T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2022/2511
Karar No : 2024/939
DAVACI: … Enerji Üretim ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ: Av. …
MÜDAHİL (DAVACI YANINDA): … Enerji Elektrik Üretim Sanayi A.Ş.
VEKİLİ: Av. …
DAVALI: … Kurumu
VEKİLLERİ: Av. …, Av. …, Av. …
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA): … A.Ş. (…)
VEKİLLERİ : Av. …, Av. …
DAVANIN KONUSU:
30/03/2022 tarih ve 31794 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 29/03/2022 tarih ve 10888 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI:
Dava konusu düzenlemenin hukukî belirlilik, haklı beklenti ve hukukî istikrar ilkelerine aykırı olduğu, üretilen elektriğin serbest piyasada satışına müdahale edildiği, dava konusu düzenleme nedeniyle, YEKDEM kapsamında olmayan şirketlerin zarara uğradığı, davalı idarece, yerli kaynaklar için 1.200,00-TL/mWh azami uzlaştırma fiyatının nasıl belirlendiğinin ortaya konulamadığı, dava konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVACI YANINDA
MÜDAHİLİN İDDİALARI:
Dava konusu düzenlemenin hukukî belirlilik, haklı beklenti ve hukukî istikrar ilkelerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Gün öncesi piyasasında faaliyet göstermek isteyen piyasa katılımcılarının, piyasa işletmecesine teklif sunduğu ve sunulan teklifler neticesinde fiyatların insan müdahalesi olmaksızın ilgili yazılım marifetiyle belirlendiği, belirleme sürecinde, ekonominin temeli olan arz ve talebin kesişmesinin esas alındığı, şebekedeki elektrik enerjisi her ne kadar homojen bir ürün olsa da ikincil bir ürün olması sebebiyle üretilen elektrik enerjisinin maliyeti kaynak bazlı olarak değiştiği, elektriğin ikincil bir ürün olması sebebiyle, enerjinin üretilebilmesi için kullanılması gereken kaynağın var ve yeterli olması gerektiği, söz konusu kaynakların maliyetinin de fiyatı doğrudan etkilediği, son dönemde emtia fiyatlarındaki öngörülemeyen yükselişin elektrik fiyatlarının yükselmesine neden olduğu, elektrik enerjisinin nihaî tüketiciye ulaşana kadar ilave şebeke maliyetleriyle söz konusu enerji maliyetlerinin daha da yükseleceğinin ortada olduğu, elektrik piyasasında referans fiyatın belirlendiği gün öncesi piyasasında arz ve talep eğrilerinin kesiştiği noktada oluşan denge fiyatının "piyasa takas fiyatı (PTF)" olarak isimlendirildiği, bu fiyat alıcı ve satıcı konumundaki piyasa katılımcılarının tekliflerine göre belirlendiğinden arz ve talep için tek bir fiyatın uygulandığı, doğal gaz ve kömür kaynaklı olarak fiyatların yükselmesine rağmen enerji üretimine girdi olan farklı emtia fiyatlarında bu denli bir yükselişin meydana gelmemesi hatta maliyetlerinde bir değişim olmaması sebebiyle doğal gaz ve kömür kaynaklı santraller dışında kalan üretim tesislerinin hiçbir ilave çaba sarf etmeksizin olağanüstü kâr elde etmeye başladıkları, girdi maliyeti düşük olan santraller ile doğal gaz ve kömür kaynaklı santrallerin gelirleri açısından değerlendirildiğinde, maliyeti düşük olanlar daha avantajlı olsa da yaşanan durumun özellikle söz konusu maliyete katlanan tüketiciler ve yüksek maliyetli üretim santralleri açısından adaletli olmayan bir yapı hâline geldiği, bu kapsamda gerek ülkemizde gerekse Avrupa ülkelerinde bir dizi düzenleme yapıldığı, elektrik enerjisinin üretildiği anda tüketilmesi gereken bir ürün olduğu, sürdürülebilir bir sistemin varlığı için farklı üretim karakteristiklerine sahip kaynaklardan enerji üretiminin hayatî öneme sahip olduğu, sadece ihtiyaç kadar değil arıza gibi olası problemlere karşı hazır rezervlerin bulunmasının oldukça önemli olduğu, şebekeye enerji verme kabiliyetlerine göre üretim tesisleri incelendiğinde, baz yük santrallerinin sisteme belli kararlılıkta enerji verebildiği, ani talep değişimlerine hızlı bir şekilde tepki verebildiği, kesikli üretim yapan santrallerinin (RES, GES) şebekeye verdiği enerjinin çevresel koşullara oldukça duyarlı olduğu, bu nedenle sisteme kararlı olarak enerji verebilen santrallerin varlığının sistemin sürdürülebilirliği açısından hayatî öneme sahip olduğu, bu kapsamda her bir kaynağın ve üretim tesisinin kendine göre avantajı ve dezavantajının bulunduğu, bu kapsamda, sürdürülebilir bir sistem için doğal gaz ve kömür gibi yüksek maliyetli santrallerin varlığının önemli olduğu, son dönemde yaşanan ekonomik gelişmeler çerçevesinde, 08/03/2022 tarih ve 31772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle, 6446 sayılı Kanun'un 17. maddesinde düzenleme yapıldığı, bu kapsamda, üretim maliyetlerinin, piyasada oluşan fiyatlardan yüksek olan santrallerin üretime katkı yapmalarının sağlanarak, arz güvenliğinin güvence altına alınması ve/veya tüketicilerin desteklenmesi amacıyla bir düzenleme yapılmasına ihtiyaç duyulduğu, Kanun'un vermiş olduğu yetki çerçevesinde, "Kaynak Bazında Destekleme Bedelinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Taslağı" hazırlanarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın görüşünün alınması üzerine 17/03/2022 tarih ve 10866 sayılı Kurul kararının 18/03/2022 tarih ve 31782 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak 01/04/2022 tarihinde yürürlüğe girdiği, Usul ve Esaslar kapsamında, serbest piyasa yapısına müdahale edilmediği, yalnızca uzlaştırma işlemlerinde farklı kaynaklara azami uzlaştırma fiyatı uygulandığı, azami uzlaştırma fiyatları belirlenirken ilgili tüm maliyet kalemlerinin dikkate alındığı, maliyet açısından en verimli üretim tesisleri yerine mümkün olduğunca maliyet açısından en verimsiz üretim tesislerinin piyasada faaliyet gösterebilmesini teminen düzenlemeler yapıldığı, söz konusu verilerin aylık bazda ilgili önemli ekonomik göstergelere göre güncellendiği, serbest piyasa koşullarının dikkate alınmadığı iddiasının yerinde olmadığı, YEKDEM kapsamındaki üretim tesislerinin uygulama dışında tutulduğu, destekleme bedelinin, tüketiciyi ve/veya maliyeti yüksek üretimi destekleme amacıyla uygulanmakta olduğu, destekleme bedelinin yürürlüğe girdiği tarih olan 01/04/2022 tarihi itibarıyla, üretim maliyeti piyasada oluşan fiyattan yüksek olan üreticilerin sadece 01/05/2022 - 19/05/2022 tarihleri arasında desteklenmesinin gerektiği, bu tarih aralığından sonra destekleme bedelinin tüketicilerin korunması amacıyla kullanıldığı, elektrik üretim maliyetleri açısından birbirine eşit olmayan kaynaklar için tek bir azami uzlaştırma fiyatı belirlenmesinin hakkaniyete aykırı olacağı, bireysel mali kaygılar nedeniyle kamu yararını gözeten bir düzenlemenin hukuka aykırı olduğunun iddia edilmesinde isabet bulunmadığı, yapılan düzenlemelerle ikili anlaşmalara müdahale edilmediği, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Hakkında Kanun'a aykırı herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, piyasa katılımcılarına ek teminat yükümlülüğünün 6446 sayılı Kanun'da öngörüldüğü, şirketlerin YEKDEM'e dâhil olup olmamasının kendi tercihleri doğrultusunda verecekleri karara bağlı olduğu, bazı şirketlerin YEKDEM'e dâhil olmamasının nedeninin, 2021 yılı Ekim ayından itibaren PTF'deki artış nedeniyle 2022 yılı YEKDEM kapsamında yer alarak mevzuat kapsamında belirlenen fiyatlar üzerinden elektrik satmak yerine, YEKDEM'e dâhil olmayarak birim fiyatların üzerinde sürekli artan fiyatlar ile satış yaparak kârlılıklarını arttırmak olduğu, bu kapsamda dava konusu düzenlemelerin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DAVALI YANINDA
