T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/1939
Karar No : 2023/7268
DAVACI : … Derneği
VEKİLLERİ : Av. …, Av. …
DAVALI : …
VEKİLLERİ : Hukuk Müşaviri …,
Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU : Davacı tarafından, 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 27/04/1937 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin 24/06/2021 tarih ve 4144 karar sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Usul yönünden; dernek tüzüğünde, radyoloji biliminin gelişimini sağlamanın yanı sıra, üyelerinin hak ve çıkarlarını korumak amacı bulunduğundan, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 113. maddesi uyarınca dava açmakta ehliyetli oldukları; 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan hüküm uyarınca Cumhurbaşkanlığı Kararlarına karşı açılacak davaların Danıştayın görevinde olduğu; esas yönünden ise; iptal istemine konu Cumhurbaşkanlığı Kararı’yla yürürlükten kaldırılan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname’de (Tüzük), zarar verici röntgen ışınlarına karşı alınması gereken koruyucu tedbirler ile söz konusu hizmetlerin verileceği binaların vasıflarına, kullanılacak aletlerin asgari özellikleri ile bu hizmetleri verecek personelin çalışma tarzına dair düzenlemelere yer verildiği; anılan Tüzüğün 21, 22, 23 ve 24. maddelerinde, günlük çalışma süreleri ve tatil hakkı, başka iş verilmesi yasağı ve gece çalışması yasağı ile yılda iki kez yapılacak kan tetkikleri ve alınacak tedbirler, yılda 4 hafta verilecek sağlık iznine ilişkin düzenlemeler bulunduğu, Tüzük'le personele tanınan hakların bir kısmının 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun ve Yönetmeliği ile koruma altında olmakla birlikte, Tüzüğün 22. maddesinde yer alan, günde 5 saat görev yapan personelin hastanenin başka işlerinde kullanılamayacağı ve bu personele gece uykularını ihlal edecek iş verilemeyeceği yolundaki kural yönünden anılan Kanun'da hüküm bulunmadığından yasal boşluk oluştuğu; bu itibarla, kanun ile öngörülen özlük haklarının dava konusu Kararname ile sınırlandırıldığı; bu durumun, Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan, memurların hak ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceğine ilişkin kurala aykırı olduğu; geçmişten beri, radyoaktif yöntemler kullanmak suretiyle sağlık hizmeti veren personelin, bu yöntemlerin sağlığı bozucu etkileri nedeniyle diğer sağlık personelinden farklı çalışma koşullarına tabi kılınarak, maruz kalınan radyasyon etkisinin minimum düzeye düşürülmesinin amaçlandığı; bu kapsamda, diğer personele göre daha az çalışma süresi, doz limitlerinin aşılması halinde izin hakkı, yıllık izne ilaveten bir aylık sağlık izni hakkı ve çalışılan her 360 gün için 90 gün fiili hizmet süresi zammı hakkı verildiği; radyasyonun sağlık sorununa neden olmayan bir düzeyinin bulunmadığı; bu nedenle, radyoloji çalışanlarının ve ailelerinin sağlıklarının korunabilmesi bakımından doz sınırlaması yanı sıra, çalışma süresinin azaltılmasının da büyük önem taşıdığı; radyasyona maruz kalınan süre arttıkça sağlığa zarar verme olasılığının arttığı, çalışma süresiyle ilgili değişikliklerin, çalışanların sağlık durumlarına doğrudan etkide bulunduğu; örneğin, radyoloji departmanında çalışma süresi arttıkça tiroid nodülü görülme sıklığının arttığı; diğer taraftan, anılan personelin, esas görevinin yanında radyasyon kaynağını hazırlama, depolama, muhafaza etme, nakil, arıtma, kalibrasyon ve imhası gibi görevleri nedeniyle çalışma süresinin tamamı boyunca radyasyona maruz kaldığı; gerek 