T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/2862
Karar No : 2023/3037
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Kooperatifi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı/…
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN ÖZETİ : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararın, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: … Bakanlığının 30.11.2018 tarihli oluru ile onaylanan Doğu Antalya (… Bölgesi) 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonu ile … Alanı ve … II Nolu Turizm Merkezi-Kızılağaç Bölgesi 3. Etap 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ilave ve revizyonlarının Antalya İli, Manavgat İlçesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda tekne imal ve çekek yeri ayrılmaması yönünden iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, alanda tekne imal ve çekek yeri ayrılması yönünde bir talebin ve ihtiyacın bulunduğu, ülkenin ve bölgenin ekonomisine katkı sağlayacak olan bu kullanımın bölgede yer almasına yönelik çalışmaların geçmişten bugüne ilgili kurumlar düzeyinde sürdürüldüğü, gerekli analiz ve etütlere dayalı şekilde uygun yer seçiminin yapılmaması halinde söz konusu faaliyetin plansız ve iptidai koşullarda gerçekleşmesi, verimliliğinin düşük olması gibi sonuçların ortaya çıkabileceği, ancak dava konusu planlarla taşınmazın bulunduğu alana getirilen “…” lejantlı golf alanı işlevinin 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında öngörülen turizm tesis alanı işlevi ile uyumlu olduğu, bölgedeki planlama çalışmalarının sadece uyuşmazlık konusu alanla sınırlı olmadığı, bütüncül olarak yapılan imar planlarının bir etabını oluşturduğu, 2007 yılı onaylı 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında yat limanı tekne imal ve çekek yeri olarak ayrılan alanda mülkiyet problemlerinin çözülememesi nedeniyle, bu yatırım talebinin uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu bölgeye kaydırılmasına karşılık, bu alanda da hem DSİ’nin olumsuz görüşü hem de alternatif çözümlerin üretilememesi nedeniyle talebin uygun görülmediği, ilgili yatırımcı kuruluş olan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca da taşınmazın turizm amaçlı kullanılmasına uygun görüş verildiği, bu doğrultuda Manavgat Çayı ile bağlantılı olarak bölge içinde tekne imal ve çekek yeri kullanımına yönelik bir ihtiyaç bulunmakla birlikte ilgili kurum görüşleri doğrultusunda uyuşmazlığa konu alanının bu kullanıma uygun olmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemlerde mevzuata, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçesinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Dosyada düzenlenen ilk bilirkişi raporunun bilimsel ve teknik açıdan yeterli değerlendirmeler içermesine rağmen, sırf davalı idarenin talepleri ile bağdaşmadığı için yeniden bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, dosyadaki iki rapor arasında çelişki bulunduğu ve ikinci raporda ilk rapora göre daha detaylı teknik incelemelere yer verilmediği halde raporlar arasındaki çelişkinin giderilmesine yönelik yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılmadan, davalı idarenin talebine uygun ikinci rapora itibar edilerek karar verildiği, İdare Mahkemesince, sadece davalı idarenin talepleri göz önünde bulundurularak tek taraflı şekilde yargılama yapıldığı, bu nedenle mahkeme üyelerinin tarafsızlığını yitirdiği yönünde şüphe oluştuğundan hakimin reddi talebinde bulunulduğu halde, bu ret talebinin de reddedildiği, dosya tüm olarak ele alındığında bağımsızlıktan uzak ve eksik incelemeye dayalı şekilde inceleme yapıldığı, dosyada düzenlenen her iki bilirkişi raporunda da bölgede tekne imal ve çekek yerine ihtiyaç bulunduğunun, golf turizmi kadar bu işleve yer verilmesinin de önemli olduğunun vurgulandığı halde nihai olarak tekne imal ve çekek yerinin tamamen kaldırılmasının ve çok geniş bir alanın sadece golf işlevine ayrılmasının hukuka uygun olduğuna karar verilmesinin büyük bir çelişki oluşturduğu, taşınmaza golf işlevi getirilmesinin 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında öngörülen turistik tesis alanı işlevi ile uyumlu olduğu değerlendirilmiş olmakla birlikte, tekne imal ve çekek yeri işlevi getirilmesinin de üst ölçekli planla uyumlu olacağı gerçeği göz ardı edilerek, tek taraflı değerlendirme yapıldığı, bölgedeki hızlı değişim süreci sonucunda ortaya çıkan yeni ihtiyaçlar doğrultusunda golf alanı işlevi getirilmesinin uygun olduğuna dair bilirkişi değerlendirmesinin eksik ve tek taraflı olduğu, bölgede ortaya çıkan yeni ihtiyaçların yanı sıra uzun yıllardır var olduğu bilenen ve buna ilişkin çalışmalar yürütülen ihtiyacın dışlanmasının uygun bir yaklaşım olmadığı, uyuşmazlığa konu taşınmazda tekne imal ve çekek yeri ayrılmamasının gerekçesinin sadece … İşleri Genel Müdürlüğü'nün olumsuz görüşüne dayandırıldığı, ancak söz konusu olumsuz görüşün tek sebebinin drenaj kanalının hidrolik değerinin değişmesi olduğu, dolayısıyla uygun altyapı sağlandığı takdirde taşınmazda tekne imal ve çekek yeri ayrılmasına gerek kıyı mevzuatı gerek imar mevzuatı açısından engel bir durum bulunmadığından, sırf uygun altyapı sağlanmadığı gerekçesiyle bölgede uzun yıllardır ihtiyaç duyulan işlevin tamamen plan kararları dışında bırakılmasının kamu yararına ve planlama tekniklerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacının temyiz isteminin reddi ile hukuka ve usule uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği savunulmaktadır
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Antalya İli, Manavgat İlçesi, … II Nolu Turizm Merkezi sınırları içinde kalan … bölgesi 3. etabı kapsayan alana yönelik dava konusu planlardan önce yürürlükte olan 29.05.2007 onay tarihli 1/25.000 ölçekli Doğu Antalya Çevre Düzeni Planında alanın batısına "golf alanı", güneyine "turizm tesis alanı", "arıtma tesis alanı" ve "yat limanı, tekne imal ve çekek yeri", doğusuna "büyük alan kullanımı gerektiren kamu alanı" ile "orman alanı", kuzeyine ise "tarım alanı" kullanımları getirilmiştir.
