T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2022/3353
Karar No : 2023/3261
KARARIN DÜZELTİLMESİNİ
İSTEYEN (DAVACI) : ... Elektrik Dağıtım A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) :... A.Ş. Genel Müdürlüğü (...)
VEKİLLEİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına dair Danıştay Onüçüncü Dairesi'nin 12/04/2022 tarih ve E:2016/3962, K:2022/1574 sayılı kararının; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi uyarınca düzeltilmesi istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Sistem Kullanım Anlaşması ve İletim Sistemi, Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama Yöntem Bildirimi'nde yer alan ve "TEİAŞ tesislerinde kullanıcının bağlı bulunduğu fidere 00.00 - 24.00 saatleri arasında 4 (dört) veya daha fazla arıza intikal ederek kesicinin açması" ve "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişilerin iletim sisteminin her bir ölçüm noktasında çekecekleri endüktif reaktif enerjinin/verecekleri kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" şeklinde tanımlanan ihlâller nedeniyle düzenlenen Kasım 2014 dönemine ilişkin 64.639,36-TL tutarındaki ... tarih ve ... sayılı sistem kullanım ceza faturasının iptali istemiyle açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; dava konusu cezanın, taraflar arasındaki idarî sözleşmenin cezaî şarta ilişkin hükümlerine dayandığı, bu sözleşmenin cezaî şarta ilişkin maddelerinin tarafların gerçek iradeleri ile yürürlük kazandığından bahsedilemeyeceği, mevzuat uyarınca tarafların uzlaşamadıkları sözleşme maddelerinin idarenin tek taraflı iradesi ile yürürlük kazandığı, bu durumun da dava konusu ceza işleminin idarenin tek taraflı işlemiyle tesis edilmesine sebep olduğu, oysa 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nda yer alan düzenlemeler göz önüne alındığında, idarenin kanunî dayanağı olmaksızın tek taraflı irade ile ceza tesis etmesinin mümkün olmadığı anlaşıldığından, dava konusu cezanın dayanağı idarî sözleşme olsa dâhi niteliği itibarıyla idarenin tek taraflı iradesini yansıttığı, dolayısıyla kanunda açıkça dayanağının bulunması gerektiği;
5326 sayılı Kanun gereğince, bir fiilin idarî yaptırıma konu edilebilmesi için, bu fiilin kanunda açıkça tanımlanması veya kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve kuralın içeriğinin idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle doldurularak bu fiilin idarî yaptırımı gerektirdiğinin ortaya konulması, bir fiil nedeniyle uygulanacak yaptırımın türü, süresi ve miktarının ise mutlaka kanunla belirlenmesi gerektiği, olayda ihlâl olarak belirtilen cezaya dayanak fiilin işlenmesi hâlinde hangi cezanın verileceğine ilişkin herhangi bir kanun hükmünün bulunmadığı;
Bu itibarla, 5326 sayılı Kanun gereğince idarî yaptırım uygulanan bu fiili tanımlayan bir kanun maddesi bulunmadığı gibi, kanunda bu yönde bir fiile yaptırım uygulanması gerektiğine ilişkin idarece içi doldurulabilecek bir düzenleme de bulunmadığı, ayrıca, fiilin işlenmesi durumunda uygulanacak yaptırımın ancak kanunla belirlenmesi gerektiğine ilişkin 5326 sayılı Kanun’da yer alan kurala rağmen böyle bir kanun hükmü de bulunmadığı anlaşıldığından, davalı idare tarafından hukuken geçerli bir dayanağı olmadan davacı şirkete idarî para cezası uygulanmasında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Davalı idarenin temyiz başvurusu üzerine Dairemizce, davacı şirket ile TEİAŞ arasında iletim sisteminin kullanımı açısından kurulması gerekli akdî ilişkinin kurulduğu, dava konusu işlemin hukukî mahiyeti itibarıyla, sözleşmeden kaynaklanan bir cezaî şart niteliğinde olduğu, bu anlamda sistem kullanım anlaşmasını imzalamış ve bu anlaşmada yer alan hüküm ve şartları kabul etmiş taraflar hakkında uygulama alanı bulabileceği;
Bu itibarla, davacı şirket ile TEİAŞ arasında akdedilen Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinin ihlâl edildiğinin sabit olduğu, idarî yaptırım niteliği bulunmayan anlaşmadan kaynaklanan cezaî şartın uygulandığı, dolayısıyla sistem kullanım ceza faturası düzenlenmesinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, temyize konu karar hukuk ve usule aykırı bulunmuş ve kararın bozulmasına karar verilmiştir.
