Danıştay 8. Daire Başkanlığı 2022/2948 E. , 2022/4985 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/2948
Karar No : 2022/4985
DAVACI : … Derneği
VEKİLİ : Av. …
DAVALI : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVANIN KONUSU :
Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge'nin geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Ancak binasında 2,5 metreden daha az tavan yüksekliği olan yerlerde yatakhane, çalışma odaları, kütüphane, çok amaçlı salon, yemekhane, kantin, dinlenme odası, spor alanı ve yönetim birimleri oluşturulamaz." cümlesinin, 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendindeki "Öğrenci yurt ve pansiyonlarında bir kişilik yatakhaneler 8 m² den küçük olamaz." cümlesinin ve 12. maddesinin 2. fıkrasının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Üst hukuk normlarına, yurt hizmetinin gereklerine ve mevcut yurtların fiziksel özelliklerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Dava konusu düzenlemelerin, üst hukuk normlarına ve barınma hizmetinin gereklerine uygun olduğu, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : İdari yargılama hukukunun temel ilkeleri gereği, idari işlemlerin hukuka uygun olup olmadıklarına ilişkin yargısal denetimin, tesis edildikleri tarih itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre yapılması gerekmektedir. Dava konusu işlemin tesis edilmesinden sonra, yasama organınca yapılan yasal düzenlemelerin, üst hukuk normu kabul edilerek, hukuka uygunluk denetiminin bu normların esas alınması suretiyle yapılması, hukuk devletinin temel ilkeleri arasında yer alan ''öngörülebilirlik'', "hukuki güvenlik" ve "belirlilik" ilkelerini zedeleyeceği açıktır.
Bu eksende; 07.06.2017 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girmiş olan davaya konu Yönergenin, yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla dayanak teşkil eden mevzuat uyarınca hukuka uygunluk denetiminin yapılması ve üst hukuk normlarına uygun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu nedenle, davaya konu Yönergenin yürürlüğe girdiği tarihden sonra, 25.08.2017 tarih ve 30165 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 694 sayılı KHK'nın 19. maddesi ile 5661 sayılı Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanunun 1. maddesine eklenen 4. fıkranın; 652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kararnamenin 13. maddesinin 1. fıkrasında 09.07.2018 tarih ve 30473 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 703 sayılı KHK ile yapılan değişikliğin ve 5661 sayılı Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanunun 1. maddesinin 1. fıkrasında 27.06.2019 tarih ve 7180 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin dava konusu Yönerge bakımından, üst hukuk normu olarak kabul edilmesi suretiyle davaya konu Yönergenin bu değişikliklere uygunluğunun yargısal denetiminin yapılması hukuk devleti ilkesini ve kanuni idare ilkesini ihlal edecektir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, davaya konu Yönerge hakkında, 01.12.2021 tarih ve YD İtiraz No:2021/747 sayılı kararı göz önünde bulundurularak, yeniden bir karar verilmesi gerektiği belirtilmişse de, anılan kararın, yukarıda anılan mevzuat değişiklikleri sonrası, Milli Eğitim Bakanlığının 06.04.2021 tarih ve 23733557 sayılı Bakan Oluru ile tesis edilen değişikliğe ilişkin olduğu görülmüştür. Anılan değişikliğin, davaya konu Yönerge ile aynı dayanak uyarınca tesis edilmediği, tesis edildikleri tarih itibarıyla yürürlükte bulunan yasal ve idari düzenlemelerin birbirinden farklı olduğu gibi amaç ve kapsamlarının da farklı olduğu anlaşılmıştır. Nitekim; yürürlük tarihlerindeki mevzuat hükümlerinin farklı olması nedeniyle Milli Eğitim Bakanlığının 06.04.2021 tarih ve 23733557 sayılı Bakan Oluru ile tesis edilen değişikliğe ilişkin yargı kararının dikkate alınması suretiyle karar verilmesi durumunun, davaya konu Yönergenin, tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunmayan mevzuat uyarınca yargısal denetiminin yapılmasına yol açacağından, hukuk devleti ilkesinin de ihlal edilmesine yol açacağı açıktır.