MÜDAHİLİN SAVUNMASI :
Usûle ilişkin olarak, dava dilekçesinin reddine karar verilmesi gerektiği; esasa ilişkin olarak ise, elektriğin tüketicilere sürekli ve düşük maliyetli sunulması 6446 sayılı Kanun'un amaçları arasında sayıldığı, bu nedenle arz güvenliğinin ve/veya tüketicilerin yüksek fiyat artışlarından korunmasını sağlamak için 6446 sayılı Kanun'un 17. maddesine onbirinci fıkranın eklendiği, söz konusu kuralın Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'na verdiği yetkiye dayanılarak dava konusu Kurul kararlarının ihdas edildiği, şirketlerinin Usul ve Esaslar'da yer alan düzenlemeleri uygulamakla yükümlü olduğu, Usul ve Esaslar ile amaçlananın arz güvenliğinin sağlanması için maliyeti yüksek üretim tesislerinin desteklenmesi ve elektrik fiyatlarının yükselişinden tüketicilerin korunması olduğu, dava konusu düzenlemelerin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ :
Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …'UN DÜŞÜNCESİ:
Dava, 30/03/2022 tarih ve 31794 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 29/03/2022 tarih ve 10888 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istemi ile açılmıştır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanması olduğu belirtilmiş; "Tarifeler ve tüketicinin desteklenmesi'' başlıklı 17. maddesine, 08/03/2022 tarih ve 31772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7381 sayılı Kanun'un 27. maddesinin altıncı fıkrasıyla eklenen 11. fıkrasında, ''Ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarının ve/veya kaynak maliyetleri arasındaki farkların makûl olmayan artışları nedenleriyle, arz güvenliğinin ve/veya tüketicilerin korunması amacıyla elektrik enerjisinin üretim maliyetleri dikkate alınarak, her seferinde altı ayı geçmemek üzere, Kurum tarafından kaynak bazında tüketiciyi ve/veya maliyeti yüksek üretimi destekleme bedeli belirlenebilir. Bu bedel, üretim maliyeti düşük üreticiden karşılanarak arz güvenliğinin, maliyeti yüksek üretimin ve/veya tüketicilerin desteklenmesi amacıyla kullanılır. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlığın uygun görüşü alınarak Kurum tarafından belirlenir.'' kuralına yer verilmiştir.
6446 sayılı Kanun'un "Tarifeler ve tüketicilerin desteklenmesi" başlıklı 17. maddesine 7321 sayılı Kanun'un 27. maddesiyle eklenen (11) numaralı fıkrada belirtildiği üzere, Bakanlığın uygun görüşü alınarak, Kaynak Bazında Destekleme Bedelinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar, Kurul'un 17/03/2022 tarih ve 10866 sayılı kararıyla kabul edilerek 18/03/2022 tarih ve 31782 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Usul ve Esaslar'ın 1. maddesinde, bu Usul ve Esaslar'ın amacının, ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretiminde girdi olan emtia fiyatlarının ve/veya kaynak maliyetleri arasındaki farkların makûl olmayan artışları nedeniyle, arz güvenliğinin ve/veya tüketicilerin korunması kapsamında destekleme bedelinin ve bu bedelin kullanılmasına ilişkin usûl ve esasların belirlenmesi olduğu; "Azami uzlaştırma fiyatının ve destekleme bedelinin belirlenmesine ilişkin esaslar" başlıklı 4. maddesinde ise;
(1) Ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarında ve/veya kaynak maliyetlerinde makul olmayan artışlar olması hâlinde, söz konusu artışların;
a) Arz güvenliğini olumsuz etkileyeceğinin Bakanlık tarafından tespit edilerek Kurum'a bildirildiği ve/veya,
b) Tüketicileri olumsuz etkileyeceğinin Kurum tarafından tespit edildiği durumlarda Bakanlığın görüşü alınarak
Kurul tarafından bu Usul ve Esaslar kapsamında, her seferinde altı ayı geçmemek üzere, işlem tesis edilebilir.
(2) Azami uzlaştırma fiyatı, bu Usul ve Esaslar kapsamında yer alan ve elektrik enerjisinin üretiminde kullanılan kaynak türleri için elektrik enerjisi üretimindeki maliyetler dikkate alınarak Kurul tarafından belirlenir.
(3) Elektrik enerjisinin üretiminde kullanılan kaynak türleri için elektrik üretim maliyetleri ve üretim maliyetlerinin güncellenmesine ilişkin esaslar, her bir kaynak türü için Kurul tarafından belirlenir.
(4) Bu Usul ve Esaslar kapsamında kaynak bazında belirlenen azami uzlaştırma fiyatları; enerji üretimine girdi olan emtia fiyatları ile enflasyon ve döviz kuru parametrelerinden biri veya birden fazlasına ilave olarak Kurul tarafından uygun görülen diğer parametreler dikkate alınarak güncellenir. Uygulamaya ilişkin esaslar Kurul tarafından belirlenir.
(5) Kaynak bazında azami uzlaştırma fiyatları, piyasa işletmecisi tarafından dördüncü fıkra kapsamında aylık olarak güncellenir.
(6) Destekleme bedeli; Kurul tarafından kaynak bazında belirlenen azami uzlaştırma fiyatları kullanılarak, uzlaştırma dönemi bazında piyasa işletmecisi tarafından hesaplanır.
(7) Destekleme bedeli; üretim maliyeti düşük üreticilerden karşılanarak, arz güvenliğinin sağlanması ve/veya tüketicilerin desteklenmesi amacıyla kullanılır.
(8) Birden çok kaynaklı elektrik üretim tesisleri için yapılacak hesaplamalarda azami uzlaştırma fiyatı olarak ana kaynak için belirlenen fiyat dikkate alınır." düzenlemesi mevcutken, 30/03/2022 tarih ve 831794 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve 01/04/2022 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik ile Usul ve Esaslar'ın 4. maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış, dördüncü fıkrası tesellsül ettirilerek "Kaynak bazında azami uzlaştırma fiyatları, piyasa işletmecisi tarafından üçüncü fıkra kapsamında aylık olarak güncellenir." şeklinde değiştirilmş ve beş, altı, yedi ve sekizinci fıkraları teselsül ettirilmiştir.
Ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarında ve/veya kaynak maliyetlerinde makûl olmayan artışlar olması hâlinde, söz konusu artışların arz güvenliğini olumsuz etkileyeceğinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından tespit edilerek davalı idareye bildirildiği ve/veya tüketicileri olumsuz etkileyeceğinin davalı idare tarafından tespit edildiği durumlarda Bakanlığın görüşü alınarak Kurul tarafından, Usul ve Esaslar kapsamında, her seferinde altı ayı geçmemek üzere kaynak bazında destekleme bedeli uygulamasına yönelik işlemler tesis edilebilecektir.
Görüldüğü üzere, 6446 sayılı Kanun'un "Tarifeler ve tüketicilerin desteklenmesi" başlıklı 17. maddesine 7321 sayılı Kanun'un 27. maddesiyle eklenen 11. fıkra da "üretim maliyetleri"nin esas alındığı ve piyasalarda oluşabilecek dengesizliğe karşı da, destekleme bedelinin belirlenebileceği, uygulamaya ilişkin usûl ve esasların ise Bakanlığın uygun görüşü alınarak davalı idare tarafından düzenleneceği belirtilmesine karşılık, Bakanlığın görüşü alınarak oluşturulan Kaynak Bazında Destekleme Bedelinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar'da azami uzlaştırma fiyatı için belirleyici olarak kabul edilen kaynak bazındaki üretim maliyetinin nasıl hesaplanacağına dair bir düzenleme yapılmamıştır.
Kaynak Bazında Destekleme Bedelinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar'ın 4. maddesiyle kaynak türleri için elektrik enerjisi üretimindeki maliyetlerin Kurul tarafından belirleneceği ifade edilerek, üretim maliyetlerinin hesaplanması ve belirlenmesinde Bakanlığın devre dışı bırakıldığı, Kurul'un tek yetkili olarak belirlendiği açıktır.
Düşük maliyetli üreticilerin yüksek maliyetli üreticilere destekleme bedeli ödemesini öngören bir sistemde temel alınan kıstas "üretim maliyetleri" olduğuna göre, Bakanlık görüşü alınarak çıkarılan Usul ve Esaslar'da kaynak türleri itibarıyla üretim maliyetinin nasıl hesaplanacağının, hangi maliyet bileşenlerinin kullanıldığının objektif, nesnel ve somut olarak düzenlenmesi gerekirken böyle bir düzenleme yapılmamasının öngörülebilirlik ve hukukî belirlilik ilkelerine aykırı olduğu tartışmasızdır.
Bilindiği üzere, tüm piyasa aktörlerinin her bir kaynak türü itibarıyla üretim maliyetinin nasıl hesaplandığını, hangi verilerin kullanıldığını, adîl ve eşit bir hesaplama yapılıp yapılmadığını bilmeye hakları vardır. Zira, böyle bir düzenleme, piyasa açısından şeffaflığı sağlayacaktır.
Bu nedenle, kaynak türü itibarıyla nasıl hesaplandığı bilinmeyen, üretim maliyetleri üzerinden azami uzlaştırma fiyatı belirleyen ve bu fiyata bağlı olarak destekleme bedeli ödenmesini zorunlu kılan Usul ve Esaslar'ın ve alınan Kurul kararlarının dayanağı olan, yukarıda belirtilen kanunî düzenlemenin amaçları açısından öngörülebilir olmadığı, hukukî belirsizliklere neden olduğu anlaşıldığından, dava konusu düzenlemede hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, 29/03/2022 tarih ve 10888 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararının iptali gerekeceği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce duruşma için taraflara önceden bildirilen 27/02/2024 tarihinde, davacı ile davacı yanında müdahil vekili Av. …'un geldiği, davalı idare vekilleri Av. …, Av. … ile davalı idare temsilcisi …'in ve davalı yanında müdahil vekili Av. …'un geldikleri, Danıştay Savcısı'nın hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usûlüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısı'nın düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkimi'nin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
Üye …'in, "6446 sayılı Kanun'un 'Tarifeler ve tüketicilerin desteklenmesi' başlıklı 17. maddesine 7321 sayılı Kanun'un 27. maddesiyle eklenen (11) numaralı fıkrasında, ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarının ve/veya kaynak maliyetleri arasındaki farkların makûl olmayan artışları nedenleriyle, arz güvenliğinin ve/veya tüketicilerin korunması amacıyla elektrik enerjisinin üretim maliyetleri dikkate alınarak, her seferinde altı ayı geçmemek üzere, Kurum tarafından kaynak bazında tüketiciyi ve/veya maliyeti yüksek üretimi destekleme bedeli belirlenebileceği öngörülmüştür. Ancak devam eden cümlede 'Bu bedel, üretim maliyeti düşük üreticiden karşılanarak arz güvenliğinin, maliyeti yüksek üretimin ve/veya tüketicilerin desteklenmesi amacıyla kullanılır.' denilmek suretiyle söz konusu destekleme bedelinin tüm yükü üretim maliyeti düşük üreticilerin üzerine bırakılmıştır. Ayrıca anılan düzenlemede 've/veya' ifadesi geçtiği ve Kurul'a tüketiciler hariç yalnızca maliyeti yüksek üretimi destekleme amacıyla bedel belirleme yetkisi de verildiği dikkate alındığında, üretim maliyeti düşük üreticiler, yüksek maliyetli üreticilere destekleme bedeli ödemek suretiyle bu üretici grubunun piyasada elektrik fiyatları nedeniyle oluşan zararlarını karşılamak zorunda kalacaktır. Anayasa'nın 13. maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı belirtilmiştir. Buna göre Anayasa'nın 48. maddesinde çerçevesi belirlenen teşebbüs hürriyetine sınırlama getiren kanunî düzenlemelerin Anayasa'da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir. Destekleme bedelinin üretim maliyeti düşük üreticiden karşılanmasını öngören yasa kuralı ile, düşük maliyetli elektrik üreticileri adeta cezalandırılmış ve yüksek maliyetli üreticileri fonlamak zorunda bırakılmışlardır. Elektrik piyasasının işleyişi sırasında emtia fiyatlarının ya da kaynak fiyatlarının artmasında, düşük maliyetli üreticilerin en küçük bir etkisi olmadığı hâlde fiyat artışının bedeli bu üretici grubuna yüklenmiştir. Düşük maliyetli üreticileri, kendilerinden kaynaklanmayan piyasa olumsuzluklarını üstlenmek zorunda bırakmak, bedel ödetmek eşitlik ilkesine ve ölçülülük ilkesine aykırıdır. Devletin yüksek maliyetli üreticilerin olağanüstü dönemlerde oluşan bu şekildeki