T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/1650
Karar No : 2022/7358
TEMYİZ EDEN TARAFLAR : I- (DAVACI) …
VEKİLİ : Av. …
II-(DAVALILAR)
1- … Bakanlığı - ANKARA
VEKİLİ : Av. …
2-… Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF : 1- … Belediye Başkanlığı
2- … Bakanlığı
3- …
İSTEMİN ÖZETİ : İstanbul ili, Küçükçekmece ilçesi, … Mahallesi, … mevkii, … sayılı parselde yer alan taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında kısmen "Yola Alanı", kısmen de "Ortaöğetim Alanı" olarak ayrıldığı halde uzun yıllar kamulaştırılmayarak mülkiyet hakkının kısıtlandığından bahisle uğranıldığı ileri sürülen zarara karşılık her iki davalı idareden ayrı ayrı fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 20.000,00-TL, toplamda 40.000,00-TL'nin (Islah edilmiş haliyle toplam 1.049.400,00.-TL) ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılan davada; davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvuruların reddi yolundaki … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 11/10/2017 tarih ve E:2017/3093, K:2017/7409 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmesi üzerine, davacılar tarafından yapılan bireysel başvuru neticesinde, Anayasa Mahkemesinin 12/12/2018 tarih ve 2017/28922 sayılı kararı ile Anayasanın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ve ihlal sonuçlarının ortadan kaldırılması için dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi üzerine yeniden yapılan yargılama neticesinde, "Uyuşmazlık konusu olayda, davacının 2006 yılından beri maliki olduğu taşınmazın imar planında 'kısmen ortaöğretim alanı, kısmen yol alanı' olarak ayrılması nedeniyle bu parselde artık yapılaşmaya gidilemeyeceğinden davacının tasarruf haklarının kısıtlandığı, taşınmazın 'kısmen ortaöğretim alanı, kısmen yol alanı' olarak belirlenmesinin üzerinden beş yıldan fazla bir süre geçmiş olmasına rağmen davalı idarece kamulaştırma yapılmadığı, mevcut bu durumun davacının mülkiyet hakkından tam anlamıyla yararlanmasının önünde engel teşkil ettiği ve arazinin satış ihtimali de dahil taşınmazın değerini hatırı sayılır ölçüde azalttığı, bu haliyle davacının, kamu yararının gerekleri ile mülkiyet hakkı arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda bırakıldığı, dolayısıyla davacının mülkiyet hakkının ihlal edilerek taşınmaza hukuki olarak el atıldığı ve bu el atmanın halen giderilmeyerek taşınmazın kısıtlılık halinin mevcut planlarla devam ettiğinin tespit edildiği, bu sebeple taşınmaz malın değerinin hesaplanarak davacının hissesi oranında ödenmesine hükmedilmesi gerektiği" gerekçesiyle davanın kabulü yolundaki … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine, davalı idareler tarafından yapılan istinaf başvurularının ise kısmen kabulüne, kısmen reddine, Mahkeme kararının, "dava konusu taşınmazın değeri olarak kabulüne karar verilen 1.049,400,00-TL'nin; 28.130,36-TL'sinin dava açma tarihi olan 09/01/2015 tarihinden, ıslah edilen 709.869,64-TL'sine ise ıslah tarihi olan 19/10/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı … Bakanlığı tarafından davacıya ödenmesine, kalan 11.869,64-TL'sinin dava açma tarihi olan 09/01/2015 tarihinden, ıslah edilen 299.530,36-TL'sine ise ıslah tarihi olan 19/10/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı Küçükçekmece Belediye Başkanlığı tarafından davacıya ödenmesine" ilişkin kısmının kaldırılmasına ve bu kısımla ilgili yeniden hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne, dava konusu toplam 583 m2'lik taşınmazın değeri olarak kabulüne karar verilen toplam 1.011.343,37-TL'nin yol alanına isabet eden 173 m2'lik kısmına karşılık gelen 300.106,03-TL'nin 20.000,00-TL'sinin dava açma tarihi olan 09/01/2015 tarihinden, ıslah edilen 280.106.02-TL'sinin ise ıslah tarihi olan 19/10/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan … Belediye Başkanlığı tarafından davacıya ödenmesine; yol alanına isabet eden 410 m2'lik kısmına karşılık gelen 711.237,34-TL'nin ise 20.000,00-TL'sinin dava açma tarihi olan 09/01/2015 tarihinden, ıslah edilen 691.237,34-TL'sinin ise ıslah tarihi olan 19/10/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan … Bakanlığı tarafından davacıya ödenmesine, bu tutarları aşan kısım yönünden davanın reddine, bu husus dışında kalan istinaf başvurularının da reddine dair … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın, usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek bozulması istenilmektedir.