Söz konusu 2007 yılı onaylı 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında yat limanı tekne imal ve çekek yeri işlevi getirilen alanın tamamı orman sınırı içinde kaldığından, mülkiyet sorunu çözülememiş, bunun üzerine Manavgat ilçesi ve civarında dağınık halde bulunan tekne imal ve çekek yerlerinin bir araya toplanması, kalıcı ve modern tesisler yapılabilmesi amacıyla Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca yer tespit çalışmalarına başlanılmış, bu doğrultuda da uyuşmazlığa konu … ada, … sayılı parselin kök parseli olan tamamı mera vasıflı, 1.268.000 m2 büyüklüğündeki eski … sayılı parselin 363.820 m2'lik kısmı ile bitişiğindeki orman ve tescil harici alanlardan oluşan toplam 546.000 m2 büyüklüğündeki alan tekne imal ve çekek yeri olarak belirlenmiştir.
Belirlenen bu alan, 2007 yılı onaylı 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında golf alanı kullanımında kaldığından, işlevinin yat limanı, tekne imal ve çekek yerine çevrilmesine ilişkin 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği yapılması istemiyle Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca Kültür ve Turizm Bakanlığına yapılan başvuruda, gemi imal, bakım ve onarımı ile tekne imal ve çekek yatırımlarının bütünsel bir plan içinde gelişmesini sağlamak amacıyla master plan hazırlandığı, Manavgat bölgesinin bu plan içinde önemli bir yere sahip olduğu belirtilmiştir.
Bu başvuruya cevaben … Bakanlığının … tarih ve … sayılı yazısında, çevre düzeni planı değişikliği yapılması teklif edilen golf alanının mera vasfında olduğu, defaten yapılan yazışmalara rağmen bu vasfının değiştirilmesine ilişkin herhangi bir gelişme kaydedilemediği, bu nedenle alanın mülkiyet sorununun çözülmesi kaydıyla plan değişikliğinin uygun bulunduğu, mülkiyete ilişkin gerekli düzenlemenin yapılması ve sonucundan bilgi verilmesi halinde onama aşamasına geçilebileceği bildirilmiştir.
Bu yazışma sonrasında mera vasıflı kök parselin 363.820 m2'lik kısmının tekne imal ve çekek yeri kurulması için Hazine adına tescil edilmesi ve ilgili yatırımcıya tahsis edilmesi talebi, … Valiliğinin … tarihli yazısı ile 20 yıllık ot bedelinin yatırılması kaydıyla kabul edilmiştir.
Valilikçe yatırılması gerektiği belirtilen ot bedeli davacı Kooperatif tarafından Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı adına yatırılmış, bunun üzerine 1.268.000 m2 büyüklüğündeki kök parselin 363.820 m2'lik kısmı ifraz edilerek mera vasfından çıkarılmış ve uyuşmazlık konusu … parsel sayısını alarak tarla vasfıyla Hazine adına tescil edilmiştir.
Devam eden süreçte … Milli Emlak Müdürlüğü ile davacı Kooperatif arasında noter kanalıyla akdedilen 11.12.2015 tarihli ön izin sözleşmesi ile taşınmaza yönelik imar planlarının ve uygulama projelerinin hazırlanması hususunda davacıya ön izin verilmiş, bu doğrultuda uyuşmazlık konusu … parsel sayılı taşınmaza "tekne imal ve çekek yeri" işlevi getirilmesine ilişkin davacı tarafından hazırlanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı teklifi 09.02.2016 tarihinde … Bakanlığına sunulmuş olup, … Genel Müdürlüğü Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile, plan teklifine konu alanın Manavgat bölgesinde turizm alanı olarak gelişme potansiyeline sahip nadir alanlardan biri olduğu, bu nedenle tekne imal ve çekek yeri kullanımının, … parsel sayılı taşınmazın kuzey bitişiğinde yer alan yine mera vasıflı … parsel sayılı taşınmaza kaydırılmasına yönelik ilgili kurumlardan görüşlerinin sorulmasına, kurum görüşleri alındıktan sonra konunun yeniden değerlendirilmesine karar verilmiştir.
