T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/2204
Karar No : 2022/8791
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : …Bakanlığı - ANKARA
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …Turizm İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara İli, Çankaya İlçesi, … Mahallesi, … Caddesi, No:…adresinde faaliyet gösteren "…" isimli tesise ait 3 yıldızlı otel turizm işletmesi belgesinin, tesise ait işyeri açma ve çalışma ruhsatının ilgili Belediye Başkanlığı tarafından iptal edildiğinden bahisle 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 34. maddesinin (d) bendi uyarınca iptaline ilişkin … tarih ve …sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolunda …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı karara karşı yapılan istinaf isteminin … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla kesin olarak reddedildiği, tesise ait işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline dair işlemin iptali istemiyle Çankaya Belediye Başkanlığına karşı açılan davada dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiş olmasına rağmen bu karar dikkate alınmayarak tesisin turizm işletmesi belgesinin iptaline hukuka aykırı olarak karar verildiği, hukuka aykırılığı yargı kararıyla tespit edilen turizm işletmesi belgesinin iptaline dair işlem nedeniyle zarara uğranıldığı ileri sürülerek 831.225,95-TL maddi, 50.000,00-TL manevi zararın yasal faiziyle birlikte tazmini istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; davacıya ait … tarih ve … sayılı turizm işletmesi belgesinin 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 34. maddesinin (d) bendi uyarınca iptaline dair işlem nedeniyle işyeri kapanan davacının zarara uğramış olması karşısında, hukuka aykırılığı ortaya konulan işlem nedeniyle, davalı idarenin hizmet kusurunun bulunduğunun ve davalı idarece tesis edilen işlem ile davacının uğradığı zarar arasında illiyet bağı bulunduğunun kabulü sonucunda, söz konusu hizmet kusuru sebebiyle hukuken sorumlu tutulması icap eden davalı idarenin davacının uğradığı zararı tazmin etmesi gerektiği sonucuna varılarak davacının uğradığı maddi zarara karşılık toplam 831.225,95-TL maddi tazminat isteminin kabulüne, turizm işletme belgesinin iptali işleminin davalı idare tarafından kötüniyetli olarak veya kin ve garezle tesis edildiğine ilişkin davacının soyut beyanları dışında dosyada somut bilgi ve belgelerin mevcut olmadığı, dolayısıyla davalı idarenin ağır hizmet kusurunun bulunmadığı sonucuna varılarak manevi tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, tesisin turizm işletmesi belgesinin, işyeri açma ve çalışma ruhsatının Çankaya Belediye Başkanlığınca iptal edilmiş olması nedeniyle iptal edildiği, turizm işletmesi belgesinin iptalinin tesisin faaliyetten men edilmesi/kapatılması sonucunu doğurmadığı, her tesisin ilgili belediyeden aldığı işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile faaliyetine devam etmesinin mümkün olduğu, dolayısıyla oluştuğu ileri sürülen zararla turizm işletmesi belgesinin iptal edilmesi arasında illiyet bağı bulunmadığı, idarelerinin hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği, işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin Çankaya Belediye Başkanlığı işleminin iptaline ya da yürütmesinin durdurulmasına ilişkin bir Mahkeme kararının ne anılan belediye tarafından ne de davacı tarafından idarelerine sunulmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 17/2. maddesi uyarınca duruşma yapılmasına gerek görülmeyerek, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından işletilen Ankara İli, Çankaya İlçesi, …Mahallesi, …Caddesi, No:…adresinde faaliyet gösteren "…" isimli tesis adına 19/12/2016 tarihinde turizm işletmesi belgesi düzenlenmiştir.
İşletme sahibi tarafından ibraz edilen işyeri açma ve çalışma ruhsatı dikkate alınarak turizm işletmesi belgesinin düzenlenmiş olduğu, işyeri açma ve çalışma ruhsatında herhangi bir değişiklik yapılması ya da ruhsatın iptal edilmesi halinde Bakanlığa bilgi verilmesi davalı idarenin …tarih ve …sayılı yazısıyla Çankaya Belediye Başkanlığına bildirilmiştir.
Tesise ait işyeri açma ve çalışma ruhsatının 18/11/2017 tarihli Başkanlık Olur'u ile iptal edildiği, bu nedenle tesisin 15/09/2017 tarihli Belediye Encümen kararıyla faaliyetten men edildiği …tarih ve …sayılı Çankaya Belediye Başkanlığı yazısıyla davalı idareye bildirilmiştir.
