T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2022/3917
Karar No:2023/4773
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Minibüsçüler ve Otobüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Iğdır Belediyesi'nce 09/12/2021 tarihinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uyarınca açık teklif usûlüyle gerçekleştirilen "Belediye Sınırları İçerisinde Belirlenen 10 No.lu Güzergâhta 40 Adet Özel Halk Otobüsü Hattının 3 Yıl Süreyle Kiraya Verilmesi" ihalesinin dava dışı S.S. … No.lu Pamukdağı Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi üzerinde bırakılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Iğdır Belediyesi Encümen kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; ihale komisyonlarınca alınan ihale kararlarının onaylanması veya onaylanmaması ya da ihaleyi iptal etme konusunda idarenin takdir yetkisi bulunduğu, bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılması gerektiği;
Uyuşmazlığa konu ihalenin 25/11/2021 ve 02/12/2021 tarihlerinde Basın İlan Kurumu tarafından belirlenen bir yerel gazetede yedi gün arayla 2 defa ilan edildiği, ihale üzerinde bırakılan dava dışı kooperatifin muhammen bedelin üstünde bir teklif verdiği, ihale işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı, ihaleden beklenen kamu yararının sağlandığı anlaşıldığından, uyuşmazlığa konu ihalede ve ihale kararının onaylanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ihale ilanlarının usûlsüz olduğu, ihalede rekabetin oluşmadığı, kamu yararının sağlanmadığı, ayrıca ihaleye konu güzergâhta daha önce kendilerinin yolcu taşıdığı, söz konusu güzergâh hukuka aykırı bir şekilde belediye mücavir alanına dahil edilerek ihaleye çıkarıldığından mülkiyet hakkının ihlâl edildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
28/12/2020 tarih ve 278800 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü işlemiyle, Iğdır ili, Merkez ilçesine bağlı Aşağıerhacı, Karakuyu ve ... Köylerinin bir kısmı (Iğdır Üniversitesi Şehit Bülent Yurtseven Kampüsü'nü de kapsayacak şekilde) belediye mücavir alanına dahil edilmiştir.
Iğdır Üniversitesi Rektörlüğü'nce … tarih ve … sayılı yazı ile davalı idareden, üniversiteleri belediye mücavir alanı içerisine alındığından kampüsün ulaşım sorununun çözülmesi için güzergâh hattı oluşturulması talep edilmiştir.
… tarih ve … sayılı Belediye Meclisi kararı ile, başlangıç noktası Iğdır Üniversitesi ... Kampüsü (... Kampüsü) olmak üzere 10 numaralı güzergâhın oluşturulmasına, anılan güzergâhta 40 adet özel minibüs hattının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca üç yıllığına kiraya verilmesi hususunda Belediye encümenine yetki verilmesine karar verilmiştir.
… tarih ve … sayılı Belediye Encümeni kararı ile, 18/11/2021 tarihinde gerçekleştirilen ihaleye katılan olmadığından ihalenin iptaline ve ihalenin 09/12/2021 tarihinde gerçekleştirilmesine karar verilmiştir.
09/12/2021 tarihinde 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık teklif usûlüyle gerçekleştirilen ihale … tarih ve … sayılı Belediye Encümeni kararı ile dava dışı S.S. ... No.lu ... Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi üzerinde bırakılmıştır.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın "Mülkiyet hakkı" başlıklı 35. maddesinde, herkesin, mülkiyet hakkına sahip olduğu, bu hakkın, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği kurala bağlanmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinde, şehir içi trafik hizmetleri yapmak veya yaptırmak belediyenin görev ve sorumlulukları arasında sayılmış; "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde, "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ... f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek. ... p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ... Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67'nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir."; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "İhale komisyonları" başlıklı 13. maddesinin beşinci fıkrasında, "...belediyelere ait ihaleler belediye encümenince bu Kanun hükümlerine güre yürütülür." kurallarına yer verilmiştir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Yetki belgesi alma zorunluluğu ve taşıma hizmeti" başlıklı 5. maddesinde, taşımacılık yapılabilmesi için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'ndan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu kuralına yer verilmiş; 08/01/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde yetki belgesi, bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunacak gerçek ve tüzel kişilere çalışma izni veren ve Bakanlıkça düzenlenen belge olarak tanımlanmış; "Yetki belgesi türleri" başlıklı 6. maddesinde, "... (4) D türü yetki belgesi: Otobüsle tarifeli veya tarifesiz yurtiçi yolcu taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. ... Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır: ... ç) D4 yetki belgesi: Ticari olarak, taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak yapacaklara, verilir.": "Yetki belgelerinin süresi" başlıklı 17. maddesinde, "Bu Yönetmelik kapsamında verilen ve yenilenen yetki belgelerinin süresi 5 yıldır. ..." kuralları yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Her ne kadar İdare Mahkemesi'nce, ihalenin usûlüne uygun olarak gerçekleştirildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, davacının "Iğdır Üniversitesi'nin ... Köyü'nde bulunan kampüsünden, anılan kampüs belediye mücavir alanına dahil edilmeden önce, kendilerinin yolcu taşıdığı, ancak söz konusu alanın hukuka aykırı bir şekilde belediye mücavir alanına dahil edilerek ihaleye çıkarıldığı, mülkiyet haklarının ihlâl edildiği" iddiasının da uyuşmazlığa konu ihale üzerindeki etkisinin tartışılması gerekmektedir.