… BAKANLIĞININ
SAVUNMASININ ÖZETİ: Temyiz edilen kararın redde ilişkin kısmında bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın redde ilişkin kısmının onanması gerektiği savunulmaktadır.
… BELEDİYE BAŞKANLIĞININ
SAVUNMASININ ÖZETİ : Savunma verilmemiştir.
DAVACININ SAVUNMASININ ÖZETİ : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
… Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen … tarihli, E:…, K:… sayılı karar ve dayandığı gerekçe hukuk ve usule uygun olup bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmadığından, anılan kararın ONANMASINA, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine 22/06/2022 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi.
KARŞI OY (X):
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı” başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında, İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar, iptal davaları; İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar da, tam yargı davaları olarak sayılmıştır.
İlgili idarelerin hareketsiz kalarak İmar Kanununda öngörülen sürede kamulaştırma yoluna gitmemek suretiyle taşınmaz sahibinin mülkiyet hakkının süresi belirsiz bir şekilde kısıtlanması idari işlem ve eylem niteliğinde olup bu işlemin iptali ve bu işlem ve eylemden doğan zararın tazmini idari yargıda açılacak iptal ve tazminat davasının konusunu oluşturur. Bir başka ifade ile, hukuki el koyma kavramı yerine, daha doğru bir tanımlama ile "taşınmazın kamulaştırılmaması" suretiyle tasarruf hakkının kısıtlanmasına ilişkin davalar, idari yargıda açılacak iptal ve tam yargı davasının konusudur. İmar Kanununun 10. maddesinde öngörülen 5 yıllık sürenin sonunda kamulaştırmama işlemi iptal davasının; idarenin hareketsiz kalması nedeniyle 5 yıllık sürenin bitiminden kamulaştırma tarihine ya da mülkiyetin idareye geçtiği tarihe kadar varsa uğranılan zararın tazmini ise idari yargıda açılan tazminat davasının konusudur. Ancak burada söz konusu olan, kişilerin mülkiyet hakları üzerinde süresi belli olmayan sınırlama şeklindeki idarenin işlem ve eyleminden doğan zararın tazmini olup mülkiyetin bedele çevrilmesi ise idari yargıda açılan tazminat davasının değil, adli yargıda açılacak bedel tespiti ve tescil davasının konusuna girer.
Kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları, taşınmaz mülkiyetinin bedeli karşılığında kamuya aktarılması yoluyla mülkiyete yapılan fiili müdahaleyi sonlandırmayı hedeflemesiyle, sadece idarenin işlem ve eylemlerinden doğan zararın tazminini sağlayan, mülkiyete ilişkin herhangi bir sonuç doğurmayan idari yargıda açılan tam yargı davalarından farklılaşmaktadır. Mülkiyetin bedele çevrilmesi ise, idari eylem ve işlem nedeniyle doğan bir zarar niteliğinde olmadığından idari yargıda görülen tazminat davasının konusuna girmez. El atmanın önlenmesi davası ile, mülkiyet hakkına yapılan fiili müdahalenin giderilmesi amaçlanmakta iken kamulaştırmama işlemine karşı açılan iptal davasında ise tam tersine idarenin kamulaştırma bedelini ödemek suretiyle taşınmaz mülkiyetini üzerine alması sağlanmaya çalışılmaktadır.