kayıplarını, sübvanse ederek, vergi avantajı sağlayarak, benzer mali ve finans yöntemleri kullanmak suretiyle geçici olarak karşılaması mümkün iken, bütün yükü düşük maliyetli üreticilerin üzerine bırakmasını adalet ve hakkaniyet ile izah etmek imkânsızdır. Nitekim, 6446 sayılı Kanun'un 17. maddesinin yedinci fıkrasında, 'Belirli bölgelere veya belirli amaçlara yönelik olarak tüketicilerin desteklenmesi amacıyla sübvansiyon yapılması gerektiğinde, sübvansiyon fiyatlara müdahale edilmeksizin yapılır. Sübvansiyonun tutarı ile usul ve easları Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenir ve ilgili kurumun bütçesinden ödenir.' kuralı yer almıştır. Buna karşılık, 6446 sayılı Kanun'un 17. maddesinin on birinci fıkrasında yapılan düzenleme ile ekonomik alanda alınması gereken tedbirler açısından Devlet özne olmaktan çıkarılarak mali yükümlülük tamamen yerli kaynağa dayalı üreticilere yüklenmiştir. İthalat nedeniyle üretim maliyeti yüksek olan üreticilerin, maliyetlerini karşılamak için piyasaya teklif ettikleri fiyatı artırmaktan başka bir seçeneği olmadığı düşünüldüğünde, piyasa fiyatlarının artmasında üretim maliyeti yüksek üreticilerin etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Piyasa fiyatlarının yükseldiği dönemlerde üretim maliyeti düşük olan üreticilerin, üretim maliyeti yüksek olan üreticilere göre daha fazla kâr elde edeceği söylenebilir. Fakat kârlılığı yüksek diye düşük maliyetli üreticileri yüksek maliyetli üreticilere destekleme bedeli ödemek zorunda bırakmak, bu bedelin ekonomik bir değeri ifade ettiği düşünüldüğünde mülkiyet hakkına orantısız bir müdahaledir. Çünkü elektrik piyasasında kaynak bazında yatırım tercihlerini her teşebbüs serbestçe yapmaktadır. Dolayısıyla her bir üretim tesisi gerek yatırım gerekse üretim açısından birbirinden farklı maliyetler ile işletilmektedir. Hiçbir teşebbüs kendisinin serbestçe yaptığı yatırım tercihinin ve üretiminin ekonomik maliyetini bir başka teşebbüsün üstüne yükleyemez. Her bir teşebbüs yatırım tercihinin ve üretiminin doğurduğu ekonomik maliyetin sonuçlarına kendisi katlanacaktır ya da Devlet piyasa düzeninin bozulmaması için bu maliyetin etkisini azaltan destekleyici tedbirler alacaktır. Ancak, Devletin bir teşebbüsün mali durumundaki bozulmayı önlemek ve azaltmak için alacağı tedbirler, diğer teşebbüslere destekleme bedeli adı altında bir maliyet yüklemek suretiyle olamaz. Bu nedenlerle, 6446 sayılı Kanun'un 17. maddesine 7321 sayılı Kanun'un 27. maddesiyle eklenen (11) numaralı fıkrada yer alan, 'Bu bedel, üretim maliyeti düşük üreticiden karşılanarak arz güvenliğinin, maliyeti yüksek üretimin ve/veya tüketicilerin desteklenmesi amacıyla kullanılır.' kuralının, Anayasa'nın 10, 13, 35, 48 ve 167. maddelerine aykırı olduğu için, iptal edilmesi amacıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması gerekir. Ayrıca bir an için üretim maliyeti düşük üreticilerin destekleme bedeli ödemek zorunda bırakılması Anayasa'ya aykırı bulunmaz ise, üretim tesislerinin yatırım maliyetinin geri dönüş süresi göz ardı edilerek, bu maliyetin toplam maliyete olan etkisi hesaplamaya dâhil edilmeyerek yalnızca 'üretim maliyetlerinin' temel kıstas belirlenmesi de ölçülülük ilkesine aykırıdır. Anılan düzenlemede, yatırım maliyetinin geri dönüş süresi ve bunun her bir üretici açısından teklif ettikleri fiyata ve piyasa fiyatına olan etkisi tamamen dışlanmıştır. Böyle bir maliyet hesabının piyasa gerçekleriyle bağdaştığını söylemek mümkün değildir. Üretim maliyetleri kıstas alınarak azami uzlaştırma fiyatı belirleneceğinden, üretim maliyeti düşük olan üreticiler, toplam maliyeti üzerinden azami uzlaştırma fiyatı hesaplanmadığı için daha fazla destekleme bedeli ödemek zorunda kalacaktır. Dolayısıyla anılan (11) numaralı fıkranın birinci cümlesindeki 'üretim maliyetleri' ibaresinde geçen 'üretim' kelimesi, ölçülülük ilkesini ihlâl ettiğinden Anayasa'ya aykırı olup, iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması gerekir." yolundaki görüşüne karşılık, Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ortak koruma alanında yer alan mülkiyet hakkının, mevcut mal, mülk ve varlıkları koruyan bir güvence olduğu, mülkiyet hakkından yararlanabilmek için talep edilen nesnenin/alacağın uyuşmazlık tarihinde ilgilinin mal varlığında bulunması veya bulunacağı yönünde meşru bir beklenti olması gerektiği, aksi hâlde mülkiyet hakkı korumasından yararlanılamayacağı, gelecekte elde edileceği iddia edilen bir kazancın kazanılmadığı veya bu kazanca yönelik icrası mümkün bir iddia mevcut olmadığı sürece mülk olarak değerlendirilemeyeceği, bu kapsamda, 6446 sayılı Kanun'un 17. maddesinin on birinci fıkrası uyarınca, kaynak bazında tüketiciyi ve/veya maliyeti yüksek üretimi desteklemek amacıyla belirlenen bedelin, hâlihazırda elektrik enerjisi üreticilerinin mal varlığında bulunmadığı ve gelecekte elde edilebilecek bir kazanç niteliğini haiz olduğundan mülk olarak değerlendirilemeyeceğinden mülkiyet hakkına yönelik herhangi bir müdahalenin söz konusu olmadığı, öte yandan, anılan düzenleme kapsamında serbest piyasa yapısına ve elektrik tarifelerine müdahalede bulunulmadığı, Anayasa'nın 167. maddesi kapsamında, Devletin para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemesini sağlayıcı ve geliştirici tedbirler almaya yetkili olduğu, elektrik enerjisi üretiminde girdi olan emtiaların fiyatlarında yaşanan yükseliş nedeniyle gerek tüketicilerin yüksek elektrik fiyatlarına maruz kalmaması gerekse organize piyasalarda oluşan piyasa fiyatlarının üzerinde maliyetleri olan üretim tesislerinin maliyetlerinin bir kısmı karşılanmak suretiyle söz konusu üretim tesislerinin üretime devam etmesi sağlanarak elektrik enerjisinin yeterli, kaliteli, sürekli ve düşük maliyetli olarak tüketicilere ulaşması ve elektrik enerji arz güvenliğinin korunması amacına yönelik düzenlemede Anayasa'ya aykırılık görülmemiştir.