Teklif edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planına Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) dışındaki diğer kurumlarca uygun görüş verilmiş olmakla birlikte … … tarih ve … sayılı yazısında, yat ve çekek yerinin Manavgat Nehrine giriş ve çıkışlarının, mevcut DSİ kanalının yaklaşık 750 metrelik kısmının genişletilmesi suretiyle planlandığı, yapılacak uygulamanın, drenaj kanalının hidrolik değerlerini değiştirecek olması nedeniyle söz konusu kanalın tekne çekek ve imal yeri olarak kullanılmasının uygun bulunmadığı bildirilmiştir.
Diğer taraftan davacı tarafından tekne çekek ve imal yeri için hazırlanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı teklifi Kültür ve Turizm Bakanlığına sunulduktan sonra, bu alanla çakışacak şekilde ...Bakanlığınca hazırlanan yat limanı taslak vaziyet planının 16.08.2016 tarihli yazı ekinde … sunularak görüş verilmesinin talep edilmesi üzerine, bu yazıya cevaben verilen 30.11.2016 tarihli kurum görüşünde, yat limanı vaziyet planına konu alan ile tekne imal ve çekek yeri için teklif edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planına konu alanın çakıştığının tespit edildiği, diğer taraftan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı teklifinde tekne giriş çıkışı için önerilen drenaj kanalı … olumsuz görüşü nedeniyle kullanılamayacağından, bu kanala yönelik nasıl bir teknik düzenleme yapılacağı, kullanılamayacak kanalın sağından veya solundan yeni bir ulaşım bağlantısı oluşturulup oluşturulamayacağı, … parsel sayılı taşınmazda önerilen tekne imal ve çekek yerinin kuzeye taşınması durumunda hangi koşullarla kullanılabileceği hususlarına yönelik teknik değerlendirmeler yapılması, konunun bütüncül olarak yeniden ele alınması, yapılacak çalışmalara ilişkin fizibilite raporunun hazırlanarak … Bakanlığına gönderilmesi halinde gerekli değerlendirmelerin yapılabileceği bildirilmiştir.
Bu doğrultuda davacı Kooperatif tarafından "Ekim-2017" tarihli fizibilite raporu hazırlanmış, bu rapor ...Bakanlığının 14.05.2018 tarihli yazısı ile … Bakanlığına iletilmiş ve söz konusu yazıda, yat limanı vaziyet planı ile tekne imal ve çekek yerine ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar planı teklifinde oluşan alan çakışması yönünden, öncelikle tekne imal ve çekek yerinin dikkate alınması, bunun dışında kalan alanın yat limanı alanı olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Öte yandan aynı süreçte, Antalya ili, Manavgat ilçesi, … Turizm Merkezi sınırları içinde yer alan Kızılağaç bölgesine yönelik plan revizyonlarının hazırlanması için … Bakanlığınca Manavgat Belediye Başkanlığına verilen ön izin doğrultusunda … etap halinde (..., ..., ... etap) hazırlanan 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı ile 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonu teklifleri Bakanlığa sunulmuştur.
İlçe belediyesince hazırlanarak onaylanmak üzere Bakanlığa sunulan plan tekliflerinde uyuşmazlık konusu 289 parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda öngörülen yat limanı, tekne imal ve çekek yeri … Bakanlığının 30.11.2018 tarihli oluru ile tadilen onaylanan dava konusu planlarda kaldırılmış, toplam 292,46 hektar büyüklüğünde olan planlama alanın 275,91 hektarlık kısmına golf alanı kullanımı getirilmiş, yanı sıra sahil şeridinin ilk 50 metrelik bölümünde rekreasyon alanı, ikinci 50 metrelik bölümünde günübirlik tesis alanı ve bu alanlara hizmet eden 30 metre, 15 metre ve 10 metre genişliğinde taşıt yolları ile kıyı kesiminde "deniz kaplumbağaları yuvalama alanı" ayrılmıştır.
Buna göre tekne imal ve çekek yeri olarak kullanılması amacıyla davacı Kooperatife tahsis edilmiş olan 289 parsel sayılı taşınmazın tamamına dava konusu 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı revizyonunda golf alanı işlevi, dava konusu 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ilave ve revizyonlarında ise büyük kısmına golf alanı işlevi, kısmen 15 metre genişliğinde taşıt yolu, sahil şeridinde kalan kısmına da günübirlik tesis alanı ve rekreasyon alanı işlevleri getirilmiştir.