5534 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu, gerekse 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda, günlük çalışma süresinin 5 saat olması dikkate alınarak, radyasyon kaynağıyla çalışan personele yıllık 90 gün fiili hizmet zammı verilmesinin öngörüldüğü; keza, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 103. maddesinin son fıkrasında, hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni verilmesinin öngörüldüğü, anılan hükümlerin, personelin iyonizan radyasyona maruz kalması nedeniyle konulduğu; radyasyon görevlileri için Uluslararası Radyolojik Korunma Komisyonu'nun 60 sayılı raporunda ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının Temel Güvenlik Standartları isimli 115 sayılı yayınında, “uygulamaların kabulünün gerekçelendirilmesi”, “radyasyon korunmasının optimizasyonu” ve “doz sınırlaması” ilkelerinin belirlendiği; İyonlaştırıcı Radyasyonun Etkileri konusunda Avrupa Sosyal Haklar Komitesi kararında, Avrupa Sosyal Şartı uyarınca güvenli ve sağlıklı çalışma hakkının sağlanmasının öngörüldüğü; Avrupa Sosyal Şartı’nın adil çalışma hakkını düzenleyen ikinci bölümünün dördüncü bendinde ise, ülkemizin de aralarında bulunduğu taraf ülkelerin, tehlikeli ve sağlığa zararlı işlerdeki riski ortadan kaldırmayı, aksi halde, çalışanlara ücretli ek izin verilmesi veya çalışma sürelerinin azaltılmasını taahhüt ettikleri; anılan şartların gereklerinin yerine getirilip getirilmediği hususunun Avrupa Sosyal Haklar Komitesince takip edildiği, bu kapsamda, ek izin hakkını kaldıran Finlandiya devleti hakkında verilmiş ihlal kararı bulunduğu; dava konusu işlemle, maruz kalınan radyoaktif ışınlar nedeniyle sağlığın bozulmasına yönelik koşullar ortadan kaldırılmadan ve gerekli denetim ve gözetim işlevinin etkin bir biçimde yerine getirilmesi sağlanıp, mevcut sağlık riski yeterince azaltılmadan, uluslararası düzenlemelerin amacının tam tersi biçimde, hukuki boşluk doğmasına neden olunarak, radyasyonla çalışanların çalışma sürelerinin artmasına neden olacak şekilde düzenleme yapılmış olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARENİN SAVUNMASI : Usul yönünden, 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 219. maddesi uyarınca davayı takip yetkisi verilmesi nedeniyle, davanın, Cumhurbaşkanlığına vekâleten Sağlık Bakanlığınca takip edileceği: esas yönünden ise; Anayasa’nın; 56. maddesinde Devletin, sağlık alanında görev ve yükümlülüklerin olduğunun, 17. maddesinde ise, kişilerin yaşam hakkını güvence altına alma yükümünün bulunduğunun hüküm altına alındığı; öte yandan, 124. maddesinde, yürütme erkine kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere yönetmelik çıkarma yetkisinin verildiği; her ne kadar, davacı tarafından, ilgili Tüzüğün 21. maddesinde yer alan, günlük beş saatlik çalışma süresi ve Pazar günü dışında bir gün öğleden sonra tatil hakkı ile 22. maddesinde yer alan, personelin hastanenin başka işlerinde çalıştırılamayacağı, bunlara gece uykularını ihlal edecek iş verilemeyeceği yönündeki hükümlerin kaldırılması nedeniyle sağlık şartlarının ihlal edildiği ileri sürülmekte ise de, 2368 sayılı Sağlık Personelinin Tazminat ve Çalışma Esaslarına Dair Kanun’un 2. maddesinde 45 ve 40 saatlik çalışma sürelerinin belirlendiği; 5947 sayılı Kanun’un 9. maddesiyle 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun’a eklenen Ek-1. maddede ise, iyonlaştıcı radyasyonla çalışılan yerlerde personelin haftalık çalışma süresinin 35 saat olarak belirlendiği, Sağlık Bakanlığınca çıkartılacak yönetmelikte, doz