Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2022/3302 E. , 2022/3321 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/3302
Karar No : 2022/3321
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- Kendi Adına Asaleten, Çocukları … ve …'e Velayeten …
2- …
3- …
VEKİLLERİ : Av. …
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- … Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : 1.Hukuk Müşaviri Yrd. V….
2- … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMLERİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının taraflarca aleyhlerine ilişkin kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, yakınıları …'un 07/10/2014 tarihinde Diyarbakır ili, Bağlar ilçesi, … Caddesinde kurban eti dağıtmak üzere bulunduğu esnada terör örgütü mensuplarının saldırısına uğraması sonucu vefat etmesi olayında idarenin hizmet kusurunun bulunduğundan bahisle müteveffanın eşi … için 10,00 TL (miktar artırımı ile 343.671,50 TL), oğlu … için 10,00 TL (miktar artırımı ile 47.736,56 TL), oğlu … için 10,00 TL (miktar artırımı ile 51.351,20 TL), annesi … için 10,00 TL (miktar artırımı ile 89.135,04 TL), babası …. için 10,00 TL (miktar artırımı ile 47.263,06 TL) destekten yoksun kalma tazminatı ile her biri için ayrı ayrı 500.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …. İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; 7-8 Ekim 2014 tarihlerinde Diyarbakır ilinin birçok noktasında yoğun bir şekilde silahlı saldırı, yol kapatma gibi terör olaylarının meydana geldiği, olayların başlamasıyla sokağa çıkma yasağının ilan edildiği, olaylara yönelik ihbarlar alınır alınmaz ekiplerin olay yerlerine yönlendirildiği, çevre illerden takviye ekiplerinin getirildiği, olayın oluş şekli ile ilgili önceden herhangi bir bilgi veya istihbaratın bulunmadığı, olaylarla ilgili olarak kamu görevlilerinin görevi ihmalleri konusunda başlatılan herhangi bir adli ya da idari soruşturmanın bulunmadığı dikkate alındığında davalı idarelere atfı kabil bir hizmet kusurunun bulunmadığı, olayın terör olayı olduğu, davacılar yakınının terör örgütü mensupları tarafından öldürülmesi sebebiyle oluşan zarardan davalı idarelerin kusursuz sorumluluk ve sosyal risk ilkeleri çerçevesinde sorumluluklarının bulunduğu; maddi tazminat istemleri yönünden, bilirkişi raporunda eş … için 343.671,50 TL, çocuk … için 47.736,56 TL, çocuk … için 51.351,20 TL, anne … için 89.135,04 TL, baba … için 47.263,06 TL olmak üzere toplam 579.157,35 TL destekten yoksun kalma tazminatının hesaplandığı, ancak 5233 sayılı Kanun kapsamında müteveffanın eşine ve iki çocuğuna ödenmiş olan 28.208,85 TL'nin mahsup edilmediği, miras payları oranında mahsup edilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile sulhnameye istinaden yapılan ödemenin miras payları oranında mahsubu sonucunda eş … için 336.619,29 TL, çocuk … için 37.158,24 TL, çocuk … için 40.772,88 TL, anne … için 89.135,04 TL ve baba … için 47.263,06 TL maddi tazminatın 50,00 TL'lik kısmına idareye başvuru tarihi olan 12/07/2017 tarihinden itibaren, 550.898,51 TL'lik kısmına ise miktar arttırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ edildiği 18/09/2019 tarihinden itibaren yasal faiz ile birlikte davalı idareler tarafından müştereken ve müteselsilen ödenmesine, fazlaya ilişkin istemlerin reddine; manevi tazminat istemleri yönünden ise, duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa giderecek aynı zamanda sebepsiz zenginleşmeye sebebiyet vermeyecek düzeyde bir manevi tazminat takdir edilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile eş … için 75.000,00 TL, çocuklar … ve … için ayrı ayrı 50.000,00 TL, anne … ve baba … için ayrı ayrı 30.000,00 TL manevi tazminatın 12/07/2017 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idareler tarafından müştereken ve müteselsilen ödenmesine, fazlaya ilişkin istemlerin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; uyuşmazlık konusu olayın yaklaşık bir saat sürmesine rağmen emniyet birimlerinin müdahale etmemesi sebebiyle davalı idarelerin kamu güvenliğinin sağlanması hizmetinin işleyişinde hizmet kusurunun olduğu, bu nedenle davacıların maddi ve manevi tazminat istemine ilişkin uyuşmazlığın, davalı idarelerin kusurlu sorumluluğu çerçevesinde karara bağlanması gerektiği, davacılara 5233 sayılı Kanun'a göre sulhname imzalanarak ödeme yapılmış olmasının, hizmet kusuru nedeniyle genel ilkelere göre tazminat ödenmesine engel oluşturmayacağı, maddi ve manevi tazminat isteminin kabulüne ilişkin kısımlarına yönelik davalı idarelerin istinaf istemleri yönünden; olayda davalı idarelerin hizmet kusurundan kaynaklanan sorumluluğu nedeniyle davanın kabul edilmesi gerekir iken, kusursuz sorumluluk türü olan sosyal risk ilkesinden davanın kabul edilmesinde hukuka uyarlık bulunmamakla birlikte karar sonucu itibarıyla hukuka uygun olduğundan başvurunun gerekçeyle reddine, manevi tazminat istemlerinin reddine ilişkin kısmına yönelik davacıların istinaf istemi yönünden; dava konusu olayın oluş şekli ve verdiği üzüntü, davalı idarelerin hizmet kusurunun varlığı dikkate alındığında davacıların istinaf istemlerinin kısmen kabulü ile davacı eş … için 100.000,00 TL, davacı çocuk … için 75.000,00 TL, davacı çocuk … için 75.000,00 TL, davacı baba … için 100.000,00 TL, davacı anne … için 100.000,00 TL olmak üzere toplam 450.000,00 TL manevi tazminatın, idareye başvuru tarihi olan 12/07/2017 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerce davacılara ödenmesine, fazlaya ilişkin istemlerin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, olayda idarenin hizmet kusurunun bulunduğu, hükmedilen manevi tazminat miktarının düşük olduğu, faiz başlangıcının olay tarihi olması gerektiği, vekalet ücretinin hatalı hesaplandığı belirtilerek Bölge İdare Mahkemesi kararının aleyhlerine ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. Davalılar … Bakanlığı ve … Valiliği tarafından, davacıların maddi zararlarının sulhname ile karşılandığı, 5233 sayılı Kanun kapsamında manevi zararların karşılanmadığı belirtilerek temyize konu kararın aleyhlerine ilişkin kısımının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Davacılar tarafından savunma verilmemiş, davalı idareler tarafından, davacıların temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden; PKK/KCK terör örgütü lehine yayın yapan internet sitelerinde Ayn El Arap'da yaşanan olayların protesto edilmesi amacıyla yapılan eylem çağrıları üzerine 06-08/10/2014 tarihleri arasında Diyarbakır ilinin bir çok noktasında göstericiler toplanarak yürüyüşler yapmış, eylemci gruplar yolları trafiğe kapatmış, bir çok kamu kuruluşu, mağaza ve dükkan yağmalanmış, iş yerlerine taş ve molotof ile saldırılarda bulunulmuştur. Eylemlerin yoğun olduğu Diyarbakır ili, Bağlar ilçesi … Caddesinde 07/10/2014 tarihinde, saat 17.30 civarında davacılar yakını … ve arkadaşları …, …, …, …'in kurban eti dağıtmak üzere bulundukları sırada bir grup PKK sempatizanı tarafından, dış görünüşleri nedeniyle IŞİD terör örgütü mensubu oldukları iddiasıyla sopa, taş ve kesici aletlerle saldırıya uğramaları üzerine kaçmaya başladıkları, saat 