MADDİ OLAY VE HUKUKÎ SÜREÇ:
6446 sayılı Kanun'un ''Tarifeler ve tüketicinin desteklenmesi'' başlıklı 17. maddesine, 08/03/2022 tarih ve 31772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7381 sayılı Kanun'un 27. maddesinin altıncı fıkrasıyla eklenen on birinci fıkranın Kurum'a verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan "Kaynak Bazında Destekleme Bedelinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar (Usul ve Esaslar)" Kurul'un 17/03/2022 tarih ve 10866 sayılı kararıyla kabul edilerek 18/03/2022 tarih ve 31782 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Kurul'un 29/03/2022 tarih ve 10887 sayılı kararıyla kabul edilerek 30/03/2022 tarih ve 31794 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Kaynak Bazında Destekleme Bedelinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar'da Değişiklik Yapılmasına Dair Usul ve Esaslar" ile Usul ve Esaslar'da birtakım değişiklikler yapılmıştır.
30/03/2022 tarih ve 31794 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 29/03/2022 tarih ve 10888 sayılı Kurul kararıyla, 01/04/2022 tarihinden itibaren 6 (altı) ay süreyle tüketiciyi ve/veya maliyeti yüksek üretimi destekleme amacıyla destekleme bedeli uygulanmasına karar verilerek destekleme bedelinin belirlenmesinde kullanılacak "azami uzlaştırma fiyatları" kaynak tipi dikkate alınarak belirlenmiştir.
30/03/2022 tarih ve 31794 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 29/03/2022 tarih ve 10889 sayılı Kurul kararıyla, azami uzlaştırma fiyatının güncellenmesine ilişkin formüller belirlenerek bu formüllerde yer alan ifadelerin tanımlaması yapılmıştır.
30/03/2022 tarih ve 31794 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 29/03/2022 tarih ve 10890 sayılı Kurul kararıyla, Gün Öncesi Piyasasında ve Dengeleme Güç Piyasasında Asgari ve Azami Fiyat Limitlerinin Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrasında değişiklik yapılarak ilgili piyasalarda asgari fiyat limitleri 0 TL/MWh, azami fiyat limitleri ise 2.500,00-TL/MWh olarak belirlenmiştir.
08/04/2022 tarih ve 31803 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 07/04/2022 tarih ve 10914 sayılı Kurul kararıyla, 10889 sayılı Kurul kararıyla belirlenen formüllerde geçen bazı ifadelerin tanımlarında değişiklik yapılmıştır.
Bunun üzerine davacı tarafından dava konusu Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USÛL YÖNÜNDEN:
Davalı yanında müdahilin usûle yönelik itirazları geçerli görülmeyerek esasın incelenmesine geçildi.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 4. maddesinin ikinci fıkrasında, "Kurum, (...) bu Kanun'da yer alan fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten, piyasa ihtiyaçlarını dikkate alarak serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik satışında uygulanacak fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten ve bu fiyatlarda enflasyon nedeniyle ihtiyaç duyulacak ayarlamalara ilişkin formülleri uygulamaktan ve bunların denetlenmesinden ve piyasada bu Kanun'a uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan sorumludur."; 5. maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendinde, "Bu Kanun'un diğer maddeleri ile belirlenen görevlerinin yanısıra, Kurul aşağıdaki görevleri de yerine getirir: (...) c) Tüketicilere güvenilir, kaliteli, kesintisiz ve düşük maliyetli elektrik enerjisi hizmeti verilmesini teminen gerekli düzenlemeleri yapmak.
"; 9. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde ise, "Kurum'un hizmet birimleri ile görev ve yetkileri şunlardır: a) Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığı: Bu Kanun ve diğer kanunlarla Kurum'a verilen elektrik piyasası ile ilgili düzenleme, rekabet şartlarını oluşturma, tüketici haklarının korunması ile tüketici şikâyetlerinin incelenmesi çalışmalarını yapmak, her türlü lisans, sertifika, izin ve belgelendirmeye ilişkin iş ve işlemleri yürütmek." kurallarına yer verilmiştir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanması olduğu belirtilmiş; ''Tarifeler ve tüketicinin desteklenmesi'' başlıklı 17. maddesine, 08/03/2022 tarih ve 31772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7381 sayılı Kanun'un 27. maddesinin altıncı fıkrasıyla eklenen on birinci fıkrasında, ''Ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarının ve/veya kaynak maliyetleri arasındaki farkların makûl olmayan artışları nedenleriyle, arz güvenliğinin ve/veya tüketicilerin korunması amacıyla elektrik enerjisinin üretim maliyetleri dikkate alınarak, her seferinde altı ayı geçmemek üzere, Kurum tarafından kaynak bazında tüketiciyi ve/veya maliyeti yüksek üretimi destekleme bedeli belirlenebilir. Bu bedel, üretim maliyeti düşük üreticiden karşılanarak arz güvenliğinin, maliyeti yüksek üretimin ve/veya tüketicilerin desteklenmesi amacıyla kullanılır. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlığın uygun görüşü alınarak Kurum tarafından belirlenir.'' kuralına yer verilmiştir.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME:
Sözlük anlamı ile "düzenli hâle koymak, düzen vermek, tanzim ve tertip etmek" olarak tanımlanan "düzenleme", kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlıdır. Kural ise, sürekli, soyut, nesnel, genel (kişilik dışı) durumları belirleyen ve gösteren bir içeriğe sahiptir.
İdare, Anayasa ve kanunlardan aldığı yetki ile kural koyma (düzenleme yapma) yetkisine sahiptir. "Kural işlemler" (ya da diğer adıyla genel düzenleyici işlemler), üst hukuk kurallarına uygun olarak hukuk düzenine yeni kural getiren ya da mevcut bir kuralı değiştiren veya kaldıran tek yanlı idarî işlemlerdir. Düzenleme yetkisini kullanarak yönetmelik, tebliğ, genelge gibi genel düzenleyici işlemler tesis eden idarenin bir işleminin düzenleyici nitelik taşıdığının kabul edilebilmesi için, söz konusu işlemin sürekli, soyut, nesnel, genel durumları belirleyen ve gösteren hükümler içermesi, başka bir anlatımla, belirtilen nitelikte kurallara yer vermiş olması gerekmekte olup, bu genel düzenlemelerin üst hukuk kurallarına aykırı hükümler içermemesi zorunludur.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun ''Tarifeler ve tüketicinin desteklenmesi'' başlıklı 17. maddesine, 08/03/2022 tarih ve 31772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7381 sayılı Kanun'un 27. maddesinin altıncı fıkrasıyla eklenen on birinci fıkrada, ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretiminde girdi olan emtia fiyatlarının ve/veya kaynak maliyetleri arasındaki farkların makûl olmayan artışları nedeniyle, arz güvenliğinin ve/veya tüketicilerin korunması amacıyla elektrik enerjisinin üretim maliyetleri dikkate alınarak, her seferinde altı ayı geçmemek üzere, Kurum tarafından kaynak bazında tüketiciyi ve/veya maliyeti yüksek üretimi destekleme bedeli belirlenebileceği; bu bedelin, üretim maliyeti düşük üreticiden karşılanarak arz güvenliğinin, maliyeti yüksek üretimin ve/veya tüketicilerin desteklenmesi amacıyla kullanılacağı; uygulamaya ilişkin usûl ve esasların Bakanlığın uygun görüşü alınarak Kurum tarafından belirleneceği kuralına yer verilmiştir.