limitlerinin ayrıca dikkate alınacağı, doz limitlerinin aşılması halinde alınacak tedbirler ile aşılması durumunda izinde geçirilecek süreler ve diğer tedbirlerin yönetmelikle belirleneceğinin öngörüldüğü, böylece 35 saatten daha kısa çalışma süresi tespiti ile izin ve alınacak diğer tedbirler yönünden düzenleme yapılması için Bakanlıklarına yetki verilmiş olduğu; sözü edilen Ek-1. maddenin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesinde açılan davada, 2368 sayılı Kanun’da tüm sağlık personeli yönünden belirlenen haftalık 40 ve 45 saatlik sürelerin, Tüzük'te 25 saat olarak, 3153 sayılı Kanun’un Ek 1. maddesinde ise, 35 saat olarak belirlendiği, ancak, Ek-1. maddede yer alan haftalık 35 saatlik sürenin, radyasyon dozu limitlerinin aşılması halinde 35 saatten daha az olabileceği; radyasyon doz limitlerinin çalışılan kurum ve bölüme göre farklılık gösterebileceği gibi, teknolojik değişmelerle bu limitlerin zaman içinde değişmesi olası olduğundan, limitlerin belirlenmesi ve alınacak tedbirlerin tespitinin idareye bırakılmasında Anayasa’ya aykırılık bulunmadığı; personelin yıllık izni ve bir aylık şua izni dışında kalan doz aşımı halindeki izin hakkının koşullara göre değişkenlik gösterebileceği, bu hususun ayrıntılı olarak yasayla belirlenmesine uygunluk bulunmadığından, düzenleme yetkisinin idarenin takdir yetkisine bırakılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, iptal isteminin reddine karar verildiği; Nükleer Düzenleme Kurumu tarafından hazırlanan 17/12/2020 tarihli Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği'nde, radyasyon tesislerine ve radyasyon uygulamalarına ilişkin faaliyetlerin yetkilendirilmesine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği; aynı Kurum tarafından hazırlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği’nde, alınması gereken tedbirlerin yer aldığı; Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmeliğin 05/07/2012 tarihinde yayınlandığı; söz konusu Yönetmelikle, Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği’nde belirlenen radyasyon doz limitleri dikkate alınarak düzenleme yapıldığı, radyasyon görevlilerinin özlük haklarında ve kazanımlarında herhangi bir değişiklik olmadığı, mevcut mevzuat kapsamındaki düzenlemelere yer verildiği; dolayısıyla, anılan Nizamname’nin yürürlükten kaldırılmasıyla, zarar verici röntgen ışınlarına karşı alınması gereken tedbirler yönünden hukuki boşluk doğmadığı; öte yandan, yasa koyucu tarafından idareye tanınan takdir yetkisinin kullanılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı; personelin, yıllık izinleri ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ndan kaynaklanan şua izni ve Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik’ten kaynaklanan sağlık iznini kullanmaya devam etmesi nedeniyle, anılan Tüzüğün yürürlükte bulunduğu 80 yıllık süreçte teknolojik koşulların da değiştiği hususu da dikkate alınmak suretiyle, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : ... Derneği vekili tarafından açılan davada; 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 27/04/1937 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin 24/06/2021 tarih ve 4144 karar sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
Anayasanın 104. maddesinde, Cumhurbaşkanının Devletin başı olduğu, yürütme yetkisinin cumhurbaşkanına ait olduğu, Anayasanın uygulanmasını, Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin edeceği, yürütme yetkisine ilişkin konularda cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği belirtilmiştir.
