T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2022/1955
Karar No : 2022/3473
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediyesi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Büyükşehir Belediyesi … Derneği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davalı idare ile … Ltd. Şti.'nce kiralanıp, işletme hakları devredilmiş olan tüm otoparkların mevcut kira sözleşmelerinin ve protokollerin, kiracılık ve işletme haklarının iptal edilerek, bu yerlerin işletme haklarının 5216 sayılı Yasa'nın 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendi ile 26. maddesi gereğince Belediye şirketi olan … Belediye Trafik Hizmetleri Makine Otomotiv İnş. Müh. Doğalgaz İç ve Dış Tic. San. A.Ş.'ye 25 yıl süre ile devredilmesine ilişkin Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin 26/02/2019 tarih ve E:2018/214, K:2019/431 sayılı kararıyla; ... İşletmeleri Ltd. Şti.'ye yapılan işletme devri kapsamında alt kiracılar marifetiyle yürütülen otopark hizmetlerinin iyi işlememesi, vatandaşların yoğun şikâyetlerine sebep olunması ve bu şikâyetlerin giderilememesi üzerine kamu yararı gözetilerek tesis edilen işletme devrinin ve mevcut protokollerin/sözleşmelerin iptaline ilişkin … tarih ve … sayılı Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi Kararı'nda hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; 5216 sayılı Kanun'da, Büyükşehir Belediyelerine araç park yerlerini işletmek konusunda verilen yetki ve görevin kuracakları şirketlere devrine olanak sağlandığı gibi, şirketlere devredilen bu hizmetin kiralama yapılmak suretiyle özel kişiler eliyle de gördürülmesinin olanaklı hale geldiği, hizmetin asıl sahibi olan Büyükşehir Belediyelerinin hizmetini devrettiği şirketten geri alarak başka bir şirketine devretmesinde hukuken bir engel bulunmadığı, hizmeti devrettiği şirketin yetkisini sonlandırması halinde bu şirketin kurduğu kiracılık ilişkisinin tarafı durumuna geçerek kiracılık ilişkisini sonlandırma yetkisi de bulunduğu; ancak, Büyükşehir Belediyesinin mülkiyetinde bulunan taşınmazın işletmecisi olan davacının … (… İşletmeleri Ltd. Şti.) ile arasında düzenlenmiş olan kira sözleşmesi ile Borçlar Kanunu uyarınca kiracı-kiralayan ilişkisi kurulduğu, bundan sonra kiralananın tahliyesi konusunda Borçlar Kanunu'nda öngörülen hükümlerin uygulanması zorunluluğunun ortaya çıktığı, davacı şirketin kira sözleşmesinin usulüne uygun olarak feshedilebilmesi için öncelikle görevli ve yetkili adli yargıda kira sözleşmesinin feshi davası açılması gerektiği, bu davada verilecek karara göre uyuşmazlık konusu yerin tahliyesi yoluna gidilmesi gerekirken, Büyükşehir Belediye Meclisinin mahkemenin yerine geçerek kira sözleşmelerini tek taraflı olarak ve kamu gücüne dayanarak feshetmesi yolundaki kararında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin mevcut kira sözleşmelerinin ve işletme haklarının iptal edilmesine yönelik kısmı yönünden verilen davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak, bu kısım yönünden işlemin iptaline, otoparkların işletme haklarının 25 yıl süre ile … A.Ş.'ye devredilmesine yönelik kısım yönünden verilen davanın reddine ilişkin Mahkeme kararına yapılan istinaf isteminin ise reddine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 21/01/2021 tarih ve E:2019/9953, K:2021/195 sayılı kararıyla;
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin (f) ve (l) fıkraları ile "Şirket kurulması" başlıklı 26. maddesine yer verilerek;
Davacının temyiz istemi yönünden, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediği gerekçesiyle davacının temyiz isteminin reddine;
Davalı idarenin temyiz istemi yönünden; davalı idare tarafından … tarih ve … sayılı Büyükşehir Belediye Meclis Kararı'yla büyükşehir belediyesi yetkisi alanındaki otoparkların işletme haklarının 25 yıl süreyle … İşletme Ltd. Şti'ye devredildiği, bu devir işleminde … İşletme Ltd. Şti'nin söz konusu otoparkları alt kira yoluyla üçüncü kişilere kiralayabilme yetkisinin de verildiği, bu kapsamda davalı idare ile belediye şirketi arasında protokol imzalandığı, anılan belediye şirketince çeşitli tarihlerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca alt kira sözleşmeleri akdedildiği, davacının da alt kiracı sıfatıyla otopark işletmeciliği yaptığı, dava konusu işlemle davalı belediye ve ANFA Altınpark İşletme Ltd. Şti tarafından işletme hakları devredilen veya kiraya verilen tüm otoparklardaki kiracılık ve işletmecilik haklarının sona erdirildiği;
