T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2022/2913
Karar No : 2023/621
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …i Odası
VEKİLİ : Av…
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av…
İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 01/06/2022 tarih ve E:2020/11365, K:2022/6560 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: 11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendi ile 6. maddesinin 5. fıkrasının 1. cümlesinin eksik düzenleme nedeniyle iptali istenilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 01/06/2022 tarih ve E:2020/11365, K:2022/6560 sayılı kararıyla;
Davalı idare tarafından, davacının dava açma ehliyetinin olmadığı iddia edilerek davanın ehliyet nedeniyle reddi gerektiği ileri sürülmüş ise de; dava konusu düzenlemelerin davacı Odanın kişisel, meşru ve güncel menfaatini ilgilendirdiği sonucuna varıldığından işin esasının incelenmesine geçildiği,
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 1. maddesinin 1. fıkrası ve 2. fıkrasının (m) bendi, 2. maddesinin 1. fıkrası ve 4. fıkrasının (ı) bendi, 8. maddesinin 10 ve 21. fıkrası, 12. maddesinin 2. fıkrası, Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ğ), (m), (n) bentleri, 6. maddesinin 5. fıkrası, 11. maddesinin 9. fıkrasının (a), (b), (c) bentlerine yer verilerek,
Dava konu Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendi yönünden yapılan incelemede;
Dava konusu bentte "Deney yapan eleman"ın tanımının yapıldığı, aynı Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (n) bendi, 6. maddesinin 5. fıkrasının 2. cümlesi ve 11. maddesinin 9. fıkrası uyarınca kimya mühendislerinin laboratuvar denetçisi olarak görev ve sorumluluk alabilecekleri, ayrıca 4. maddesinin 1. fıkrasının (m) bendi uyarınca da kimya mühendislerinin yapı malzemesi ve zemin laboratuvarı kurma ve işletmelerinin de önünde engel bulunmadığı, davacı Odanın ve mensuplarının mesleki faaliyetlerini kısıtlayan bir düzenleme eksikliği bulunmadığı anlaşılan dava konusu düzenlemenin dayanağı mevzuata ve hukuka uygun olduğu sonucuna varıldığı,
Yönetmeliğin 6. maddesinin 5. fıkrasının 1. cümlesi yönünden yapılan incelemeye gelince;
Dosyanın incelenmesinden; 4708 sayılı Yapı Denetim Kanununun bazı maddelerinin 7221 sayılı Kanunla değiştirilerek 20/02/2020 tarihinde yürürlüğe girmesinden sonra buna dayanılarak dava konusu Yönetmeliğin düzenlendiği, öte yandan dava konusu Yönetmelik düzenlenirken Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin 13. maddesinin 4. fıkrasının Dairelerinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla iptaline karar verilmesi ve bu kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/05/2014 tarih ve E:2011/1149, K:2014/2026 sayılı kararıyla onanmasının da dikkate alındığı, Yönetmelikten önce denetçi belgesi almış olanların ve izin belgesi bulunan laboratuvarların bu haklarının korunacağına ilişkin Yönetmelikte geçici maddelerin de düzenlendiği, dava konusu cümlenin bulunduğu maddenin tamamı göz önüne alındığında, betonun esas olduğu yapı malzemesi kalite kontrol deneylerinde inşaat mühendisi, kimyasal deneylerin bulunduğu laboratuvar kapsamında kimya mühendisi, zemin deneylerinin bulunduğu laboratuvar kapsamında ise jeoloji mühendisi çalıştırılmasının zorunlu tutulduğunun anlaşıldığı,