Davacı tarafından askı süresi içinde dava konusu planlara itiraz edilerek, tekne imal ve çekek yerine ilişkin kendisi tarafından hazırlanarak … Bakanlığına sunulmuş olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı teklifinin dikkate alınması ve taşınmazın golf alanı olan işlevinin bu doğrultuda değiştirilmesi talep edilmiş, bu itiraz davalı Bakanlıkça; davacının plan teklifine DSİ tarafından verilen olumsuz görüş nedeniyle drenaj kanalının kullanılmasına imkan bulunmadığından ...Bakanlığından alternatif su ulaşım bağlantısı oluşturulmasına yönelik açıklama, bilgi ve belge talep edildiği halde bu yazıya cevaben anılan Bakanlıkça gönderilen ön fizibilite raporunda istenilen bilgi, belge ve açıklamalar bulunmadığından 1/1000 ölçekli uygulama imar planı teklifinin uygun görülmediği belirtilerek davacının itirazı reddedilmiştir.
Bunun üzerine davacı tarafından; Antalya-Alanya kıyı şeridinde faaliyette olan gezi tekneleri ve ticari yatların bakım ve onarımlarının ağırlıklı olarak Manavgat Nehri kıyısında işletme izni olmaksızın varlığını sürdüren 6 adet tekne imal ve çekek yerinde yapıldığı, bu işletmelerde yılda ortalama 400 teknenin bakım onarımının ve 50 yeni tekne imalatının gerçekleştirildiği, dağınık halde, modern olmayan koşullarda ve işletme belgesi olmadan faaliyet gösteren bu çekek yerlerinin mevcut durumda alternatifi bulunmadığından ilçede uzun yıllardır beklenen ve Antalya kıyı bandına hizmet edecek son derece önemli bir yatırım olan tekne imal ve çekek yerinin biran önce hayata geçirilmesi gerektiği, kamuoyunun beklentilerinin ve sektörel ihtiyaçların da bu doğrultuda olduğu, aksi halde uzun yıllardır yürütülen çalışmaların heba olacağı, 2012 yılı onaylı bütünleşik kıyı alanları planında, Antalya ilinin ihtiyacı olan yat limanı ve çekek yerinin Manavgat Nehri ağız kısmında yapılabileceğinin düzenlendiği, bu doğrultuda ...Bakanlığınca hazırlanan master planda da Manavgat ilçesinin önemli bir yeri bulunduğu, turizmin çeşitlenmesi ve güçlenmesinde golf turizmi kadar tekne imal ve çekek yerleri de büyük önem arz ettiğinden bölgede her iki işlev türünün de bir arada planlamasının mümkün ve kamu yararına daha uygun olduğu şeklinde iddialar ileri sürülerek bakılmakta olan dava açılmıştır.
Diğer taraftan yargılama devam ederken, davalı Bakanlık tarafından konunun yeniden değerlendirilmesinin … Bakanlığından talep edilmesi üzerine anılan Bakanlığın … tarih ve … sayılı yazısında; kamu kaynaklarının etkin kullanılması ve atıl vaziyette tutulmaması amacıyla, uyuşmazlık konusu alanın mera vasfından çıkarılıp Hazine adına tescil edilmesi için … Bakanlığı adına ödenen ot bedelinin ilgilisine iade edilmesi kaydıyla, alanın turizm amaçlı değerlendirilmesinde sakınca bulunmadığı bildirilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunun "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan halinde, çevre düzeni planı; varsa mekansal strateji planlarının hedef ve stratejilerine uygun olarak yerleşim, gelişme alanları ve sektörlere ilişkin alt ölçek planlarını yönlendiren genel arazi kullanım kararları çerçevesinde ilke ve kriterleri belirleyen, bölge, havza veya il bütününde hazırlanan, plan hükümleri ve raporuyla bir bütün olan plan olarak, nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak; uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Genel planlama esasları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinde, planlama sürecinin; araştırmaların yapılması, sorunların ortaya konulması, veri ve bilgi toplama ile ilgili analiz aşaması, bilgilerin bir araya getirilmesi, birleştirilmesi ve sonuçların değerlendirilmesi ile ilgili sentez aşaması ve plan kararlarının oluşturulması aşamalarından oluşacağı hükmüne, (j) bendinde, planların hazırlanmasında plan türüne göre katılım sağlanmak üzere anket, kamuoyu yoklaması ve araştırması, toplantı, çalıştay, internet ortamında duyuru ve bilgilendirme gibi yöntemler kullanılarak kurum ve kuruluşlar ile ilgili tarafların görüşlerinin alınmasının esas olduğu hükmüne, "Araştırma ve analiz" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında ise, mekansal planların, plan