Anılan Kanun değişikliğinin gerekçesinde, "(...) son dönemlerde elektrik enerjisi üretiminde girdi olan emtiaların fiyatlarındaki beklenmeyen yüksek artışlar nedeniyle elektrik enerjisi üretim maliyetleri, dolayısıyla elektrik enerjisi fiyatları yükselmektedir. Uluslararası piyasalarda Temmuz 2020 tarihinden önce 50 dolar/ton civarında olan kömür fiyatları 5 (beş) katın üzerine çıkarak 290 dolar/ton, 02/03/2022 tarihinde ise bir gün içerisinde %41 oranında artışla 410 dolar/ton mertebelerine ulaşmıştır. Benzer şekilde, Temmuz 2020 tarihinden önce 190 dolar/1.000 metreküp civarında olan doğal gaz fiyatları 02/03/2022 tarihi itibarıyla 1.400 dolar/1.000 metreküp civarına ulaşmıştır. Söz konusu fiyatlardaki yükselişler, öncelikle nihaî tüketiciler olmak üzere ülke ekonomisindeki ilgili tüm tarafları maliyet açısından olumsuz etkilemektedir.
Hidrolik, rüzgâr, güneş, jeotermal, yerli kömür, ithal kömür ve doğal gaz gibi birbirinden farklı kaynaklar vasıtasıyla aynı miktarda elektrik enerjisi üretilmesi için katlanılan maliyetler birbirinden oldukça farklılık gösterebilmektedir. Bu maliyet farklılıkları birbirine yakın olduğu dönemlerde piyasada sıkıntı oluşturmazken üretim kaynak maliyetleri arasındaki farklarda yaşanan artışlar serbest piyasa fiyatlarında makûlün üstünde artışa neden olmuştur.
6446 sayılı Kanun'un 17. maddesine eklenmesi önerilen düzenlemeyle, yukarıda belirtilen durumların oluşması hâlinde bir taraftan tüketicilerin yüksek elektrik fiyatlarına maruz kalmalarının önlenmesi, diğer taraftan ise organize piyasalarda oluşan piyasa fiyatlarının üzerinde maliyetleri olan üretim tesislerinin maliyetlerinin bir kısmı karşılanmak suretiyle söz konusu üretim tesislerinin de üretime devam edebilmelerinin temin edilmesi, böylelikle yeterli elektrik enerjisinin sağlanarak arz güvenliğinin korunması amaçlanmaktadır." açıklamalarına yer verilmiştir.
Ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarında ve/veya kaynak maliyetlerinde makûl olmayan artışlar olması hâlinde, söz konusu artışların arz güvenliğini olumsuz etkileyeceğinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (Bakanlık) tarafından tespit edilerek Kurum'a bildirildiği ve/veya tüketicileri olumsuz etkileyeceğinin Kurum tarafından tespit edildiği durumlarda Bakanlığın görüşü alınarak Kurul tarafından, Usul ve Esaslar kapsamında, her seferinde altı ayı geçmemek üzere kaynak bazında destekleme bedeli uygulamasına yönelik işlemler tesis edilebilecektir.
6446 sayılı Kanun'un 17. maddesinin on birinci fıkrasında yer alan düzenlemeye dayanılarak hazırlanan Usul ve Esaslar taslağı, Kurum'un 15/03/2022 tarih ve 395501 sayılı yazısıyla Bakanlığa gönderilerek Bakanlığın görüşü sorulmuştur.
Söz konusu taslağın uygun bulunduğunun Bakanlığın 16/03/2022 tarih ve 111348 sayılı yazısıyla Kurum'a bildirilmesi üzerine, Kurul'un 17/03/2022 tarih ve 10866 sayılı kararıyla kabul edilen Kaynak Bazında Destekleme Bedelinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar, 18/03/2022 tarih ve 31782 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak 01/04/2022 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bakanlığın 29/03/2022 tarih ve 113324 sayılı yazısıyla, elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarındaki artışın arz güvenliğini olumsuz etkileyeceği, bu kapsamda 01/04/2022 tarihinden itibaren başlamak üzere Usul ve Esaslar'ın 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında işlemlerin tesis edilmesinin uygun olduğunun Kurum'a bildirilmesi üzerine, Kurul'un 29/03/2022 tarihli, 10888 ve 10889 sayılı kararlarıyla, Usul ve Esaslar kapsamında hesaplanan kaynak bazında azami uzlaştırma fiyatları ile azami uzlaştırma fiyatlarının güncellemesine yönelik formüller belirlenmiştir.
08/04/2022 tarih ve 31803 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 07/04/2022 tarih ve 10914 sayılı Kurul kararıyla, 10889 sayılı Kurul kararıyla belirlenen formüllerde geçen bazı ifadelerin tanımlarında değişiklik yapılmıştır.
Usul ve Esaslar'ın 1. maddesinin birinci fıkrasında, bu Usul ve Esaslar'ın amacının, ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretiminde girdi olan emtia fiyatlarının ve/veya kaynak maliyetleri arasındaki farkların makûl olmayan artışları nedeniyle, arz güvenliğinin ve/veya tüketicilerin korunması kapsamında destekleme bedelinin ve bu bedelin kullanılmasına ilişkin usûl ve esasların belirlenmesi olduğu belirtilmiş; 10887 sayılı Kurul kararıyla değişik ikinci fıkrasında, bu Usul ve Esaslar'ın lisanslı üretim tesislerini kapsadığı, ancak 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında YEK destekleme mekanizmasına (YEKDEM) dâhil olan üretim tesislerinin, EÜAŞ'ın portföyünde yer alan üretim tesislerinin, EÜAŞ ile doğrudan veya tedarikçi üzerinden dolaylı olarak enerji satış anlaşması yapmış olan üretim tesislerinin anlaşmaya konu satış miktarlarının ve 08/03/2022 tarihinden önce, vadeli elektrik piyasasında gerçekleşen ve destekleme bedeline konu uygulama süresindeki teslimat dönemlerini içeren satış yönlü net pozisyonlara ilişkin üretim tesisi bazında bildirilen miktarların bu Usul ve Esaslar'ın kapsamı dışında olduğu ifade edilmiştir.
Usul ve Esaslar'ın 2. maddesinde, bu Usul ve Esaslar'ın, 6446 sayılı Kanun'un 17. maddesinin onbirinci fıkrasına dayanılarak hazırlandığı belirtildikten sonra 3. maddesinde, bu Usul ve Esaslar'da geçen bazı ifadelerin tanımlarına yer verilmiştir.
Usul ve Esaslar'ın 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları kapsamında, ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarında ve/veya kaynak maliyetlerinde makûl olmayan artışlar olması hâlinde, söz konusu artışların, arz güvenliğini olumsuz etkileyeceğinin Bakanlık tarafından tespit edilerek Kurum'a bildirildiği ve/veya tüketicileri olumsuz etkileyeceğinin Kurum tarafından tespit edildiği durumlarda Bakanlığın görüşü alınarak Kurul tarafından bu Usul ve Esaslar kapsamında, her seferinde 6 (altı) ayı geçmemek üzere işlem tesis edilebilecektir. Öte yandan, azami uzlaştırma fiyatı, bu Usul ve Esaslar kapsamında yer alan ve elektrik enerjisinin üretiminde kullanılan kaynak türleri için elektrik enerjisi üretimindeki maliyetler dikkate alınarak Kurul tarafından belirlenmektedir.