Bu durumda; davacının iddiaları, davalının savunmaları, Yönetmeliğin dayanağı Kanunda yapılan değişiklikler ve Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinde yargı kararı sonrası yapılan düzenlemeler ve Yönetmeliğin tamamı birlikte incelenip değerlendirildiğinde, söz konusu cümlenin dayanağı Kanunun amaçları arasında belirtilen can ve mal güvenliğini temin etme, imar planına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılmasını sağlama amacına ve Yönetmeliğin 11. maddesinin 9. fıkrasına da uygun olarak düzenlendiği, bunun için laboratuvarlardan daha sağlıklı ve gerçekçi deney sonuçları alabilmeyi sağlayacak şekilde mühendislik disiplinlerinin kategorize edildiği, laboratuvarlarda görev alacak laboratuvar denetçi belgesine sahip inşaat, jeoloji ve kimya mühendislerinin aldıkları eğitim ve uzmanlık alanlarına göre değerlendirildiği, buna göre dava konusu düzenleme ile daha kaliteli ve güvenli yapılar için yapılması gerekli olan yapı malzemeleri deneylerinden olan beton ve çeliğin esas alındığı mekanik deneylerde inşaat mühendisi, kimyasal deneylerde ise kimya mühendisi, zeminin esas olduğu laboratuvar deneylerinde ise jeoloji mühendisinin laboratuvar denetçisi sıfatıyla bulunmasının zorunlu olduğunun belirtildiği, böylece bir mühendislik alanının öne çıkarılarak diğer mühendislik alanının faaliyet alanının kısıtlanmasına neden olabilecek eksik bir düzenlemenin söz konusu olmadığı anlaşıldığından dava konusu cümlenin dayanağı Kanuna, kamu yararına, hizmet gereklerine ve hukuka uygun olduğu sonucuna varıldığı,
gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, temyize konu kararda davalı idarenin savunması doğru kabul edilerek kimya mühendislerinin yapı malzemeleri laboratuvarlarında görev alıp alamayacakları hususunda herhangi bir araştırmanın yapılmadığı, oysa kimya mühendislerinin yapı malzemeleri laboratuvarlarında görev alacak eğitime sahip olup olmadıklarının Yükseköğretim Kuruluna sorularak gelecek yanıta göre bir değerlendirme yapılması gerektiği, Gazi Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümünden alınan yazıda bu bölüm öğrencilerinin başta yapı malzemeleri olmak üzere hemen her malzeme ve bu malzemenin test teknikleri ve testlerinin yapılışı konularında yetkin olduklarının ifade edildiği, Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği ile 2001 yılından beri yapı malzemesi laboratuvar denetçisi belgesi alma hakkı bulunan kimya mühendislerinin bu hak ve yetkilerinin ellerinden alındığı, bunun objektiflikten uzak ve keyfi bir uygulama olduğu, ancak temyize konu kararda önceki mevzuat kapsamında uzun yıllar ağırlıkla kimya mühendisleri tarafından yapılan bir hizmetin Yönetmelik ile neden anılan mühendislik disiplinine kapatıldığının dahi sorgulanmadığı, diğer yandan kimya mühendislerinin gerek kamuda gerekse özel sektörde yapı malzemelerinin kalite kontrolü alanında çalışmayı sürdürdükleri, başka iş yerlerinde çalışmaya devam ederlerken Yönetmelik ile yapı denetimine yönelik laboratuvarlarda çalışmalarının engellendiği, davalı idarece yeni düzenleme ile inşaat mühendisleri ile kimya mühendislerinin kendi uzmanlık alanlarına göre ayrıma tabi tutularak inşaat mühendislerinin yapı malzemelerinin mekanik deneyleri, kimya mühendislerinin ise kimyasal deneyleri konusunda yetkili kılındığının savunulduğu, oysa kimya mühendislerinin betona ilişkin mekanik deneylerin yapılması konusunda (malzeme ve mühendislik mekaniği) da eğitim aldıkları, mühendislik mekaniğinin temel bir konusu olarak yapı statiği bilgisine sınırlı da olsa sahip ve sektörde inşaat mühendislerine göre daha fazla görev yaptıkları, 2001 yılında Yapı Denetimi Hakkında Kanun yürürlüğe girdiğinde yapı malzemeleri kalite kontrolü alanında çalışma yapan kimya mühendisi sayısı 150 iken inşaat mühendisi sayısının ancak 30 kadar olduğu, bu durumun yapılan işin inşaat mühendislerinden çok kimya mühendislerinin alanına girdiğini gösterdiği, başta çimento olmak üzere yapı malzemelerinin üretim süreçlerinin kimya mühendisliği mesleki yetkinliğini gerekli kıldığı, bu kapsamda yapı malzemeleri üzerine yazılmış tüm dillerdeki kitapların birçoğunun kimya mühendisleri tarafından yazıldıkları, yapı denetimi laboratuvarlarında yapılan işin, beton santrallerinde hazırlanan betonun, ilgili beton sınıfına ve betona ait irsaliyedeki