T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2022/2771
Karar No:2023/5388
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … İnşaat Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Isparta ili, Merkez ilçesi, Kuleönü Beldesi'nde bulunan (kira sözleşmesinde ada ve parsel numaraları belirtilen) taşınmazları, üzerinde güneş enerjisi santralı tesisi kurulmak ve işletilmek üzere, belediye iştiraki olan ... Tarım Ürünleri Hayvancılık Petrol Ürünleri Temizlik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti'den (… Ltd. Şti.) 01/06/2016 tarihinden itibaren 29 yıl süreliğine kiralayan davacı şirket tarafından, anılan taşınmazların mülkiyeti belediyeye ait iken ... Ltd. Şti'ye ihale yoluyla satışına ilişkin … tarih ve … sayılı Encümen kararı ile 06/08/2015 tarihli ihale komisyon kararlarının mevzuata aykırı olduğundan bahisle iptal edilmesine dair Kuleönü Belediye Encümeni'nin … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; … tarih ve … sayılı Kuleönü Belediye Meclisi kararıyla Kuleönü Belde Belediyesi sınırları ve imar planı içerisinde yer alan mülkiyeti davalı Kuleönü Belediye Başkanlığı'na ait 8 taşınmazın satışı için belediye encümenine yetki verildiği, anılan belediye meclisi kararına istinaden söz konusu 8 taşınmazın ihale yoluyla satışının yapılmasına ve Tapu Sicil Müdürlüğü'nde yapılacak işlemlerde belediye personelinden H.G.'nin görevlendirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Belediye Encümeni kararının verildiği, 06/08/2015 tarihinde açık arttırma usulü ile yapılmış olan ihalede söz konusu taşınmazlara en yüksek teklifi ... Ltd. Şti.'nin verdiği, anılan şirketin teklifi ihale komisyonu tarafından uygun görülerek ita amirinin onayına sunulduğu ve 14/08/2015 tarihinde ihale komisyon kararlarının onaylandığı, daha sonra … tarih ve … sayılı Belediye Encümeni kararıyla belediyenin iştiraki olan ... Ltd. Şti.'nin ihaleye katılmaması gerekirken ihaleye katılması ve ihalenin bu şirket üzerinde bırakılması, şirket müdürünün aynı zamanda ihalenin sonuçlandırılmasına ilişkin işlemlerde yer alması, encümen üyesinin söz konusu şirkete ilişkin Ticaret Sicil Gazetesi'nde temsil yetkisinin bulunması sebeplerine dayanılarak taşınmazların satışına ilişkin ihale komisyon kararları ve dayanağı Encümen kararının iptal edildiği, bu işlemin iptali istemiyle de bakılan davanın açıldığı;
Kuleönü Belediye Başkanlığı'na ait 8 taşınmazın satışı için belediye encümenine yetki verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Kuleönü Belediye Meclisi kararına H.Ö.'nün belediye meclis üyesi olarak katıldığı, belediye meclisi kararına istinaden söz konusu 8 taşınmazın ihale yoluyla satışının yapılmasına ve Tapu Sicil Müdürlüğü'nde yapılacak işlemlerde belediye personelinden H.G.'nin görevlendirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Belediye Encümeni kararına ve Encümen tarafından oluşturulan ihale komisyonlarına encümen üyesi H.G.'nin katıldığı, ... Ltd. Şti.'nin … tarih ve … sayılı Yönetim Kurulu toplantısına Kuleönü Belediyesini temsilen H.Ö. ve H.G. isimli şahısların katıldığı, söz konusu toplantıda, "... Şirket müdürlüğüne Kuleönü Belediyesi'nin seçilmesine Kuleönü Belediyesi'ni temsilen H.Ö.'nün şirket ünvanı veya kaşesi altına koyacağı münferit tek imzası ile 4 yıl 6 ay süreyle şirketi temsil ve ilzam etmesine" karar verildiği,
