T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2022/1493
Karar No:2023/4529
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:.. sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacının ikamet etmekte olduğu mülkiyeti Hazine'ye ait … ili, … ilçesi, … Mahallesi, … Sokak, … Apartmanı, Kat:…, No:… adresindeki kamu konutunun, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesine istinaden açık teklif usulü ile 27/07/2021 tarihinde yapılacak satış ihalesinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; davacının, … Valiliği … İl Müdürlüğünde görev yaptığı ve görev tahsisli olarak mülkiyeti Hazineye ait … ili, … ilçesi, … Mahallesi, ... Sokak, ... Apartmanı, Kat:.., No:… adresindeki kamu konutunda oturduğu, 03/03/2021 tarihinde tesis edilen işlemle ... Milli Emlak Müdürlüğü'ne atandığı, 4706 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile bu Kanun hükmüne göre çıkarılan 385 sayılı Milli Emlak Genel Tebliği uyarınca, kamu konutlarının ekonomiye kazandırılmasına (satışına) yönelik yürütülen çalışmalar kapsamında davacının oturmakta olduğu kamu konutunun ilgili Bakanlığın satış talimatı doğrultusunda yetki verilen ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı Oluru ile 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık teklif usulü ile satış ihalesine çıkarılmasının uygun bulunduğu ve 27/07/2021 tarihinde saat 11.40'ta ihalenin yapılacağının ilan edildiği ilanda konutun dolu olduğu ve öncelikli alım hakkının bulunmadığının belirtildiği, bu arada söz konusu konutta oturmakta olan davacıya 27/07/2021 tarihinde, saat 11.40'ta ihalenin yapılacağının bildirildiği, belirtilen tarihte gerçekleştirilen ihaleye davacının katılmadığı, söz konusu kamu konutunun en yüksek teklifi veren Ö. A. isimli şahsa ihale edildiği,
Davacının 03/03/2021 tarihinde ... Milli Emlak Müdürlüğü'ne atandığı, atamasının yapıldığı tarihten sonra da kamu konutunda oturmaya devam ettiği, davacı tarafından söz konusu kamu konutunun satışı sırasında kendisine ön alım hakkının kullandırılmadığı ileri sürülmüş ise de, Kamu Konutları Kanunu'nun 7. maddesi gereğince başka bir yere atandığı tarihten itibaren 2 ay içinde kamu konutunu boşaltmasının zorunlu olduğu, ataması yapıldıktan sonra söz konusu kamu konutunda oturmaya devam ettiği takdirde, 4706 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 8. fıkrasında belirtilen görev, sıra ve hizmet tahsisli olarak oturma şartının sağlanamayacağı, bu bakımdan 4706 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile 385 sıra nolu Milli Emlak Genel Tebliği'nin 8. maddesi uyarınca davacının ön alım hakkı sahibi olması için gerekli şartları taşımadığı,
Bu durumda, davacının oturmakta olduğu kamu konutunun, ilgili Bakanlığın satış talimatı doğrultusunda verilen yetkiye istinaden 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık teklif usulü ile satış ihalesine çıkarılmasının mevzuata uygun olarak gerçekleştirildiği, davacının görev tahsisli olarak oturmakta olduğu ve başka bir şehre naklen atamasının yapıldığı tarihten sonra söz konusu konutu 2 ay içerisinde boşaltması gerektiği hâlde boşaltmadığı, bu nedenle ihale tarihi itibarıyla konutta görev tahsisli oturma şartını sağlamadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, ... Milli Emlak Müdürlüğü'ne atanmasına ilişkin işleme karşı açtığı davanın derdest olduğu, bu davaya rağmen önalım hakkı ihlal edilerek taşınmazın satışa çıkarıldığı, ihaleye çıkarılan konutun davacıya tahsisli olduğu, hukuksuz tahliye kararına karşı açılan davanın da derdest olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ :
11/11/1983 tarih ve 18218 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu'nun "Konuttan çıkma" başlıklı 7. maddesinde, "Bu Kanun kapsamına giren; a) Özel tahsisli, görev tahsisli ve hizmet tahsisli konutlarda oturanlar; tahsise esas görevin son bulduğu tarihten itibaren iki ay içinde konutlardan çıkmak zorundadırlar. b) Sıra tahsisli konutlarda oturanlar; beş yıllık oturma süresinin bitiminden itibaren onbeş gün veya yararlanacak başka biri olmaması nedeniyle oturmaya devam etmesine izin verilmiş ise çıkması için idarece yapılan tebligat tarihinden itibaren bir ay içinde, emeklilik, istifa, başka bir yere nakil ve her ne sebeple olursa olsun memuriyet sıfatı kalkanlar ilişiklerinin kesildiği tarihten itibaren iki ay içinde konutlardan çıkmak zorundadırlar."; "Konuttan çıkarılma" başlıklı 8. maddesinde, "Konutlar, 7 nci maddede belirtilen süreler sonunda boşaltılmaz ise, tahsise yetkili makam tarafından ilgili mülki veya askeri makamlara başvurulur. Bu başvuru üzerine konut başka bir bildirime gerek kalmaksızın, kolluk kuvveti kullanılarak bir hafta içinde zorla boşalttırılır. Zorla boşalttırmaya karşı, idareye ve yargı mercilerine yapılacak başvuru boşalttırma işleminin icra ve infazını durdurmaz." kurallarına yer verilmiştir.
