaksızın, basılı kağıtlar ve plakaların net satış adedi ile Komisyonca belirlenen, son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunacak hasılat tutarının %30’unun net gelir olduğunu hüküm altına almaktadır. Davacı Federasyon tarafından dava dilekçesinde sunulan hesap tablolarında da görüldüğü üzere Yönetmelik değişikliği sonrası yeni "net gelir" tanımına göre davacı yaptığı giderleri brüt gelirden düşemediği, her halükarda net satış adedi ile son kullanıcıya satış fiyatının (KDV hariç) çarpımıyla bulunan hasılat tutarının %30'unu elde ettiği varsayımıyla buna göre net gelir hesabı yapıldığı için, bu durum net gelirin %40'ının Federasyona ait olacağı yönündeki Kanun hükmünü işlemez hale getirebilecektir.
Bu durumda, dava konusu Yönetmeliğin 1. maddesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Öte yandan, kural olarak düzenleyici işlemler yürürlüğe girdikleri andan başlayarak hukuki etkilerini doğurur ve yürürlük tarihinden sonraki olaylara uygulanır. Bir başka ifadeyle; düzenleyici tasarrufların düzenledikleri konularda o konuya ilişkin kuralların yayımlandıkları tarihten itibaren uygulanacağı açık olup, idari işlemlerin geriye yürümemesi hukuk devletinin de gereğidir.
Dava konusu Yönetmeliğin 2. maddesinin hem idari işlemlerin geriye yürümezliği ilkesini ihlal etmesi hem de 1. maddenin geçerli olacağı tarihe ilişkin düzenleme içermesi nedeniyle iptali gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu 07.01.2022 tarihli 31712 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolu Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. ve 2. maddelerinin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam. ..-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istenmesi halinde aidiyetine göre taraflara iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
22/05/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.