Bu bağlamda; davaya konu Yönergenin 12. maddesinin 2. fıkrasının tesis edildiği tarih itibarıyla mevcut olan üst hukuk normlarına göre değerlendirmek gerekirse; kurum binalarındaki merdiven genişliğine ilişkin dava konusu düzenlemenin, bu konuda standartların belirlenmesine ilişkin olduğu; can ve mal güvenliğini ihlal edebilecek keyfi uygulamaların engellenerek, hukuki öngörülebilirlik ve belirliliğin sağlanması amacı taşıdığı anlaşıldığından, hukuka ve barınma hizmetinin gereklerine uygun olduğu sonucuna ulaşılarak, bu kısım yönünden davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
Dava konusu diğer kısımlar bakımdan ise, bu düzenlemelerin, 06.04.2021 tarih ve 23733557 sayılı Bakan Olur'u ile değişikliğe uğraması nedeniyle, karar tarihinde yürürlükte bulunmayan bu düzenlemeler hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığından, karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava, Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Ancak binasında 2,5 metreden daha az tavan yüksekliği olan yerlerde yatakhane, çalışma odaları, kütüphane, çok amaçlı salon, yemekhane, kantin, dinlenme odası, spor alanı ve yönetim birimleri oluşturulamaz." cümlesinin, 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendindeki "Öğrenci yurt ve pansiyonlarında bir kişilik yatakhaneler 8 m² den küçük olamaz." cümlesinin ve 12. maddesinin "Kurum binalarının merdiven genişliği; kontenjanı en çok 200 öğrenci olanlarda en az 1,2 metre olur. Bunun üzerindeki her 1-100 öğrenci kontenjanı için 0,2 metre daha ilave edilir. Kurumun bütün katlarına ulaşan asansör ve asansörün jeneratöre bağlı olması durumunda, kurumda merdiven genişliği en az 1 metre olur. Bu durumdaki kurumlarda, 200 öğrenci kontenjanının üzerindeki her 1-200 öğrenci kontenjanı için 0,1 metre daha ilave edilir. Yangın merdiveni ile genişliği 1 metreden az olan merdivenler hariç olmak üzere merdiven genişliği hesabında kurumda bulunan merdivenlerin toplam genişliği dikkate alınır." hükmünü içeren 2. fıkrasının iptali istemiyle açılan davada; dava konusu işlemin iptaline ilişkin Danıştay Sekizinci Dairesinin 14/04/2021 tarih ve E:2017/5224, K:2021/2222 sayılı kararı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 17.01.2022 gün ve E:2021/2968, K:2022/3 sayılı kararı ile bozulduğu anlaşıldığından dosya yeniden incelendi:
Dava konusu Yönerge'nin yayımlandığı tarihte yürürlükte bulunan, 5661 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun'un 1. maddesinin 1. fıkrasında; gerçek ve tüzel kişiler tarafından yemekli ve yemeksiz öğrenci yurtları ve buna benzer kurumlar açılması ve işletilmesinin Milli Eğitim Bakanlığının iznine bağlı olduğu hükme bağlanmıştır.
Ortaokul, imam-hatip ortaokulu ve ortaöğretim kurumları ile yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilere öğrenim dönemlerinde barınma hizmetleri sunmak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından öğrenci yurdu, öğrenci pansiyonu, öğrenci apartları ve öğrenci stüdyo daireleri açılmasına, işletilmesine ve bunların denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla 20/02/2017 tarih ve 2017/10090 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kabul edilen Özel Öğrenci Barınma Hizmetleri Yönetmeliği, 06/05/2017 tarih ve 30058 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Anılan Yönetmeliğe dayanılarak, bu Yönetmelik uyarınca açılan kurumları kapsayan dava konusu Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge hazırlanmış ve 06/06/2017 tarih ve 8376133 sayılı Makam Olur'u ile işleme konulmuştur.
Dava devam ederken, 5661 sayılı Kanun'un 1. maddesinde, 27/06/2019 tarih ve 7180 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmış ve yukarıda aktarılan 1. fıkrasında; ‘’Gerçek ve tüzel kişiler tarafından yemekli ve yemeksiz öğrenci yurtları ve buna benzer kurumlar açılması ve işletilmesi ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde Millî Eğitim Bakanlığının, yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığının iznine bağlıdır. İlgili Bakanlıklar bu yurt ve kurumları tespit edecekleri esaslara göre denetler.'' kuralına yer verilmiştir.
