T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2022/2940
Karar No:2022/4281
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : …İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nca 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle 23/03/2022 tarihinde gerçekleştirilecek olan "Diyarbakır Merkez …-…-…ve …İlçelerinde 29 Yıl Süre İle Hizmet Vermek Üzere 300 Adet S Plaka Verilmesi" işine ilişkin ihalenin, İhale İlanı'nın ve İhale Şartnamesi'nin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; UYAP üzerinden yapılan incelemede, dava konusu işlemin dayanağı olan UKOME Genel Kurulu'nun …tarih ve …sayılı kararının şehir merkezi ve merkez ilçelerde 300 adet "S" plaka tahsis ve ihale edilmesine ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davada, … İdare Mahkemesi'nin E:…sayılı dosyasından verilen 30/05/2022 tarihli kararla, "... servis ile yolcu taşımacılığı yapılmak istenmesi ya da mevcut taşımacılık faaliyeti yürütülüyor iken artış kararı alınması hâlinde, idarece, söz konusu taşımacılığa ihtiyaç olup olmadığının, belediye sınırı içinde çalışan araçların sayısı, niteliği, beldede yeni araca ihtiyaç olup olmadığı, eğer ihtiyaç var ise kaç adet ve hangi niteliklere sahip araçlara ihtiyaç olduğu, plaka artışına dair işlemin trafik yoğunluğu ve güvenliği ile şehircilik ve planlama ilkelerine uygunluğu yönünden yeterli araştırma ve inceleme yapılması zorunludur.
Mahkememizin 12/05/2022 tarihli ara kararıyla, "Diyarbakır Merkez …-…-…ve …ilçelerine hizmet vermek üzere 300 adet "S" plaka verilmesine ilişkin ihtiyacın nasıl belirlendiği, ihtiyaca yönelik herhangi bir araştırma/inceleme yapılıp yapılmadığı sorularak, varsa teknik araştırma ve çalışmaların yapıldığını gösteren işlem dosyasının bir örneğinin istenilmesine" karar verildiği, davalı idare tarafından ara kararına cevap olarak 18/02/2022 tarihli "S Plakası Artırımı Gerekliliğine İlişkin Teknik Rapor" başlıklı raporun sunulduğu, mezkur teknik rapor incelendiğinde, Diyarbakır ilinde nüfus, öğrenci sayısı, çalışan ve istihdam sayısının yıllar itibarıyla artışlarına ilişkin veriler değerlendirilmek suretiyle servis araç sayısının 300 adet arttırılması gerektiğine dair görüş bildirildiği, ancak mevcutta 1000 adet olan servis aracı sayısının hangi sebeple mevcut sayının yaklaşık %33'üne tekabül edecek şekilde 300 adet daha arttırılması gerektiğine ilişkin somut araştırma ve verilere yer verilmediği, sadece nüfus, öğrenci ve çalışan kişi sayısındaki verilere ve sanayi alanındaki işyeri artışlarına dayanıldığı anlaşılmaktadır.
Davalı idarece, uyuşmazlık konusu servis araçlarına olan ihtiyaç durumu, yolcu talepleri, yolcu sayısı, Diyarbakır il merkezinde fiilen çalışan araçların kapasite ve sayısı ile yeterli olup olmadıkları, yeni ihdas edilecek plakaların trafik güvenliği ile şehircilik ve planlama ilkelerine uygunluğu konularında alt yapı ve saha çalışmasına ilişkin somut ve ayrıntılı bir rapor hazırlanmaksızın, salt il merkezindeki nüfus/öğrenci/çalışan sayısındaki artış oranları dikkate alınarak işlem tesis edildiği, dosyaya ibraz edilen 18/02/2022 tarihli teknik raporun ise dava konusu işlemden sonra düzenlendiği gibi tek başına servis araç sayısının arttırılmasına yönelik yeterli teknik verileri içermediği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, bölgenin servis aracı ihtiyacına ve bu ihtiyacın mevcutta servis araçları ile karşılanamadığına yönelik ayrıntılı ve somut tespitler içeren bir araştırma yapılmadan, gerçek ihtiyaç durumu tespit edilmeden, soyut verilerle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan, 2886 sayılı Kanun'da, belediyelere ait taşıma işlerinin bu Kanun kapsamında olduğu ve belediyelere ait ihalelerin belediye encümenince yapılacağının kurala bağlanmış olması karşısında, davaya konu işlemle, encümene ait ihale yapma yetkisinin UKOME Genel Kurulu'nca kullanılacağının karara bağlanması nedeniyle dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka uygunluk görülmediği" gerekçesiyle dava konusu işlemin yürütülmesinin durdurulmasına karar verildiği,
Bu durumda, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve …sayılı kararının iptali istemiyle Mahkemelerinin E:…sayılı esasına kayden açılan davada verilen …tarih ve K:…sayılı karar ile anılan Meclis kararının iptal edilmiş olması nedeniyle dava konusu İhale İlanı'nın ve İhale Şartnamesi'nin sebep unsuru bakımından dayanaksız hâle geldiği anlaşıldığından, dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, her bir idari işlem için ayrı ayrı dava açılması gerektiği, dava konusu işlemin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre tesis edildiği ve tüm unsurları yönüyle hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda; Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararıyla, 500 adet "S" plaka tahsisinin şehir merkezi ve merkez ilçelerde 300 adet olmak üzere ihale edilmesinin komisyon raporu doğrultusunda kabul edildiği, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin …tarih ve …sayılı kararıyla, anılan UKOME kararı doğrultusunda ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümeni'ne yetki verildiği, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Encümeni'nin … tarih ve …sayılı kararıyla, Diyarbakır Merkez …-…-…ve …ilçelerine hizmet vermek üzere 300 adet "S" plakanın ''yıllık'' 100.000,00.-TL (KDV hariç) tahmini bedelle 23/03/2022 tarihinde saat 10.00'da 29 yıl süreyle kiraya verilmesi işinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesine göre açık teklif usulüyle yapılmasının kararlaştırıldığı, 11/03/2022 ve 14/03/2022 tarihlerinde yerel gazetede İhale İlanı'nın yayımlandığı, Diyarbakır ili, Bağlar ilçesinde servis aracı işletmeciliği yapan davacı tarafından, 23/03/2022 tarihinde gerçekleştirileceği ilan edilen ihalenin, İhale İlanı'nın ve İhale Şartnamesi'nin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "(...) belediyelerin (...) ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür."; "İlkeler" başlıklı 2. maddesinde, ''Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır...''; ''Tanımlar'' başlıklı 4. maddesinde, "(...) İhale: Bu Kanunda yazılı usul ve şartlarla, işin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve yetkili mercilerin onayı ile tamamlanan sözleşmeden önceki işlemleri ifade eder. ..."; "İhale komisyonları" başlıklı 13. maddesinin 5. fıkrasında, "(...) belediyelere ait ihaleler belediye encümenince bu Kanun hükümlerine göre yürütülür." kuralına yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin (f) fıkrasında, "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek."; (p) fıkrasında, "Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek." büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu "İhale İlanı" ve "İhale Şartnamesi"; … tarih ve …sayılı UKOME kararı ve Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin …tarih ve …sayılı kararı uyarınca tesis edilmiştir.
… tarih ve … sayılı UKOME kararı, … İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararı ile iptal edilmiş, anılan karar temyiz incelemesi sonucunda, Danıştay Sekizinci ve Onüçüncü Dairesi'nin 21/11/2022 tarih ve E:2022/6092, K:2022/6728 sayılı müşterek heyet kararıyla "Mahkemece genel yargılama usûlü yerine ivedi yargılama usûlü uygulanarak verilen kararda usûl hükümlerine uygunluk bulunmadığı" gerekçesiyle bozulmuş ve dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.
Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve …sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada ise … İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararı ile bahse konu Meclis kararı iptal edilmiş, anılan karar temyiz incelemesi sonucunda, "Her ne kadar idare Mahkemesi'nce, …tarih ve …sayılı UKOME kararının yürütmesinin durdurulması gerekçe gösterilerek dava konusu Belediye Meclisi kararının dayanaksız kaldığı ve bu sebeple işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı belirtilerek dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, anılan UKOME kararının iptaline ilişkin Mahkeme kararının bozulmasına karar verildiğinden ve Mahkemece bakılan davada Belediye Meclisi kararına yönelik başkaca bir hukukî değerlendirme yapılmadığı anlaşıldığından, oluşan bu hukukî durum dikkate alınarak İdare Mahkemesi'nce yeniden bir karar verilmesi gerektiği" gerekçesiyle Danıştay Sekizinci ve Onüçüncü Dairesi'nin 21/11/2022 tarih ve E:2022/2939, K:2022/4283 sayılı müşterek heyet kararıyla bozulmuş ve dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.
Her ne kadar İdare Mahkemesi'nce, "Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin …tarih ve …sayılı kararının iptali istemiyle …İdare Mahkemesi'nin E:…sayılı esasına kayden açılan davada Mahkemenin …tarih ve K:…sayılı kararı ile Meclis kararının iptal edilmiş olması nedeniyle dava konusu İhale İlanı'nın ve İhale Şartnamesi'nin sebep unsuru bakımından dayanaksız hâle geldiği" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, anılan UKOME ve Belediye Meclisi kararlarının iptaline ilişkin Mahkeme kararlarının bozulmasına karar verildiğinden ve Mahkemece bakılan davada dava konusu İhale İlanı'na ve İhale Şartnamesi'ne yönelik başkaca bir hukuki değerlendirme yapılmadığı anlaşıldığından, oluşan bu hukukî durum dikkate alınarak İdare Mahkemesi'nce yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu kararda hukukî isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca … İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:…sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Kullanılmayan …-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı idareye iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 21/11/2022 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dosyanın incelenmesinden, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulu'nun …tarih ve … sayılı kararıyla, 500 adet "S" plaka tahsisinin şehir merkezi ve merkez ilçelerde 300 adet olmak üzere ihale edilmesinin komisyon raporu doğrultusunda kabul edildiği, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve …sayılı kararıyla, anılan UKOME kararı doğrultusunda ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümeni'ne yetki verildiği, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Encümeni'nin … tarih ve …sayılı kararıyla, Diyarbakır Merkez …-…-…ve …ilçelerine hizmet vermek üzere 300 adet "S" plakanın ''yıllık'' 100.000,00.-TL (KDV hariç) tahmini bedelle 23/03/2022 tarihinde saat 10.00'da 29 yıl süreyle kiraya verilmesi işinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesine göre açık teklif usulüyle yapılmasının kararlaştırıldığı, 11/03/2022 ve 14/03/2022 tarihlerinde yerel gazetede İhale ilanı'nın yayımlandığı, Diyarbakır ili, Bağlar ilçesinde servis aracı işletmeciliği yapan davacı tarafından 23/03/2022 tarihinde gerçekleştirileceği ilan edilen ihalenin, İhale ilanı'nın ve İhale Şartnemesi'nin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin (f) bendinde, “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”; (p) bendinde, “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.” büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Anılan Kanun'un “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9. maddesinde de, bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, ulaşım koordinasyon merkezi kararlarının, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe gireceği, ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararların, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcı olduğu, koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirleneceği, büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun bu Kanuna aykırı hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir.
Ayrıca, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 8. ve 9. maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 15/06/2006 tarihli, 26199 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde, “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, … ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle…d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, ...” görevli ve yetkilidir kuralına yer verilmiş; 28. maddesinin (2) numaralı fıkrasında da, “Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları(nın)... tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir.” düzenlemesi yer almıştır.
Aktarılan hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden, karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden büyükşehir belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı verme konusunda karar verme yetkisinin Büyükşehir Ulaşım Koordinasyon Merkezine ait olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer yandan, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12/(b) maddesinde il ve ilçe trafik komisyonlarının görevleri sayılmıştır. Bu kapsamda, 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş olan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar ile, tahdit kapsamında bulunan taksi, dolmuş, minibüs ve (S) serisinden ticari servis araçlarına verilecek plakaların verilme usul ve esasları belirlenmiştir.
Anılan Karar'ın 3. maddesinde, ticari plaka verilebilmesi için umum servis araçlarında, şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçtiğini beyan etmiş ve ilgili meslek odasına, ilgili meslek odasının bulunmadığı yerlerde şoförler odasına üye olmak veya ticaret odalarına kayıtlı taşımacı şirketlerce şehir içinde taşımacılık yapmak şartı aranacağı öngörülmüş ve ticari plakaların verilme usul ve esaslarını düzenleyen 5. maddesinde ise, “Ticari plaka, kapalı teklif usulü ile aşağıdaki şartlar dikkate alınarak, trafik komisyonunun tespit edeceği esaslara göre verilir.