3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, Münhasıran röntgen şuaı vasıtasile teşhis veya hem teşhis ve hem tedavi yahut radiyom veya radiyom emanasiyonu yahut radiyom mürekkebatile veya her türlü elektrik aletler ile tedavi yapmak için müessese açmak Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin iznine bağlıdır.", 3. maddesinde, "Birinci maddede yazılı müesseselerin bina vasıfları ve hastalarla mütehassısları ve orada çalışan veya bulunan başkalarının elektrik cereyanı ve röntgen şuaı ve radiyom arızalarından korunacak tertiplerle bunlara ait levazımın şartları ve radiyom için bir müessesede bulunması lazımgelen en az miktar ve elektrikle tedaviye mahsus aletlere ait vasıf ve şartlar hakkında bir nizamname yapılır.", 4. maddesinde, "Birinci maddede yazılı müesseseler dışında tedavi maksadı ile açılan diğer her nevi fizyoterapi ve bunlara benzer müesseseler de izne lâbi olup bunların vasıf ve şartları hakkında bir nizamname yapılır." hükmüne yer verilmiş, bu Yasaya dayanılarak 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname yürürlüğe konulmuş, 04/07/2018 tarih ve 30468 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 698 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 11. maddesi ile 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun'un 3. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “bir nizamname yapılır” ibaresi “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde, 4. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “bir nizamname yapılır” ibaresi de “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde, değiştirilmiştir.
Söz konusu Nizamname 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 24/06/2021 tarih ve 4144 karar sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Davacı Derneğin vekili tarafından, yürürlükten kaldırılan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin 21., 22., 23. ve 24. maddelerinde, röntgen ve radyum ile çalışanların günde beş saatten fazla çalıştırılamayacağı, hastanenin başka işlerinde görevlendirilemeyeceği, gece uykularını ihlal edecek iş verilmeyeceği ve senede dört hafta tatil yapmalarının mecburi olduğunun düzenlendiği; bu hakların bir kısmı 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda ve ilgili yönetmeliklerde de yer almakla birlikte, söz konusu Nizamname'nin yürürlükten kaldırılması ile hukuki boşluk oluştuğu, röntgen ve radyum ile çalışanların hastanenin başka işlerinde ve gece nöbeti/gece vardiyasında görevlendirme gibi uygulamaların önünün açıldığı bir anlamda radyoloji görevlilerinin kazanımlarının sonlandığı ileri sürülerek davaya konu Cumhurbaşkanı kararının iptali istenilmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 103. maddesinde, "…Hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni verilir." hükmüne yer verilmiş; olup bu kural uyarınca İyonizan radyasyon kaynakları ile çalışan sağlık personeli yıllık 30 gün sağlık izni (şua izni) kullanmak zorundadır. Bu hüküm, söz konusu personelin iyonizan radyasyona maruz kalmasından dolayı konmuştur. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu"nun 40. maddesinde de, radyoaktif ışınlarla çalışan personelin her 360 gün için 90 gün fiili hizmet süresi zammından yararlanmaları öngörülmüştür.
28/4/1937 tarih ve 3591 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 3153 sayılı Radyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanununa 21/1/2010 tarih ve 5947 sayılı Kanunun 9. maddesiyle eklenen Ek Madde 1 de; "İyonlaştırıcı radyasyonla teşhis, tedavi veya araştırmanın yapıldığı yerler ile bu iş veya işlemlerde çalışan personelin haftalık çalışma süresi 35 saattir. Bu süre içerisinde, Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirtilen radyasyon dozu limitleri de ayrıca dikkate alınır. Doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirler ile aşıldığı takdirde izinle geçirilecek süreler ve alınacak diğer tedbirler Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Yürürlükten kaldırılan söz konusu Nizamname ile iyonlaştırıcı radyasyonla çalışan personel için öngörülen 25 saatlik haftalık çalışma süresi, 3153 sayılı Kanununa eklenen Ek 1. madde ile 35 saate çıkartılarak üst sınır belirlenmiş, idareye radyasyonla çalışan personele yönelik belirtilen doz sınırlarının üzerinde radyasyona maruz kalma olasılığı gözetilerek Yasada öngörülen azami çalışma süresinden daha kısa çalışma süreleri belirlemesi ve doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirler ile aşıldığı takdirde izinle geçirilecek süreler ve alınacak diğer tedbirlerin Yönetmelikle belirlenmesi konusunda yetki verilmiştir.
