T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/3078
Karar No : 2024/543
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Bakanlığı
VEKİLİ : Av. …
DAVALI YANINDA MÜDAHİL : …
VEKİLLERİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Odası (… Şubesi)
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Çevre ve Şehircilik Bakanlığının … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi sınırları içinde bulunan Ankara ili, Gölbaşı ilçesi, … Mahallesi, … ada, … , … , … ve … sayılı parseller ile … ada, … , … , … ve … sayılı parselleri de kapsayan alanda yapılan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile dayanağı 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; dava konusu imar planlarının dayanağı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığının … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan 1/50.000 ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesine ilişkin çevre düzeni planının … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… K:… sayılı kararıyla iptaline karar verildiği, imar planlarının kademeli birliktelik ilkesi uyarınca alt ölçekli planların üst ölçekli planlara aykırı olamayacağı, bu kapsamda 1/50.000 ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesine ilişkin çevre düzeni planının iptaline karar verilmesi nedeniyle üst ölçekli planlara aykırı hale geldiği anlaşılan dava konusu 1/5000 ölçekli nazım imar plan değişikliği ile 1/1000 ölçekli uygulama imar plan değişikliğinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 18.09.2017 tarihli kararı ile onaylanan Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planının iptali istemiyle açılan davada, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, anılan karara yapılan istinaf başvurusu Dairenin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla reddine karar verildiği, dosyadaki bilirkişi raporu ile Dairenin E:2021/810 sayılı dosyasındaki bilirkişi raporları değerlendirildiğinde, dava konusu 16.03.2020 tarihli 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planı ile 18.09.2017 tarihli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planında yukarıdaki yargı kararında belirtilen kullanım kararları yönünden herhangi bir değişikliğe gidilmediği, anılan yargı kararındaki gerekçeler doğrultusunda, uyuşmazlık konusu çevre düzeni planında hukuka uyarlık bulunmadığı, dava konusu parsellerin bulunduğu alanın 1/50.000 ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planında "kentsel servis alanı" kullanımında kaldığı, yukarıda yer verilen yargı kararı ile bu arazi kullanım kararı yönünden söz konusu çevre düzeni planının iptaline karar verildiği, dolayısıyla, söz konusu parsellerin bulunduğu alana yönelik üst ölçekli planın iptal edilmesi karşısında, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğinin dayanaksız kaldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı ve davalı idare yanında katılan tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu imar planı değişikliklerinin dayanağı Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planının iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen kararın Dairemizce bozulmasına karar verildiğinden temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
1- Gölbaşı Mogan ve Eymir Gölü çevresinin Bakanlar Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile "Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi" olarak tespit ve ilan edildiği,
2- Alana yönelik 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planının 31.08.1992 tarihinde onaylandığı,
3- Bu plana dayalı olarak hazırlanan 1/5000 ölçekli nazım imar planının 15.07.1994 tarihinde onaylandığı,
4- 31.08.1992 tarihinde onaylanan 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planının 20.09.2004 ve 24.01.2006 tarihlerinde revize edildiği,
5- Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığınca 1/25.000 ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planı Revizyonunun 16.05.2007 tarihinde onaylandığı,
6- Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığınca 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planının 14.07.2008 tarihinde onaylandığı, bu plana karşı açılan davada, planın … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… K:… sayılı kararıyla iptaline karar verildiği,
7- 1/5000 ölçekli Taşpınar Köyü Ağaçlandıracak Alan 1. Bölge Nazım İmar Planının 10.03.2008 tarihinde ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planının ise 15.12.2008 tarihinde onaylandığı, anılan planların … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla iptaline karar verildiği,
8- 1/5000 ölçekli Taşpınar (Gölbaşı) Yumrubel Tepe Ağaçlandırma Alanı (I. Bölge) Nazım İmar Planının 22.08.2008 tarihinde onaylandığı,
9- Alana yönelik 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planının 01.09.2010 tarihinde onaylandığı, bu planın da … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla iptaline karar verildiği, bu kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 23/10/2013 tarih ve E:2013/2355 K:2013/6035 sayılı kararı ile onandığı,
10- Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığınca 07.10.2010 tarihinde onaylanan 1/25000 ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi İlave Çevre Düzeni Planının … İdare Mahkemesince verilen … tarihli, E:… , K:… sayılı kararı ile iptaline karar verildiği, bu kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 24/05/2016 tarih ve E:2012/2069, K:2016/3081 sayılı kararı ile onandığı,
11- 1/5000 ölçekli Taşpınar (Gölbaşı) Ağaçlandırılacak Alan 1. Bölgeye ait Nazım İmar Planının 16.03.2011 tarihinde onaylandığı, bu planın da … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla iptaline karar verildiği, bu kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 23/10/2013 tarih ve E:2013/2355 K:2013/6035 sayılı kararı ile onandığı,
12- 24.02.2014 tarihinde 1/25.000 ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planının onaylandığı ve yapılan itirazlar sonucunda … tarih ve … sayılı kararla 1/25.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliğinin yapıldığı, bu planın da … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı ve … tarih ve E:… , K:… sayılı kararları ile iptaline karar verilerek, kararların Danıştay Altıncı Dairesinin 21/02/2018 tarih ve E:2015/9430 K:2018/1431 sayılı ve 21/02/2018 tarih ve E: 2015/9454 K:2018/1430 sayılı kararları ile onandığı,
13- 1/50.000 ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planının 18.09.2017 tarihinde onaylandığı,
14- 1/50.000 ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin 13.03.2018 tarihinde onaylandığı,
15- 1/50.000 ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin 16.03.2020 tarihinde onaylandığı,
16- 1/50.000 ölçekli Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planının 18.09.2017 tarihinde onaylandığı, bu planın görülmekte olan davada … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla iptaline karar verildiği, bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… K:… sayılı kararı ile "bakılan davada, davacı Çankaya Belediye Başkanlığı'nca dava konusu edilen planın sadece Çankaya ilçe sınırlarını kapsayan alana yönelik açılmış olması karşısında, davacı istemini aşacak şekilde İdare Mahkemesince planın tümünün iptaline karar verilmesinde hukuki isabet görülmemekle birlikte,mahkemenin davanın esası yönünden vermiş olduğu kararın, bu aşamada istinaf incelemesi yapılmadan, usul ekonomisi ve adil yargılama hakkı açısından yargısal güvencelerin korunmasına dönük olarak kesin olarak kaldırılması gerektiği" gerekçesiyle kabulüne, kararın kaldırılmasına, yeniden karar verilmek üzere dava dosyasının mahkemesine gönderilmesine karar verildiği, bu kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 09/11/2020 tarih ve E:2020/5633 K:2020/10572 sayılı kararı ile " dava konusu çevre düzeni planının tümüne karşı açılan davada, uyuşmazlığın esası incelenmek suretiyle dava hakkında karar verilmesi gerekirken dava dosyasının mahkemesine geri gönderilmesine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmadığı" gerekçesiyle bozulmasına karar verildiği … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince, Danıştay Altıncı Dairesinin 09/11/2020 tarih ve E:2020/5633, K:2020/10572 sayılı bozma kararına uyularak Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesine ilişkin 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak iptaline karar verildiği anlaşılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT: 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 9/d maddesinde ülke ve dünya ölçeğinde ekolojik önemi olan, çevre kirlenmeleri ve bozulmalarına duyarlı toprak ve su alanlarını, biyolojik çeşitliliğin, doğal kaynakların ve bunlarla ilgili kültürel kaynakların gelecek kuşaklara ulaşmasını emniyet altına almak üzere gerekli düzenlemelerin yapılabilmesi amacıyla, Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak tespit ve ilân etmeye, bu alanlarda uygulanacak koruma ve kullanma esasları ile plân ve projelerin hangi bakanlıkça hazırlanıp yürütüleceğini belirlemeye Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu ifade edilmiş, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 103. maddesinin 1. fıkrasının (p) bendinde, "19/10/1989 tarihli ve 383 sayılı Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı Kurulmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname ile verilen görevleri yapmak," Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasında sayılmış, 383 sayılı Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı Kurulmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin 1'inci maddesinde; "Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı 2872 sayılı Çevre Kanununun 9 uncu maddesine göre 'Özel Çevre Koruma Bölgesi' olarak ilân edilen ve edilecek alanların sahip olduğu çevre değerlerini korumak ve mevcut çevre sorunlarını gidermek için tüm tedbirleri almak, bu alanların koruma ve kullanma esaslarını belirlemek, imar plânlarını yapmak, mevcut her ölçekteki plân ve plân kararlarını revize etmek ve re'sen onaylamak üzere Çevre Bakanlığına bağlı ve Tüzel Kişiliğe sahip Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığının kurulması ile bu Kurumun teşkilât ve görevlerine ilişkin esasları düzenlemektir.