KARAR DÜZELTME TALEP EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu ceza faturasına dayanak gösterilen Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinin yasal dayanağı bulunmadığı, suç ve cezaların kanunîliği ilkesi gereği kanunda düzenlenmeyen ve müeyyide öngörülmeyen bir cezaî yaptırımın idarî sözleşme ile düzenlenmesi mümkün olmadığından akdî ilişkinin tarafı olan davalı TEİAŞ tarafından hazırlanan ve şirketlerinin faaliyetini yürütebilmesi bakımından imzalanması zorunlu tutulan idarî sözleşme ile cezaî yaptırım uygulanmasında hukuka uygunluk bulunmadığı, faaliyet gösterdikleri bölgede yaşanan yoğun kış şartları ile güvenlik sorunları sebebiyle fider açma ve reaktif enerjiye ilişkin sınırların aşılmasının mücbir sebepten kaynaklandığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, düzeltilmesi istenen kararın usûl ve yasaya uygun olduğu, ileri sürülen nedenlerin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 54. maddesine uymadığı, bu nedenle istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Karar düzeltme isteminin kabulü ile Mahkeme kararının Daire kararında belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
Kararın düzeltilmesi dilekçesinde ileri sürülen nedenler, 2577 sayılı Kanun'un Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi hükmüne uygun bulunduğundan, davacının karar düzeltme isteminin kabulü ile Dairemizin 12/04/2022 tarih ve E:2016/3962, K:2022/1574 sayılı kararı kaldırılarak uyuşmazlık yeniden incelendi:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Elektrik dağıtım lisansı sahibi davacı şirket ile TEİAŞ arasında imzalanan İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinde, "TEİAŞ tesislerinde kullanıcının bağlı olduğu fidere 00.00-24.00 saatleri arasında 4 (dört) veya daha fazla arıza intikal ederek kesicinin açması" ve "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişilerin iletim sisteminin her bir ölçüm noktasında çekecekleri endüktif reaktif enerjinin/verecekleri kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" fiilleri cezai şart uygulanması gereken ihlâller olarak tanımlanmış, söz konusu fiiller işlendiğinden bahisle davacı şirket adına Kasım 2014 dönemine ilişkin 64.639,39-TL tutarındaki sistem kullanım ceza faturası düzenlenmiştir.
Bunun üzerine, bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanması olduğu; 2. maddesinde, bu Kanun'un elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veya perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsadığı; 3. maddesinde, bu Kanun'un uygulanmasında, bağlantı anlaşmasının, bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel hükümleri içeren anlaşmayı; sistem kullanım anlaşmasının, bir üretim şirketi, tedarik lisansı sahibi şirket veya tüketicinin iletim sistemini ya da dağıtım sistemini kullanımına ilişkin genel hükümleri ve ilgili kullanıcıya özgü koşul ve hükümleri içeren anlaşmayı ifade edeceği; 5. maddesinin birinci fıkrasında, lisans sahibi tüzel kişilerin lisansları kapsamında sahip oldukları haklarına ve yükümlülüklerine ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
6446 sayılı Kanun'a dayanılarak çıkarılan ve 28/05/2014 tarih ve 29013 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin "Reaktif enerjinin kompanzasyonu" başlıklı 14. maddesinde, "(1) İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından; aylık olarak sistemden çekilen endüktif reaktif enerjinin sistemden çekilen aktif enerjiye oranı yüzde yirmiyi, aylık olarak sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin sistemden çekilen aktif enerjiye oranı ise yüzde onbeşi geçemez. (...)