5947 sayılı Üniversite ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un; 9. maddesiyle, 19.4.1937 günlü, 3153 sayılı Radyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun’a eklenen Ek Madde 1’inci madde ile birlikte başka maddelerinin de iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine açılan davada; verilen 16/07/2010 tarih ve E:2010/29, K:2010/90 sayılı kararla; "... dava konusu kuralın, radyasyonla teşhis ve tedavi merkezlerinde çalışan personelin maddi ve manevi varlıklarının gelişmesini engelleyen, çalışanların dinlenme haklarını ihlal ederek sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama haklarını sınırlayan bir niteliği bulunmadığı ..." gerekçesiyle bu maddenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin reddine hükmedilmiştir.
3153 sayılı Kanunun Ek 1. maddesi ile 2/11/2011 tarih ve 28103 Mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 11/10/2011 tarihli 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kararnamenin 703 sayılı KHK'nin 25. maddesiyle yürürlükten kaldırılan mülga "Düzenleme yetkisi" başlıklı 40. maddesinde yer verilen, "Bakanlık ve bağlı kuruluşlar görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve önceden kanunla düzenlenmiş konularda idarî düzenlemeler yapabilir." hükmü yer almaktadır.
3153 sayılı Kanunun Ek 1 inci maddesi ile 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 40. maddesine dayanılarak, sağlık kurum ve kuruluşlarında radyasyon kaynağı ile teşhis, tedavi veya araştırmanın yapıldığı alanlarda çalışan tüm personelin radyasyondan kaynaklanabilecek risklere karşı radyasyon dozu limitlerini ve doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirler ile aşılması durumunda alınacak tedbirler ve radyasyon kaynakları ile ilgili çalışma esaslarını belirleyerek ilgili personelin korunmasını sağlamak amacıyla Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik hazırlanmış, 05/07/2012 tarih, 28344 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuş, bu Yönetmelikte radyasyon doz limit seviyelerine, personel çalışma esasları ve tedbirlerine yer verilerek, ilgili personelin korunmasını sağlamak için çalışma şeklinin kanunî süreyi aşmamak kaydıyla, hizmetin etkinlik ve sürekliliğinin sağlanması bakımından vardiya veya nöbet şeklinde de düzenlenebileceği, radyasyon görevlilerinin normal mesai dışında icap nöbetine çağrılmış ise, icap nöbetinde bilfiil çalışılan sürenin de haftalık çalışma süresine dâhil edileceği öngörülmüş, idarenin denetimli alanlarda veya radyasyon kaynakları ile sürekli ve fiilen çalışan personelin yaşam ve sağlık hakkı gözetilerek radyasyonun olumsuz etkilerinden korunması için gerekli önlemleri almakla yükümlü olduğu belirtilmiştir.
26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Radyoloji Hizmetleri Yönetmeliğinde, sağlık hizmet sunumu kapsamında tetkik, teşhis ve tedavi amaçlı uygulanan radyoloji hizmetlerinin planlanması, sınıflandırılması ile bu hizmetlerin sunulduğu sağlık kurum ve kuruluşların faaliyetlerine, standartlarına ve denetlenmesine ilişkin usûl ve esaslara yer verilmiş ve bu Yönetmeliğin 21. maddesi ile 05/07/2012 tarih, 28344 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.
24/03/2000 tarih ve 23999 sayılı Resmi Gazete'de İyonlaştırıcı radyasyon ışınlamalarına karşı kişilerin ve çevrenin radyasyon güvenliğini sağlamak amacıyla Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği yayımlanmıştır.