Anılan hüküm sonrasında, 10/09/2020 tarih ve 2946 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 11/09/2020 tarih ve 31241 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Özel Öğrenci Barınma Hizmetleri Yönetmeliğinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Yönetmelik ile davalı Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan, Özel Öğrenci Barınma Hizmetleri Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmış ve aynı tarihte anılan Bakanlık tarafından kendi görev alanına giren ortaokul ve ortaöğretim düzeyinde barınma hizmeti veren kurumlara ilişkin usul ve esasları düzenlemek üzere Ortaokul ve Ortaöğretim Kurumları Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği yürürlüğe konulmuştur.
Öte yandan, davalı Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 06/04/2021 tarih ve 23733557 sayılı Makam Olur'u ile dava konusu Yönerge'nin adı, 'Ortaokul ve Ortaöğretim Kurumu Öğrencilerine Barınma Hizmeti Veren Özel Kurumların Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge' olarak değiştirilmiş ve yukarıda aktarılan mevzuat değişiklikleri doğrultusunda Yönerge revize edilmiş; Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından da 02/07/2020 tarih ve 31173 sayılı Resmi Gazete'de Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği yayımlanmış ve Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönergesi hazırlanmış ve uygulanmaya başlanmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, dava konusu Yönerge'nin;
"Kurumların öğrenci kontenjanları" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde 06/04/2021 tarihli Makam Olur'u ile değişiklik yapıldığı ve dava konusu "Öğrenci yurt ve pansiyonlarında bir kişilik yatakhaneler 8 m² den küçük olamaz." cümlesine yeni düzenlemede yer verilmediği,
-"Merdiven, engelli rampası ve asansör" başlıklı 12. maddesinin 2. fıkrasının herhangi bir değişikliğe uğramayıp dava açıldığı tarihteki düzenlemenin aynen korunduğu,
-"Mevcut kurumlar" başlıklı Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının ise yine 06/04/2021 tarihli Makam Olur'u ile değişikliğe uğradığı ve dava konusu "Ancak binasında 2,5 metreden daha az tavan yüksekliği olan yerlerde yatakhane, çalışma odaları, kütüphane, çok amaçlı salon, yemekhane, kantin, dinlenme odası, spor alanı ve yönetim birimleri oluşturulamaz." kuralına yeni düzenlemede yer verilmediği ve Yönerge'nin 9. maddesinin 1. fıkrasında, davacının talebi doğrultusunda, tavan yüksekliğinin 2,4 metreden az olamayacağının kurala bağlandığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda aktarılan sürece bakıldığında, 5661 sayılı Kanun'un 1. maddesinde yapılan değişiklik sonrasında mevzuatın yeni hukuki düzenlemelerle uyumlu hâle gelmesini sağlamak amacıyla yeni Ortaokul ve Ortaöğretim Kurumları Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği'nin yürürlüğe konulduğu ve bunun üzerine de Yönerge'nin revize edildiği ve bazı maddelerinin halen uygulanmakta olduğu görülmektedir.
Dava konusu Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge'nin Geçici 1. maddesinin 1. Fıkrasında yer alan "Ancak binasında 2,5 metreden daha az tavan yüksekliği olan yerlerde yatakhane, çalışma odaları, kütüphane, çok amaçlı salon, yemekhane, kantin, dinlenme odası, spor alanı ve yönetim birimleri oluşturulamaz." cümlesi yönünden yapılan incelemede:
11/08/2017 tarihli ve 12162396 sayılı Makam Olur'u ile ".....Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 28 inci maddesinin 4 üncü fıkrasında iç yüksekliğin 2,40 metreye kadar düşürülebileceği hükmü de dikkate alınarak, Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları hakkında Yönergede düzenleme yapılıncaya kadar; söz konusu Yönergenin 9 uncu maddenin birinci fıkrasındaki ve geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrasındaki 2,5 metre tavan yüksekliğinin 2,4 metre olarak uygulanması...." yönünde karar verilmiş olduğu görüldüğünden; dava konusu Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Ancak binasında 2,5 metreden daha az tavan yüksekliği olan yerlerde yatakhane, çalışma odaları, kütüphane, çok amaçlı salon, yemekhane, kantin, dinlenme odası, spor alanı ve yönetim birimleri oluşturulamaz." cümlesi yönünden bu aşamada karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır.