Çankaya Belediye Başkanlığının 22/08/2017 tarihli yazısı üzerine davalı idarece tesise ait turizm işletmesi belgesi tesisin belgelendirilmesi için gerekli olan işyeri açma ve çalışma ruhsatının ilgili belediyesince iptal edilmiş olması ve geçerliliğini yitirmiş olması nedeniyle 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 34. maddesinin (d) fıkrası uyarınca … tarih ve …sayılı Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü işlemiyle iptal edilmiştir.
Davalı idarenin tesise ait turizm işletmesi belgesini iptaline ilişkin … tarih ve …sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada ………İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; davalı idarece Turizm İşletme Belgesinin iptaline gerekçe olarak gösterilen işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin işlemin … tarih E:…, K:… sayılı Mahkeme kararıyla iptaline karar verildiği, dolayısıyla işlemin dayanağının ortadan kalktığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, bu karara karşı davalı yapılan davalı idarenin istinaf istemi …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla kesin olarak reddedilmiştir.
Davacı tarafından, hukuka aykırılığı yargı kararıyla tespit edilen turizm işletmesi belgesinin iptaline dair işlem nedeniyle zarara uğranıldığı ileri sürülerek 831.225,95-TL maddi, 50.000,00-TL manevi zararın yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 5. maddesinde, "İşyeri veya işletme açmak isteyen; işin özelliğine göre 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak 3 üncü maddede belirtilen mercie ibraz ederler. Bu başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir." hükmüne yer verilmiştir.
10/08/2005 tarih ve 25902 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 4.maddesinin 1.fıkrasının (n) bendinde; İşyeri açma ve çalışma ruhsatı, yetkili idareler tarafından bu Yönetmelik kapsamındaki işyerlerinin açılıp faaliyet göstermesi için verilen izin olarak tanımlanmış, 6.maddesinde; "Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz." hükmüne yer verilmiştir.
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun; işlem tarihinde yürürlükte olan 3. maddesinin (g) bendinde; turizm işletmesi belgesi, turizm sektöründe faaliyet gösteren turizm işletmelerine Bakanlıkça verilen belge olarak tanımlanmış, işlem tarihinde yürürlükte olan 5.maddesinde; turizm sektöründe bu Kanun ve diğer mevzuatta yer alan teşvik tedbirleri ile istisna, muafiyet ve haklardan yararlanabilmek için Bakanlıktan, turizm yatırımı belgesi veya turizm işletmesi belgesinin alınmasının zorunlu olduğu düzenlenmiş, işlem tarihinde yürürlükte olan "Belge İptali" başlıklı 34. maddesinin (d) fıkrasında; tesisin belgelendirilmesi için gerekli olan ilgili kurumdan alınan işletme iznine esas belgenin geçerliliğini yitirmiş olması halinde turizm işletmesi belgesinin Bakanlıkça iptal edileceği düzenlenmiş, işlem tarihinde yürürlükte olan "Yönetmelikler" başlıklı 37 nci maddesinin (A) bendinin (2) numaralı alt bendinde; "Turizm yatırımı ve turizm işletmesi belgelerinin verilmesi, bu işletmelerin yönetim, personel ve işletme özellikleri ile uymak zorunda oldukları fiziki şartlar ve diğer konular"ın Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe girecek yönetmeliklerle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
2634 sayılı Kanunun 37. maddesinin (A) bendinin (2) numaralı alt bendine dayanılarak hazırlanan ve 21/06/2005 günlü, 25852 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve işlem tarihinde yürürlükte olan mülga Turizm Tesislerinin Belgelendirilmesine ve Niteliklerine İlişkin Yönetmeliğin "Turizm işletmesi belgesi talebi" başlıklı 6.maddesinde; belgeli turizm yatırımının tamamlanıp işletmeye hazır olması durumunda, belge sahibi tarafından işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile birlikte Bakanlığa başvurulacağı, "Doğrudan turizm işletmesi belgesi talebi" başlıklı 7.maddesinde ise; turizm yatırımı belgesi almadan doğrudan turizm işletmesi belgesi alınmasına ilişkin taleplerde, 5 inci ve 6 ncı maddelerde belirtilen belgelerle birlikte Bakanlığa başvurulacağı hüküm altına alınmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdarenin hukuki