Yine dava açıldıktan sonraki süreçte 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun'un 3. maddesi ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 2. ve 103. maddelerine dayanılarak 5530 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile sağlık hizmeti sunumu kapsamında iyonlaştırıcı radyasyon ve radyonüklit kullanılarak tetkik, teşhis ve tedavi amaçlı uygulanan radyoloji hizmetleri, nükleer tıp hizmetleri ile ağız, diş ve çene radyolojisi hizmetlerinin sunulduğu binaların vasıflarını, iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı maruziyetine karşı hastalar ve çalışan güvenliğine ilişkin usûl ve esasları ve iyonlaştırıcı radyasyon ve radyoaktif maddeyle çalışan personele verilecek sağlık iznini belirlemek amacıylaİyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik hazırlanmış ve 26/04/2022 tarih, 31821 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur.
Kamu hizmetlerinin hangi koşullar altında ve nasıl yürütüleceğini önceden saptamak her zaman mümkün olmadığı için, gelişen durumlara ayak uydurmak ve ortaya çıkan ihtiyaçları karşılayabilmek amacıyla yeni düzenlemeler yapma, varolan düzenleyici işlemleri kaldırma veya değiştirme hususunda idarelerin takdir yetkisi bulunmaktadır.
Yürürlükten kaldırılan söz konusu Nizamnamenin Resmi Gazete'de yayımı ile yürürlükten kaldırıldığı tarihe kadar geçen seksen yılı aşkın süredeki teknolojik gelişmeler dikkate alındığında teşhis, tedavi araştırma veya kalibrasyonda kullanılan radyasyon yayan cihazların özellikleri, radyasyon limitleri ve korunma önlemlerinin değişip, geliştiği ve buna bağlı olarak radyasyon kaynağı cihazlarla çalışan personelinde önceki dönemlere göre karşı karşıya kaldığı radyasyon dozu limitlerinde farklılıkların oluştuğu tartışmasız olduğu gibi Nizamnamede iyonlaştırıcı radyasyonla çalışan personel için öngörülen haftalık çalışma saatleri de anılan Yasa hükmü ile değiştirilmiştir.
Bu durumda söz konusu Nizamnamenin dayanağı olan Yasa hükmü ile anılan Nizamnamede iyonlaştırıcı radyasyonla çalışan personel için öngörülen haftalık 25 saatlik çalışma süresinin 35 saate çıkarılmış olması, nizamnameyle düzenlenen konuların Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenmesinin öngörülmesi ve radyasyonla çalışan personele yönelik belirtilen doz sınırlarının üzerinde radyasyona maruz kalma olasılığı gözetilerek idareye Yasada öngörülen azami çalışma süresinden daha kısa çalışma süreleri belirlemesi konusunda verilen yetkiler ile birlikte radyasyondan kaynaklanabilecek risklere karşı radyasyon dozu limitlerini ve doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirlere ilişkin düzenlemeler karşısında anılan Nizamnamenin yürürlükten kaldırılmasıyla oluşan bir boşluktan da söz edilemeyeceği sonucuna ulaşıldığından 27/04/1937 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyoloji Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamnamenin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin iptali istenilen Cumhurbaşkanlığı kararında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Belirtilen nedenlerle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince 2577 sayılı Kanun'un 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca duruşma için taraflara önceden bildirilen 27/12/2023 tarihinde, davacı vekili Av. … ve davalı idare vekili Av. …'in geldiği, Danıştay Savcısı …'ın hazır olduğu görülmekle açık duruşmaya başlandı. Davalı vekiline usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun’un 3. maddesine istinaden 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla “Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname yürürlüğe konulmuştur.
02/07/2018 tarih ve 698 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 11. maddesiyle, 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yer alan “bir nizamname yapılır” ibaresi “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde değiştirilmiştir.
Bu yasal değişiklik sonrasında, 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 24/06/2021 tarih ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla "Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname" yürürlükten kaldırılmıştır.
Bunun üzerine, söz konusu Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bakılan dava açılmıştır.
Öte yandan, işbu dava açıldıktan sonra, 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla, yürürlükten kaldırılan Nizamname yerine, “İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik” yürürlüğe konulmuştur.