Söz konusu iddianın değerlendirilmesinde öncelikle davacının Anayasa’nın 35. maddesi uyarınca korunmayı gerektiren mülkiyete ilişkin bir menfaate sahip olup olmadığı noktasındaki hukuki durumunun ortaya koyulması gerekmektedir (AYM kararları; Cemile Ünlü, B. No: 2013/382, 16/4/2013, § 26; İhsan Vurucuoğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, § 31).
Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde (Sözleşme) güvence altına alınan mülkiyet hakkı, özel hukukta veya idarî yargıda kabul edilen mülkiyet hakkı kavramlarından farklı bir anlam ve kapsama sahip olup, yasal düzenlemeler ile yargı içtihatlarından bağımsız olarak özerk bir yorum ile ele alınmalıdır (AYM kararları; Samandağ Vakıflı Köyü Ermeni Ortodoks Kilisesi Vakfı [GK], B. No: 2018/9214, 27/10/2022, § 76; Sanasaryan Vakfı, B. No: 2019/6264, 03/11/2022, § 65; Hüseyin Remzi Polge, B. No: 2013/2166, 25/06/2015, § 31).
Anayasa'nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkı; mevcut mal, mülk ve varlıkları koruyan bir güvencedir. Bir kişinin hâlihazırda sahibi olmadığı bir mülkün mülkiyetini kazanma hakkı, kişinin bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun Anayasayla korunan mülkiyet kavramı içinde değildir. Bu hususun istisnası olarak belli durumlarda bir "ekonomik değer" veya icrası mümkün bir "alacağı" elde etmeye yönelik "meşru bir beklenti" Anayasa'da yer alan mülkiyet hakkı güvencesinden yararlanabilir. Meşru beklenti, makul bir şekilde ortaya konmuş icra edilebilir bir alacağın doğurduğu, ulusal mevzuatta belirli bir kanun hükmüne veya başarılı olma ihtimalinin yüksek olduğunu gösteren yerleşik bir yargı içtihadına dayanan, yeterli somutluğa sahip nitelikteki bir beklentidir. Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece mülkiyet hakkı kapsamında ileri sürülebilir bir iddianın varlığı meşru beklentinin kabulü için yeterli değildir (Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi, B. No: 2012/636, 15/4/2014, § 36,37).
Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, belediyenin, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla ulaşım gibi kentsel alt yapı hizmetlerini yapacağı veya yaptıracağı, toplu taşıma yapmanın, her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmenin, her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek ile toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirmenin, toplu taşıma hatlarını kiraya vermenin veya hizmet satın alma yoluyla yerine getirmenin belediyenin yetki ve imtiyazları arasında olduğu, belediye encümeninin belediye meclisi tarafından alınacak karar üzerine yapılacak ihaleyi yürütmekle görevli ve yetkili olduğu, il içinde tarifeli veya tarifesiz olarak yolcu taşımacılığı yapacakların Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'ndan D4 yetki belgesi almasının zorunlu olduğu, söz konusu belgenin 5 yıl süreyle geçerli olduğu, 5 yılın sonunda yenilenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, davacı kooperatif ile uyuşmazlığa konu ihale üzerinde bırakılan dava dışı kooperatifin Iğdır il merkezi ile ... Köyü güzergâhında yolcu taşımacılığı yaptığı, güzergâhları üzerinde bulunan Iğdır Üniversitesi ... Kampüsü (... Kampüsü)'nün de güzergâha dahil edilmesini talep ettikleri, anılan talep üzerine 14/11/2014 tarih ve 2014/6 sayılı İl Trafik Komisyonu kararı ile, mevcut güzergâha Iğdır Üniversitesi ... Kampüsü'nün de dahil edildiği ve davacı kooperatif ile uyuşmazlığa konu ihale üzerinde bırakılan dava dışı kooperatifin söz konusu kampüsün önünden il merkezine kadar belirlenen güzergâhta "D4 yetki belgesi"yle faaliyet göstermesine izin verildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, davacı kooperatifin Iğdır Üniversitesi ... Kampüsü (... Kampüsü)'nden 14/11/2014 tarihinden itibaren yolcu taşımaya başladığı, söz konusu yolcu taşımacılığının 5 yıl süreyle geçerli olan D4 yetki belgesine istinaden yapıldığı, bu belgenin geçerlik süresinin bitiminde yenilenmesi gerektiği, ihale ilanlarının usûlüne uygun yapıldığı, 18/11/2021 tarihinde gerçekleştirilen ihaleye katılan olmadığından ihalenin iptal edilerek 09/12/2021 tarihinde gerçekleştirildiği hususları birlikte değerlendirildiğinde 10 no.lu güzergâh hattının davacı kooperatif yönünden Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mülkiyet hakkı kapsamında mülk teşkil etmediği sonucuna varıldığından, davacı kooperatifin mülkiyet hakkının ihlâl edildiği iddiasına itibar edilmemiştir.
Bu itibarla, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
5. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,
6. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 15/11/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.