değişikliklerinin, revizyon ve ilavelerin hazırlanması sürecinde, kamu kurum ve kuruluşları veya plan müelliflerince planın türüne ve kademesine göre bu Yönetmelikte genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veri, görüş ve öneriler elde edilerek gerekli analiz, etüt, araştırma ve çalışmaların yapılacağı hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Somut uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, şehir plancısı Prof. Dr. …, şehir plancısı Prof. Dr. …, harita kadastro mühendisi öğretim görevlisi … oluşan heyet aracılığıyla mahallinde yaptırılan ilk keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen 20.12.2019 tarihli bilirkişi raporu ile 12.03.2020 tarihli ek bilirkişi raporunda genel olarak; 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında turizm tesisi kullanımında kalan taşınmaza dava konusu planlarla getirilen işlevin üst kademe planla uyumlu olduğu, turizm çeşitliliği açısından golf alanının da tekne imal ve çekek yerinin de oldukça önemli olduğu, dava konusu planlarda ise bu hususun tek taraflı değerlendirildiği, golf alanlarının, tekne imal ve çekek alanlarına tercih edildiği, bu durumun rasyonel bir planlama yaklaşımı olmadığı, Manavgat ilçesindeki teknelerin bakım ve onarımlarının ağırlıklı olarak Manavgat Nehri kıyısında faaliyet gösteren ve işletme izin belgeleri bulunmayan çekek yerlerinde yapıldığı, bu işletmelerde yılda ortalama 400 adet teknenin bakım onarımının ve 50 adet yeni tekne imalatının gerçekleştirildiği, bu yerlerde, özel teknelerle birlikte 1.100 civarında tekne bulunduğu, yaklaşık 20 yıldır bu faaliyetlerin daha uygun altyapıya sahip ve planlı bir alanda yapılabilmesi için ilgili kurumlarca çalışmalar yapıldığı, imar planlarının 2016 yılında onaya sunulma aşamasına kadar getirildiği, ayrıca 2012 yılı onaylı bütünleşik kıyı alanları planında, Antalya ilinin ihtiyacı olan yat limanı ve çekek yerinin Manavgat Nehri ağız kısmında yapılabileceğinin düzenlendiği, bu doğrultuda ...Bakanlığınca hazırlanan master planda da Manavgat ilçesinin önemli bir yeri bulunduğu, dava konusu planlama alanında, golf alanları ile tekne imal yerlerinin her ikisini de dikkate alacak şekilde planlama yapılması gerekirken, yeterli araştırma, analiz ve çalışmalar yapılmadan, sırf tek bir kurum tarafından olumsuz görüş verildiğinden bahisle tekne imal ve çekek yerinin tamamen kaldırılmasının, bölge açısından olumsuz sonuçlar doğuracağı, uygun konumda ve yeterli büyüklükte tekne imal yeri ayrılmasının sağlayacağı katma değerin göz ardı edildiği, golf alanları planlanmasının, turizm çeşitliliğinin sağlanması açısından önemli olduğu, buna karşılık Manavgat bölgesinde teknelerin karaya çekileceği farklı ve daha uzak alternatif alan bulunmadığı, Manavgat Nehrinin doğal liman özelliği, sektörün ilçedeki uzmanlaşma düzeyi ile tekne çekek ve imalatının bölgede ekonomik açıdan önemli yere sahip olduğu hususlarının göz ardı edilmemesi ve önemli bir yatırım olan golf alanları ile birlikte bölge ekonomisi ve istidamı açısından bir o kadar önemli olan tekne imal ve çekek alanına da planda yer verilmesi gerektiği, somut, nesnel bir gerekçe ortaya konulmadan bu alanın kaldırılması mevzuata ve bölge ihtiyaçlarına uygun olmadığı gibi zorunluluktan da kaynaklanmadığı, taşınmaza 1,6 kilometre mesafede Manavgat Nehri kıyısında izinsiz, altyapısız, düzensiz, sağlıksız ve plansız şekilde faaliyet gösteren çekek yerlerine aynı bölgede uygun bir alan planlanmaması ve bölgedeki ihtiyacın plansız şekilde faaliyet göstermesinden kaynaklanan sorunun göz ardı edilmesi yönüyle planlama tekniklerine, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına aykırı olduğu, bu kapsamda Manavgat Nehrinin doğal liman özelliği ve mevcut yat/tekne yoğunluğu gözetilerek hem yat limanı hem de tekne imal ve çekek yerinin Manavgat Nehri üzerinde veya nehirle bağlantılı bir yerde planlama çalışmalarına dahil edilmesi gerektiği, dava konusu planların tekne imal ve çekek yeri ayrılmaması yönüyle mevzuata, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırı olduğu şeklinde tespit ve değerlendirmelere yer verildiği görülmektedir.