İLGİLİ MEVZUAT :
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 103. maddesinde, "…Hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni verilir." hükmüne yer verilmiş; 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 32. maddesinde ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu"nun 40. maddesinde de, radyoaktif ışınlarla çalışan personelin her 360 gün için 90 gün fiili hizmet süresi zammından yararlanmaları öngörülmüştür.
3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun'un 3. maddesinde, "Birinci maddede yazılı müesseselerin bina vasıfları ve hastalarla mütehassısları ve orada çalışan veya bulunan başkalarının elektrik cereyanı ve röntgen şuaı ve radiyom arızalarından korunacak tertiplerle bunlara ait levazımın şartları ve radiyom için bir müessesede bulunması lazımgelen en az miktar ve elektrikle tedaviye mahsus aletlere ait vasıf ve şartlar hakkında bir nizamname yapılır." kuralına yer verilmiş olup; anılan yetkiye istinaden 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin 21. maddesinde, "Röntgen ve radyom ile daimi olarak günde beş saatten fazla çalışılamaz. Röntgen muayenehanelerinde pazardan maada ayrıca bir gün daha öğleden sonra tatil yapılmalıdır." kuralı; 22. maddesinde, "Hastahanelerde, röntgen ve radyom ile tam müddetle (günde 5 saat) çalışan kimseler, hastahanenin başka işlerinde kullanılamaz. Bunlara gece uykularını ihlal edecek iş verilmemelidir." kuralı; 24. maddesinde, "Bu gibi müesseselerde, her röntgen mütehassısının veya röntgen ve radyom ile iştigal eden kimsenin senede dört hafta muntazaman devamlı tatil yapması mecburidir." kuralı yer almıştır.
3153 sayılı Kanun'un, 21/1/2010 tarih ve 5947 sayılı Kanun'la eklenen, Ek 1. maddesinde, " İyonlaştırıcı radyasyonla teşhis, tedavi veya araştırmanın yapıldığı yerler ile bu iş veya işlemlerde çalışan personelin haftalık çalışma süresi 35 saattir. Bu süre içerisinde, Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirtilen radyasyon dozu limitleri de ayrıca dikkate alınır. Doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirler ile aşıldığı takdirde izinle geçirilecek süreler ve alınacak diğer tedbirler Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." kuralına yer verilmiş olup; söz konusu yetkiye istinaden 05/07/2012 tarih ve 28344 sayılı Resmi Gazete'de Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur.
Ayrıca, 24/03/2000 tarih ve 23999 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği"nin 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, iyonlaştırıcı radyasyon ışınlamalarına karşı kişilerin ve çevrenin radyasyon güvenliğini sağlamaktır." kuralı; 17/12/2020 tarih ve 31337 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği"nin 1. maddesinde de, "Bu Yönetmeliğin amacı, radyasyon tesislerine ve radyasyon uygulamalarına ilişkin faaliyetlerin radyasyondan korunma, güvenlik ve emniyet ilkeleri çerçevesinde yürütüldüğünün tespit ve teyit edilmesi için faaliyetlerin yetkilendirilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." kuralı yer almıştır.
Diğer taraftan, 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesinde, yer alan "bir nizamname yapılır” ibaresi, 02/07/2018 tarih ve 698 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'yle, “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde değiştirilmiştir.
Söz konusu yasal değişiklikten sonra, 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu 24/06/2021 tarih ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla, Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname tümüyle yürürlükten kaldırılmıştır.
İşbu dava açıldıktan sonra, 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki yasal değişikliğe istinaden, 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla da “İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik” yürürlüğe konulmuştur.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlık, 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasının hukuka uygun olup olmadığından (bir başka deyişle radyoaktif ışınlarla çalışan personelin hakları, çalışma süresi ve koşulları bakımından hukuki boşluk oluşturup oluşturmadığından ve bu durumun söz konusu personel aleyhine hukuki sonuçlar doğurup doğurmadığından) kaynaklanmaktadır.