Dava konusu işlem sebebiyle söz konusu otoparklarda alt kira sözleşmeleriyle kiracı olarak otopark işletmeciliği yapan şahıslarca "kiracılık sıfatının tespiti" istemiyle davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığına karşı Sulh Hukuk Mahkemesi nezdinde açılan davalarda Mahkemece, kiralanan taşınmazda asıl kiraya verenin Ankara Büyükşehir Belediyesi, kiracının … İşletme Ltd. Şti olduğu, Ankara Büyükşehir Belediyesinin … tarih ve … sayılı kararıyla tüm otoparkların işletme haklarının … A.Ş.'ye 25 yıl süre ile devredilmesi ve asıl kira sözleşmesinin (protokolün) iptal edilmesine bağlı olarak alt kira sözleşmesinin de sona erdiği, bu sebeple davalı idare tarafından davacıya gönderilen tahliye isteminin haklı nedene dayandığı, davacının kiracılık sıfatının asıl kira sözleşmesinin sona ermesi ile son bulduğu sonuç ve kanaatine varılarak istemin reddine karar verildiği (... Sulh Hukuk Mahkemesinin … tarih, E…., K…. sayılı kararı);
Öte yandan, alt kira sözleşmeleri ile işletilen otoparklara ilişkin olarak, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının Alo 153 şikâyet hattına, "bazı kişilerden ücret alınıp bazılarından alınmadığı, otoparkların kirli ve bakımsız olduğu, uyarıların dikkate alınmadığı, engellilerden otopark ücreti alındığı, otoparkta çalışanların araçları ücretsiz alanlara ve bina önlerine çekerek vatandaşı rahatsız ettiği, kavga ederek huzuru bozduğu, ücret alınıp makbuz verilmediği, otoparkta çalışan kişilerin kaba saba konuştukları, insanların onurunu kıracak davranışlar sergiledikleri, yüksek otopark ücretleri alındığı vb." nitelikte dava dosyasına da sunulan şikâyetlerin geldiği;
Bakılan uyuşmazlıkta, davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından 5216 sayılı Kanun'un 26. maddesi hükümleri uyarınca otoparkların işletme haklarının belediye şirketine devredilebileceği ve hizmetin asıl sahibi olan davalı idarece kamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden gereklilik ortaya çıkması halinde yapılan devrin geri alınmasına karar verilebileceği açık olup; olayda da, davalı idarenin kendisine gelen şikâyetleri dikkate alıp otoparkların işletme haklarını … İşletme Ltd. Şti.'den geri alarak bu amaçla yapılmış protokolün iptaline karar verdiği; ancak, protokolün iptal edilmesiyle birlikte davalı idarenin alt kira sözleşmesinin tarafı haline gelmesinin, alt kira sözleşmesinin … İşletme Ltd. Şti. ile davacı arasında akdedilmiş olması ve belediyelerin kiralama işleri konusunda yasal sınırlamalara ve özel düzenlemeye tabi olması nedeniyle hukuken mümkün bulunmadığı, yukarıda yer verilen Sulh Hukuk Mahkemesi kararında da belirtildiği üzere, alt kira ilişkisinin protokol ilişkisinden bağımsız düşünülemeyeceği; zira alt kiracının kendisine tanınan hakları, dayanağı olan üst ilişki sebebiyle kullandığı (davalı idare ile … İşletme Ltd. Şti arasında imzalanan protokolde, protokolün herhangi bir sebeple feshedilmesi halinde protokole dayalı alt kiracılığın da kendiliğinden sona ermiş sayılacağının belirtildiği ve davacı ile … İşletme Ltd. Şti. arasında akdedilen sözleşmede de protokol hükümlerine aynen uyulacağının ve kira sözleşmesinin bir parçası olduğunun kabul edildiği), davacının kiracılık ilişkisinin de, davalı idare ile … İşletme Ltd. Şti arasındaki protokolün iptaliyle birlikte sona erdiği, bu sebeple dava konusu büyükşehir belediye meclis kararında hukuka aykırılık bulunmadığı;
Kaldı ki, belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yürütülmesi esas olup, olayda otoparkların ihale yapılmaksızın üçüncü kişilere kiralandığı görüldüğünden, bu yönden de dava konusu işlemde sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının "dava konusu işlemin mevcut kira sözleşmelerinin ve işletme haklarının iptal edilmesine ilişkin kısmı" yönünden verilen iptal kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; Danıştay Sekizinci Dairesinin bozma kararında yer verdiği gerekçeler nedeniyle dava konusu işlemin hukuki sürecinin, kiracılık ilişkisi kurularak işletilen otoparklara yönelik olarak tesis edilen işlemler ve açılan davalar ile gelinen noktadaki durumunun irdelenmesinin gerekli görüldüğü belirtilerek;
Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin "Belediyece ve ... İşletmeleri Ltd. Şti.'ce kiralanmış işletme hakları devir edilmiş olan tüm otoparkların mevcut kira sözleşmelerinin ve protokollerin, kiracılık ve işletme haklarının iptal edilmesine ilişkin" … tarih ve … sayılı kararına karşı açılan bazı davalarda Mahkemelerce verilen davanın reddine ilişkin kararlar ... İdari Dava Dairesi tarafından onanmış ise de aynı işleme yönelik olarak açılan dava sonucu Dairelerinin 06/11/2019 tarih ve E:2019/2095, K:2019/2044 sayılı kararı ile iptaline karar verildiği;
Bu durumda, gelinen noktada Dairelerince verilen iptal kararının doğurduğu mevcut hukuki durum itibarıyla kira sözleşmelerini sonlandıran hukuken geçerli bir belediye meclis kararından söz etme olanağı kalmadığı gibi tahliye işlemlerinin de hukuki geçerliliğini yitirmiş olduğunun açık olduğu;
İlgililer tarafından "kiracılık sıfatının tespiti istemiyle" Sulh Hukuk Mahkemesinde davaların açıldığı ve kararların verildiği tarihte belediye meclis kararına yönelik bir iptal hükmü bulunmadığı dikkate alındığında adli yargı yerince, kira sözleşmesinin feshini içeren ve hukuken geçerli olan belediye meclis kararına dayalı olarak karar verildiği;
Bir başka anlatımla, davalı idare tarafından tesis edilmiş olan idari işlemin yargısal denetimini yapmakla yetkili ve görevli olan idari yargı yerince işlemin iptali yolunda verilmiş olan karardan önce adli yargı yerince idari işlemlerin kanuniliği prensibinden hareketle bir değerlendirme yapılmış olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı;
Nitekim, kiracılığın tespiti davalarının adli yargı yerinde açılarak çözümlenmesinin de kiracılık ilişkisinin kurulduğu sözleşmelerin özel hukuk ilişkisine dayandığı ve ancak adli yargı yeri kararı ile sonlandırılması gerektiği yolundaki Dairelerinin kararını da teyit ettiği;
Öte yandan, yine söz konusu bozma kararında, Dairelerinin kararında, 5216 sayılı Kanun'da yer alan bu kurallar karşısında hizmetin asıl sahibi olan Büyükşehir Belediyelerinin hizmetini devrettiği şirketten bu hizmeti geri olarak başka bir şirketine devretmesinde hukuken bir engel bulunmadığı gibi hizmeti devrettiği şirketin yetkisini sonlandırması halinde bu şirketin kurduğu kiracılık ilişkisinin tarafı durumuna geçeceği ve bu sözleşmelerin usulüne uygun feshedilmesi için öncelikle görevli ve yetkili adli yargıda kira sözleşmelerinin feshi davası açılması gerektiği şeklinde yer alan gerekçesine karşılık, protokolün iptal edilmesiyle birlikte davalı idarenin alt kira sözleşmesinin tarafı haline gelmesinin, alt kira sözleşmesinin … Ltd. Şti. ile davacı arasında akdedilmiş olması ve belediyelerin kiralama işleri konusunda yasal sınırlamalara ve özel düzenlemeye tabi olması nedeniyle hukuken mümkün bulunmadığı gerekçesine yer verilmiş ise de davalı idarenin tarafı olmadığı/olamayacağı belirlenen kira sözleşmelerini sonlandırma yetkisinin de bulunmadığı sonucunu doğuracağının açık olduğu;
Kaldı ki, 2886 sayılı Kanun'a aykırı bir şekilde otoparkların ihale yapılmadan kiraya verilmiş olmasının da kira sözleşmelerinin iptali istemiyle açılan davalarda ileri sürülebileceği gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından; davacının ihale usulü ile kiracı olmadığı ve alt kira sözleşmesinin usulüne uygun olmadığı, bu nedenle davacının hukuki statü itibarıyla fuzuli şagil konumunda olduğu; dava konusu işlemlerin sebebinin, idareye intikal eden çok sayıda şikayetin önüne geçmek ve profesyonel hizmet anlayışı ve vergi kaybının engellenmesi olduğu, idarenin kamusal yetkisini, kamu yararı amacıyla yetki ve usulde paralellik ilkesine uygun olarak kullandığı; Anayasa Mahkemesinin 08/12/2011 tarih ve E:2010/77, K:2011/163 sayılı kararında da belirtildiği üzere, taşınmazını kiraya veren belediyeler ile diğer kişilerin aynı hukuksal konumda olmadığı, ısrar kararında idarenin davacı ile aynı konumda değerlendirilerek davacı kiracının menfaatinin