İta amiri sıfatıyla ihaleleri onaylama veya iptal etme yetkisine sahip bulunan belediye başkanlarının ya da belediye ihale işlemlerini hazırlamak, yürütmek, sonuçlandırmak ve denetlemekle görevli olanların, bunların eşlerinin ve (ikinci derece dahil) kan ve sıhri kısımlarının ve bu şahısların ortaklarının (bu şahısların yönetim kurullarında görevli olmadıkları anonim ortaklıklar hariç) yönetim ve denetim kurullarında bulundukları belediye şirketlerinin, aynı belediyelerin açtıkları ihalelere girmelerinin 2886 sayılı Kanun'un 2. maddesinde belirlenen ilkelerle bağdaşmadığı gibi 6. madde hükmüne de uygun bulunmadığı, her ne kadar belediyelere ait şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alan belediye personelleri belediye ihalelerine kendi adlarına katılmasalar da bu kişilerin görevli oldukları şirketlerin ihalelerine katılmalarının 2886 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ihlali sonucunu doğurduğu, dolayısıyla 6. maddeyle getirilen yasaklama hükmünün esas itibarıyla, ihaleye katılacak olanların ihaleyi yapan kuruluş ile görev ilişkilerinin bulunması halinde ortaya çıkması olası sakıncaları önleme amacı taşıdığı, ihale işlemlerinde yetkili belediye görevlilerinin yönetim ve denetim kurulunda bulundukları bir şirketin, belediyece açılan ihaleye katılmasının ise, görev ilişkisinin de ötesinde ihaleyi yapan ile ihaleye katılanın aynı olması anlamına geldiği, böyle bir durumun ihalenin açıklık ve tarafsızlık ilkelerine uygun olarak gerçekleştirileceği konusunda kuşkulara yol açabileceği gibi, eşit rekabet koşullarını da ortadan kaldıracak nitelikte olduğu, bu itibarla, Kuleönü Belediyesi'nin iştirak ettiği şirketin yönetim kurulunda yine aynı belediye tarafından görevlendirilmiş yönetim kurulu üyelerinin bulunduğu, yönetim kurulu üyelerinin belediyenin yapmış olduğu satış ihalesinde aynı zamanda ihale işlemlerini hazırlamak, yürütmek, sonuçlandırmak gibi görevler aldığı hususları birlikte göz önünde bulundurulduğunda, mülkiyeti Kuleönü Belediye Başkanlığına ait 8 adet taşınmazın satışı için yapılan ihaleye aynı belediyenin iştirak ettiği ... Ltd. Şti.'nin katılmasının ve ihalenin üzerinde bırakılmasının 2886 sayılı Kanun'un 6. maddesi hükmü uyarınca açıkça hukuka aykırı olduğu ve anılan işlemin yoruma ihtiyaç göstermeyecek mevzuat karşısında açık hata sonucu tesis edildiği anlaşıldığından, taşınmazların mülkiyeti belediyeye ait iken ... Ltd. Şti'ye ihale yoluyla satışına ilişkin … tarih ve … sayılı Encümen kararı ile 06/08/2015 tarihli ihale komisyon kararının, yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca Kuleönü Belediye Encümeni'nce geri alınması mahiyetinde olan dava konusu ... tarih ve ... sayılı kararda hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, firmanın hisse devrinin yapılmasından sonra kira bedelinin 10 kat arttırılmak istendiği ancak bu talebin kabul edilmemesi sonrasında dava konusu Encümen kararının alındığı, dava konusu Encümen kararının kazanılmış hak, haklı beklenti ve hukuki öngörülebilirlik ilkelerine açıkça aykırılık teşkil ettiği, İdare Mahkemesi'nce bu durumun hiç dikkate alınmadığı, dava konusu Encümen kararının ciddi ekonomik zararlara sebebiyet verebilecek nitelikte olduğu, yenilenebilir enerji kaynaklarının verimli bir biçimde kullanılarak enerji üretilmesi ve piyasaya arzının ticari bir işlem olmasının yanı sıra kamunun da yararına bir faaliyet olarak değerlendirildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
… tarih ve … sayılı Kuleönü Belediye Meclisi kararıyla Kuleönü Belde Belediyesi sınırları ve imar planı içerisinde yer alan mülkiyeti davalı Kuleönü Belediye Başkanlığı'na ait 8 taşınmazın satışı için Belediye Encümeni'ne yetki verilmiştir. Anılan Belediye Meclisi kararına istinaden söz konusu 8 taşınmazın ihale yoluyla satışının yapılmasına ve Tapu Sicil Müdürlüğü'nde yapılacak işlemlerde belediye personeli H.G.'nin görevlendirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Belediye Encümeni kararı alınmıştır.