Yönergenin dava konusu edilen 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendindeki "Öğrenci yurt ve pansiyonlarında bir kişilik yatakhaneler 8 m2 den küçük olamaz." hükmünün incelenmesinde ise
"Kurumların öğrenci kontenjanları" başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde 06/04/2021 tarihli Makam Olur'u ile değişiklik yapıldığı ve dava konusu "Öğrenci yurt ve pansiyonlarında bir kişilik yatakhaneler 8 m² den küçük olamaz." cümlesine yeni düzenlemede yer verilmediği, anlaşıldığından karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
Dava konusu Yönergenin 12. maddesinin "Kurum binalarının merdiven genişliği; kontenjanı en çok 200 öğrenci olanlarda en az 1,2 metre olur. Bunun üzerindeki her 1-100 öğrenci kontenjanı için 0,2 metre daha ilave edilir. Kurumun bütün katlarına ulaşan asansör ve asansörün jeneratöre bağlı olması durumunda, kurumda merdiven genişliği en az 1 metre olur. Bu durumdaki kurumlarda, 200 öğrenci kontenjanının üzerindeki her 1-200 öğrenci kontenjanı için 0,1 metre daha ilave edilir. Yangın merdiveni ile genişliği 1 metreden az olan merdivenler hariç olmak üzere merdiven genişliği hesabında kurumda bulunan merdivenlerin toplam genişliği dikkate alınır." hükmünü içeren 2. fıkrasının incelemesine gelince;
Anılan düzenlemenin herhangi bir şekilde çıkabilecek yangının can ve mal kaybını en aza indirerek söndürülmesini düzenleyen, Binaların Yangında Korunması Hakkında Yönetmeliğin amacı ile "Kaçış yolları" ve "Kaçış yolu sayısı ve genişliği" ni belirten 31 ve 33. maddelerine uygun olduğu anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu Yönergenin: Geçici 1. maddesinin 1. Fıkrası ile 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin iptali istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 12. maddesinin 2. fıkrasının iptali istemi yönünden davanın reddine, karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ SÜREÇ:
Dava; Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge'nin geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Ancak binasında 2,5 metreden daha az tavan yüksekliği olan yerlerde yatakhane, çalışma odaları, kütüphane, çok amaçlı salon, yemekhane, kantin, dinlenme odası, spor alanı ve yönetim birimleri oluşturulamaz." cümlesinin, 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendindeki "Öğrenci yurt ve pansiyonlarında bir kişilik yatakhaneler 8 m² den küçük olamaz." cümlesinin ve 12. maddesinin 2. fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlıkta; Dairemizin 14.04.2021 tarih ve E:2017/5224, K:2021/2222 sayılı iptal kararı, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 17.01.2022 tarih ve E:2021/2968, K:2022/3 sayılı kararıyla; 5661 sayılı Kanun'un 1. maddesinde yapılan değişiklik sonrasında mevzuatın yeni hukuki düzenlemelerle uyumlu hâle gelmesini sağlamak amacıyla yeni Ortaokul ve Ortaöğretim Kurumları Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği'nin yürürlüğe konulduğu, bunun üzerine de Yönerge'nin revize edildiği ve bazı maddelerinin halen uygulanmakta olduğu; Yönerge'nin dava konusu 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi ile Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında değişiklik yapıldığı ve halihazırda bu düzenlemelerin dava tarihindeki halinin yürürlükte bulunmadığı, diğer yandan 12. maddesinin 2. fıkrasının ise uygulanmaya devam ettiği hususu ile Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 01.12.2021 tarih ve YD İtiraz No:2021/747 sayılı kararı da göz önünde bulundurularak yeniden bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının Danıştay'da temyiz edilebileceği; 2575 sayılı Kanunun 38. maddesinde, İdari Dava Daireleri Kurulunca idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararların temyizen inceleneceği; 2577 sayılı Kanunun 49. maddesinin 4. fıkrasında da, Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50. madde hükümlerinin kıyasen uygulanacağı kurala bağlanmıştır.