Anılan bilirkişi raporu ile davalı idarenin bu rapora itirazları doğrultusunda alınan ek bilirkişi raporunun yeterli açıklama ihtiva etmediği, bilimsel ve teknik açıdan hükme esas alınabilir yeterlilikte olmadığı gerekçe gösterilerek İdare Mahkemesince, … Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Şehir Planlama Bölümü öğretim üyeleri Prof. Dr. … Kılıç, Prof. Dr. … ve ve … Yüksek Teknoloji Enstitüsü Mimarlık Fakültesi Şehir Planlama Bölümü öğretim görevlisi Dr. … oluşan heyet aracılığıyla mahallinde yeniden yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen yeni bilirkişi raporunda genel olarak; dava konusu planlama çalışmalarının sadece uyuşmazlık konusu alanla sınırlı olmadığı, bölgede hızlı değişim süreci sonucunda ortaya çıkan yeni ihtiyaçları karşılamaya yönelik bütüncül revizyon çalışması yapılmasında gereklilik bulunduğu, … Üniversitesi, … ve … Sanayi ve Ticaret Odasınca yürütülen çalışmalara göre, Antalya ve çevresinde 4.600 adet tekne bulunduğu, bunlardan 59 adedinin Manavgat Nehrini barınak olarak kullandığı, bu teknelerin bakım ve onarımının düzensiz ve dağınık halde bulunan 30 adet tekne imal ve çekek yerinde yapıldığı, bunlardan 7 adedinin de Manavgat İlçesinde yer aldığı, ilçedeki teknelerin büyük bölümünün tadilat-bakım-onarım çalışmalarının ilkel koşullarda faaliyet gösteren tesislerde yapıldığı, tekne bakım onarım ve imalat çalışmalarının bütünsel şekilde yürütülmesi için ... Bakanlığı tarafından hazırlanan planlarda Manavgat bölgesinin önemli bir yere sahip olduğu, yine … Bakanlığı tarafından 2012 yılında onaylanan Antalya Bütünleşik Kıyı Alanları Planında, bölgenin ihtiyacı olan yat limanı, tekne imal ve çekek yerinin Manavgat Nehri ağzında düzenlenebileceğinin değerlendirildiği, bu çerçevede ayrıntılı taşkın-fezeyan etütleri, hidro-biyolojik etütler, fizibilite analizi ve modelleme yapılması gerektiğinin belirtildiği, tüm bu veriler doğrultusunda Manavgat Nehri ile deniz bağlantısının bulunduğu bölgede, tekne imal ve çekek yerine ilişkin bir talep ve ihtiyacın bulunduğu, bu düzenlemenin ülke ve bölge ekonomisine katkı sağlayacağı, turizm sektörünü destekleyeceği ve istihdam olanakları yaratacağı, bu nedenle geçmişten günümüze kadar ilgili kurumlarca çalışmalar sürdürüldüğü dikkate alındığında, sektörün sağlıklı koşullara kavuşmasını sağlayacak düzenlemeler yapılmasında kamu yararı bulunduğu, dava konusu taşınmaz ile doğusundaki ve batısındaki alanlarda gerekli etüt ve analizler yapılarak, uygun yer seçimi yapılmasına yönelik çalışmalar yürütülmesi gerekirken, konunun plan çalışmaları kapsamında ele alınmamasının, söz konusu faaliyetin plansız ve iptidai koşullarda gerçekleşmesi ve verimliliğinin düşük olması gibi sonuçlara sebebiyet verebileceği, öte yandan bütünleşik kıyı alanları planının, mekansal planlama kademelenmesinde yer almayan, imar planlarını yönlendiren stratejik bir plan olduğu, uyuşmazlık konusu taşınmazın tekne imal ve çekek yeri kullanımına ayrılmasına ilişkin 2007 yılı onaylı 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında değişiklik yapılmasına ilişkin sürecin tamamlanmadığı, ön izin verilen davacı Kooperatif tarafından hazırlanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı teklifine DSİ tarafından uygun görüş verilmediğinden ve devamında da alternatif çözümler üretilmediğinden, taşınmaza tekne imal ve çekek yeri işlevi getirilmesine ilişkin plan tekliflerinin Kültür ve Turizm Bakanlığınca uygun görülmediği, gelinen noktada Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 13.01.2020 tarihli yazısında uyuşmazlık konusu taşınmazın turizm amaçlı kullanılmasının uygun olduğunun bildirildiği, bu doğrultuda Manavgat Nehri ile bağlantılı olarak bölgede tekne imal ve çekek yeri oluşturulmasına yönelik ihtiyaç bulunmakla birlikte, dava konusu alanın ilgili kurumların görüşleri doğrultusunda bu kullanıma uygunluk taşımadığı şeklinde tespit ve değerlendirmelere yer verilmiştir.