4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 4. maddesine 7061 sayılı Kanun'un 58. maddesi ile eklenen beşinci fıkrasında, "Savunma, güvenlik, adalet ve istihbarat hizmetlerini yürüten personel tarafından kullanılanlar hariç olmak üzere, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, döner sermayelerin, fonların, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları hariç özel kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş diğer kamu idarelerinin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müesseselerinin ve sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait diğer ortaklıklar ve şirketlerin mülkiyetinde veya tasarrufunda bulunan kamu konutları ekonomiye kazandırılır. Buna ilişkin her türlü iş ve işlemin yürütülmesinde mahalli idarelere ait konutlar için ilgili idareler, diğerleri için Bakanlık yetkilidir."; yedinci fıkrasında, "Kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulan kamu konutları bağımsız bölümler halinde, üzerinde kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmamış kamu konutu bulunan taşınmazlar ise üzerindeki yapılarla birlikte bir bütün olarak, 2886 sayılı Devlet İhale Kanununda yer alan hükümler çerçevesinde ihale yoluyla satılır. Taşınmazların satışından elde edilen gelirler, genel bütçeli idarelerde ilgili idarenin merkez muhasebe birimi hesaplarına aktarılır ve özel gelir kaydedilir. Özel gelir kaydedilen bu tutar karşılığında idarenin yatırım bütçesine öncelikle personelinin konut ihtiyacını karşılamak amacıyla ödenek kaydetmeye Hazine ve Maliye Bakanı yetkilidir. Özel bütçeli idarelerde bu gelirler muhasebe birimi hesaplarına aktarılır ve bütçelerine gelir olarak kaydedilir. İdareler bu gelirleri öncelikle personelinin konut ihtiyacını karşılamak amacıyla ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde ödenek eklemek suretiyle kullanır. Diğer kamu idarelerinde ise, elde edilen gelirler kendi mevzuatına göre muhasebe birimi hesaplarına aktarılarak bütçelerine gelir olarak kaydedilir ve ilgili mevzuatına göre öncelikle personelinin konut ihtiyacını karşılamak amacıyla kullanılır. Değerlendirme işlemleri sırasında taşınmazlar için yapılan masraflar aktarılacak gelirlerden düşülür."; sekizinci fıkrasında, "İhale yapıldığı tarihte görev, sıra ve hizmet tahsisli ve kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulan kamu konutlarında oturanlar, ikamet ettikleri kamu konutunu öncelikli olarak satın alma hakkına sahiptirler. İhale bedeli öncelikli alım hakkı sahibi tarafından peşin veya taksitli olarak ödenebilir, peşin olarak ödenmesi halinde yüzde on indirim uygulanır."; dokuzuncu fıkrasında, "Yapılan ihale sonucunda oluşan ihale bedeli, öncelikli satın alma hakkı bulunanlara tebliğ edilir. Öncelikli alım hakkı sahibinin, içerisinde oturduğu kamu konutunu bu bedeli üzerinden satın almak istemesi ve tebligattan itibaren onbeş gün içerisinde ihale bedelini peşin ödemesi veya peşinatı ödeyerek taksitli satış sözleşmesi düzenlemesi hâlinde bu durum, en yüksek teklif veren istekliye bildirilir. Ancak, öncelikli satın alma hakkı sahibinin aynı süre içerisinde kamu konutunu satın almak istemediğini bildirmesi, bu süre içerisinde herhangi bir bildirimde bulunmaması ya da yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde, en yüksek teklif veren istekliye tebligat gönderilerek ihale bedelini peşin veya taksitle ödemesi gerektiği bildirilir. Bu durumda kamu konutunda oturana tebligat yapılarak konutu iki ay içerisinde tahliye etmesi istenir ve konutun tahliyesi sağlanır." kuralları yer almaktadır.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Açık teklif usulü ile yapılabilecek ihaleler" başlıklı 45. maddesinde, "Bu Kanunun 1 inci maddesinde yazılı işlerden, tahmin edilen bedeli her yıl Genel Bütçe Kanunu ile tespit edilecek tutarı geçmeyen ihaleler açık teklif usulüyle yapılabilir." kuralı yer almıştır.