Kurumun yönetimine ve işletilmesine dair temel ilkeler şunlardır:
a) Milletlerarası koruma sözleşmeleri ve Çevre Mevzuatı da dikkate alınarak Bölgedeki koruma ve kullanma esaslarını tesbit etmek ve yeni düzenlemeler yapmak.
b) Bölgenin bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı doğrultusunda korunması için her türlü icraatta bulunmak, araştırma ve incelemeleri yapmak ve yaptırmak, gerektiğinde tüm kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili dernekler ve milletlerarası kuruluşlarla işbirliği sağlamak." hükmüne yer verilmiş, 2. maddesinde de Bakanlar Kurulu'nca ilân edilen ve ilân edilecek "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" hakkında ve bölgede yapılan tahsisler, verilmiş ön izinler ile mevcut her ölçekteki plân kararları konusunda bu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş, 3. maddesinin (e) ve (f) bentlerinde bu KHK'da geçen "Bölge" deyimi, "Bakanlar Kurulu tarafından kara ve deniz sınırları belirtilen Özel Çevre Koruma alanı" olarak; "Hassas Zon" deyimi ise "Özel Çevre Koruma Bölgesi içinde yer alan ve Başkanlıkça düzenlenen plânlarda özel işaretlerle gösterilen; niteliğine göre tesbit edilen tedbirlerle zaman, mekan ve faaliyet türleri açısından çok kısıtlı kullanımlara izin verilen ve gerekli sayı ve nitelikte özel personel tarafından kontrol edilen doğal rezerv alanı" olarak tanımlanmış; 10. maddesinin (b) bendinde "Bölge ile ilgili her ölçekteki yeni plân ve projeyi re'sen onaylamak", Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı'nın görev ve yetkileri arasında sayılmış; 19. maddesinde "Bölgede yapılacak her türlü yapı ve tesis Kurulca belirlenecek esaslar çerçevesinde Başkanlığın iznine ve denetimine tâbidir." denildikten sonra koruma ve yapılaşma esasları belirlenmiş; bu Kanun Hükmünde Kararname'nin tatbik edildiği bölgede uygulanmayacak kanunların belirlendiği 25. maddesinde 3194 sayılı İmar Kanunu'na yer verilmemiş; 26. maddesinde diğer kanunların bu Kanun Hükmünde Kararname'ye aykırı hükümlerinin Özel Çevre Koruma Bölgelerinde uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde, "çevre düzeni planı; varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve stratejilerine uygun olarak yerleşim, gelişme alanları ve sektörlere ilişkin alt ölçek planlarını yönlendiren genel arazi kullanım kararları çerçevesinde ilke ve kriterleri belirleyen, bölge, havza veya il bütününde hazırlanan, plan hükümleri ve raporuyla bir bütün olan plandır." şeklinde tanımlanmıştır.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde; çevre düzeni planı, varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı olarak tanımlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 18.09.2017 tarihli kararı ile onaylanan Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planının iptali istemiyle açılan davada, … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, anılan karara yapılan istinaf başvurusu Dairenin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararıyla reddine karar verildiği, anılan kararın Danıştay Altıncı Dairesinin 14/12/2023 tarih ve E:2022/2980 K:2023/9485 sayılı kararı ile bozulduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 18.09.2017 tarihli kararı ile onaylanan Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi 1/50.000 ölçekli çevre düzeni planının iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince yukarıda yer alan kararının Dairemizce bozulmasına karar verildiğinden bozma kararındaki gerekçeler doğrultusunda dava konusu imar planı değişiklikleri yönünden değerlendirme yapılarak bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 05/02/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.