Usul ve Esaslar'ın 4. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca Kurum'a verilen yetki çerçevesinde, 29/03/2022 tarih ve 10888 sayılı Kurul kararıyla, 01/04/2022 tarihinden itibaren 6 (altı) ay süreyle tüketiciyi ve/veya maliyeti yüksek üretimi destekleme amacıyla destekleme bedeli uygulanmasına karar verilerek, destekleme bedelinin belirlenmesinde kullanılacak olan azami uzlaştırma fiyatları kaynak tipi dikkate alınmak suretiyle ithal kömür için 2.500,00-TL/MWh, doğalgaz/fuel oil/nafta/lpg/motorin için 2.500,00-TL/MWh ve diğer kaynaklar (HES, RES, JES vb.) için 1.200,00-TL/MWh olarak belirlenmiştir.
Dairemizin 10/11/2022 tarih ve E:2022/2564 sayılı ara kararıyla davalı idareden, azami uzlaştırma fiyatları belirlenirken hangi kıstasların dikkate alındığının sorulmasına, konuyla ilgili yapılan çalışma ve değerlendirmelerin bir örneğinin gönderilmesinin istenilmesine karar verilmesi üzerine davalı idarece verilen savunma dilekçesinde ve 27/12/2022 tarihli cevabî yazıda, kaynak tipi bazında destekleme bedelinin belirlenmesinde kullanılacak olan azami uzlaştırma fiyatlarının belirlenmesi amacıyla her bir yakıt tipi için maliyetlerin belirlenmesi için araştırma ve çalışma yapıldığı, yapılan araştırma ve çalışma sonucunda, kaynak tipi bazında azami uzlaştırma fiyatlarına ve azami uzlaştırma fiyatlarının güncellenmesinde kullanılacak olan güncelleme formüllerine ulaşıldığı, azami uzlaştırma fiyatları belirlenirken ilgili tüm maliyet kalemlerinin dikkate alındığı, maliyet açısından en verimli üretim tesisleri yerine mümkün olduğunca maliyet açısından en verimsiz üretim tesislerinin piyasada faaliyet gösterebilmelerini teminen düzenleme yapıldığı ve belirlenen azami uzlaştırma fiyatlarının makûl kâr beklentisini karşılayacak seviyede olduğu ifade edilmiştir.
Usul ve Esaslar'ın 10887 sayılı Kurul kararıyla değişik 4. maddesinin üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca, elektrik enerjisinin üretiminde kullanılan kaynak türleri için elektrik enerjisi üretimindeki maliyetler dikkate alınarak belirlenen azami uzlaştırma fiyatları, enerji üretimine girdi olan emtia fiyatları ile enflasyon ve döviz kuru parametrelerinden biri veya birden fazlasına ilave olarak Kurul tarafından uygun görülen diğer parametreler dikkate alınarak, 10889 ve 10914 sayılı Kurul kararlarıyla belirlenen formüller çerçevesinde piyasa işletmecisi (EPİAŞ) tarafından aylık olarak güncellenmekte ve destekleme bedeli, Kurul tarafından kaynak bazında belirlenen azami uzlaştırma fiyatları dikkate alınarak uzlaştırma dönemi bazında EPİAŞ tarafından hesaplanmaktadır.
Usul ve Esaslar'ın 10887 sayılı Kurul kararıyla değişik 5. maddesi uyarınca, destekleme bedeli, piyasa takas fiyatının azami uzlaştırma fiyatından yüksek olduğu her bir uzlaştırma dönemi için anılan maddede belirlenen formüle göre hesaplanarak ilgili piyasa katılımcısına tahakkuk ettirilmekte ve Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği'nin uzlaştırmaya ve faturalamaya ilişkin hükümleri uyarınca destekleme bedeli borç tutarı olarak ilgili piyasa katılımcısına yansıtılmaktadır. Ayrıca, uzlaştırma dönemi bazında desteklemeye esas veriş miktarları hesaplanırken ilgili üretim tesisinin uzlaştırmaya esas üretim miktarlarından maddenin beşinci fıkrasında öngörülen bazı tüketim miktarları ile satışa konu enerji miktarları çıkarılmaktadır.
Usul ve Esaslar'ın 6. maddesi uyarınca, 5. madde kapsamında hesaplanan toplam destekleme bedeli, piyasa işletmecisi (EPİAŞ) tarafından, arz güvenliğini teminen öncelikle maliyeti yüksek üretim tesisi sahibi piyasa katılımcılarına üretim destekleme tutarı olarak yansıtılmaktadır. Üretim destekleme tutarı, azami uzlaştırma fiyatının, uzlaştırma dönemi bazında "Gün Öncesi Piyasasında ve Dengeleme Güç Piyasasında Asgari ve Azami Fiyat Limitlerinin Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar" uyarınca belirlenen azami fiyat limitinden büyük olduğu üretim tesisleri için anılan maddenin üçüncü fıkrası kapsamında belirlenen formüle göre hesaplanmaktadır. Maliyeti yüksek üretim tesislerinin desteklenmesi sonrasında kalan tutar, görevli tedarik şirketlerinin Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği'nin 17. maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentleri kapsamında tanımlanan kategorinin (serbest olmayan tüketicilerin; tedarikçisini seçmemiş serbest tüketicilerin; daha önce tedarikçisini seçmiş olup, tekrar görevli tedarik şirketinden enerji alan serbest tüketicilerin; serbest ve serbest olmayan tüketicilerden Kanun'un 17. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarının desteklenmesi amacıyla belirlenen tarifeler üzerinden enerji temin etmek isteyen tüketicilerin) uzlaştırmaya esas çekiş miktarları oranında ilgili piyasa katılımcılarına yansıtılmaktadır.
Usul ve Esaslar'a 10887 sayılı Kurul kararıyla eklenen 7. maddede, ikili anlaşma miktarlarının destekleme bedeli hesabında dikkate alınmasına yönelik temel ilkeler belirlenmiş, EPİAŞ'ın bu madde kapsamında kendisine iletilen sözleşme ve faturalarda yer alan bilgilerin gizliliğinin sağlanması için gerekli tedbirleri almakla yükümlü olduğu belirtilmiş; Geçici 1. maddesinde de, 08/03/2022 tarihinden önce 1 Şubat ve sonrası için Piyasa Yönetim Sistemi'ne (PYS) girişi yapılmış onaylı ikili anlaşma bildirimlerine ilişkin olarak piyasa katılımcıları tarafından Usul ve Esaslar'ın 7. maddesi kapsamında talep edilen belge ve beyanların, bu maddenin yayımı tarihinden (31/03/2022) itibaren en geç 5 (beş) iş günü içerisinde EPİAŞ'a ibraz edileceği, ibraz edilen sözleşmelerde, sözleşme süresinin uygulama döneminden daha kısa olması hâlinde sözleşme dönemi boyunca, daha uzun olması hâlinde ise destekleme bedeline konu uygulama süresi boyunca muafiyet tanınacağı kuralına yer verilmiştir.
Usul ve Esaslar'ın 10887 sayılı Kurul kararıyla değişik 8. maddesinde, piyasa katılımcılarının, faturalarına yansıması öngörülen destekleme bedeli borç tutarlarına ilişkin, fatura son ödeme dönemi tarihi geçmemiş fatura dönemleri için bu madde kapsamında teminat sunmaları gerektiği belirtilmiş; ayrıca, söz konusu teminat tutarının hesaplanmasında kullanılacak formül ile bu hesaplama kapsamında dikkate alınacak diğer hususlar belirlenmiştir.
