Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2022/2177 E. , 2022/8674 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/2177
Karar No : 2022/8674
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
2- … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Denizli İli, Merkezefendi İlçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmazın imar planında "piknik ve eğlence alanı" ve "yol" olarak belirlenmek suretiyle uzun süredir kısıtlı kalması nedeniyle mülkiyet hakkının engellendiği ve 5 yıldan fazla zaman geçmesine rağmen kamulaştırma işlemi yapılmadığından bahisle kamulaştırmasız el atma sebebiyle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık olmak üzere fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla 1.000,00-TL (ıslah sonrası 1.265.148,955-TL) tazminatın ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; davacının tazminat isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine, Denizli İli, Merkezefendi İlçesi, …Mahallesi, …ada, …parsel sayılı taşınmazın 20 m'lik yol alanında kalan kısmı açısından kamulaştırmasız el atma bedeli olan toplam 247.223,552-TL'nin davalı idarelerden Merkezefendi Belediye Başkanlığı tarafından davacıya ödenmesine, kalan tutar olan 1.017.925,403-TL maddi tazminat isteminin ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 4. fıkrası uyarınca davacının istinaf başvurusunun; 561,532-TL yönünden reddine, 1.017.363,871-TL yönünden kabulüne, kararın tazminat talebinin reddine ilişkin (1.017.363,871-TL) bu kısmının kaldırılmasına, dava konusu taşınmazın piknik ve eğlence (ağaçlandırılacak) alanında kalan kısmı için belirlenen 1.017.363,871-TL taşınmaz bedelinin davalı Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığınca davacıya ödenmesine, davalı Merkezefendi Belediye Başkanlığının istinaf başvurusunun; tazminat talebinin kabulüne ilişkin 247.087,173-TL'lik kısmı yönünden reddine, tazminat talebinin 136,379-TL'lik kısmı yönünden kabulüne, kararın tazminat talebinin kabulüne ilişkin bu kısmının kaldırılmasına, tazminat talebinin 136,379-TL'lik kısmı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
1-Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; dava konusu taşınmazın bulunduğu alanda fiilen yol olduğu, keşif esnasında görülmüş olmasına rağmen bu hususa ilişkin karar verilmediği, adli yargı mercilerinin görevli olduğu, taşınmazın plan revizyonu ile ağaçlandırılacak alan ve 20m'lik yol olarak belirlendiği, plan notlarına göre ağaçlandırılacak alanlarda özel mülkiyete konu olabilecek şekilde kullanım hakkı verildiği, … tarih ve …sayılı Denizli Büyükşehir Belediye Encümeni kararı ile parselasyon kararı alındığı, kadastro parseli olan davacıya ait taşınmazın yine aynı yerden verilmek suretiyle imar parseline dönüştüğü ve davacının hissesinin 1622,36m2 imar parseli olduğu, husumetin ilçe belediyesi ile görülmesi gerektiği, emsalin uygun olmadığı, bedelin yüksek belirlendiği belirtilerek, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
2-Merkezefendi Belediye Başkanlığı tarafından; özel ağaçlandırma alanından davacıya imar parseli verileceği, husumetin Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile görülmesi gerektiği, kısıtlılık halinin söz konusu olmadığı, plan notlarına göre ağaçlandırılacak alanlarda özel mülkiyete konu olabilecek şekilde kullanım hakkı verildiği belirtilerek, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalıların temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden, yürütmenin durdurulması istemleri hakkında karar verilmeksizin, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, müştereken maliki olduğu Denizli İli, Merkezefendi İlçesi, …Mahallesi, …ada, … parsel sayılı taşınmaza, imar planında kullanım fonksiyonu "yeşil alan, park-piknik alanı" olarak belirlenmek suretiyle kamulaştırmasız el atıldığı ve tasarruf hakkının kısıtlandığından bahisle zararının tazmini istemiyle yapılan başvurunun, … tarihli, …sayılı Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı Emlak ve İstimlak Daire Başkanlığı işlemiyle reddedilmesi üzerine oluşan zarara karşılık olmak üzere fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmak kaydıyla 1.000,00-TL (ıslah sonrası 1.265.148,955.-TL) maddi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usul Kanunu'nun ''İdari Dava Türleri ve İdari Yargı Yetkisinin Sınırı'' başlıklı 2. maddesinin değişik 1. numaralı bendinde; ''a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar.'' idari dava türleri olarak sayılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 14. maddesinin 3. fıkrasının 3. bendinde, dava dilekçelerinin görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet, 3 ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği; aynı Kanunun 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ise; adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların görev yönünde reddine karar verileceği belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta öncelikle dava konusu taşınmaz üzerindeki el atmanın niteliğinin tespiti gerekmektedir. Taşınmaza fiili ya da hukuki olarak el atılması durumunda gerek yargı yolu gerekse yargı yolunda yapılacak değerlendirmeler farklılık arz etmektedir.
