T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2022/2472
Karar No:2023/4688
TEMYİZ EDEN (DAVALI): … A.Ş. (…) Genel Müdürlüğü
VEKİLİ: Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI): … Elektrik Dağıtım A.Ş.
VEKİLLERİ: Av. …, Av. …
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Temmuz 2014 dönemine ilişkin olarak TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen … tarih ve … sayılı sistem kullanım ceza faturasının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce Dairemizin 24/12/2020 tarih ve E:2016/324, K:2020/3945 sayılı bozma kararına uyularak verilen kararda; davacı şirket ile TEİAŞ arasında 13/04/2010 tarihinden itibaren Sistem Kullanım Anlaşmaları'nın imzalandığı, dava konusu ceza faturası hesaplamasının, Sistem Kullanım Anlaşması'nın 9. maddesinde belirlendiği şekli olan "kullanıcının o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin %0,5"ine göre değil; Elektrik Şebeke Yönetmeliğinin Geçici 7. maddesi doğrultusunda %20 oranı dikkate alınarak yapıldığı, 28/05/2014 tarih ve 29013 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin "Reaktif enerji cezası" başlıklı Geçici 7. maddesinde, "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından, aylık olarak sistemden çekilen endüktif veya sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının, 14. maddede düzenlenen oranları aşması durumuna ilişkin olarak, bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında Kurul Kararı ile gerekli düzenlemeler yapılıncaya kadar, reaktif enerji kullanım oranı 14. maddeye göre değerlendirilir ve ihlal tespiti durumunda kullanıcılara o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin %20’si oranında ceza uygulanır." kuralına yer verilmiş olmakla birlikte, Dairemizin 15/11/2018 tarih ve E:2014/2924K:2018/3202 sayılı kararla iptaline karar verildiği, Yönetmelik düzenlemesinin iptali ile birlikte hukukî sonuçlarının da ortadan kalkacağı, sözleşmeden kaynaklanan bir cezaî şart niteliğinde olan "reaktif enerji sınır değerlerini aşan kullanıcılar aleyhine yaptırım uygulanmasına" ilişkin olarak iptal edilmiş Yönetmelik düzenlemesine göre hareket edilemeyeceği anlaşıldığından, mevcut sistem kullanım anlaşması hükümlerinin esas alınması gerektiği anlaşıldığından iptaline karar verilen Yönetmelik kuralına göre tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, ihlâli tespit edilen davacı şirkete cezaî şartın uygulandığı, sözleşmede herhangi bir uyarı şartının yer almadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, ihtirazi kayıt konulamadan imzalamak zorunda olunan bir sözleşmeden dolayı kanuni dayanağı olmayan bir cezanın verilmesinin hukuka aykırı olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile İdare Mahkemesi kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Elektrik dağıtım lisansı sahibi davacı şirket ile TEİAŞ arasında imzalanan İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinde, "TEİAŞ tesislerinde kullanıcının bağlı olduğu fidere 00.00-24.00 saatleri arasında 4 (dört) veya daha fazla arıza intikal ederek kesicinin açması" ve "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişilerin iletim sisteminin her bir ölçüm noktasında çekecekleri endüktif reaktif enerjinin/verecekleri kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" fiilleri cezaî şart uygulanması gereken ihlâller olarak tanımlanmış, söz konusu fiiller işlendiğinden bahisle davacı şirket adına Temmuz 2014 dönemine ilişkin 31.644,84-TL tutarındaki sistem kullanım ceza faturasının düzenlendiği ve bu işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanması olduğu; 2. maddesinde, bu Kanun'un, elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veya perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsadığı; 3. maddesinde, bu Kanun'un uygulanmasında, bağlantı anlaşmasının, bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel hükümleri içeren anlaşmayı; sistem kullanım anlaşmasının, bir üretim şirketi, tedarik lisansı sahibi şirket veya tüketicinin iletim sistemini ya da dağıtım sistemini kullanımına ilişkin genel hükümleri ve ilgili kullanıcıya özgü koşul ve hükümleri içeren anlaşmayı ifade edeceği; 5. maddesinin birinci fıkrasında, lisans sahibi tüzel kişilerin lisansları kapsamında sahip oldukları haklarına ve yükümlülüklerine ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
6446 sayılı Kanun'a dayanılarak çıkarılan ve 28/05/2014 tarih ve 29013 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin "Reaktif enerjinin kompanzasyonu" başlıklı 14. maddesinde, "(1) İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından; aylık olarak sistemden çekilen endüktif reaktif enerjinin sistemden çekilen aktif enerjiye oranı yüzde yirmiyi, aylık olarak sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin sistemden çekilen aktif enerjiye oranı ise yüzde onbeşi geçemez. (...)