Bu nedenle, bozma kararı gözönünde bulundurularak, yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
Yönerge'nin geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Ancak binasında 2,5 metreden daha az tavan yüksekliği olan yerlerde yatakhane, çalışma odaları, kütüphane, çok amaçlı salon, yemekhane, kantin, dinlenme odası, spor alanı ve yönetim birimleri oluşturulamaz." cümlesi ve 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendindeki "Öğrenci yurt ve pansiyonlarında bir kişilik yatakhaneler 8 m² den küçük olamaz." cümlesi yönünden;
07.06.2017 tarihli Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge'nin dava konusu geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Ancak binasında 2,5 metreden daha az tavan yüksekliği olan yerlerde yatakhane, çalışma odaları, kütüphane, çok amaçlı salon, yemekhane, kantin, dinlenme odası, spor alanı ve yönetim birimleri oluşturulamaz." cümlesi ve 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendindeki "Öğrenci yurt ve pansiyonlarında bir kişilik yatakhaneler 8 m² den küçük olamaz." cümlesinin, 06.04.2021 tarih ve 23733557 sayılı Bakan Olur'u ile değişikliğe uğraması nedeniyle, karar tarihinde yürürlükte bulunmayan bu düzenlemeler hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığından, bu kısım yönünden konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir.
Yönergenin 12. maddesinin 2. fıkrası yönünden;
5661 sayılı Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanunun 1. maddesinin 15.08.2017 tarih ve 694 sayılı KHK ile değişik 4. fıkrasında; yurt ve benzeri kurumların, ortaokul, ortaöğrenim ve yükseköğrenim öğrencilerine barınma hizmeti vermek amacıyla açılacağı ve bu Kanun ile 25.8.2011 tarih ve 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesine göre işyeri açma ve çalışma ruhsatı alacakları, öğrenim düzeyine göre barınma hizmeti verilecek öğrenciler ile bu hizmetin verilebileceği kurumlar ve bu hizmeti sunacak gerçek ve tüzel kişilerin niteliklerinin ilgisine göre Millî Eğitim Bakanlığı veya Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirleneceği kuralına yer verilmiştir.
Bu bağlamda; 5661 sayılı Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun'da açıkça yönetmelik ile düzenleme yapılması gerektiği belirtilmesine rağmen davalı Bakanlıkça Yönerge ile kurumların niteliklerine ilişkin düzenleme yapıldığı anlaşıldığından, Yönerge'nin dava konusu 12. maddesinin 2. fıkrasının üst hukuk normuna aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.07.06.2017 tarihli Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge'nin dava konusu geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Ancak binasında 2,5 metreden daha az tavan yüksekliği olan yerlerde yatakhane, çalışma odaları, kütüphane, çok amaçlı salon, yemekhane, kantin, dinlenme odası, spor alanı ve yönetim birimleri oluşturulamaz." cümlesi ve 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendindeki "Öğrenci yurt ve pansiyonlarında bir kişilik yatakhaneler 8 m² den küçük olamaz." cümlesi yönünden oybirliği KONUSU KALMAYAN DAVA HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 12. maddesinin 2. fıkrasının oyçokluğu ile İPTALİNE,
2. Aşağıda dökümü yapılan (bozmaya uyma aşaması posta gideri dahil) … TL yargılama giderinin ve bozma kararı öncesi duruşma yapıldığı dikkate alınarak, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı dosyalar için öngörülen …TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Temyiz aşamasında, davalı tarafından yapılan … TL yargılama giderlerinin davalı üzerinde bırakılmasına,
4. Posta gideri avansından artan tutarın 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 333. maddesi uyarınca kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
21/09/2022 tarihinde karar verildi.