özelliklerine uygunluğunu tespit etmekten ibaret bir kalite kontrol işlemi olduğu ve deney sonuçları üzerinde statik hakkında bir yorum yapılmadığı, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ilgili genelgelerine göre karot alınacak yerlerin tespitinin laboratuvar denetçi mühendislerinin değil karot numunesi alınmasını talep eden yapı denetim şirketi mühendislerinin görev ve sorumluluğunda olduğu, karot örneklerinin nereden ve nasıl alınacağının laboratuvar denetçisi mühendise bırakılmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ: Yönetmeliğin iptali istenen maddelerinin anlaşılması ve hukuka uygun olup olmadıklarının değerlendirilmesinin özel ve teknik bilgi gerektirmesi ve hakimin genel hukuk bilgisiyle mümkün olmaması karşısında; söz konusu maddelerde düzenlenen iş ve faaliyetlerin hangi mühendislik dalına ait olduğunun Yükseköğretim Kurulu ve/veya Üniversitelerarası Kurula ya da üniversitelerin ilgili bölümlerine sorularak bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu durumda, yukarıda yer verildiği şekilde yapılacak inceleme ve değerlendirme sonucunda uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden davanın reddi yolundaki Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Öte yandan, temyize konu Daire kararında Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin 13. maddesinin 4. fıkrasının metnine yer verilmesi bu fıkranın yürürlükte olduğu izlenimi vermekte ise de; Danıştay Altıncı Dairesinin 09/07/2010 tarih ve E:2008/3362, K:2010/7428 sayılı kararıyla söz konusu fıkrada yer alan "inşaat veya jeofizik mühendisi" ibaresinin iptaline karar verildiği ve bu kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/05/2014 tarih ve E:2011/1149, K:2014/2026 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği, bu karar uyarınca sözü edilen Yönetmeliğin 13. maddesinin 4. fıkrasının yeniden düzenlendiği, ancak Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği ile aynı gün Resmi Gazetede yayımlanan bir Yönetmelik ile yürürlükten kaldırıldığı anlaşılmaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davacının temyiz isteminin reddine,
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin 01/06/2022 tarih ve E:2020/11365, K:2022/6560 sayılı kararının ONANMASINA,
3.Kesin olarak, 30/03/2023 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
X- Dava, 11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendi ile 6. maddesinin 5. fıkrasının 1. cümlesinin eksik düzenleme nedeniyle iptali istemiyle açılmıştır.
Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Yönetmelikte geçen; ...
ğ) Deney yapan eleman: Denetçi mühendisin sevk ve idaresi altında laboratuvarın kapsamındaki deneylere ilişkin görev yapan; inşaat mühendisi veya jeoloji mühendisi veya jeofizik mühendisi veya yapı öğretmeni veya inşaat teknikeri veya geoteknik teknikeri veya inşaat teknolojileri teknikeri veya hazır beton teknikeri veya yapı teknikeri veya yapı denetim teknikeri veya yapı teknisyenini...
m) Laboratuvar: Kamu, gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri tarafından kurulan ve işletilen, doğrudan veya dolaylı olarak kamuya veya üçüncü şahıslara hizmet veren, zemin, inşaat ve yapı malzemeleri ile ilgili hammadde veya mamul madde üzerinde ilgili standartlarına veya teknik şartnamelerine göre gözlemsel kontrol, ölçüm, muayene, kalibrasyon yapabilen ve diğer özelliklerini tespit eden Bakanlıktan izin almış kuruluşu,
n) Laboratuvar denetçisi: Laboratuvar tarafından gerçekleştirilen muayene ve deneylerin ilgili standartlara, deney talimatlarına uygun olarak yapılmasını, muayene ve deney sonuçlarının, laboratuvarın kalite sistemine uygun olarak tutulmasını sağlayan ve meslek odalarına üyeliği bulunan Bakanlıkça denetçi belgesi verilmiş mühendisi ... ifade eder." tanımlarına yer verilmiştir.