sorumluluğunun kabulü için, kusursuz sorumluluğa ilişkin istisna halleri dışında, idarenin yürüttüğü kamu hizmetinin, kötü işlemesi, geç işlemesi yada hiç işlememesi sebeplerinden birisiyle kusurlandırılmış olması gerekmektedir. Hizmet kusuru, iradi bir işlem yada eylemden kaynaklanabileceği gibi, idarenin dikkatsizliğinden, tedbirsizliğinden ve ihmalinden de kaynaklanabilir. Yine zarar ile idari eylem veya işlem arasında uygun illiyet bağının da bulunması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı tarafından işletilen tesis için turizm işletmesi belgesi düzenlenmesine esas alınan işyeri açma ve çalışma ruhsatının Çankaya Belediye Başkanlığı tarafından iptal edilerek bu durumun davalı idareye bildirilmesi üzerine, tesisin belgelendirilmesi için gerekli olan işyeri açma ve çalışma ruhsatının ilgili belediyesince iptal edilmiş olması ve geçerliliğini yitirmiş olması nedeniyle turizm işletmesi belgesinin 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 34. maddesinin (d) fıkrası uyarınca davalı idarenin …tarih ve …sayılı işlemiyle iptal edildiği, işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline dair işlemin iptali istemiyle açılan davada dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş olduğu gerekçesiyle turizm işletmesi belgesinin iptali istemiyle açılan davada da dava konusu işlemin iptaline karar verildiği ve bu kararın istinaf incelemesinden geçerek kesinleştiği, davacı tarafından, turizm işletmesi belgesinin iptaline dair işlemin hukuka aykırı olarak tesis edildiğinin Mahkeme kararıyla tespit edildiğinden bahisle söz konusu işlem nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle bakılan davanın açıldığı, Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporunda, sözleşme fesih bedellerinden doğan zarar, kira gelir mahrumiyetinden doğan zarar ve yeniden çalışma ruhsatı çıkarma bedeli kalemlerinden oluşan 831.225,95-TL'nin işletmenin toplam gelir kaybı olarak hesaplandığı, Mahkemece bilirkişi raporuyla hesaplanan 831.225,95-TL zararın oluşmasında davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğu, zarar ile davalı idarece tesis edilen işlem arasında illiyet bağı bulunduğu gerekçesiyle söz konusu miktarın kabulüne, manevi tazminat isteminin ise reddine karar verildiği, söz konusu karar hakkındaki istinaf istemi reddedilen davalı idarece temyiz yoluna başvurulduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacı tarafından talep edilen ve Mahkemece kabulüne karar verilen zarar kalemlerinin davacı tarafından işletilen otelin kapanmasından kaynaklanmış olduğu varsayılan gelir kaybı olarak hesaplandığı Mahkeme kararına esas alınan 21/12/2021 havale tarihli bilirkişi raporunda ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen ve işlem tarihinde yürürlükte olan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; turizm işletmesi belgesinin düzenlenmesi için belge düzenlemeye yetkili idareye sunulması gerekli evraklardan birisinin de işyeri açma ve çalışma ruhsatı olduğu, turizm işletmesi belgesi düzenlenirken sunulan dayanak belgelerden olan işyeri açma ve çalışma ruhsatının ilgili belediye tarafından iptali halinde turizm işletmesi belgesinin de iptal edilmesi gerektiği, diğer taraftan turizm işletmesi belgesinin turizm sektöründe Turizmi Teşvik Kanunu ve diğer mevzuatta yer alan teşvik tedbirleri ile istisna, muafiyet ve haklardan yararlanabilmek için alınması zorunlu belge niteliğinde olduğu, işletmenin faaliyette bulunabilmesi için işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunmasının yeterli olduğu diğer bir deyişle turizm işletmesi belgesinin iptalinin işletmenin faaliyetinin sona ermesi sonucunu doğurmayacağı, dolayısıyla turizm işletmesi belgesinin iptali ile davacı tarafından talep edilen zarar arasında illiyet bağının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, maddi tazminat isteminin kabulü yolunda verilen Mahkeme kararına karşı davalı idarece yapılan istinaf isteminin reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak davalı idarece yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:……sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 19/10/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.