İdarenin hukuka aykırı işleminin iptal edilmesi sonucunda kamulaştırma işlemi gerçekleştirileceğinden, kamulaştırma yükümü altında olan idare tarafından bedel tespiti ve tescil için açılacak dava ise iptal davasının dolayısı ile kamulaştırma işleminin sonucu ve tamamlayıcısıdır. Buna göre, imar planında kamu alanında kalan taşınmazlar için süresinde kamulaştırma yapılmaması nedeniyle mülkiyet hakkının kısıtlanmış olduğu, bu nedenle mülkiyetin bedele dönüştürülmesi suretiyle tazminat verilmesi istemiyle açılan davalar, esasen idarenin kamulaştırmama ya da parselasyon yapmama yolundaki olumsuz idari işleminin iptali yoluyla taşınmaz bedelinin ödenmesine ilişkin davalardır. İdarenin taşınmazı kamulaştırmaması nedeniyle mülkiyet hakkının kısıtlanması durumunda, kişinin bu işlem nedeniyle taşınmazının değerini talep edebilmesi için öncelikle kamulaştırmama işleminin iptalini sağlaması, bunun yasal sonucu olarak da mülkiyetin bedele çevrilmesini talep etmesi gerekmektedir. Zira, imar planının uygulanması nedeniyle, mülkiyet hakkının kısıtlanıp kısıtlanmadığı, idarenin imar kanunundaki hükümlere uygun hareket edip etmediği ve kamulaştırma kanunu hükümleri uyarınca kamulaştırma işleminin tesisinin zorunlu olup olmadığı ve bu işlemin hangi idare yada idarelerce gerçekleştirileceğinin tespiti ancak bu konuda açılacak iptal davası ile açıklığa kavuşturulabilecektir. Bedel tespiti ve tescili ise ancak kamulaştırma işleminin gerekliliği ve kamulaştırmayı yapacak idarenin tespitinden sonra kamulaştırma sürecinin bir parçası, tamamlayıcısı niteliğindedir. Nitekim, Kamulaştırma Kanunundaki düzenleme de bu şekilde olup kamulaştırma işleminin uygulanması, gerçekleştirilmesi amacıyla açılan bedel tespit ve tescil davası idarenin taşınmaz mülkiyetini üzerine almasını temine yöneliktir.
3194 sayılı İmar Kanunu ve ilgili mevzuat yönünden yapılacak değerlendirme sonrasında, tasarruf hakkının süresi belirsiz şekilde kısıtlanması nedeniyle idarenin kamulaştırmama işleminin iptaline karar verilmesi halinde, iptal hükmü gereği taşınmazın değerinin belirlenmesi ve taşınmaz malikine ödenmesi için kamulaştırma kanunundaki sürecin işletilerek idarenin işlem yapması, bu kapsamda asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılması sonucunu da doğuracağından, iptal kararından sonra mülkiyetin bedele dönüştürülmesine ilişkin tazminat istemi hakkında ayrıca inceleme yapılarak karar verilmesine gerek yoktur. Bir başka ifade ile, iptal kararının uygulanması bağlamında idarece kamulaştırma kanununa göre gerekli işlemler başlatılacak olup, ihtiyaç duyulması halinde taşınmazın aynına ilişkin ve tescil sonucunu doğuracak olan bedele ilişkin uyuşmazlık iptal kararının sonucu olarak adli yargı yerinde çözümlenecektir.
Bu durumda taşınmazdaki mülkiyet hakkının imar planı nedeniyle süresi belirsiz zaman diliminde kısıtlanması halinde idari yargıda sadece kamulaştırmama işleminin hukuka uygunluğu incelenerek kısıtlılık durumunun mevcut olup olmadığı yönünde değerlendirme yapılarak, kamulaştırma yapılmaması yolundaki olumsuz idari işlem hakkında karar verilmesi; mülkiyetin bedele dönüştürülmesi istemiyle tescil sonucunu doğuracak tazminat taleplerine yönelik ise, ortada idari yargı yetkisi kapsamında incelenecek bir tazminat davasının bulunmaması nedeniyle dosyanın bulunduğu aşama da göz önünde bulundurularak bu konuda karar verilmesine yer olmadığı şeklinde karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından, tazminat isteminin esası hakkında da inceleme yapılarak karar verilmesi nedeniyle Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının buna ilişkin kısmının bozulması gerektiği oyuyla Dairemiz kararına belirtilen kısım yönünden katılmıyorum.