T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/3442
Karar No : 2023/7895
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı / …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Trabzon İli, Sürmene İlçesi, … Mahallesi, … ada, .. parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda, Sürmene Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen ve Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla değiştirilerek onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davada, Trabzon İli, Sürmene İlçesi, … Mahallesi, … ada, .. parsel (eski … ada, … parsel) sayılı taşınmazı da kapsayan alanda, … Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/5.000 ölçekli nazım imar planı ve bu plana yapılan itiraz üzerine alınan 13/07/2020 tarihli belediye meclis kararı ile kabul edilen imar planı değişikliğinin tarafına bildirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemi ve Sürmene Belediye Belediye Başkanlığınca … tarih ve … sayılı yazı ile davacıya bildirilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin (Sürmene Belediye Belediye Başkanlığınca … tarih ve … sayılı yazı ile davacıya bildirilen 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı … tarih ve … sayılı Sürmene Belediye Meclisi kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planıdır) iptali istemiyle dava açıldığı ve derdest olan dosyada keşif ve bilirkişi incelemesi kararı verildiği görüldüğünden, tarafları ve konusu aynı olan işbu davanın derdestlik nedeniyle incelenme imkanı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : … İdare Mahkemesinin … Esas sayılı dosyasında kayıtlı açılan davanın, Sürmene İlçe Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı Sürmene İlçesi (Kent Merkezi-Yeniay-Çamburnu) 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planı değişikliğine ilişkin kararı ile Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı Sürmene İlçesi (Kent Merkezi-Yeniay-Çamburnu) 1/5000 ölçekli nazım imar planı değişikliğine ilişkin kararına karşı … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında kayıtlı açılan davanın ise, Sürmene Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla kabul edilen Sürmene İlçesi, Kent Merkezi-…-… Mahalleleri 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı değiştirilerek onaylanmasına ilişkin karara karşı açıldığı, her iki davada dava konusu işlemlerin farklı olduğu, 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının değiştirilerek onaylanmasına ilişkin karara yönelik askı süresi içerisinde itiraz edildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Davacı tarafından daha önce Trabzon İli, Sürmene İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel (eski … ada, … parsel) sayılı taşınmazı da kapsayan alanda … Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve bu plana yapılan itiraz üzerine alınan 13/07/2020 tarihli belediye meclis kararı ile yapılan imar planı değişikliğinin tarafına bildirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemi ile Sürmene Belediye Belediye Başkanlığınca … tarih ve … sayılı yazı ile davacıya bildirilen Sürmene Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planı değişikliğinin iptali istemiyle … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında dava açıldığı, akabinde Sürmene Belediye Belediye Başkanlığınca … tarih ve … sayılı yazı ile davacıya bildirilen Sürmene Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının … Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı değiştirilerek onaylanması üzerine 09/12/2020 tarihinden itibaren askı ilanına çıkartıldığı, askı ilan süresi içerisinde 128 (… kayıt sayılı) sayısı ile yapılan itirazın Sürmene Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla reddedildiği, bunun üzerine 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının değiştirilerek onaylanmasına ilişkin … Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT
3194 sayılı İmar Kanununun 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde bir ay süre ile ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye Başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar. Onaylanmış planlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir" kuralı yer almaktadır."
5393 sayılı Belediye Kanununun meclisin görev ve yetkileri başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde: '' Belediyenin imar planlarını görüşmek ve onaylamak, büyükşehir ve il belediyelerinde il çevre düzeni planını kabul etmek. Belediye sınırları ile sınırları olan Büyükşehir Belediyelerinde il çevre düzeni planı ilgili Büyükşehir Belediyeleri tarafından yapılır veya yaptırılır ve doğrudan meclis tarafından onaylanır.'' hükmüne yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, "Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye sınırları içinde 1/5000 ile 1/25000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak." büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
01/10/2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun dava şartlarını düzenleyen 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde; "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte olmaması" hükmüne yer verilmek suretiyle "derdestlik" doğrudan dava açma şartları arasında sayılmış, Kanunun 115. maddesinde; mahkemenin dava şartı noksanlığını tespit etmesi halinde davayı usulden reddedeceği kurala bağlanmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda; "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde; Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, tarafları ve konusu aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun saptanması halinde, usul hukukunun temel kavramlarından olan derdestlik müessesesinin temelinde yer alan, ilk davanın aynısı olan ikinci davanın açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı olgusundan hareketle, ikinci davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
5216 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen hükmü uyarınca, büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde uygulama imar planı ve değişikliklerini yapma yetkisi kural olarak ilçe belediyelerine verilmiş, bu belediyelerin yapacakları planları onaylanmak üzere büyükşehir belediyesine sunacakları, büyükşehir belediyesince de söz konusu planların aynen veya değiştirilerek onaylanacağı hükme bağlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanununun, “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca belediye meclisince onaylanmakla yürürlüğe giren imar planlarının kesinleşmesi için bir ay süreyle askıya çıkarılmak suretiyle ilan edilmeleri gerekmektedir.
Yukarıda bahsi geçen bu madde gerekçesine bakıldığında, imar planlarının aleniyetinin sağlanmasının amaçlandığı, böylece düzenleyici işlem niteliğindeki imar planlarından menfaati etkilenecek kişilerin bilgilendirilerek gerektiğinde itiraz ve yargı yoluna başvuru yolunun açıldığı, askı süresinin sonunda imar planlarının kesinleşerek dava konusu edilebilecek işlem haline geldiği anlaşılmaktadır.
Bu halde, imar planlarından menfaati etkilenecek kişiler, imar planlarının belediye meclisinde onaylanmasını müteakip kesinleşmesi için ilan edilmesini bekleyecek, imar planlarının ilan edilmek süretiyle kesinleşmesi üzerine doğrudan iptal davası açabileceği gibi ilan-askı süresi içerisinde imar planlarına itirazda bulunabilecek, itirazın zımnen veya cevap verilmek suretiyle reddi halinde bu işlemlere karşı süresi içerisinde idari yargıda dava açabilecektir.
Uyap üzerinden yapılan sorgulama neticesinde, … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davanın (1/1000 ölçekli uygulama imar planı kısmı bakımından) Sürmene Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının iptali istemine yönelik olduğu, … İdare Mahkemesinin … tarih ve K:… sayılı kararı ile Sürmene Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla kabul edilen ve Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla değiştirilerek onaylanan 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planı ile dayanağı 1/5000 ölçekli nazım imar planına yönelik davanın imar mevzuatı, şehircilik ilkeleri ve planlama esaslarına aykırılık taşımadığı yönündeki bilirkişi raporunda yer alan tespitler hükme esas alınarak reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
Temyize konu işbu dava ise, davacı tarafından Sürmene Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla kabul edilen Sürmene İlçesi, Kent Merkezi-…-… Mahalleleri 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının değiştirilerek onaylanmasına ilişkin Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararına karşı askı ilan süresi içerisinde … tarih ve … (… kayıt sayılı) sayısı ile yapılan itiraz başvurusunun Sürmene Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla reddedilmesi üzerine 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının değiştirilerek onaylanmasına ilişkin Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istemine yöneliktir.
Bu bakımdan, … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan ilk davanın uygulama imar planı kısmı yönünden; büyükşehir belediye meclisi tarafından henüz onaylanmamış ilçe belediye meclis kararına yönelik olduğu, dolayısıyla anılan bu dava ile temyize konu Sürmene Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının değiştirilerek onaylanmasına ilişkin Trabzon Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararına karşı açılan davanın tarafları ve konusunun farklı olduğu açıktır.
Bu durumda; … İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında açılan davanın tarafları ve konusunun temyize konu işbu davanın tarafları ve konusu itibariyle farklı olduğu görüldüğünden, işin esasına girilerek karar verilmesi gerekirken, derdestlik nedeniyle davanın incelenmeksizin reddine dair verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle incelenmeksizin reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 02/11/2023 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.