17.40-17.45 sıralarında bir apartmana, saat 17.50-17.55 sıralarında ise bu apartmanın 3. katında bulunan bir daireye sığındıkları saldırgan grubun yerlerini tespit etmesi ile taş, sopa ve kesici aletlerle zorla kapıyı açmaya çalıştıkları, saldırgan grup içinden birinin 4. kattaki daireye zorla girip, dairenin balkonundan perde ve çarşafları bağlayıp 3. kattaki dairenin açık olan mutfak penceresinden girerek silahla ateş etmeye başladığı, davacılar yakınını ve arkadaşlarını yaraladığı, diğer saldırganların da eve girerek, sopa, taş, satır, bıçak gibi aletlerle saldırdığı, davacıların yakını … ile arkadaşları …, … ve …'in saldırganlar tarafından 3. kat penceresinden aşağıya atıldığı, bu esnada saldırıdan kaçıp tuvalete saklanmış olan …'i tekrar yakalayıp bıçak ve sopalarla saldırdıkları, ellerinden kurtulan …'i tekrar yakalayıp bina dışına çıkaran saldırgan grubun 3. kattan atılan ve yerde can çekişen davacılar yakını ile arkadaşlarına yönelik sopa, taş, bıçakla saldırılarına PKK lehine slogan atarak devam ettikleri, …'in öldürülüp öldürülmemesi hususunda yaşanan tartışma sonucunda araya giren yaşlı birinin müdahalesi ile bırakıldığı, 19.30 civarında sona eren olay sonunda davacılar yakını …'un üç arkadaşı ile birlikte öldürüldüğü, bir arkadaşının ise yaralı olarak kurtulduğu, olaylar sırasında davacılar yakını ve dört arkadaşının evine sığındıkları kişi tarafından, saat 18.22 ve 18.29 saatlerinde 155 polis imdat hattının aranarak evini PKK'lıların basmaya çalıştığı, kendilerini öldürecekleri yönünde ihbarda bulunularak yardım istenildiği, bu görüşme sırasında arka planda silah seslerinin ve "kapı açıldı" şeklinde bir sesin duyulduğu, olayı gerçekleştirenler hakkında açılan kamu davası sonucu ... Ağır Ceza Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla terör amacıyla davacılar yakını ve arkadaşlarını öldüren sanıklar hakkında "Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma" ve "canavarca hisle ve eziyet çektirerek adam öldürme" suçlarından mahkumiyetlerine karar verildiği anlaşılmıştır.
Davacılar …'un eşi, … ve …'un babaları, … ve …'un oğulları olan …'un hayatını kaybetmesi nedeniyle 5233 sayılı Kanun kapsamında maddi ve manevi zararlarının karşılanması amacıyla yapılan başvuru üzerine Zarar Tespit Komisyonu kararı ile 28.208,85 TL ödenmesine karar verilerek, sulhname imzalanmıştır. Davacılar tarafından olayda hizmet kusuru bulunduğundan bahisle İçişleri Bakanlığı'na yapılan 12/07/2017 tarihli başvurunun, Diyarbakır Valiliği Hukuk İşleri Şube Müdürlüğünün 03/08/2017 tarihli yazısıyla, Zarar Tespit Komisyonu kararı ile hesaplanan 28.208,85 TL'nin imzalanan sulhname kapsamında ödendiği, 5233 sayılı Kanun kapsamında manevi tazminata ilişkin hüküm bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davalarıdır. Bu tür davalarda mahkeme, hem olayın maddi yönünü, yani zararı doğuran işlem veya eylemleri, hem de bundan çıkabilecek hukuki sonuçları tespit edecektir.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Tam yargı davalarında, öncelikle zarara yol açtığı öne sürülen idari işlem veya eylemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi esas alındığından, olayın oluşumu ve zararın niteliği irdelenip, idarenin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanıp uygulanmayacağının incelenmesi, tazminata hükmedilirken de her halde sorumluluk sebebinin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda hizmet kusuru, özel hukuktaki anlamından uzaklaşarak nesnelleşen, anonim bir niteliğe sahip, bağımsız karakteri olan bir kusurdur. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta, Ayn El Arap'ta yaşanan olayların protesto edilmesi amacıyla Diyarbakır ilinin bir çok noktasında yapılan eylemlerin 6 Ekim'de başladığı, eylemler sebebiyle meydana gelen şiddet olaylarının 7 Ekim'de arttığı, gün boyunca çok sayıda şiddet olayının yaşandığı, sokağa çıkma yasağının ise gece saat 22.00'da ilan edildiği, sokağa çıkma yasağı ilanı ile olayların kontrol altına alındığı ve asayişin sağlandığı dikkate alındığında sokağa çıkma yasağı ilanının zamanında gerçekleştirilmediği sonucuna varılmaktadır. Ayrıca, davacılar yakınının uğradığı saldırının saat 18.29'da başlayıp 19.30’a kadar sürdüğü, olayın yaşandığı saatlerde davacıların yakını ve arkadaşlarının sığındığı ev sahibi ve apartman sakinlerince defalarca emniyet birimlerinin aranmasına, bu görüşmelerde olayın ciddiyetinin ve aciliyetinin silah seslerinin duyulması nedeniyle açık olmasına rağmen emniyet birimlerince ancak saat 21.17'de ve ex şahıs (ceset) bulunduğu bilgileri üzerine cenazenin alınması amacıyla olay yerine intikal edildiği, dolayısıyla zamanında müdahale yapılmadığı da anlaşılmaktadır. Buna göre, olayın meydana gelmesinde idarenin hizmet kusurunun bulunduğu görülmektedir.
A-)Temyize konu kararın, maddi tazminat istemine ilişkin kısmının incelenmesi:
1-) Davacılara, 5233 sayılı Kanun kapsamında Diyarbakır Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Dogan Zarar Tespit Komisyonu Başkanlığının … tarih ve … sayılı işlemi ile ölüm için 26.949,30 TL, cenaze gideri için 1.259,55 TL olmak üzere toplam 28.208,85 TL ödenmesine karar verilmesi üzerine sulhname imzalandığı, hükme esas alınan 15/04/2019 tarihli bilirkişi raporunda, hesaplanan destekten yoksun kalma tazminatından Komisyonca ödenen 28.208,85 TL düşülerek hesaplama yapıldığı anlaşılmaktadır.
a-) Davacıların, destekten yoksun kalma zararından 5233 sayılı Kanun kapsamında davalı Valilik tarafından ölüm sebebiyle ifa amacıyla ödenen 26.949,30 TL'nin düşülmesi gerektiğinde duraksama bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Türk Borçlar Kanunu'nun, ölüme bağlı zararların örnekleme suretiyle sayıldığı 53. maddesinde de belirtildiği üzere, "destekten yoksun kalma zararı" ile "cenaze gideri"nin ayrı zarar kalemleri olduğu, bu nedenle birbirlerinden mahsubunun olanaklı olmadığı dikkate alındığında, davacıların maddi zarar taleplerini oluşturan destekten yoksun kalma tazminatı tutarından, ayrı bir zarar kalemi olan cenaze giderinin düşülmesinde hukuki isabet görülmemiştir.
Her ne kadar Komisyon kararında "cenaze yardımı" ifadesine yer verilmiş ise de, 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanunun 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ile Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Yönetmeliğin 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "cenaze gideri" kavramının kullanıldığı, Komisyonun anılan Kanun ve Yönetmelik hükümleriyle sınırlı karar verme yetkisi bulunduğu dikkate alındığında, Komisyon kararında geçen "yardım" ibaresine sehven yer verildiği, dolayısıyla yapılan cenaze giderine yönelik ödemenin "sosyal yardım" kapsamında kabul edilemeyeceği ve cenaze giderine yönelik ifa amaçlı bir ödeme olduğu, ancak yukarıda ifade edildiği üzere destekten yoksun kalma zararından mahsubunun söz konusu olamayacağı sonucuna varılmıştır.
b-) Davacılara, Komisyon tarafından ölüm için ödenen 26.949,30 TL'nin ise, yeniden düzenlenecek rapor tarihine kadar yasal faiz işletilerek güncellenen değerinin, hesaplanan maddi tazminat tutarından düşülmesi gerekmektedir.