(4) Reaktif enerjiye ilişkin olarak birinci fıkrada belirtilen oranlara uyulmaması durumunda, kullanıcılara uygulanacak yaptırımlar bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında düzenlenir."; "Bağlantı anlaşması, sistem kullanım anlaşması ve yan hizmet anlaşması" başlıklı 36. maddesinde, "(1) Tüzel kişi tarafından üretim lisansının TEİAŞ’a verildiği tarihten itibaren altmış gün içerisinde bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması TEİAŞ tarafından tüzel kişiye önerilir. (...) Tüzel kişi TEİAŞ’ın anlaşma önerisine otuz gün içerisinde yazılı yanıt verir.
(2) Tarafların mutabakatı hâlinde bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin hüküm ve şartları içeren bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması imzalanır. TEİAŞ ve lisans sahibi tüzel kişinin, bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin anlaşmanın hükümleri üzerinde mutabakata varamamaları hâlinde, ihtilaflar Kanunun ve tarafların ilgili lisanslarının hükümlerine göre Kurum tarafından çözüme kavuşturulur ve konu hakkında alınan Kurul kararları bağlayıcıdır.
(3) İletim sistemine halihazırda bağlı olan üretim tesisleri ile bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin olarak üretim tesisleri dışında gerçek ve tüzel kişiler tarafından TEİAŞ’a yapılan diğer başvurularda da aynı süreç uygulanır." kurallarına yer verilmiştir.
Davacı ile TEİAŞ arasında imzalanan İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinde, "TEİAŞ tesislerinde kullanıcının bağlı olduğu fidere 00.00-24.00 saatleri arasında 4 (dört) veya daha fazla arıza intikal ederek kesicinin açması" fiili cezaî şart uygulanması gereken ihlâl olarak tanımlanarak, bu ihlâl için, "00.00-24.00 saatleri arasındaki her 4 (dört) açma için içinde bulunulan aya ait Sistem Kullanım Fiyatına göre hesaplanan bedelin %1'i oranında ceza uygulanır. 4'ün (dört) katına ulaşmayan açma sayılarının 4'ün (dört) katına doğru aşağı çekilerek hesaplanır. Buna ilave olarak, günde 4 (dört) ve katlarında açma olmasa dâhi aylık toplamda 20'nin (yirmi) üzerinde açma olması hâlinde bu miktarın aşıldığı her bir açma için kullanıcının, içinde bulunulan aya ait Sistem Kullanım Fiyatına göre hesaplanan bedelin % 0,2'si oranında ceza uygulanır. Günde 4 (dört) ve katlarında açma olsa dâhi ayda toplam 12 (on iki) açmaya kadar ceza uygulanmaz. Test, tekrar kapama ve paralel arıza kapsamındaki fider açmaları bu açmalarda dikkate alınmaz" cezaî şartı; "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişilerin iletim sisteminin her bir ölçüm noktasında çekecekleri endüktif reaktif enerjinin/verecekleri kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" fiili cezaî şart uygulanması gereken ihlâl olarak tanımlanarak, bu ihlâl için, "kullanıcının o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin %0,5'i oranında ceza uygulanır. Ceza, her uzlaştırma periyodu için yapılacak ölçümlerin sonucuna göre 00:00-24:00 saatleri arasında bir defadan fazla uygulanmaz. TEİAŞ tarafından sistem ihtiyacı için konulan kapasitör fider sayaç değerleri ölçümlere dâhil edilmez." cezaî şartı öngörülmüş; "Mevzuata Uyum" başlıklı 15. maddesinde, anlaşmanın yürürlük tarihinden sonraki mevzuat değişikliklerinin taraflar için bağlayıcı olacağı düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığa konu faturanın "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ve "reaktif enerji sınır değerinin aşılması" ihlâlleri nedeniyle düzenlendiği; "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline Muş trafo merkezinin; "reaktif enerji sınır değerinin aşılması" ihlâline Van 2 ve Bağışlı trafo merkezlerinin esas alındığı; davacı şirket ile TEİAŞ arasında Muş, Van 2 ve Bağışlı trafo merkezleri için ayrı ayrı "İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması" imzalandığı anlaşılmıştır.