gözetildiği ve kamu menfaatinin göz ardı edildiği, konuyla ilgili sulh hukuk mahkemesinde açılan davaların da davanın reddi veya tedbir isteminin reddi şeklinde sonuçlandığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davalı idare Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının … tarih ve … sayılı kararıyla, büyükşehir belediyesi yetkisindeki otoparkların işletilme haklarının … Ltd. Şti.'ye 25 yıl süreyle devredilmesine karar verilmiş; bu kapsamda Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile belediye şirketi arasında protokol imzalanmıştır. Sonrasında, söz konusu otoparklar çeşitli tarihlerde, ANFA Ltd. Şti. tarafından üçüncü kişilere kiralanmış; ancak, alt kira sözleşmeleri ile işletilen otoparklara ilişkin olarak, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının Alo 153 şikâyet hattına, "bazı kişilerden ücret alınıp bazılarından alınmadığı, otoparkların kirli ve bakımsız olduğu, uyarıların dikkate alınmadığı, engellilerden otopark ücreti alındığı, otoparkta çalışanların araçları ücretsiz alanlara ve bina önlerine çekerek vatandaşı rahatsız ettiği, kavga ederek huzuru bozduğu, ücret alınıp makbuz verilmediği, otoparkta çalışan kişilerin kaba saba konuştukları, insanların onurunu kıracak davranışlar sergiledikleri, yüksek otopark ücretleri alındığı vb." nitelikte şikâyetler ulaşması üzerine … Ltd. Şti. ile yazışmalar yapılarak kira sözleşmelerine aykırı olumsuzlukların giderilmesi istenilmiş; şikâyetlerde değişiklik olmaması üzerine otopark uygulamasında yeniden düzenlemeye gidildiği gerekçesiyle dava konusu … tarih ve … sayılı Büyükşehir Belediye Meclis kararıyla, belediyece ve … Ltd. Şti.'ce kiralanmış, işletme hakları devredilmiş olan tüm otoparkların mevcut kira sözleşmelerinin ve protokollerin, kiracılık ve işletme haklarının iptal edilerek bu yerlerin işletme haklarının 5216 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendi ile aynı Kanun'un 26. maddesi gereğince belediye şirketi … A.Ş. Belediye Trafik Hizmetleri Makine Otomotiv İnş. Müh. Doğalgaz İç ve Dış Tic. San. A.Ş.'ye 25 yıl süreyle devredilmesine karar verilmesi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinde, Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları belirtilmiş, maddenin (f) fıkrasında "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek", aynı maddenin (l) fıkrasında ise "Yolcu ve yük terminalleri, kapalı ve açık otoparklar yapmak, yaptırmak, işletmek, işlettirmek veya ruhsat vermek" sayılmış;
Anılan Kanun'un "Şirket kurulması" başlıklı 26. maddesinde "Büyükşehir belediyesi kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilir. Genel sekreter ile belediye ve bağlı kuruluşlarında yöneticilik sıfatını haiz personel bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alabilirler. Büyükşehir belediyesi, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebilir. Ancak, bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabidir." düzenlemeleri getirilmiş;
"Diğer hükümler" başlıklı 28. maddesinde, "Belediye Kanunu ve diğer ilgili Kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri ilgisine göre büyükşehir ve ilçe belediyeleri hakkında da uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin beşinci fıkrasında, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi hükümlerinin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı hükme bağlanmış;
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında, belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin de bu Kanun'da yazılı hükümlere göre yürütüleceği düzenlemesi getirilmiş;
"Müteahhit veya müşterinin sözleşmenin bozulmasına neden olması" başlıklı 62. maddesinin birinci fıkrasında, sözleşme yapıldıktan sonra 63. maddede yazılı hükümler dışında müteahhit veya müşterinin taahhüdünden vazgeçmesi veya taahhüdünü, şartname ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi üzerine, idarenin en az 10 gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde, ayrıca protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminatının gelir kaydedileceği ve sözleşmenin feshedilerek hesabının genel hükümlere göre tasfiye edileceği belirtilmiş;