Yönetmeliğin 6. maddesinin 5. fıkrasında, "Laboratuvarda yapı malzemesi kalite kontrolü için beton esas olmak üzere ilgili yapı malzemesi kalite kontrolü deneyleri konusunda en az üç yıl meslek içi ihtisas alanında laboratuvar denetçi belgesine sahip inşaat mühendisi ile en az iki deney yapan eleman istihdam edilir. Bu koşullara ilave olarak laboratuvarın kapsamında kimyasal deneylerin bulunması halinde ilgili yapı malzemesi kalite kontrolü deneyleri konusunda en az üç yıl meslek içi ihtisas alanında laboratuvar denetçi belgesine sahip kimya mühendisi de istihdam edilir." düzenlemesine, aynı maddenin 6. fıkrasında, "Laboratuvar izin belgesi alabilmek için kuruluşu temsile yetkili kişi tarafından, kuruluşun faaliyette bulunacağı ili belirtir Ek-2 Form-1 Müracaat Formu ile Bakanlığa başvuru yapılır ve ilk başvuruda aşağıdaki şartlar aranır:...
e) Laboratuvarda çalışan bütün teknik elemanların görev yapacağı alana ilişkin diplomaya sahip olması. ..." düzenlemesine yer verilmiştir.
Yönetmeliğin 11. maddesinin 9. fıkrasında ise, "Denetçi belgesi;
a) Yapı malzemeleri laboratuvarlarında görev yapacak olanlar için "yapı malzemesi laboratuvar denetçisi",
b) Zemin laboratuvarlarında görev yapacak olanlar için "zemin laboratuvar denetçisi",
c) Kimyasal analiz yapacak yapı malzemeleri laboratuvarında görev yapacak olanlar için "kimya laboratuvar denetçisi "adıyla düzenlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen maddeler birlikte değerlendirildiğinde, Yönetmelik kapsamında kimya mühendislerine yapı malzemesi kalite kontrolü laboratuvarı kurma, bu laboratuvarlarda laboratuvar denetçisi olarak görev alma ve laboratuvar denetçi belgesi alma imkanı tanındığı halde, yapılacak denetim faaliyetinde laboratuvar denetçisine yardımcı olmakla görevli "Deney yapan eleman"ın tanımında kimya mühendisi ibaresine yer verilmediği ve dolayısıyla kimya mühendislerinin laboratuvarlarda deney yapan eleman olarak çalışmalarına imkan verilmediği anlaşılmaktadır.
Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde, "Deney yapan eleman" tanımı yapılırken kimya mühendislerinin deney yapan eleman olmasına da imkan tanıyacak şekilde kimya mühendisi ibaresine yer verilmemesi bir düzenleme eksikliği olduğu gibi Yönetmeliğin bütünü ile de uyumlu değildir.
Bu durumda, Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinin eksik düzenleme nedeniyle iptaline karar verilmesi gerektiğinden davanın reddi yolundaki Daire kararının bu bende ilişkin kısmının bozulması gerektiği oyuyla, kararın bu bende ilişkin kısmına katılmıyoruz.
KARŞI OY
XX- Dava, 11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendi ile 6. maddesinin 5. fıkrasının 1. cümlesinin eksik düzenleme nedeniyle iptali istemiyle açılmıştır.
Yönetmeliğin iptali istenen maddelerinin anlaşılması ve hukuka uygun olup olmadıklarının değerlendirilmesinin özel ve teknik bilgi gerektirmesi ve hakimin genel hukuk bilgisiyle mümkün olmaması karşısında; söz konusu maddelerde düzenlenen iş ve faaliyetlerin hangi mühendislik dalına ait olduğunun Yükseköğretim Kurulu ve/veya Üniversitelerarası Kurula ya da üniversitelerin ilgili bölümlerine sorularak bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu durumda, yukarıda yer verildiği şekilde yapılacak inceleme ve değerlendirme sonucunda uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden davanın reddi yolundaki Daire kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.