İdare Mahkemesince her ne kadar ilk raporu düzenleyen bilirkişilerin kendilerini idarenin yerine koyarak kişisel kanaatleri ile rapor hazırladıkları belirtilmişse de, anılan raporda bölgenin planlama geçmişinin, taşınmaza tekne imal ve çekek yeri işlevi getirilmesine yönelik öncesinde yürütülen çalışmaların ve dava konusu planlarla alana getirilen kullanım kararlarının Antalya-Burdur-Isparta Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planına uygunluğunun incelendiği, bölgede tekne imal ve çekek yerine ihtiyaç bulunup bulunmadığı hususunun mevcut durumda faaliyet gösteren işletmelerin kapasitesi ile bütünleşik kıyı alanları planı ve ... Bakanlığı tarafından hazırlanan master plan kararları çerçevesinde ele alınarak değerlendirildiği görüldüğünden, söz konusu raporun öznel değerlendirmeler ihtiva eden bir rapordan ziyade konusunda uzman bilirkişilerce hazırlanan ve nesnel değerlendirmeler içeren bir rapor niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede, dosyada düzenlenen her iki bilirkişi raporunda da benzer şekilde, bölgede tekne imal ve çekek yerine ihtiyaç bulunduğu yönünde tespit ve değerlendirmelere yer verildiği, buna karşılık ilk bilirkişi raporunda uyuşmazlığa konu taşınmazın söz konusu işleve uygunluğu yönünden somut bir inceleme yapılmadığı, ikinci bilirkişi raporunda ise, taşınmazın bu işleve uygun olmadığı yönünde yer verilen tespit ve değerlendirmelerin sadece kurum görüşlerine dayandırıldığı, ancak davacı tarafından hazırlanan uygulama imar planına bağlı kalma zorunluluğu bulunmayan davalı Bakanlıkça, bu plan teklifinden bağımsız şekilde, bölgede tekne imal ve çekek alanına olan ihtiyacı karşılamaya elverişli kapasitede ve konumda alanların tespitine yönelik olarak ilgili kurumların yetkilileri ve sektör temsilcileri ile görüşmeler yapılmak ve planlamaya esas olmak üzere kurumlardan veri, görüş, öneriler elde edilmek suretiyle bilimsel ve teknik yöntemlere dayalı şekilde yapılan araştırmalar, taşkın-fezeyan etütleri, hidro-biyolojik etütler, analiz ve sentez çalışmalarının sonucuna ve planlama literatüründe kabul edilebilecek yasal ve nesnel gerekçelere dayalı şekilde uyuşmazlığa konu taşınmazın bu işleve uygun olmadığına karar verilip verilmediği, taşınmazın konumu, büyüklüğü, yakın çevresi ile ilişkisi, kıyı kesimde planlı deniz kaplumbağaları yuvalama alanı üzerinde yaratacağı etkileri, taşınmazda DSİ'nin drenaj kanalının kullanılmaması suretiyle amacını gerçekleştirmeye elverişli şekilde tekne çekek ve imal yeri yapılmasının mümkün olup olmadığı yönlerinden herhangi bir araştırma ve teknik inceleme yapılmadığı görüldüğünden, sadece kurum görüşlerinin aktarılmasından ibaret değerlendirmeler içeren yetersiz bilirkişi raporu esas alınarak verilen kararın eksik incelemeye dayalı olduğu sonucuna varılmaktadır.
Diğer taraftan, dava konusu planlama alanının batı komşuluğunda yer alan Sorgun Bölgesinde Manavgat Nehri kıyısında 180 hektar büyüklüğünde planlanan özel proje alanı işlevli alanda "turizm tesisi, spor tesisi, idari tesis, sosyal tesis, ticaret, eğlence tesisi, sağlık kompleksi, yeşil alan, rekreaktif alan vb. yapılabileceğine" dair mevcut plan notlarına "bu alanda tekne çekek ve yanaşma yerleri ile imal tesisleri yapılabileceğine" dair ibarenin eklenmesine yönelik Doğu Antalya 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Revizyonu (Side Turizm Alanı-Sorgun Kesimi) ile Manavgat 2. Etap (Side Turizm Alanı-Sorgun Bölgesi) 1/5000 ölçekli Nazım ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Revizyonlarının … Plan İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı doğrultusunda anılan Bakanlıkça 17.02.2020 tarihinde onaylanmış olmasının, Kızılağaç Bölgesi 3. Etaba ilişkin dava konusu planlara askı süresi içinde yapılan itirazların tamamının reddine dair … Bakanlığının 15.04.2020 tarihli işleminde, tekne çekek ve imal yerine ilişkin itirazların reddedilme gerekçeleri arasında gösterildiği görülmektedir.
Komşu bölgeye yönelik söz konusu 17.02.2020 onay tarihli plan notu değişikliğinin iptali istemiyle … Mimarlar Odası ve Sınırlı Sorumlu Manavgat Yat ve Çekek İmalat ve İşletme Kooperatifi tarafından açılan diğer davalarda, dava konusu işlemin iptali yolunda sırasıyla ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karar ile ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurularının reddine dair … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarihli, E:…, K:… sayılı ve … tarihli, E:…, K:… sayılı kararları, Danıştay Altıncı Dairesinin 23/03/2023 tarihli, E:2022/2803, K:2023/3042 sayılı ve 23/03/2023 tarihli, E:2022/1070, K:2023/3040 sayılı kararları ile onanarak kesinleşmiştir.