17/4/2018 tarih ve 30394 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 385 sıra no'lu Milli Emlak Genel Tebliği'nin "Öncelikli alım hakkı" başlıklı 8. maddesinde, "Kat mülkiyeti tesis edilen kamu konutlarından ihalenin yapıldığı tarihte; adlarına görev, sıra ve hizmet tahsisli kamu konutu tahsis edilen (şartlı tahsisler dahil) ve fiilen konutta oturanlar öncelikli alım hakkında sahiptir. Öncelikli alım hakkı sahipleri bu hakkı sadece bir kamu konutu için kullanılabilirler." kuralı yer almıştır.
Davacının, ... Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünde görev yapmakta iken görev tahsisli olarak mülkiyeti Hazineye ait ... İli, Kadıköy İlçesi, Bostancı Mahallesi, ... Sokak, ... Apartmanı, Kat:.., No:… adresindeki kamu konutunda oturmakta olduğu, 03/03/2021 tarihinde tesis edilen işlemle ... Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü emrine emlak müdür yardımcısı olarak atandığı, 4706 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca, davacının oturmakta olduğu kamu konutunun 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık teklif usulü ile satış ihalesine çıkarılmasının uygun bulunduğu ve 27/07/2021 tarihinde, saat 11.40'ta ihale yapılacağı ilan edilerek ilan listesinde konutun dolu olduğu ve öncelikli alım hakkının bulunmadığının belirtildiği, söz konusu konutta oturmakta olan davacıya 27/07/2021 tarihinde, saat 11.40'ta ihalenin yapılacağının bildirildiği, belirtilen tarihte gerçekleştirilen ihaleye davacının katılmadığı, söz konusu kamu konutunun en yüksek teklifi veren Ö. A. isimli şahsa ihale edildiği görülmüştür.
Davacı tarafından, ... Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü emrine emlak müdür yardımcısı olarak atanmasına ilişkin işleme karşı ... İdare Mahkemesi'nde açılan davada Mahkemece … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, söz konusu karara yönelik istinaf başvurusunun ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile kesin olarak reddedildiği anlaşılmıştır.
Öte yandan, ... Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü emrine emlak müdür yardımcısı olarak atanan davacının, ilişiğinin kesildiği 03/03/2021 tarihinden itibaren iki ay içerisinde oturmakta olduğu lojmanı boşaltmadığından bahisle lojmanın 15 gün içerisinde tahliye edilerek anahtarlarının teslim edilmesine ilişkin ... Valiliği Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işleminin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesi'nde açılan davada, Mahkemenin … tarih ve E:…, K: … sayılı kararı ile davanın reddedildiği, söz konusu karar karşı yapılan istinaf başvurusu üzerine ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:..., K:… sayılı kararı ile davacının istinaf başvurusunun kabulüne, ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K: … sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline kesin olarak karar verildiği anlaşılmıştır.
Anayasa’nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinin ilk fıkrasında, "Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." kuralına; 138. maddesinin dördüncü fıkrasında ise, "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." kuralına yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin ikinci fıkrasının ilk cümlesinde, idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu; "Kararların sonuçları" başlıklı 28. maddesinin ilk fıkrasında, idarenin, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu, bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği kurala bağlanmıştır.