(4) Reaktif enerjiye ilişkin olarak birinci fıkrada belirtilen oranlara uyulmaması durumunda, kullanıcılara uygulanacak yaptırımlar bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında düzenlenir."; "Bağlantı anlaşması, sistem kullanım anlaşması ve yan hizmet anlaşması" başlıklı 36. maddesinde, "(1) Tüzel kişi tarafından üretim lisansının TEİAŞ’a verildiği tarihten itibaren altmış gün içerisinde bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması TEİAŞ tarafından tüzel kişiye önerilir. (...) Tüzel kişi TEİAŞ’ın anlaşma önerisine otuz gün içerisinde yazılı yanıt verir.
(2) Tarafların mutabakatı hâlinde bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin hüküm ve şartları içeren bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması imzalanır. TEİAŞ ve lisans sahibi tüzel kişinin, bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin anlaşmanın hükümleri üzerinde mutabakata varamamaları hâlinde, ihtilaflar Kanunun ve tarafların ilgili lisanslarının hükümlerine göre Kurum tarafından çözüme kavuşturulur ve konu hakkında alınan Kurul kararları bağlayıcıdır.
(3) İletim sistemine halihazırda bağlı olan üretim tesisleri ile bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin olarak üretim tesisleri dışında gerçek ve tüzel kişiler tarafından TEİAŞ’a yapılan diğer başvurularda da aynı süreç uygulanır." kurallarına yer verilmiştir.
Davacı ile TEİAŞ arasında imzalanan İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinde, "TEİAŞ tesislerinde kullanıcının bağlı olduğu fidere 00.00-24.00 saatleri arasında 4 (dört) veya daha fazla arıza intikal ederek kesicinin açması" fiili cezaî şart uygulanması gereken ihlâl olarak tanımlanarak, bu ihlâl için, "00.00-24.00 saatleri arasındaki her 4 (dört) açma için içinde bulunulan aya ait Sistem Kullanım Fiyatına göre hesaplanan bedelin %1'i oranında ceza uygulanır. 4'ün (dört) katına ulaşmayan açma sayılarının 4'ün (dört) katına doğru aşağı çekilerek hesaplanır. Buna ilave olarak, günde 4 (dört) ve katlarında açma olmasa dâhi aylık toplamda 20'nin (yirmi) üzerinde açma olması hâlinde bu miktarın aşıldığı her bir açma için kullanıcının, içinde bulunulan aya ait Sistem Kullanım Fiyatına göre hesaplanan bedelin % 0,2'si oranında ceza uygulanır. Günde 4 (dört) ve katlarında açma olsa dâhi ayda toplam 12 (on iki) açmaya kadar ceza uygulanmaz. Test, tekrar kapama ve paralel arıza kapsamındaki fider açmaları bu açmalarda dikkate alınmaz" cezaî şartı; "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişilerin iletim sisteminin her bir ölçüm noktasında çekecekleri endüktif reaktif enerjinin/verecekleri kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" fiili cezaî şart uygulanması gereken ihlâl olarak tanımlanarak, bu ihlâl için, "kullanıcının o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin %0,5'i oranında ceza uygulanır. Ceza, her uzlaştırma periyodu için yapılacak ölçümlerin sonucuna göre 00:00-24:00 saatleri arasında bir defadan fazla uygulanmaz. TEİAŞ tarafından sistem ihtiyacı için konulan kapasitör fider sayaç değerleri ölçümlere dâhil edilmez." cezaî şartı öngörülmüş; "Mevzuata Uyum" başlıklı 15. maddesinde, anlaşmanın yürürlük tarihinden sonraki mevzuat değişikliklerinin taraflar için bağlayıcı olacağı düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
1) Dava konusu ceza faturasının "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline ilişkin kısmı yönünden;
Davalı TEİAŞ tarafından tek taraflı olarak hazırlanan ve Kurul tarafından onaylanarak yürürlüğe giren 01/01/2014 tarihli İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi'nin 1.4. maddesinde, bir kullanıcının, TEİAŞ ile Sistem Kullanım Anlaşması imzalamamış olmasına rağmen iletim sistemini kullanması hâlinde, Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ’in Geçici 3. maddesi uyarınca kullanıcının Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği doğrultusunda onaylanan sistem kullanım bedelini ve/veya sistem işletim bedelini ödeme yükümlülüğünün bulunduğu, sistem kullanım anlaşması bulunmaksızın iletim sistemini kullanmakta olan kullanıcıların, iletim sisteminde arz güvenilirliği ve kalitesinin sağlanması amacıyla maddede yer alan ihlâllerle karşılaşılması hâlinde ilgili cezaî işleme tâbi olacağı belirtilmiş; yukarıda belirtilen ihlâl ve cezası bu hâller arasında sayılmıştır.
Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, elektrik dağıtım faaliyetinde bulunan şirketlerin TEİAŞ ile Bağlantı Anlaşması ve Sistem Kullanım Anlaşması olmak üzere iki anlaşma imzalaması gerektiği, dava konusu işlemin hukukî mahiyeti itibarıyla, sözleşmeden kaynaklanan bir cezaî şart niteliğinde olduğu, bu anlamda yalnızca sistem kullanım anlaşmasını imzalamış ve bu anlaşmada yer alan hüküm ve şartları kabul etmiş taraflar hakkında uygulama alanı bulabileceği anlaşılmaktadır.
Davacı şirket ile TEİAŞ arasında sistem kullanım ceza faturasına esas alınan trafo merkezleri yönünden "İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması" imzalandığı anlaşılmış, davalı idarece düzenlenen "Fider Açmaları Raporu"nda, söz konusu trafo merkezleri yönünden fider açma nedenlerinin, sistem kullanım anlaşması uyarınca günlük ve aylık cezaya tâbi açma sayılarının bunların karşılığında uygulanacak ceza oranlarının ve ödenmesi gereken ceza tutarlarının belirtildiği görülmüştür.
Bu itibarla, "Sistem Kullanım Anlaşması"nın "Cezai Şartlar" başlıklı 9. maddesinin ihlâl edildiğinin sabit olduğu, idarî yaptırım niteliği bulunmayan anlaşmadan kaynaklanan cezaî şartın uygulandığı, dolayısıyla dava konusu faturanın "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
2) Dava konusu ceza faturasının "reaktif enerji sınır değerinin aşılması" ihlâline ilişkin kısmı yönünden;
Dosyanın incelenmesinden, davacı şirket ile TEİAŞ arasında dava konusu faturada "reaktif enerji sınır değerinin aşılması" ihlâline esas alınan trafo merkezleri için iletim sisteminin kullanımı açısından kurulması gerekli akdî ilişkinin kurulduğu anlaşılmıştır.
Dava konusu fatura ekinde yer alan reaktif kapasite aşımı ihlâline ilişkin "Ceza Muhteviyat Çizelgesi"nde, Sistem Kullanım Anlaşması'ndan farklı olarak, kullanıcı tarafından TEİAŞ'a ödenmesi gereken ceza kısmında "28/05/2014 tarih ve 29103 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Şebeke Yönetmeliği kapsamında cezai işlem Geçici 7. madde uyarınca değerlendirmeye alınmıştır." notu yer almış, uygulanacak oran ise %20 olarak belirtilmiştir.
Buna göre, dava konusu faturada, Sistem Kullanım Anlaşması'nın 9. maddesinde belirlendiği şekliyle, kullanıcının o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin % 0,5'i üzerinden değil, Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin Geçici 7. maddesi uyarınca %20'si üzerinden hesaplama yapıldığı anlaşılmaktadır.
Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin "Reaktif enerji cezası" başlıklı Geçici 7. maddesinde, "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından, aylık olarak sistemden çekilen endüktif veya sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının, 14. maddede düzenlenen oranları aşması durumuna ilişkin olarak, bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında Kurul Kararı ile gerekli düzenlemeler yapılıncaya kadar, reaktif enerji kullanım oranı 14. maddeye göre değerlendirilir ve ihlâl tespiti durumunda kullanıcılara o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin %20’si oranında ceza uygulanır." kuralına yer verilmiş olmakla birlikte, Dairemizin 18/02/2015 tarih ve E:2014/2924 sayılı kararıyla anılan düzenlemenin yürütmesinin durdurulmasına, 15/11/2018 tarih ve K:2018/3202 sayılı kararıyla da iptaline karar verilmiş olup, anılan düzenlemenin iptali ile birlikte hukukî sonuçlarının da ortadan kalkacağı tabiidir.
Bu itibarla, sözleşmeden kaynaklanan bir cezaî şart niteliğinde olan "reaktif enerji sınır değerlerini aşan kullanıcılar aleyhine yaptırım uygulanmasına" ilişkin olarak iptal edilmiş Yönetmelik düzenlemesine göre hareket edilemeyeceği, mevcut sözleşme hükümlerinin esas alınması gerektiği anlaşıldığından, dava konusu faturanın reaktif enerji cezasına ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, dava konusu faturanın "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline ilişkin kısmının hukuka uygun olduğu anlaşılmakla birlikte, dava konusu ceza faturasının bir bütün olarak "Temmuz 2014 dönemi Sistem Kullanım Ceza Ücreti"ne ilişkin tutarı içerdiği, konusunun ve içeriğinin ayrılamadığı görüldüğünden, faturanın tümüyle iptal edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu ceza faturasında hukuka uygunluk, dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu Mahkeme kararında ise sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un Geçici 8. maddesi uyarınca, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 09/11/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.