T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/2195
Karar No : 2023/4097
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ...
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : Gaziantep ili, Şahinbey ilçesi, ... Mahallesi ile Şehitkamil ilçesi, ... ve ... Mahalleleri sınırları içerisinde bulunan ve ekli listede belirtilen taşınmazların, 100. Yıl Atatürk Kültür Parkının devamı niteliğindeki 3. etap çalışma alanı kapsamında kalması nedeniyle Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 25/02/2022 tarih ve 31761 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 24/02/20222 tarih ve 5247 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının, Şehitkamil İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Dava konusu işlem tesis edilirken, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nda acele kamulaştırmaya ilişkin getirilen şartların gerçekleşmediği, acele kamulaştırma kararının gerekçesinin ortaya konulamadığı, kamu yararının ve aciliyet halinin olmadığı; kararın usul ve yasaya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
... 'NIN SAVUNMASI : Dava konusu taşınmazın 100. Yıl Atatürk Parkı 3. Etap çalışma alanı içinde kaldığı, park projesinin tamamlanmasının kente değer sağlayacağı; acele kamulaştırmaya ilişkin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesinde Cumhurbaşkanına, idarelerce yapılacak hizmet veya yatırımların gerektirdiği kamulaştırmaların aceleliğine karar verme yetkisinin bırakıldığı; dava konusu işlemin usul ve hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
... BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞININ SAVUNMASI : Dava konusu taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında "100. Yıl Atatürk Parkı Alanı"nda kaldığı, planın 1990 yılından beridir yürürlükte olduğu ve iptaline ilişkin bir dava açılmadığı, plan doğrultusunda istimlak işlerine devam edildiği, plan nedeniyle mülkiyetler üzerinde kısıtlılığın acele kamulaştırma yoluyla giderilmesinin kamu yararına olduğu; park projesinin şehir merkezini ikiye ayıran Alleben Deresinin etrafında planlanması nedeniyle proje alanının aynı zamanda acil durumlar için önemli bir toplanma merkezi olduğu, bu nedenle de mülkiyetinin bir an evvel kamu eline geçirilmesinin önemli olduğu hususları ileri sürülerek, dava konusu işlemin usul ve hukuka ugun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ... 'IN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ... 'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, Gaziantep İli, Şahinbey İlçesi, ... Mahallesi ile Şehitkamil İlçesi, ... ve ... Mahalleleri sınırları içerisinde bulunan ve ekli listede belirtilen taşınmazların, 100. Yıl Atatürk Kültür Parkının devamı niteliğindeki 3. etap çalışma alanı kapsamında kalması nedeniyle Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 25/02/2022 günlü, 31761 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 24/02/2022 günlü, 5247 sayılı Cumhurbaşkanı kararının, Şehitkamil İlçesi,... Mahallesi, ... ada, ... , ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden iptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın 13. ve 35. madde hükümleri uyarınca mülkiyet hakkının kamu yararı amacıyla Anayasa'ya uygun olarak yasayla sınırlandırılması mümkün olup buna ilişkin düzenlemeler öncelikle kamu yararına dayanmalıdır. Ülkemizin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 Nolu Protokolüyle de mülkiyet hakkı bir insan hakkı olarak kabul edilmiş ve bu hakkın orantılılık ilkesi çerçevesinde kamu yararı gözetilerek sınırlandırılabileceği ifade edilmiştir. Buna göre, bir taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının kamulaştırma yolu ile kaldırılması (mülkiyetin el değiştirmesi) kamu yararının karşılanması zorunluluğunun özel mülkiyet hakkının korunmasından üstün tutulması şartına bağlıdır. Bu çerçevede, 2942 sayılı Yasanın 27. maddesi incelendiğinde, kamulaştırma işlemlerinde öngörülen yöntemlerin bir kısmının uygulanmayarak taşınmaza acele el konulabilmesi yolu istisnai olarak başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlendiğinden, madde hükmü ile üç durumda acele kamulaştırma yolu ile taşınmaza el konulmasına olanak tanınmıştır. Bu koşullardan ikisi Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya özel kanunlarda öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olması halleri şeklinde açıkça sayılmak suretiyle üstün kamu yararının ve kamu düzeninin korunmasının gerçekleştirilmesi amacıyla acele kamulaştırma yoluna gidilebileceği belirtilmiştir. Bu kapsamda üçüncü koşul olan aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar verilebilmesi için de kamu yararı ve kamu düzenine ilişkin olma halinin maddede yer alan diğer iki koşula paralel nitelik taşıması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığa konu taşınmazların, ... günlü, ... sayılı Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclis Kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planında 100. Yıl Atatürk Kültür Parkı alanı olarak belirlenen alanın 3. Etap Park alanı içerisinde "Festival Park Proje Alanı"nda açık otopark, oyun alanı, ve yeşil alanda kaldığı, anılan planların iptali istemiyle açılan bir davanın bulunmadığı, Gaziantep Büyükşehir Belediye Encümeninin ... günlü, ... sayılı kararı ile proje kapsamında kalan taşınmazların kamulaştırılmasına ve 2942 sayılı Yasanı 27.maddesi uyarınca başvuru yapılmasına karar verilmesi üzerine dava konusu işlemin tesis edildiği, davalı idareler tarafından, 100. Yıl Atatürk Kültür Parkının devamı niteliğinde olan 3. Etap park alanı içindeki festival park proje alanının 2023 yılı hedefleri içinde olduğu, bölgedeki kamulaştırma işlemlerinin etaplar halinde yapıldığı, alanda kamulaştırma işlemi yapılmayan yaklaşık otuz yıllık süreçte kısıtlılık halinin sürdüğü, mülkiyet sorunları çözülemediği için park projesinin tamamlanamadığı, taşınmaz malikleri ile uzlaşma sağlanamama durumunda normal sürecin uzun sürmesi nedeniyle acele kamulaştırma yoluna gidildiği, 2942 sayılı Yasanın 8. maddesi kapsamında kamulaştırma bedeli ile ilgili uzlaşma sağlanamayan veya belirtilen süre içinde uzlaşma görüşmelerine gelmeyen taşınmaz maliklerine ait parseller için acele kamulaştırma davalarının açıldığının belirtildiği, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... günlü, E:... D.İş, K:... sayılı kararıyla ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza; ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... günlü, E:... D.İş, K:... sayılı kararıyla da ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza acele el konulmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, imar planı kapsamında 100. Yıl Atatürk Kültür Parkı alanı olarak belirlenen alanın 3. Etap Park alanı içerisinde "Festival Park Proje Alanı" kapsamında uyuşmazlığa konu taşınmazların kamulaştırılmasında kamu yararı bulunmakla birlikte, taşınmaz malikleri ile uzlaşma sağlanamaması halinde normal prosedürün uzun sürmesi ve projenin bir an önce tamamlanması nedenlerinin tek başına taşınmazların acele kamulaştırılması için yeterli olmadığı, 2942 sayılı Yasanın 27. maddesinin uygulanabilmesi için acele kamulaştırmanın koşullarının gerçekleşmiş olduğunun açıkça ortaya konulmasının gerekmesine karşın, olayda acele kamulaştırma prosedürünün uygulanmasını gerektiren nedenlerin somut olarak ortaya konulmadığı, acelelik halinin, kamu yararının ve kamu düzeninin korunmasını gerektiren hallerin açıklanmadığı anlaşılmakla, dava konusu Cumhurbaşkanı kararında 2942 sayılı Yasa'nın 27. maddesinin amacına, uygulanma koşullarına ve hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu Cumhurbaşkanı kararının uyuşmazlığa konu taşınmazlara ilişkin olarak iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 26/04/2023 tarihinde, davacı vekili Av. ... 'nın geldiği, Cumhurbaşkanlığı vekili Av. ... 'in geldiği, duruşmaya katılmamak için mazeret bildiren Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili Av. ... 'ın mazereti kabul edilmeyerek, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından Atatürk'ün doğumunun 100. Yılı anısına özel bölgesel park projesi kapsamında hazırlanan imar planları, Gaziantep ilinin 1987 yılında Büyükşehir olmasından sonra yenilenmiş, ... günlü, ... sayılı Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclis Kararı ile onaylanmış olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarında dava konusu taşınmazların da içinde bulunduğu alan "100. Yıl Atatürk Kültür Parkı Alanı" olarak ayrılmıştır.
Bakılan dava, Gaziantep ili, Şahinbey ilçesi, ... Mahallesi ile Şehitkamil ilçesi, ... ve ... Mahalleleri sınırları içerisinde bulunan ve ekli listede belirtilen taşınmazların, 100. Yıl Atatürk Kültür Parkının devamı niteliğindeki 3. etap çalışma alanı kapsamında kalması nedeniyle Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 24/02/20222 tarih ve 5247 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının, Şehitkamil İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden iptali istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 35. maddesinde: "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 Nolu Protokolünün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde: "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmüne yer verilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesinde; 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu'nun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10. madde esasları dairesinde ve 15. madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10. maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabileceği, bu Kanunun 3. maddesinin 2. fıkrasında belirtilen hallerde yapılacak kamulaştırmalarda yatırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedeli olduğu düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Özel mülkiyet hakkının korunması gereken temel insan hakları arasında öngörüldüğü, anayasa ve uluslararası sözleşmelerde mülkiyet hakkını korumaya yönelik düzenlemelere yer verildiği, bu düzenlemelerde mülkiyet hakkına müdahalelerin olabileceğinin öngörüldüğü, ancak bu müdahalelerde kamu yararı gerekçesi, kanuni düzenleme gereği ve ölçülülük yada orantılılık gibi uluslararası hukukun genel ilkelerinin varlığının dikkate alınması gerektiği, aksi durumda müdahalenin mülkiyet hakkı ihlaline neden olacağı kabul edilmiştir. Nitekim Anayasa Mahkemesi kararları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarıyla da bu hususların açık bir şekilde ortaya konulduğu görülmektedir.