2-) Mahkemece, olay sebebiyle davacılara 5233 sayılı Kanunun ek 1. maddesi kapsamında aylık bağlanıp bağlanmadığı araştırılmamış olup, ilgili yerlerden sorularak davacılara maaş bağlanıp bağlanmadığının araştırılması, bağlanmış ise, bu ödemelerin ifa (zararın giderimi) amacı taşıdığı dikkate alınarak aylıkların peşin sermaye değerinin olay sebebiyle sağlanan yarar olarak kabul edilip, hesaplanan tazminattan düşülmesi gerekmektedir.
3-) Davacıların destek payları belirlenirken, müteveffanın kendisi için 2 pay, eşi için 2 pay, 2 çocuğu ile annesi ve babası için ayrı ayrı 1'er pay ayıracağı, ilk çocuğun destekten çıkması ile payının destek, eşi ve diğer çocuğa geçeceği, ikinci çocuğun destekten çıkması ile payının destek ve eşe dağıtılacağı, babanın destekten çıkması ile payının anneye, annenin destekten çıkması ile payının destek ve eş arasında eşit olarak dağıtılacağı esası kabul edilerek desteğin gelirinin %50 müteveffa desteğe, %50 eşe paylaştırılması gerekmektedir.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen hususlar dikkate alınmak suretiyle maddi tazminatın yeniden hesaplanması ve buna göre bir karar verilmesi gerektiğinden, Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.
B-)Temyize konu kararın, maddi tazminatın faiz başlangıcına ilişkin kısmının incelenmesi:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesinde, idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerektiği kuralı yer almakta olup, anılan maddede, idari eylemler nedeniyle uğranılan zararın tazmini için idareye başvuruda bulunulmasının, dava ön şartı olarak öngörülmesi ve zararın idare tarafından en erken bu tarihte sulhen ödenebilecek olması nedeniyle yargı yerince hükmedilecek tazminat miktarına, ön karar için idareye yapılan başvuru tarihi itibarıyla yasal faiz uygulanması Danıştay’ın içtihatlarıyla kabul edilmiştir.
Anılan Kanun'un 16. maddesinin 4. fıkrasına 30/04/2013 tarihinde yürürlüğe giren 6459 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile tam yargı davalarında miktar artırımına olanak tanınmış olup, artırılan miktar açısından da dava dilekçesinin verildiği tarihteki hukuksal koşullar geçerli bulunmaktadır.
Miktar artırımına ilişkin dilekçenin yeni bir dava niteliğinde olmayıp mevcut davada talep edilen tazminat miktarının artırımına olanak sağlayan yasal bir hakkın kullanımına ilişkin olduğu dikkate alındığında, artırılan tazminat miktarı yönünden davanın kabul edilmesi halinde, yasal faizin başlangıcının bu miktar yönünden de, idarenin temerrüde düştüğü tarih olan başvuru tarihi olduğu sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, artırılan tazminat miktarı bakımından da başvuru tarihinden itibaren faize hükmedilmesi gerekmekte olup, artırılan tutara miktar artırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihinden itibaren faize hükmeden Mahkeme kararının bu kısmına yönelik istinaf istemini reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
C)Temyize konu kararın, manevi tazminat istemine ilişkin kısmının incelenmesi:
Manevi zarar; kişinin fizik yapısının ve iç huzurunun bozulmasını, yaşama gücünün ve sevincinin azalmasını, kişilik haklarının zedelenmesini, şeref ve haysiyetinin rencide edilmesini, ölüm veya uğranılan diğer cismani zarar nedeniyle duyulan acı ve ızdırabı, kişinin günlük yaşamını zorlaştıran belli ağırlıktaki her türlü üzüntü ve sıkıntıyı ifade etmektedir. Kendisinin veya yakınlarının uğradığı tecavüz, saldırı veya meydana gelen bir ölüm olayı sonucunda; fiziki veya manevi acılar duyan, ruhsal dengesi bozulan, yaşama sevinci azalan kişinin manevi yönden zarara uğramış olduğu kabul edilmektedir.
Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlamaktadır. Tam yargı davalarının ve manevi tazminatın belirtilen niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, olayın, zararın ve varsa idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, bir başka ifade ile benzeri hak ihlallerinin bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı olacak şekilde belirlenmesi, bununla birlikte olayın meydana geliş şekli, idari faaliyetin niteliği ve idarenin sorumluluk sebebi gözetilerek hakkaniyetli ve makul bir tutarı aşmaması gerekmektedir.
Buna göre manevi tazminat takdir edilirken, davacı(lar) yönünden, manevi tatmin duygusunu sağlamaya yetecek, zarara yol açan idari faaliyet sonucu duyulan elem ve ızdırabın kişi üzerindeki etki ve ağırlığını karşılayacak düzeyde olmasına; davalı(lar) yönünden ise, hakkaniyet sınırlarını aşmayan, ölçülü, adil dengeyi sağlayacak ve aşırı mali külfet oluşturmayacak makul bir seviyede olmasına dikkat edilmesi gerektiği açıktır.
Davacıların olay tarihinde 25 yaşında olan, sosyal sorumluluğunu (kurban eti dağıtmak) yerine getirmek amacıyla dışarıda bulunmakta iken teröristlerce 20 kez kesici aletle yaralanıp ateşli silahla vurulan, 3. kattan aşağıya atılan yakınlarının, gerek teröristlerce önce eziyet edilmesi ardından canice öldürülmesi gerekse zamanında müdahale etmeyen davalı idarelerin olayda hizmet kusuru bulunması nedeniyle elem ve acı duydukları şüphesizdir.
Bölge İdare Mahkemesince, İdare Mahkemesi tarafından hükmedilen müteveffanın eşi yönünden 75.000,00 TL, çocukları için ayrı ayrı 50.000,00 TL, annesi ve babası için ayrı ayrı 30.000,00 TL manevi tazminat miktarı yetersiz bulunarak yeniden manevi tazminat takdiri ile müteveffanın eşi için 100.000,00 TL, çocukları için ayrı ayrı 75.000,00 TL, annesi ve babası için ayrı ayrı 100.000,00 TL olmak üzere toplam 450.000,00 TL manevi tazminatın davalı idarece davacılara ödenmesi gerektiği gerekçesine yer verildikten sonra, hüküm fıkrasında, kararın manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısımlarına yönelik davalı idarelerin istinaf istemlerinin gerekçeli olarak reddine, manevi tazminat istemlerinin kısmen reddine ilişkin kısımlarına yönelik davacıların istinaf istemlerinin kısmen kabulü ile belirtilen tutarların davacılara ödenmesine hükmedilmiştir. Bu durumda, Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçe kısmında toplam 450.000,00 TL, hüküm kısmında ise toplam 685.000,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmiş, böylelikle gerekçe ve hüküm fıkraları arasında çelişki ortaya çıkmış olup, öncelikle bu çelişkinin giderilmesi gerekmektedir.
Öte yandan; Bölge İdare Mahkemesince yeniden takdir edilen müteveffanın eşi için 100.000,00 TL, çocukları için ayrı 75.000,00 TL, anne ve babası için ayrı ayrı 100.000,00 TL manevi tazminat miktarının, davacılar yakınının yaşı, olayın vehameti ve idarenin hizmet kusurunun ağırlığı dikkate alındığında, uğranılan zarara göre orantısız ve düşük kaldığı, olay karşısında duyulan acıyı giderecek düzeyde olmadığı, manevi tazminatın amaç ve niteliği de dikkate alınarak yaşanan olayın vehameti karşısında duyulan acıyla da orantılı olacak şekilde yeniden manevi tazminat takdir edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır
Bu itibarla, yukarıda belirtilen hususlar dikkate alınarak karardaki çelişkiler giderilmek suretiyle davacılar hakkında yeniden manevi tazminat takdir edilmesi gerektiğinden, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında da hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2. Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 20/06/2022 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.