KARŞI OY:
(X) Dava; Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge'nin geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Ancak binasında 2,5 metreden daha az tavan yüksekliği olan yerlerde yatakhane, çalışma odaları, kütüphane, çok amaçlı salon, yemekhane, kantin, dinlenme odası, spor alanı ve yönetim birimleri oluşturulamaz." cümlesinin, 10. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendindeki "Öğrenci yurt ve pansiyonlarında bir kişilik yatakhaneler 8 m² den küçük olamaz." cümlesinin ve 12. maddesinin 2. fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.
Yönerge'nin 12. maddesinin 2. fıkrası yönünden;
Davaya konu Yönergenin onaylanarak yürürlüğe girdiği 07.06.2017 tarihinden sonra 25.08.2017 tarih ve 30165 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 15.08.2017 tarih ve 694 sayılı KHK'nın 19. maddesi ile 5661 sayılı Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanunun 1. maddesine 4. fıkrasına; yurt ve benzeri kurumların, ortaokul, ortaöğrenim ve yükseköğrenim öğrencilerine barınma hizmeti vermek amacıyla açılacağı ve bu Kanun ile 25/8/2011 tarih ve 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesine göre işyeri açma ve çalışma ruhsatı alacakları, öğrenim düzeyine göre barınma hizmeti verilecek öğrenciler ile bu hizmetin verilebileceği kurumlar ve bu hizmeti sunacak gerçek ve tüzel kişilerin niteliklerinin ilgisine göre Millî Eğitim Bakanlığı veya Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirleneceği kuralı eklenmiştir.
Yine davaya konu Yönergenin yürürlüğe girmesinden sonra, 652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kararnamenin 13. maddesinin 1. fıkrası 09.07.2018 tarih ve 30473 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 703 sayılı KHK ile değişikliğe uğrayarak, ''10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile 22/2/2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen izin veya ruhsatlara ilişkin hükümler, öğrencilere özel barınma hizmeti veren kurumlar hakkında uygulanmaz. Öğrencilere özel barınma hizmeti veren kurumlara iş yeri açma ve çalışma ruhsatı ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde Millî Eğitim Bakanlığınca, yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığınca verilir. Bakanlıklar bu yetkilerini valiliklere devredebilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.'' kuralına yer verilmiştir.
5661 sayılı Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanunun 1. maddesinin 1. fıkrası 27.06.2019 tarih ve 7180 sayılı Kanun ile değişikliğe uğramış, ‘’Gerçek ve tüzel kişiler tarafından yemekli ve yemeksiz öğrenci yurtları ve buna benzer kurumlar açılması ve işletilmesi ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde Millî Eğitim Bakanlığının, yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığının iznine bağlıdır. İlgili Bakanlıklar bu yurt ve kurumları tespit edecekleri esaslara göre denetler.'' kuralı getirilmiştir. Bu değişiklik dikkate alınarak, Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği ve Ortaokul ve Ortaöğretim Kurumları Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği yürürlüğe girmiş olup, yükseköğrenim düzeyinde olan yurtlar ile ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde olan yurtlar açısından farklı esas ve usuller düzenlenmiştir.
Davaya konu 07.06.2017 tarihli Özel Öğrenci Barınma Hizmeti Kurumlarının Standartları ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin 2. maddesinde, Yönergenin 06.05.2017 tarih ve 30058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Özel Öğrenci Barınma Hizmetleri Yönetmeliğine dayanılarak ihdas edildiği kurala bağlanmışsa da, 06.04.2017 tarihli Bakan Olur'u ile Yönergenin 3. maddesinde değişiklik yapılarak, Yönerge'nin 11.09.2020 tarih ve 31241 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ortaokul ve Ortaöğretim Kurumları Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliğine dayanılarak ihdas edildiği düzenlemesi getirilmiştir.
İdari yargılama hukukunun temel ilkeleri gereği, idari işlemlerin hukuka uygun olup olmadıklarına ilişkin yargısal denetimin, tesis edildikleri tarih itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre yapılması gerekmektedir. Dava konusu işlemin tesis edilmesinden sonra, yasama organınca yapılan yasal düzenlemelerin, üst hukuk normu kabul edilerek, hukuka uygunluk denetiminin bu normların esas alınması suretiyle yapılması, hukuk devletinin temel ilkeleri arasında yer alan ''öngörülebilirlik'', "hukuki güvenlik" ve "belirlilik" ilkelerini zedeleyeceği açıktır.