Usul ve Esaslar'ın 9. maddesinde, itiraz, faturalama ve ödemelere ilişkin düzenlemelere; 10. maddesinde ise, Usul ve Esaslar'ın uygulanması kapsamında EÜAŞ'ın yükümlülüklerine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Usul ve Esaslar'da, azami uzlaştırma fiyatlarının belirlenmesi ve bu fiyatların güncellenmesinde dikkate alınacak hususlar belirlenmek suretiyle temel ilkelerin ortaya konulduğu, bu kapsamda söz konusu düzenlemelerde hukukî belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırı bir durumun söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan davacı tarafından, elektrik enerjisinin üretimine ilişkin katlanılan maliyetlerden bahsedilmeden kaynak bazında destekleme bedeli uygulaması nedeniyle yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim yapan tesislerin gelirlerinde azalma olduğu iddia edilmiş ise de, gelir kaybı olarak belirtilen meblağın, tesislerin üretim maliyetleri ile kâr/zarar dengesi belirtilmediği sürece gerçek anlamda gelir kaybı mı, zarar mı yoksa kâr kaybı mı olduğu hususunda bu aşamada bir değerlendirme yapılamayacağından söz konusu iddia yerinde görülmemiştir.
13/05/2016 tarih ve 6282-2 sayılı Kurul kararıyla kabul edilerek 28/05/2016 tarih ve 29275 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Gün Öncesi Piyasası Tekliflerinin Yapısı ve Tekliflerin Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 5. maddesi uyarınca, gün öncesi piyasasına katılan piyasa katılımcıları, bir sonraki günün her saati için, saatlik aktif elektrik enerjisi alış-satışına ilişkin saatlik alış-satış tekliflerini, Piyasa Yönetim Sistemi (PYS) aracılığıyla EPİAŞ'a bildirmektedir. Gün öncesi piyasasına saatlik teklif sunmak üzere kullanılacak olan asgari ve azami fiyat limitleri, Kurul tarafından onaylanarak yürürlüğe giren "Gün Öncesi Piyasasında ve Dengeleme Güç Piyasasında Asgari ve Azami Fiyat Limitlerinin Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar" uyarınca belirlenerek PYS aracılığıyla piyasa katılımcılarına duyurulmaktadır. Gün öncesi piyasasına sunulan tüm saatlik alış-satış tekliflerine ilişkin fiyatlar, fiyat limitlerini içerecek şekilde sunulmaktadır.
Kurul'un 29/03/2022 tarih ve 10890 sayılı kararıyla, Gün Öncesi Piyasasında ve Dengeleme Güç Piyasasında Asgari ve Azami Fiyat Limitlerinin Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar'ın Geçici 1. maddesinin beşinci fıkrasında değişiklik yapılarak -dava açma tarihi itibarıyla- ilgili piyasalarda asgari fiyat limitleri 0 TL/MWh, azami fiyat limitleri ise 2.500,00-TL/MWh olarak belirlenmiştir.
Gün öncesi piyasasına sunulan tüm saatlik alış-satış tekliflerine ilişkin fiyatlar, söz konusu asgari ve azami fiyat limitleri dikkate alınarak piyasa katılımcıları tarafından sunulmaktadır. Ayrıca, Gün Öncesi Piyasasında ve Dengeleme Güç Piyasasında Asgari ve Azami Fiyat Limitlerinin Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar'da, dengeleme güç piyasası kapsamında rekabete aykırı eylem ve işlem içerisinde oldukları Rekabet Kurumu'nca tespit edilen piyasa katılımcıları hakkında tesis edilecek işlemler belirlenmiştir.
Bu itibarla, davalı idarenin yerine getirdiği regülasyon işlevi göz önüne alındığında, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için gerekli olan düzenlemeleri yapma yetkisi kapsamında, ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretiminde girdi olan emtia fiyatlarının ve/veya kaynak maliyetleri arasındaki farkların makûl olmayan artışları nedeniyle, arz güvenliğinin ve/veya tüketicilerin korunması kapsamında destekleme bedelinin belirlenmesine ve bu bedelin kullanılmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesine yönelik dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.DAVANIN REDDİNE,
2.Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3.Davacı yanında müdahil tarafından yapılan toplam …-TL yargılama giderinin davacı yanında müdahilin üzerinde bırakılmasına,
4.Davalı yanında müdahil tarafından yapılan toplam … TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı yanında müdahile verilmesine,
5.Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
6. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya ve müdahile iadesine,
7.Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 27/02/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY : 6446 sayılı Kanun'un "Tarifeler ve tüketicilerin desteklenmesi" başlıklı 17. maddesine 7321 sayılı Kanun'un 27. maddesiyle eklenen (11) numaralı fıkrada yer alan düzenlemenin "üretim maliyetlerini" kıstas aldığı, ancak Kaynak Bazında Destekleme Bedelinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar'da azami uzlaştırma fiyatı için belirleyici olarak kabul edilen kaynak bazındaki üretim maliyetinin nasıl hesaplanacağına dair bir düzenleme yapılmadığı, bunun yerine Usul ve Esaslar'ın 4. maddesiyle kaynak türleri için elektrik enerjisi üretimindeki maliyetlerin Kurul tarafından belirleneceğinin ifade edildiği, böylece Kurul tarafından üretim maliyetlerinin hesaplanması ve belirlenmesi noktasında Bakanlığın görüşüne başvurulmadığı ve Bakanlığın devre dışı bırakıldığı, oysa düşük maliyetli üreticilerin yüksek maliyetli üreticilere destekleme bedeli ödemesini öngören bir sistem düzenlendiğine ve bunun için temel alınan kıstas "üretim maliyetleri" olduğuna göre, Bakanlık görüşü alınarak çıkarılan Usul ve Esaslar'da kaynak türleri itibarıyla üretim maliyetinin nasıl hesaplanacağının, hangi maliyet bileşenlerinin kullanıldığının objektif, nesnel ve somut olarak düzenlenmesi gerektiği, Usul ve Esaslar'da böyle bir düzenleme yapılmamasının öngörülebilirlik ve hukukî belirlilik ilkelerine aykırı olduğu, tüm piyasa aktörlerinin her bir kaynak türü itibarıyla üretim maliyetinin nasıl hesaplandığını, hangi verilerin kullanıldığını, adîl ve eşit bir hesaplama yapılıp yapılmadığını bilmeye hakları bulunduğu ve böyle bir düzenlemenin piyasa açısından şeffaflığı sağlayacağı, kaynak türü itibarıyla nasıl hesaplandığı bilinmeyen üretim maliyetleri üzerinden azami uzlaştırma fiyatı belirleyen ve bu fiyata bağlı olarak destekleme bedeli ödenmesini zorunlu kılan Usul ve Esaslar'ın ve alınan Kurul kararlarının dayanağı olan anılan kanunî düzenlemenin amaçları açısından öngörülebilir olmadığı, hukukî belirsizliklere neden olduğu anlaşıldığından, dava konusu düzenlemelerde belirtilen yönden hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu Kurul kararının iptaline karar verilmesi gerektiği oyu ile davanın reddi yolundaki karara katılmıyorum.