a) İlin ihtiyacı dikkate alınarak dağıtılacak ticari plaka sayısı trafik komisyonunca tespit edilecek ticari plakanın serbest piyasadaki tahmini bedelinin %80’ine tekabül eden muhammen bedeli, müracaat şekli, süresi, ihale zamanı ve diğer hususlar mahalli vasıta ve/veya en az iki gazete ile kamuoyuna duyurulur.
b) Tespit edilen ticari plakalar ikişer aylık dönemlerde bir yılda altı defa verilebilir.
c) Kapalı teklif zarfları trafik komisyonları huzurunda açılır ve en yüksek bedeli teklif edenlerden başlamak üzere o dönem için tespit edilen miktarda ticari plaka verilir. Eşit ücret teklif edenler arasında trafik komisyonu huzurunda kura çekilir.
d) Müracaat edenlerden, trafik komisyonunun tespit edeceği muhammen bedelin 1/5’i teminat olarak peşin alınır. Plaka bedelinin kalan kısmı ödenmedikçe plaka almaya hak kazananlara ticari plaka verilmez, kazanamayanların teminatları iade edilir.” kuralı yer almıştır (www.trafik.gov.tr.mevzuat.karar).
23/07/2004 tarihinde yürürlüğe giren 5216 sayılı Kanun’un 9. maddesinde, büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından kullanılması öngörüldüğünden, 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş olan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar'ın 5. maddesiyle, tahdit kapsamında bulunan taksi, dolmuş, minibüs ve (S) serisinden ticari servis araçların plakalarının verilmesinde il trafik komisyonuna ait bulunan yetkilerin UKOME tarafından kullanılması kanunun amir hükmü gereğidir. 5216 sayılı Kanun ile belirlenen kurallar ile çelişmeyen 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili mevzuatın uygulanacağı açık olup, anılan Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen Usul ve Esasların ve öngördüğü temel ilkelerin 5216 sayılı Kanun ve yukarıda anılan Yönetmelik ile çelişmediği anlaşılmaktadır. Ayrıca 02/04/1986 tarih ve 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Sekizinci Dairesi'nin 17/12/2020 tarih ve E:2018/37, K:2020/5771 sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiştir.
Bu itibarla, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle büyükşehir sınırları içerisinde il trafik komisyonu yetkileri Büyükşehir Ulaşım Koordinasyon Merkezi’ne geçmiş bulunduğundan, uyuşmazlığa konu tahdit kapsamında bulunan (S) serisinden ticari servis araçlarına verilecek plakaların ihtiyaca göre sayısının belirlenmesi ve ihale edilmesi hususunda önceden il trafik komisyonları tarafından kullanılan yetkilerin UKOME tarafından kullanılmasında 5216 sayılı Kanun'a aykırılık teşkil eden bir yön bulunmamaktadır.
Belirtilen hukuki durumun aksine büyükşehir belediye meclisince belirtilen konularda ayrıca bir karar alınması yönünde yapılacak bir uygulamanın, UKOME tarafından alınan kararların, belediye meclislerince yeniden tartışılmasına, değiştirilmesine, uygulanmamasına ya da eksik uygulanmasına neden olacağı ve bu durumun UKOME kararlarının bağlayıcı olduğu yönündeki kanun hükmünü işlevsiz hâle getireceği, UKOME tarafından karar verilmeden önce ya da karar verildikten sonra belediye meclisi kararı aranmasının da katılımcı bir anlayışla oluşturulan UKOME’nin kuruluş amacı ile bağdaşmayacağı kuşkusuzdur. Kaldı ki, Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 28. maddesinde, Belediye Kanunu’nun bu kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlandığından, yukarıda belirtilen konularda Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun yetki kurallarının uygulanması gerekmektedir. Bu noktada, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 13. maddesinin beşinci fıkrasında, belediyelere ait taşıma işlerinin bu Kanun kapsamında olduğu ve belediyelere ait ihalelerin belediye encümenince yapılacağı kuralı yer aldığından, UKOME tarafından karar verildikten sonra belediye meclisince bir karar alınmaksızın uyuşmazlık konusu ihalenin belediye encümeni tarafından yapılacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu bağlamda, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararında "yetki" yönünden hukuka uygunluk bulunmamakla birlikte dava konusu işlemlerin iptaline yönelik temyize konu Mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmediğinden, kararın aktarılan gerekçeyle onanması gerektiği oyu ile karara katılmıyorum.