İdari yargı mercilerince verilen iptal kararları, davaya konu işlemin hukuk âleminde hiç tesis edilmemiş olması sonucunu doğurur. Özellikle bireysel işlemler hakkında verilen iptal kararlarının geriye yürüyeceği konusunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır. Buna göre, iptaline karar verilen işlem tesis edildiği tarihten itibaren bütün hüküm ve sonuçlarıyla birlikte hukuk âleminden silinmiş olur. Böylece iptaline karar verilen işlemin tesisinden önceki hukukî duruma geri dönülmüş olur.
Bu kapsamda, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca davacının tahsise esas görevin son bulduğu tarihten itibaren tanınan 2 aylık sürenin 03/05/2021 tarihinde dolduğu ve davacının ön alım hakkının bulunmadığına ilişkin kararın da ihalenin gerçekleştirildiği 27/07/2021 tarihinde davacının konutta oturma süresinin dolmuş olması nedenine dayandığı görülmekte ise de, davacının tahsise esas görevinin son bulmasına neden olan atama işleminin ve davacının lojmanı 15 gün içerisinde tahliye etmesine yönelik işlemin yargı kararıyla iptal edildiği, buna göre atama işlemi ve davacının lojmanı tahliye etmesine yönelik işlem tesis edildiği tarihten itibaren bütün hüküm ve sonuçlarıyla birlikte hukuk aleminden silindiğinden, davacının ihale tarihi itibarıyla görev tahsisli olarak konutta oturma hakkının bulunduğu açıktır.
Bu durumda, dava konusu kamu konutunun satın alınmasına yönelik olarak davacının 4706 sayılı Kanun'un 4. maddesinin sekizinci fıkrası kapsamında ön alım hakkının bulunduğu, anılan kamu konutunun 4706 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri kapsamında satışına ilişkin 27/07/2021 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin davacının ön alım hakkı bulunduğu hususu dikkate alınmaksızın sonuçlandırılmasında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığından temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
5. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
6. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 06/11/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
... Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü emrine emlak müdür yardımcısı olarak atanan davacının, ilişiğinin kesildiği 03/03/2021 tarihinden itibaren iki ay içerisinde oturmakta olduğu lojmanı boşaltmadığından bahisle lojmanın 15 gün içerisinde tahliye edilerek anahtarlarının teslim edilmesine ilişkin ... Valiliği Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü'nün … tarih ve E… sayılı işleminin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesi'nde açılan davada, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile davacının istinaf başvurusunun kabulüne, ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K: … sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline kesin olarak karar verildiği, ...'dan ...'ne atama işleminin iptali istemiyle açılan davada da, lojmanda oturmaya esas görevinden alınmasına ilişkin işlemin ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla iptal edildiği anlaşılmıştır.
Anayasa’nın 138. maddesinin dördüncü fıkrasında; "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükmüne, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin ilk fıkrasında; idarenin, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu, bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği hükmüne yer verilmiştir.
2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca davacının tahsise esas görevin son bulduğu tarihten itibaren tanınan 2 aylık sürenin 03/05/2021 tarihinde dolduğu ve davacının ön alım hakkının bulunmadığına ilişkin kararın da ihalenin gerçekleştirildiği 27/07/2021 tarihinde davacının konutta oturma süresinin dolmuş olması nedenine dayandığı görülmekte ise de, davacının tahsise esas görevinin son bulmasına neden olan atama işleminin ve davacının lojmanı 15 gün içerisinde tahliye etmesine yönelik işlemin yargı kararıyla iptal edildiği, yukarıda hükümlerine yer verilen Anayasal ve yasal düzenlemelere göre atama işlemi ve davacının lojmanı tahliye etmesine yönelik işlem tesis edildiği tarihten itibaren bütün hüküm ve sonuçlarıyla birlikte hukuki etkisini kaybettiği, hiç tesis edilmemiş gibi hukuki sonuç doğurduğu dikkate alındığında, davacının ihale tarihi itibarıyla görev tahsisli olarak konutta oturma hakkının bulunduğu açıktır.
Bu durumda, dava konusu kamu konutunun satın alınmasına yönelik olarak davacının 4706 sayılı Kanun'un 4. maddesinin sekizinci fıkrası kapsamında ön alım hakkının bulunduğu, anılan kamu konutunun 4706 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümleri kapsamında satışına ilişkin 27/07/2021 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin davacının ön alım hakkı bulunduğu hususu dikkate alınmaksızın sonuçlandırılmasında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığından temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.