Anayasa’nın 35. maddesinin ikinci fıkrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin Kanunda öngörülmesi gereği ifade edilmiştir Acele kamulaştırma usulü idareye kamulaştırma işlemlerinin neticelenmesini beklemeden kamulaştırılan taşınmaza el koyma imkânı tanıyan olağanüstü bir kamulaştırma usulüdür. Acele kamulaştırmada, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile Mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın kanunda belirtilen usule göre bilirkişilerce tespit edilecek değeri idare tarafından mal sahibi adına bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir.
Acele kamulaştırma usulü, olağan kamulaştırmada malik lehine getirilen usule ilişkin güvenceleri bertaraf etmemekte; yalnızca bu usullerin işletilmesinden önce idareye, kamulaştırılacak taşınmaza el koyma imkânı tanımaktadır. Taşınmaza el konulduktan sonra idare tarafından öncelikle satın alma yolunun işletilmesi, bunun mümkün olamaması durumunda ise Asliye Hukuk Mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılması gerekmektedir. Kamulaştırılmasına karar verilen taşınmaza acele olarak ihtiyaç duyulması halinde, 2942 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca kamulaştırma acele usulle yapılmaktadır.
Bu çerçevede, 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi incelendiğinde, kamulaştırma işlemlerinde öngörülen yöntemlerin bir kısmının uygulanmayarak taşınmaza acele el konulabilmesi yolu istisnai olarak başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlendiğinden, madde hükmü ile acele kamulaştırmada olağan kamulaştırmaya oranla özel koşulların varlığı aranmış ve üç durumda acele kamulaştırma yolu ile taşınmaza el konulmasına olanak tanınmıştır. Anılan hüküm uyarınca taşınmazların bir an önce kullanılmasına ihtiyaç duyulan, kamu düzenine ilişkin olarak acelelik halinin bulunduğu durumlarda Cumhurbaşkanınca, taşınmazların acele kamulaştırılmasına karar verilebilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, dava konusu taşınmazların 19/07/1990 onay tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planlarında "100. Yıl Atatürk Kültür Parkı Alanı"nda, 3. Etap park alanı içinde "Festival Park ve Proje Alanı"nda açık otopark, oyun alanı ve yeşil alan fonksiyonlarında kaldığı, plan doğrultusunda kamulaştırma listesinde davacının taşınmazlarının da bulunduğu 1.765,75 metrekarelik alanın Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına yönelik 24/2/2022 tarihli, 5247 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının alınmasının üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davalı idareler savunmalarında, Gaziantep Büyükşehir Belediye Meclisinin 19/07/1990 günlü kararıyla onaylanan 100. Yıl Atatürk Kültür Parkı projesinin uygulanmasının devamı niteliğindeki 228.075,33 metrekarelik 3. etap park alanı sınırları içinde bulunan festival park alanının tamamlanmasının, Belediyenin 2023 yılı hedefleri arasında yer aldığı, 30 yılı aşkın süredir plan nedeniyle kısıtlılığı süregelen proje alanındaki taşınmazların kamulaştırılmasına Belediyenin imkanları dahilinde etap etap devam edildiği, normal kamulaştırma sürecinin uzun sürdüğü, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 8. maddesi kapsamında kamulaştırma bedeli ile ilgili uzlaşma sağlanamayan veya belirtilen süre içinde uzlaşma görüşmelerine gelmeyen taşınmaz maliklerine ait parseller için acele kamulaştırma davalarının açıldığının belirtildiği, nitekim davacıyla da uzlaşma sağlanamaması neticesinde
... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... günlü, E:... D.İş, K:... sayılı kararıyla ... ada, ... sayılı parselde yer alan taşınmaza; ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... günlü, E:... D.İş, K:... sayılı kararıyla da ... ada, ... sayılı parselde yer alan taşınmaza acele el konulmasına karar verildiği; kamulaştırma sürecinin uzamasının hem uzun yıllar boyunca kısıtlılık nedeniyle taşınmazlarına kullanamayan taşınmaz maliklerinin aleyhine olduğu, hem de açılan davalar nedeniyle idarenin zarara uğradığı; acele kamulaştırma yoluyla hedeflenen tarihte projenin tamamlanmasının mümkün olduğu, ayrıca; park projesinin Gaziantep il merkezinde, Şahinbey ilçesi ve Şehitkamil ilçesinin arasından geçen Alleben Deresi'nin etrafında planlanmış olması nedeniyle, şehrin bir ucundan öteki ucuna uzanan ve acil durumlar için önemli bir toplanma merkezi de olması hususu acele kamulaştırmanın önemli gerekçeleri arasında sayılmıştır.
Bu durumda, 1990 yılından beridir yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planında "100 Yıl Atatürk Kültür Parkı Alanı"nda kalmakla dava konusu taşınmazların mülkiyetlerinin uzun yıllardır kısıtlandığı, öte yandan anılan planlara karşı açılan herhangi bir davaya rastlanılmadığı, en önemlisinin de projenin yürütüldüğü alanın acil durumlar için toplanma alanı niteliğinde olduğu dikkate alındığında, acele kamulaştırmada kamu yararının ve acelelik halinin mevcut olduğu, dava konusu Cumhurbaşkanı Kararının hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu 24/02/2022 tarih ve 5247 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının uyuşmazlığa konu taşınmaz yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 26/04/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.