Taşınmaza idare tarafından fiili olarak el atılmış olması halinde görevli yargı yolunun belirlenmesine ilişkin Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 06.04.2015 tarihli, E:2015/223, K:2015/238 sayılı kararında"Belediyelerin 3194 sayılı imar Kanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetki ile arazi ve arsalar üzerinde imar planlarının hazırlanması ve yürürlüğe konulması, arazi ve arsa düzenlemesi gibi faaliyetleri kapsamında yaptıkları imar planlarından kaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayanan irade açıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyici işlemler olduğu bu yönü ile de idari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargı yerlerinde çözümlenmesi gerektiği tartışmasızdır.
Buna karşılık, Belediyece, Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul ve yöntemlere uygun idari nitelikte uygulama işlemleri yapılmaksızın, dava konusu taşınmazın bir kısmına fiilen el atması karşısında, idarenin bu eyleminin kamulaştırmasız el atma niteliğini taşıdığı açıktır.
Öte yandan, İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımı sırasında kişilere verdiği zararların ta/zmini istemiyle açılacak davaların görüm ve çözümünün, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konu taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığı veya plan ve projeye aykırı iş görüldüğü iddiasıyla açılacak müdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazmini davalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerinde çözümleneceği, yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim, yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundaki Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11.2.1959 günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılı kararının III. bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde amme teşekkülü İstimlak Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malını elinden almış olması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesi içindedir.” gerekçesine yer verilmiştir.
Bir bütün olan taşınmazın tamamı açısından fiili el atmanın varlığı kabul edilerek değerlendirmenin bu şekilde yapılması gerekmektedir. Fiili el atmadan doğan zararın tazminine yönelik davanın ise özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerleri görevli olacaktır.
Dosyanın incelenmesinden, 30.12.2019 tarihli bilirkişi raporunda, uyuşmazlık konusu taşınmazın imar planında kısmen 20m'lik yol, kısmen piknik ve eğlence alanında kaldığı, rapordaki fotoğraflar ve coğrafi bilgi sistemindeki görünüm incelendiğinde, taşınmazın bir kısmına fiilen yol yapılmış olduğu görülmektedir.
Bu durumda, taşınmazın bir kısmına yol yapılmak suretiyle fiilen el atılmış olması sebebiyle, yukarıda anılan Uyuşmazlık Mahkemesi kararına göre, fiili el atmadan doğan zararın tazminine yönelik davanın özel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevli olduğu anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, taşınmaza fiilen el atılmış olması sebebiyle davanın görev yönünden reddi gerekirken, kısmen kabul, kısmen reddi yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabul, kısmen reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1-2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz istemlerinin kabulüne,
2-Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabulü, kısmen reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:…sayılı kararının BOZULMASINA,
3-Kullanılmayan …-TL yürütmenin durdurulması harcının istekleri halinde ayrı ayrı davalılara iadesine,
4-Temyiz karar harcı ile temyiz başvurma harcının fazladan tahsil edilen kısımlarının, istemi halinde davalılardan Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı'na iadesine,
5-Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 13/10/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.