06/08/2015 tarihinde açık arttırma usulü ile yapılan ihalede söz konusu taşınmazlara en yüksek teklifi ... Ltd. Şti. vermiş, anılan şirketin teklifi ihale komisyonu tarafından uygun görülerek ita amirinin onayına sunulmuş ve ihale komisyon kararları onaylanmıştır. Daha sonra … tarih ve … sayılı Belediye Encümeni kararıyla belediyenin iştiraki olan ... Ltd. Şti.'nin temsil ve ilzamında yetkili olan kişilerin aynı zamanda ihalenin sonuçlandırılmasına ilişkin işlemlerde de yer aldığı gerekçesiyle dava konusu taşınmazların satışına ilişkin … tarih ve … sayılı Encümen kararı ile 06/08/2015 tarihli ihale komisyon kararlarının yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca Kuleönü Belediye Encümeni'nce geri alınması mahiyetinde olan dava konusu … tarih ve … sayılı karar alınmış, bu kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "İhaleye katılamayacak olanlar" başlıklı 6. maddesinde, "Aşağıdaki şahıslar doğrudan veya dolaylı olarak ihalelere katılamazlar: 1. İhaleyi yapan idarenin; a) İta amirleri, b) İhale işlemlerini hazırlamak, yürütmek, sonuçlandırmak ve denetlemekle görevli olanlar, c) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şahısların eşleri ve ikinci dereceye kadar (ikinci derece dahil) kan ve sıhri hısımları, d) (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen şahısların ortakları (bu şahısların yönetim kurullarında görevli olmadıkları anonim ortaklıklar hariç). 2. Bu Kanun ve diğer kanunlardaki hükümler gereğince geçici veya sürekli olarak kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış olanlar." kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Geri alma, bir idari işlemin yapıldığı andan itibaren hukuk aleminden çıkarılması amacını taşır. Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak idarenin; hukuka aykırı olan idari işlemlerini geri almak suretiyle hukuka uygunluğu sağlaması gerekir. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında da belirtildiği üzere; hukuka aykırı işlemlerini geri almaya yetkili olan idarenin, dava açma süresi geçtikten sonra açık hataya düşerek tesis ettiği idarî işlemleri geri alması mümkün bulunmaktadır.
Hatalı idarî işlemlerin geri alınmasına ilişkin Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulu kararlarının Devlet memurlarının intibak ve terfi işlemlerine özgü olarak alındığı görülmekle birlikte, esasında söz konusu kararlarda belirtilen ilkelerin genel ilkeler olduğu, hukuka aykırı idarî işlemlere dayalı olarak elde edilen kazanımların geri alınıp alınamayacağına ilişkin bu ilke ve yaklaşımların her somut olayın özelliği de dikkate alınmak suretiyle tatbik sahası bulabileceği açıktır. Ayrıca, mevzuat hükmünün yoruma ihtiyaç göstermeyecek kadar açık olduğu, idare edenlerin kasıt ya da ihmal içinde olmadıkları sürece hükmü uygularken hataya düşmelerinin beklenemeyeceği hâllerde, maddî olaya ve mevzuatın açık hükmüne aykırı davranılmış ve bu durum da işlemi bariz bir şekilde sakatlamış ise idarenin açık hatasından bahsedilebilecektir. Ancak mevzuat hükmü yeknesak bir uygulamaya imkan veren bir açıklık taşımıyor ve uygulayıcıların yorumlamalarına ihtiyaç gösteriyorsa mevzuata aykırılığın açık hata olarak kabul edilemeyeceği tabiidir.