"Ecrimisil ve tahliye" başlıklı 75. maddesinde, Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9. maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil isteneceği; ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmadığı ve kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren, işgalin devam etmesi halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edileceği, aksi halde ecrimisil alınacağı, işgal edilen taşınmaz malın, idarenin talebi üzerine, bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek, idareye teslim edileceği hükme bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlık, Ankara Büyükşehir Belediyesinin mülkiyetindeki veya tasarrufundaki otoparkları işleten üçüncü kişilerin alt kiracılık ilişkilerinin Büyükşehir Belediye Meclisi Kararı ile sonlandırılmasından kaynaklanmaktadır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun yukarıda aktarılan 26. maddesi hükmü uyarınca, otoparkların işletme hakları, büyükşehir belediye başkanlıkları tarafından belediye şirketine devredilebileceği gibi, hizmetin asıl sahibi olan davalı idarece, kamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden gereklilik ortaya çıkması halinde yapılan devrin geri alınmasına da karar verilebilir. Olayda da, davalı Ankara Büyükşehir Belediyesinin kendisine gelen şikâyetleri dikkate alıp, otoparkların işletme haklarını diğer davalı ANFA Altınpark İşletme Ltd. Şti.'den geri alarak bu amaçla yapılmış protokolün iptaline karar verdiği anlaşılmaktadır.
Belediyelere ait taşınmazların kiralanması ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesinin 08/12/2011 tarih ve E:2010/77, K:2011/163 sayılı kararında "belediyeler ile belediyelere ait taşınmazlar arasındaki bağlantı, özel hukuktaki bir malikle-taşınmaz arasındaki mülkiyet ilişkisinden farklıdır. Zira özel hukukta malik, malına istediği gibi tasarruf edebilmede, onu dilediği fiyatla dilediğine satmada ya da kiralamada ve maldan elde ettiği geliri istediği gibi harcamada özgür olmasına karşın; belediyeler, sahip oldukları taşınmazlar üzerinde tasarrufta bulunurken bazı kurallara uymak durumundadırlar. Belediyeler, sahip oldukları taşınmazları, dilediklerine diledikleri fiyatla devredemezler. Söz konusu taşınmazlar, kamusal bir sorumlulukla ve kamu hukukunun belirlediği usule göre kullanılır ve bu yerlerden elde edilecek gelir, kamu idaresinin yapmakla yükümlü olduğu hizmette harcanır. (....) taşınmazını kiraya veren belediyeler ile diğer kişiler aynı hukuksal konumda değildirler. Belediyeler ile belediyelere ait taşınmazlar arasında sorumluluk, yönetim ve tasarruf biçimi yönünden kamu hukuku ilişkisi bulunmakta ve bu emlâkten elde edilen gelir kamu hizmetine ayrılmaktadır." değerlendirmesine yer verilmiştir.
Bu doğrultuda, konuyla ilgili olarak öncelikle belirtilmesi gereken husus; 2886 sayılı Kanun'un 1. maddesi ile 5216 sayılı Kanun'un 26. maddesi gereği, belediyelerin kira işlerinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre yürütülmesine ilişkin yasal zorunluluktur. Olayda ise uyuşmazlık konusu otoparkın ihale yapılmaksızın üçüncü kişilere kiralandığı anlaşılmaktadır.
Bu bağlamda, üçüncü kişi konumundaki davacının, davalı idareye karşı alt kiracılık vasfının hukuken geçerli bir zeminde oluşmadığı açıktır.
Diğer yandan, dava konusu işlem sebebiyle söz konusu otoparklarda alt kira sözleşmeleriyle kiracı olarak otopark işletmeciliği yapan şahıslarca "kiracılık sıfatının tespiti" istemiyle davalı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığına karşı Sulh Hukuk Mahkemesi nezdinde açılan davalarda; Mahkemece, kiralanan taşınmazda asıl kiraya verenin … Büyükşehir Belediyesi, kiracının … Ltd. Şti. olduğu, Ankara Büyükşehir Belediyesinin … tarih ve … sayılı kararıyla tüm otoparkların işletme haklarının … A.Ş.'ye 25 yıl süre ile devredilmesi ve asıl kira sözleşmesinin (protokolün) iptal edilmesi nedeniyle alt kira sözleşmesinin de sona erdiği, bu sebeple davalı idare tarafından davacıya gönderilen tahliye isteminin haklı nedene dayandığı, davacının kiracılık sıfatının asıl kira sözleşmesinin sona ermesi ile son bulduğu sonuç ve kanaatine varılarak istemin reddine karar verildiği (... Sulh Hukuk Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı) görülmektedir.