Bu eksende; 07.06.2017 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girmiş olan davaya konu Yönergenin, yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla dayanak teşkil eden mevzuat uyarınca hukuka uygunluk denetiminin yapılması ve üst hukuk normlarına uygun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu nedenle, davaya konu Yönergenin yürürlüğe girdiği tarihden sonra, 25.08.2017 tarih ve 30165 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 694 sayılı KHK'nın 19. maddesi ile 5661 sayılı Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanunun 1. maddesine eklenen 4. fıkranın; 652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kararnamenin 13. maddesinin 1. fıkrasında 09.07.2018 tarih ve 30473 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 703 sayılı KHK ile yapılan değişikliğin ve 5661 sayılı Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanunun 1. maddesinin 1. fıkrasında 27.06.2019 tarih ve 7180 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin dava konusu Yönerge bakımından, üst hukuk normu olarak kabul edilmesi suretiyle davaya konu Yönergenin bu değişikliklere uygunluğunun yargısal denetiminin yapılması hukuk devleti ilkesini ve kanuni idare ilkesini ihlal edecektir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, davaya konu Yönerge hakkında, 01.12.2021 tarih ve YD İtiraz No:2021/747 sayılı kararı göz önünde bulundurularak, yeniden bir karar verilmesi gerektiği belirtilmişse de, anılan kararın, yukarıda anılan mevzuat değişiklikleri sonrası, Milli Eğitim Bakanlığının 06.04.2021 tarih ve 23733557 sayılı Bakan Oluru ile tesis edilen değişikliğe ilişkin olduğu görülmüştür. Anılan değişikliğin, davaya konu Yönerge ile aynı dayanak uyarınca tesis edilmediği, tesis edildikleri tarih itibarıyla yürürlükte bulunan yasal ve idari düzenlemelerin birbirinden farklı olduğu gibi amaç ve kapsamlarının da farklı olduğu anlaşılmıştır. Nitekim; yürürlük tarihlerindeki mevzuat hükümlerinin farklı olması nedeniyle Milli Eğitim Bakanlığının 06.04.2021 tarih ve 23733557 sayılı Bakan Oluru ile tesis edilen değişikliğe ilişkin yargı kararının dikkate alınması suretiyle karar verilmesi durumunun, davaya konu Yönergenin, tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunmayan mevzuat uyarınca yargısal denetiminin yapılmasına yol açacağından, hukuk devleti ilkesinin de ihlal edilmesine yol açacağı açıktır.
Bu bağlamda; davaya konu Yönergenin 12. maddesinin 2. fıkrasının tesis edildiği tarih itibarıyla mevcut olan üst hukuk normlarına göre değerlendirmek gerekirse;
Davaya konu Yönergenin 12. maddesinin 2. fıkrasında; "Kurum binalarının merdiven genişliği; kontenjanı en çok 200 öğrenci olanlarda en az 1,2 metre olur. Bunun üzerindeki her 1-100 öğrenci kontenjanı için 0,2 metre daha ilave edilir. Kurumun bütün katlarına ulaşan asansör ve asansörün jeneratöre bağlı olması durumunda, kurumda merdiven genişliği en az 1 metre olur. Bu durumdaki kurumlarda, 200 öğrenci kontenjanının üzerindeki her 1-200 öğrenci kontenjanı için 0,1 metre daha ilave edilir. Yangın merdiveni ile genişliği 1 metreden az olan merdivenler hariç olmak üzere merdiven genişliği hesabında kurumda bulunan merdivenlerin toplam genişliği dikkate alınır." kuralı yer almıştır.
Yukarıda aktarılan, kurum binalarındaki merdiven genişliğine ilişkin dava konusu düzenlemenin, bu konuda standartların belirlenmesine ilişkin olduğu; can ve mal güvenliğini ihlal edebilecek keyfi uygulamaların engellenerek, hukuki öngörülebilirlik ve belirliliğin sağlanması amacı taşıdığı anlaşıldığından, hukuka ve barınma hizmetinin gereklerine uygun olduğu sonucuna ulaşılarak, bu kısım yönünden davanın reddi gerektiği oyu ile aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmıyoruz.