T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/1964
Karar No : 2023/4393
TEMYİZ EDEN TARAFLAR : I- (DAVACI) ... Turizm Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
II- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF : 1- ... Belediye Başkanlığı
2- ... Turizm Ticaret Ltd. Şti.
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Fatih ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...,..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...,..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlarda bulunan ...'da restorasyon tadilat projesine aykırı imalatlar yapıldığından bahisle düzenlenen ... günlü, ... cilt/sahife numaralı yapı tatil tutanağı ile tespit edilen tadilat projesine aykırı imalatların kaldırılarak yapının, 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca projesine uygun hale getirilmesine ilişkin Fatih Belediye Encümeninin ... günlü, ... sayılı kararı davacının maliki olduğu taşınmazlara ilişkin kısmı ile aynı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca taşınmaz malikleri ... (Yönetici) ve hissedarlarına 1.143.190,59-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Fatih Belediye Encümeninin ... günlü, ... sayılı kararının iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Dava konusu işlemlerin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile, İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve yeniden bir karar verilmek üzerine Mahkemesine gönderilmesine dair ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararı üzerine, ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; aynı işlemlerin iptali istemiyle yapı müteahhidi tarafından açılan ve ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında görülen davada yaptırılan keşif sonrasında hazırlanan bilirkişi raporunun ve dosyanın birlikte değerlendirilmesinden, 08.11.2016 günlü yapı tatil tutanağının tutanağın, hem usul yönünden, hem de esas yönünden mevzuata uygun olarak düzenlendiği; dava konusu tescilli yapıda onaylı projesine ve imar mevzuatına aykırı ilaveler ve değişiklikler yapıldığının tespit edildiği, saptanan bu aykırılıkların giderilerek yapının eski haline getirilmesi gerektiği, dolayısıyla dava konusu encümen kararının yıkıma ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca verilen para cezasının hesaplamasında dikkate alınan aykırılıktan etkilenen alan ile yapı sınıf ve grubunun, 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen kriterlere uygun olarak belirlendiği; öte yandan davalı idarece 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezasına aynı fıkranın (c) bendinin 8. alt bendi uyarınca artırım yapılmasında hukuka uyarlık, (c) bendinin 5.,7. ve 12. alt bentleri uyarınca artırım yapılmasında ise hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu 08/11/2016 günlü yapı tatil tutanağı ile tespite konu yapının, 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca projesine uygun hale getirilmesine ilişkin Fatih Belediye Encümeninin ... günlü, ... sayılı kararı yönünden davanın reddine; aynı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca taşınmaz malikleri ... (Yönetici) ve hissedarlarına 1.143.190,59-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Fatih Belediye Encümeninin ... günlü, ... sayılı kararının 587.043,82 TL'lik kısmı yönünden davanın reddine, kalan 556.146,77 TL'lik kısmının ise iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurularına konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1. Davacı tarafından; İstanbul ili, Fatih ilçesi, ... Mahallesi,... ada,..., ..., ..., ..., ..., ..., ... , ..., ..., ..., ..., ...,..., ... parsel sayılı taşınmazların bir kısmının projenin tamamlanmasından sonra taraflarınca üçüncü kişilere satıldığı, dava konusu para cezası verilmesine ilişkin encümen kararında cezaların şahsiliği ilkesine uyarlık bulunmadığı, davacı şirket yetkilisi hakkında beraat kararı verildiği ileri sürülmektedir.
.
2- Davalı tarafından; 3194 sayılı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca verilen idari para cezasının ve anılan maddenin alt bentleri uyarınca uygulanan artırımların, Kanun'da öngörülen kriterlere uygun olarak belirlendiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Taraflarca savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ... 'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının Dairemiz kararında belirtilen gerekçe doğrultusunda bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İstanbul ili, Fatih ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...,..., ..., ..., ..., ..., ...,..., ..., ..., ..., ... , ... , ... , ... , ... , ... ,... ve ... parsel sayılı taşınmazlarda bulunan ...'da restorasyon tadilat projesine aykırı olarak 2. bodrum katta ...parselin merdiven yerinin farklı olduğu, ... ile ... parsel arasındaki taşıyıcı duvarların kaldırılarak birleştirildiği, merdiven yerlerinin farklı yapıldığı; 1. bodrum katta ...ile ...parsel arasındaki duvarın kaldırılarak birleştirildiği, merdiven yerinin farklı yapıldığı, ... parselin merdiveninin kaldırıldığı, ... ve ... parsellerin kapı yerlerinin farklı olduğu, ...parseldeki dükkanın karşısındaki avluya çıkış merdiveninin kapatıldığı, koridorlarda rampa kısımlarına basamak yapıldığı, 29,30 ve ... parsellerin kapı yerlerinin farklı olduğu, mahzen olarak gözüken bölümden avluya 7,00 x 2,00 metre ebatlarında merdiven yapıldığı, ... parselin kapı boyutunun değiştirildiği ve duvar örüldüğü, ... parselin kapısının iptal edilerek pencere yapıldığı, ...ile ... parsel arasındaki duvarın kaldırılarak birleştirildiği, ..., ...ve ... parselin kapı yerlerinin farklı olduğu ve anılan yerde duvar örüldüğü, ... ile ... parsel arasındaki duvarın kaldırılarak tek bağımsız bölüm haline getirildiği, ... parselin arka kısmındaki cephe boyunca çelik malzeme ile yangın merdiveni yapılarak cam kaplama ile 4,16 metre genişlikte cephe yapıldığı; zemin katta,... parselin arkasındaki duvarın kaldırılarak yapı yapıldığı, ... parselde taşıyıcı duvarın kaldırılarak birleştirildiği, ... ile ...parsel arasındaki duvarın kaldırılarak sarnıcın ... parsele dahil edildiği, ... parselin kapı yerinin değiştirilerek alt kata inen merdivenin kaldırıldığı, ... parsele geçen duvarın kaldırılarak ahşap kapı yapıldığı, avludan bodruma inen merdivenin yerinin farklı yapıldığı, ... parsel önündeki duvarın 1 metre ötelenerek ileri alındığı; 1. katta, ... parselde bulunan dükkanların arkasındaki cam cepheli merdivenden duvarın kaldırılarak kapı yapıldığı, ... ile ...parsel arasındaki kapının kapatılarak duvar örüldüğü, bazı odalardaki ocak kısımların kapatıldığı, rampa kısımlara basamak yapıldığı, ...,... ve ... parsellerdeki odaların merdivenlerinin yapılmadığı, güney cephesinde eksik pencere olduğu, batı cephesindeki boşluk doluluk oranının farklı olduğu, güneydoğu cephesinde kuranglez olduğu ve cam cephe ilave edildiği hususları, davalı idare elemanlarınca 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca düzenlenen ... günlü, ... cilt/sahife numaralı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiştir.
Anılan tutanak dayanak alınarak, dava konusu yapıda tespit edilen tadilat projesine aykırı imalatların kaldırılarak, yapının 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca projesine uygun hale getirilmesine ilişkin Fatih Belediye Encümeninin ... günlü, ... sayılı kararı ile aynı Kanun'un 42. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca taşınmaz malikleri ... (Yönetici) ve hissedarlarına 1.143.190,59-TL idari para cezası verilmesine ilişkin Fatih Belediye Encümeninin ... günlü, ... sayılı kararı tesis edilmiştir.
Bunun üzerine, anılan encümen kararlarının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; "bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç, ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. bu tebligatın bir nüshası da muhtara Bırakılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mührün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir." hükmüne yer verilmiş bulunmaktadır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, fıkrada belirtildiği şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı hüküm altına alınmış, anılan fıkranın devamında temel ceza miktarının hesaplanmasına ve cezaya uygulanacak artırımların belirlenmesine ilişkin esaslar hükme bağlanmıştır
Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." hükmü yer almakta olup, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin "Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinin (1) fıkrasında da, herkesin medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklar konusunda bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini isteme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde; "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler ile elektronik işlemlerde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygunlanır." düzenlemesine yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin yollamada bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Bilirkişi raporunun verilmesi" başlıklı 280. maddesinde, bilirkişinin, raporunu, varsa kendisine incelenmek üzere teslim edilen şeylerle birlikte bir dizi pusulasına bağlı olarak mahkemeye vereceği, raporun verildiği tarihin rapora yazılacağı ve duruşma gününden önce birer örneğinin taraflara tebliğ edileceği; "Bilirkişi raporuna itiraz" başlıklı 281. maddesinin 1. fıkrasında ise, tarafların, bilirkişi raporunun, kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların, bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilecekleri düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda aktarılan düzenlemeler uyarınca, Mahkemelerce esas hakkında karar verilmeden önce, bilirkişi raporunun birer örneğinin taraflara tebliğ edilmesi ve bilirkişi raporuna tarafların itiraz edebilmelerine olanak tanınması, uygulanması zorunlu bir usul kuralıdır.
Dava dosyasının ve UYAP kayıtlarının incelenmesinden; İdare Mahkemesince, hükme esas alınan ve aynı işlemin iptali istemiyle yapı müteahhidi tarafından aynı Mahkemenin E:... sayılı dosyasında bakılmakta olan davada yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporunun bir örneğin taraflara tebliğ edilmeden esas hakkında karar verildiği ve bu karara yapılan istinaf başvurularının da temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi ile kararı reddedildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, hükme esas alınan bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmeden ve taraflara rapora itiraz hakkı tanınmadan, dolayısıyla hukuki dinlenilme hakkının kısıtlanması suretiyle davanın esası hakkında karar verilmesinde usul hükümlerine ve adil yargılanma hakkına uygunluk görülmemiştir.
Öte yandan; davacı tarafından verilen ve 21/02/2022 tarihinde İdare Mahkemesi kaydına giren temyiz dilekçesinde, uyuşmazlık konusu taşınmazların bir kısmının tarafınca satıldığına yönelik beyan ve iddialarda bulunulduğu; bu iddialar kapsamında, satıldığı iddia edilen taşınmazlar yönünden yeni malik / maliklerin, 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesine göre devam edip etmeyeceği hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Fatih Belediye Encümeninin ... günlü, ... ve ... sayılı kararlarının iptali istemiyle aynı taşınmazdaki başka parsel maliklerince görülen davalarda, yapının projesine uygun hale getirilmesine ilişkin encümen kararı yönünden davanın reddi, para cezası verilmesine ilişkin encümen kararı yönünden ise dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararlarının redde ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurularının, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...; ... tarih ve E:..., K:...; ... tarih ve E:..., K:...; ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararları ile reddedildiği ve anılan kararların Dairemizce kesin olarak onandığı; ayrıca, aynı işlemin iptali istemiyle yapı müteahhidi tarafından ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında bakılmakta olan davada yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporunun, görülmekte olan işbu davada da hükme esas alındığı görülmekle birlikte; dava konusu işlemin kısmen iptali, kısmen davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına karşı taraflarca yapılan istinaf başvurularının reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ise, Dairemizin 03/05/2023 tarih ve E:2021/9897, K:2023/4392 sayılı kararı ile bozulduğu hususları göz önünde bulundurularak karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların temyiz istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen davanın reddine, kısmen işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 03/05/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.