Bu tespit ve açıklamalar doğrultusunda, dosyada düzenlenen bilirkişi raporlarının her ikisinde de benzer şekilde, bölgedeki teknelerin bakım ve onarımının Manavgat Nehri kıyısında düzensiz ve dağınık halde bulunan tekne imal ve çekek yerlerinde sağlıksız koşullarda yapıldığına, mevcut yat/tekne yoğunluğunu karşılayabilecek kapasitede olmayan, altyapısız ve düzensiz şekilde faaliyet gösteren tekne imal ve çekek yerlerinin düzenli, sağlıklı yapıya kavuşturulmasının turizm sektörünün gelişimi açısından gerekli olduğuna dair tespit ve değerlendirmelere yer verilmesi, söz konusu yatırımın hayata geçirilebilmesi için ilgili kurumlarca uzun yıllar süregelen çalışmalar yapılması, yanı sıra … Bakanlığınca 2012 yılında onaylanan Antalya Bütünleşik Kıyı Alanları Planında, planlama alanındaki en büyük nehirlerden olan Manavgat Nehrinin, denizden şelaleye kadar turların düzenlendiği bir su yolu olduğu ve nehrin denize yakın güney kesimlerinde düzensiz çekek alanlarının mevcut olduğu, bu bölgede yat limanı, çekek yeri ve bakım-onarım tesislerinin yer aldığı önemli bir yatçılık merkezi oluşturulacağı, planlama aşamasında gerekli teknik araştırmaların sonuçları ve ilgili kurumların görüşlerine göre kararlar üretileceği şeklinde açıklamalar yapılarak Manavgat Nehrinin ağzında 1.200 tekne kapasiteli yat limanı-çekek yeri önerildiğinin görülmesi karşısında, mevcutta ruhsatsız, dağınık şekilde faaliyet gösteren tekne imal ve çekek yerlerinin planlı ve düzenli hale getirilmesi suretiyle sektörün sağlıklı yapıya kavuşturulmasının ve bölgede ihtiyaç bulunduğu ihtilafsız hale gelen söz konusu işlevin uygun bir alanda planlanmasına yönelik çalışmalar yürütülmesinin şehircilik ilkelerinin, planlama esaslarının ve kamu yararının bir gereği olduğu açıktır.
Bununla birlikte, önceki 29.05.2007 yılı onaylı 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planında uyuşmazlığa konu Kızılağaç bölgesinde öngörülen, ancak mülkiyet sorunlarının çözülememesi nedeniyle hayata geçirilememiş olan yat limanı-tekne imal ve çekek alanının dava konusu planlarla bölgeden tamamen kaldırılması, planlama alanının komşuluğunda yer alan Sorgun Bölgesinde Manavgat Nehri kıyısına cepheli kesimde ayrılan özel proje alanı içinde tekne imal ve çekek yeri yapılabileceğine dair yukarıda detaylarına yer verilen plan revizyonlarının da yargı kararları ile iptaline karar verilmesi ve bu kararların kesinleşmesi sonucunda, gelinen aşamada bölge genelinde tekne çekek ve imal yeri olarak planlı alan bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, uyuşmazlığa konu taşınmazda tekne imal ve çekek yeri ayrılmasına yönelik davacı tarafından teklif edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planına DSİ tarafından verilen olumsuz görüşün, dava konusu plan revizyonlarında söz konusu işlevin taşınmaza getirilmemesinin sebep unsurunu oluşturması ve işlevin yer seçiminde anılan Kurumun görüşünün çok önemli bir veri olması karşısında, somut uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için taşınmazda tekne imal ve çekek yeri planlanmasının drenaj kanalına etkileri ile bu kanal kullanılmadan işlevin taşınmazda hayata geçirilmesinin mümkün olup olmadığı hususlarının da açıklığa kavuşturulması gerektiğinden, aralarında DSİ'nin drenaj kanalı konusunda teknik inceleme yapabilecek uzmanlığa sahip en az bir bilirkişi, kıyı ve deniz yapıları ile hidroliği konusunda teknik inceleme yapebilecek kıyı ve deniz mühendisliği alanında uzman en az bir bilirkişi ve şehir-bölge planlama alanında uzman en az bir bilirkişinin yer aldığı yeni heyet aracılığıyla mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması, Manavgat ilçesinde ihtiyaç bulunan tekne imal ve çekek yerinin bölge genelinde plansız hale geldiği göz önünde bulundurularak incelemenin sadece taşınmazın bulunduğu alanla sınırlı şekilde değil, bütüncül şekilde yapılması, bu doğrultuda uyuşmazlık konusu taşınmazın konumu, büyüklüğü, yakın çevresinde planlı turizm tesisleriyle ve koruma altına alınan alanlarla ilişkisi, tekne imal ve çekek yeri işlevinin bu alanlar üzerindeki muhtemel etkileri, söz konusu işlev için bölgede daha uygun alternatif alanlar bulunup bulunmadığı, dava konusu plan revizyonlarının gerekli etüt, araştırma, analiz çalışmalarına dayalı şekilde hazırlanıp hazırlanmadığı, nihai olarak dava konusu plan revizyonlarının imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine, planlama tekniklerine ve kamu yararına uygun olup olmadığının araştırılması, elde edilecek sonuca göre yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 23/03/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.