Uyuşmazlık konusu olayda, … tarih ve … sayılı Kuleönü Belediye Meclisi kararıyla mülkiyeti davalı Kuleönü Belediye Başkanlığı'na ait 8 taşınmazın satışı için Belediye Encümenine yetki verildiği, Belediye Meclisi kararına istinaden söz konusu 8 taşınmazın ihale yoluyla satışının yapılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Belediye Encümeni kararının alındığı, 06/08/2015 tarihinde açık arttırma usulü ile yapılan ihalede söz konusu taşınmazlara en yüksek teklifi anılan Belediyenin iştiraki olan ... Ltd. Şti.'nin verdiği ve 06/08/2015 tarihli ihale komisyon kararları ile taşınmazların satışına ilişkin ihalenin anılan şirket uhdesinde kaldığı, ancak şirketin temsil ve ilzamında yetkili olan kişilerin aynı zamanda ihalenin sonuçlandırılmasına ilişkin işlemlerde de yer aldığı ve söz konusu ihalenin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 6. maddesinde yer alan ihaleye katılamayacak olan kişilerin ihaleye katılması suretiyle gerçekleştirildiğinden bahisle dava konusu taşınmazların satışına ilişkin … tarih ve … sayılı Encümen kararı ile 06/08/2015 tarihli ihale komisyon kararlarının yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca Kuleönü Belediye Encümeni'nce geri alınması mahiyetinde olan dava konusu … tarih ve … sayılı kararın alındığı anlaşılmaktadır.
2886 sayılı Kanun'un 6. maddesinde, ihaleye katılmaları yasaklanan kişiler sayılmıştır. Bu kişilerin kendi nam ve hesaplarına kamu ihalelerine katılamayacakları hususunda kuşku yoktur. Belediye görevlilerinin, belediyelerin şirketlerdeki hisselerini temsilen şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında bulunmaları ise 2886 sayılı Kanun'un 6. maddesinin yasak hükmü kapsamında değildir. Zira burada ihaleye katılan, maddede sayılan görevliler değil, özel kişiliğe sahip belediye şirketleridir. Belediyelere ait şirketler için ihalelere girme konusunda ayrıca bir yasak hükmü de getirilmemiştir.
Bizzat şirket ortağı olmamaları veya anonim şirketlerde ortak olsalar bile yönetim kurullarında bulunmamaları kaydıyla, Devlet İhale Kanunu'nun 6. maddesinde sayılan kimselerin yönetim ve denetim kurullarında görev aldığı belediye şirketlerinin, aynı belediyeler tarafından açılan ihalelerine katılmaları mümkündür.
Kanun koyucu; şahsi menfaat ilişkisini, ancak Devlet İhale Kanunu'nun 6. maddesinde sayılan kişilerin, ihaleye giren şirketlerde ortak olmaları hâline bağlamış, hatta bu kişiler bir anonim şirketin ortağı olsalar dahi, yönetim kurullarında görev almamaları kaydıyla ortağı bulundukları anonim şirketin ihaleye katılabilmesine imkân sağlamıştır.
Esasen mezkûr 6. maddede, ihaleye katılamayacak olanlar tek tek ve açık biçimde sayılmış olduğundan, bu yasak hükmünün kapsamının kıyas yoluyla genişletilmesi ve kanun koyucunun iradesi hilâfına yeni yasaklamalar getirilmesi mümkün değildir. Böyle bir yasaklama, bir kısmı münhasıran bazı belediye hizmetlerini yerine getirmek üzere kurulmuş olan bu şirketlerin kuruluş amacını ortadan kaldıracağı için söz konusu hizmetlerde aksamalara da yol açabilecektir.
Sonuç olarak, yönetim ve denetim kurallarında, Devlet İhale Kanunu'nun 6. maddesinde sayılan kimseler yer almış olsa dahi, belediyelerin kurdukları veya iştirak ettikleri ticaret şirketlerinin, bu kişilerle ortaklık ilişkisi içinde olmamak kaydıyla aynı belediyeler tarafından açılan ihalelere katılmalarında hukuki bir engel bulunmamaktadır.
Yukarıdaki değerlendirmelere göre, idarenin işlemin dayanağı yasa kuralını uygularken açık hataya düştüğünden söz edilemeyeceğinden, dava konusu Belediye Encümen kararı ile geri alınmasına karar verilen ihalede hukuka aykırılık bulunmadığı ve davacının elde ettiği hakkın hukuka uygun olarak elde edilmiş bir hak olarak kabulü ile, kazanılmış hak ve idari istikrar ilkesi uyarınca korunması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE,
4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı …-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi hâlinde ilk derece aşamasında kullanılmayan …-TL yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine,
6. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 11/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.