3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun'un 3. maddesiyle sağlık hizmeti sunumu kapsamında radyasyon hizmetlerinin sunulduğu binaların vasıfları ile radyasyon nedeniyle hastalar ve çalışanların güvenliğine ilişkin usul ve esasların bir nizamnameyle düzenlenmesi öngörülmüş; bu düzenlemeye istinaden 27/04/1939 tarih ve 2/10857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname yürürlüğe konulmuştur.
Söz konusu Nizamname'nin yürürlük tarihinden sonra, 657 sayılı Kanun'un 103. maddesiyle hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni hakkı getirilmiş; 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun 32. maddesiyle ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu"nun 40. maddesiyle de, her 360 günlük çalışma için 90 gün fiili hizmet süresi zammından yararlanma imkan sağlanmıştır.
Diğer taraftan, 3153 sayılı Kanun'un, 21/1/2010 tarih ve 5947 sayılı Kanun'la eklenen Ek 1. maddesiyle, iyonlaştırıcı radyasyonla teşhis, tedavi veya araştırmanın yapıldığı yerler ile bu iş veya işlemlerde çalışan personelin haftalık çalışma süresi 35 saat olarak belirlenmiş; yine bu maddeye istinaden yürürlüğe konulan Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik'le de, doz limitlerinin aşılmaması için alınması gereken tedbirler ile aşıldığı takdirde izinde geçirilecek süreler ve alınacak diğer tedbirlere yönelik hususlar ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiştir.
Ayrıca, iyonlaştırıcı radyasyon ışınlamalarına karşı kişilerin ve çevrenin radyasyon güvenliğini sağlamak ve radyasyondan korunma, güvenlik ve emniyet ilkeleri çerçevesinde yürütülmesini sağlamak amacıyla "Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği" ve "Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği" yürürlüğe konulmuştur.
Görüldüğü üzere, söz konusu Nizamname'nin yürürlüğe girdiği 1939 yılından sonra, radyasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar ile radyoaktif ışınlarla çalışan personelin hakları, çalışma süresi ve koşulları gibi hususlarda; 657 sayılı Kanun'un 103. maddesinde, 5434 sayılı Kanun'un 32. maddesinde, 5510 sayılı Kanun'un 40. maddesinde, 3153 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinde, Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik'te, Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde ve Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği'nde kapsamlı ve ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir.
Son olarak, 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yer alan "bir nizamname yapılır” ibaresi, 02/07/2018 tarih ve 698 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'yle, “Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir” şeklinde değiştirilmesi üzerine, 25/06/2021 tarih ve 31522 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu 24/06/2021 tarih ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla "Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname" tümüyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Buna göre, radyasyon hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasların sadece Nizamname'de düzenlenmediği; radyasyon alanında yaşanan bilimsel ve teknolojik gelişmeler ile güncel ihtiyaçlar dikkate alınarak yürürlüğe konulan çeşitli kanun ve yönetmeliklerde de (Nizamname'deki bazı düzenlemelere benzer mahiyette) kapsamlı ve ayrıntılı düzenlemeler getirildiği anlaşıldığından; söz konusu Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasının, radyoaktif ışınlarla çalışan personelin hakları, çalışma süresi ve koşulları bakımından personelin aleyhine sonuç doğuracak mahiyette hukuki bir boşluk oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Kaldı ki, işbu dava açıldıktan sonra, anılan Nizamname'nin yerine, 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'yla da “İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik” yürürlüğe konulmuştur.
Bu durumda, Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname'nin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin dava konusu 24/06/2021 tarih ve 4144 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının, 3153 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yapılan değişiklik ve radyasyon alanında yaşanan bilimsel ve teknolojik gelişmeler ile kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek tesis edildiği anlaşıldığından; dava konusu Cumhurbaşkanı Kararı'nda üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 27/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.