Temyize konu ısrar kararında yer alan, "davalı idare tarafından tesis edilmiş olan idari işlemin yargısal denetimini yapmakla yetkili ve görevli olan idari yargı yerince işlemin iptali yolunda verilmiş olan karardan önce adli yargı yerince idari işlemlerin kanuniliği prensibinden hareketle bir değerlendirme yapılmış olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı" yönündeki değerlendirmeye karşılık, İdare Mahkemesinin söz konusu iptal kararının, İdari Dava Daireleri Kurulunun E:2022/126 sayılı dosyasında temyiz incelemesine tabi tutulan ısrar kararından önceki karar olduğu anlaşılmış olup Kurulun 01/12/2022 tarih ve E:2022/126, K:2022/3472 sayılı kararı ile söz konusu ısrar kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Ayrıca, kiracılığın tespiti istemiyle adli yargıda görülen diğer bir uyuşmazlıkla ilgili olarak Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun E:2011/749, 2012/50 sayılı kararında,"... Kiralayan belediyeye ait taşınmaz, dava dışı kiracı derneğe kiralanmış ve dava dışı kiracı tarafından da üçüncü kişi (alt kiracı) durumundaki davacıya kiralandığına göre, alt kiracı davacının kiracılık ilişkisi, ancak kiracıya (kendisine kiralayan kiracıya) bağlı olarak varlığını sürdürecektir. Bu nedenle ikinci kiracı (alt kiracı) durumundaki davacı, birinci kiracının kira sözleşmesinden doğan haklarını ona bağlı olarak kullanan durumunda olmakla; davalı kiralayan ile dava dışı kiracı dernek arasındaki kira ilişkisi sona erdiğinde alt kiracı durumundaki davacının kiracılığı da son bulacaktır. Bu nedenle, davalı belediye ile dava dışı kiracı dernek arasındaki kira sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle alt kiracı olan davacının kiracılığı da kendi akidi olan kiracı derneğe bağlı olarak son bulmuştur. Zira, kiralayan (davalı) ile alt kiracı (davacı) arasında sözleşmesel bağlantı bulunmamaktadır." gerekçesiyle, kiralayan ile alt kiracı arasında sözleşmesel bağ bulunmaması halinde, kira ilişkisi sona erdiğinde alt kira ilişkisinin de sona ereceği hükme bağlanmıştır.
Kaldı ki, bahse konu alt kira sözleşmelerinde kiracılık ilişkisinin dayanağının Ankara Büyükşehir Belediyesi ile … Ltd Şti. arasında yapılan protokol olduğunun kabul edildiği, bahse konu protokolde, protokolün herhangi bir sebeple feshedilmesi halinde bu protokole dayalı varsa alt kiracılığın da otomatikman sona ermiş sayılacağının belirtildiği; davacının tarafı olduğu kira sözleşmesinde ise, davacı tarafından, Ankara Büyükşehir Belediyesi ile … Ltd. Şti. arasında imzalanan 28/11/2012 tarihli protokolü okuduğunun, içerisinde geçen hükümlere aynen uyacağının, protokolün işbu kira sözleşmesinin ayrılmaz bir parçası olduğunun, protokolde … Ltd. Şti.'nin uymakla yükümlü olduğu bütün bağlayıcı hükümlere alt kiracı olarak aynen uyacağının ve kendisi için de bu hükümlerin aynı şekilde bağlayıcı olduğunun kabul edildiği görülmektedir.
Bu bağlamda, davacının kiracılık ilişkisinin, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile … İşletme Ltd. Şti arasındaki protokolün iptali ile sona erdiği anlaşılmış olup, dava konusu işlemde hukuka aykırılık, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;
2.İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen kabulü, kararın kısmen kaldırılması, dava konusu işlemin mevcut kira sözleşmelerinin ve işletme haklarının iptal edilmesine yönelik kısmı yönünden iptali yolundaki … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin temyize konu … tarih ve E:…, K:… sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 01/12/2022 tarihinde, oybirliği ile kesin olarak karar verildi.