1) Dava konusu ceza faturasının "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline ilişkin kısmı yönünden;
Davacı şirket ile TEİAŞ arasında dava konusu faturada "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline esas alınan Muş trafo merkezi için iletim sisteminin kullanımı açısından kurulması gerekli akdî ilişkinin kurulduğu anlaşılmış, davalı idarece "Ceza Muhteviyat Çizelgesi" ile ihlâllerin tanımlarının, gerekçelerinin, fider açma nedenlerinin, sistem kullanım anlaşması uyarınca, günlük ve aylık cezaya tâbi açma sayılarının bunların karşılığında uygulanacak ceza oranlarının ve ödenmesi gereken ceza tutarının belirtildiği görülmüştür.
Bu itibarla, "Sistem Kullanım Anlaşması"nın "Cezai Şartlar" başlıklı 9. maddesinin ihlâl edildiğinin sabit olduğu, idarî yaptırım niteliği bulunmayan anlaşmadan kaynaklanan cezaî şartın uygulandığı, dolayısıyla dava konusu faturanın "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline yönelik kısmının hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
2) Dava konusu ceza faturasının "reaktif enerji sınır değerinin aşılması" ihlâline ilişkin kısmı yönünden;
Dosyanın incelenmesinden, davacı şirket ile TEİAŞ arasında dava konusu faturada "reaktif enerji sınır değerinin aşılması" ihlâline esas alınan Van 2 ve Bağışlı trafo merkezleri için iletim sisteminin kullanımı açısından kurulması gerekli akdî ilişkinin kurulduğu anlaşılmıştır.
Dava konusu fatura ekinde yer alan reaktif kapasite aşımı ihlâline ilişkin "Ceza Muhteviyat Çizelgesi"nde, Sistem Kullanım Anlaşması'ndan farklı olarak, kullanıcı tarafından TEİAŞ'a ödenmesi gereken ceza kısmında "28/05/2014 tarih ve 29103 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Şebeke Yönetmeliği kapsamında cezai işlem Geçici 7. madde uyarınca değerlendirmeye alınmıştır." notu yer almış, uygulanacak oran ise %20 olarak belirtilmiştir.
Buna göre, dava konusu faturada, Sistem Kullanım Anlaşması'nın 9. maddesinde belirlendiği şekliyle, kullanıcının o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin % 0,5'i üzerinden değil, Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin Geçici 7. maddesi uyarınca %20'si üzerinden hesaplama yapıldığı anlaşılmaktadır.
Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin "Reaktif enerji cezası" başlıklı Geçici 7. maddesinde, "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından, aylık olarak sistemden çekilen endüktif veya sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının, 14. maddede düzenlenen oranları aşması durumuna ilişkin olarak, bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında Kurul Kararı ile gerekli düzenlemeler yapılıncaya kadar, reaktif enerji kullanım oranı 14. maddeye göre değerlendirilir ve ihlâl tespiti durumunda kullanıcılara o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin %20’si oranında ceza uygulanır." kuralına yer verilmiş olmakla birlikte, Dairemizin 18/02/2015 tarih ve E:2014/2924 sayılı kararıyla anılan düzenlemenin yürütmesinin durdurulmasına, 15/11/2018 tarih ve K:2018/3202 sayılı kararıyla da iptaline karar verilmiş olup, anılan düzenlemenin iptali ile birlikte hukukî sonuçlarının da ortadan kalkacağı tabiidir.
Bu kapsamda, sözleşmeden kaynaklanan bir cezaî şart niteliğinde olan "reaktif enerji sınır değerlerini aşan kullanıcılar aleyhine yaptırım uygulanmasına" ilişkin olarak iptal edilmiş Yönetmelik düzenlemesine göre hareket edilemeyeceği, mevcut sözleşme hükümlerinin esas alınması gerektiği anlaşıldığından, dava konusu faturanın reaktif enerji cezasına ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, dava konusu faturanın "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline yönelik kısmının hukuka uygun olduğu anlaşılmakla birlikte, dava konusu ceza faturasının bir bütün olarak "Kasım 2014 dönemi Sistem Kullanım Ceza Ücreti"ne ilişkin tutarı içerdiği, konusunun ve içeriğinin ayrılamadığı görüldüğünden, faturanın tümüyle iptal edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu ceza faturasında hukuka uygunluk, dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu Mahkeme kararında ise sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin reddine,
2. Dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, ... -TL karar düzeltme giderinin ise davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine, 22/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.