T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/3940
Karar No : 2022/8862
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALI) : … İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Üsküdar İlçesi, …(…) Mahallesi, …pafta, …ada, …parsel sayılı boğaziçi öngörünüm bölgesinde kalan taşınmaz üzerinde, …tarih ve …sayılı yapı ruhsatı eki onaylı mimari projesine aykırı olarak ana bina olarak görünen yapının 2.bodrum katında kontur dışında 7,00 metre x 23,00 metre boyutlarında yeni alan yapıldığı, ana binanın 2. bodrum katının iç yüksekliği projesinde 2,95 metre olarak gözükmekte iken, yerinde 4,65 metre olarak yapıldığı, ana binanın 2. bodrum kat planında olmayan 3,25 metre x 20,25 metre ebatlarında, 1,45 metre yüksekliğinde havuz yapıldığı, ana binanın zemin katında projesinde olmayan çatıya çıkış merdiveni yapıldığı ve çatı yüzeyine paralel pencereler açıldığı, set altı 2 otopark olarak görünen yerin projesinden farklı olarak ekli krokideki ölçülerde yapıldığı, İstanbul 6 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve …sayılı kararı ile onaylanan ancak Boğaziçi İmar Müdürlüğünce tanzim edilmiş yapı ruhsatı bulunmayan müştemilat ve set altı otopark olarak görünen yerdeki zemin katın projesinden farklı olarak yapıldığı, yapı tatil tutanağında "1" olarak görünen beton zemin ile "2", "3", "4", "5", "6" ve "7" numaralı tek katlı yapıların ruhsatsız olarak yapıldığı hususunun, … tarih ve …sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine, anılan tutanak ile tespit edilen ruhsat ve eki projesine aykırılıkların tamamının 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13/b maddesi uyarınca yıktırılarak yapının projesine uygun hale getirilmesine yönelik tesis edilen … tarih ve …-…sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; yaptırılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporu ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; davacı şirket tarafından, korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli yapı üzerinde proje ve ruhsatına aykırı olarak birtakım esaslı tadilat kapsamında inşai faaliyetlerde bulunulduğunun davalı idarece tespiti yapılarak, söz konusu yerlerin mühürlenmesine karşın, davacı şirket tarafından mührün fek edilerek kullanıma ve faaliyetlere devam edildiği, söz konusu faaliyetlerin tescilli yapıya zarar verdiği, tespite konu imalatların taşınmaza ait ruhsat ve eki projesine aykırılık teşkil ettiği, ruhsata bağlanmasının da mümkün olmadığı; bu nedenle yapı tatil tutanağı ile tespit edilen imara aykırılıkların, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13/b maddesi uyarınca yıktırılarak yapının projesine uygun hale getirilmesine ilişkin … tarih ve …-… sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince verilen kararda; korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarına ilişkin uygulamaya yönelik kararlar alma konusunda Kültür Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun, doğal sit alanları ve bunlara ilişkin koruma alanları ile ilgili hususlarda karar alma konusunda ise Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunun yetkili olduğu, bu kapsamda alınan kararlar sonrasında ise 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13. maddesindeki sürecin işletilmesi gerektiği; 22/07/1983 tarihli 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında "I. Grup Koru Alanında" kalan dava konusu parsel üzerinde tescilli 1 adet II. grup, 1 adet I. grup (Hüseyin Avni Paşa Köşkü) olmak üzere 2 adet korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı bulunduğu, 26 adet ağacın ise "anıt ağaç" olarak tescilli olduğu, Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planı notlarının 1. maddesinde, I. Grup Koru Alanlarında kalan parsellerde, korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli bina ve bina grupları, lokanta, büfe, kulüp, müze, sanat galerisi, kütüphane, kamp yeri, seminer ve toplantı salonu gibi kamuya açık kullanım vermek koşuluyla Büyükşehir Belediye Başkanlığının uygun bulması ve ilgili Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu Kararı ve ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Kararı ve eki projeye göre mülkiyet sahiplerince restore edilerek veya ettirilerek kullanılacağı yönünde düzenleme getirildiği; "Hüseyin Avni Köşkü Restorasyon Projesi" için … tarih ve …sayılı yapı ruhsatının, "Hüseyin Avni Köşkü Restorasyon Tadilat Projesi ile Setaltı Otoparkı, İstinat Duvarı ve Bahçe Duvarı" için 18/09/2017 tarih ve 53 sayılı yapı ruhsatının ve bu ruhsat eki proje hilafındaki uygulamalar ile ruhsatsız olduğu tespit edilen yapılara ilişkin olarak … tarih ve …sayılı, …nolu yapı tatil tutanağının düzenlendiği; davacı şirket tarafından … tarihli, …sayılı ve … tarih ve …sayılı dilekçeler ile verilen tadilat projelerinin onaylanarak ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna iletilmesinin talep edildiği, …… tarih ve …sayılı yazı ile söz konusu dilekçelerin ekinde sunulan projelerin 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu ve ilgili mer’i mevzuat hükümlerine uygun olarak hazırlanarak Müdürlüklerine sunulması halinde taleplerin tekrar değerlendirilebileceği bilgisinin verildiği; … tarih ve …sayılı dilekçe ekinde yer alan “Hüseyin Avni Paşa Köşkü” yapısına ait Rekonstrüksiyon Tadilat Projesinin onaylanarak ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna iletilmesinin talep edildiği, … tarih ve …sayılı dilekçe ekinde yer alan “Hüseyin Avni Paşa Köşkü” yapısına ait Rekonstrüksiyon Tadilat Projesinin onaylanarak ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna iletilmesinin talep edildiği; … tarih ve …sayılı dilekçe ekinde sunulan Hüseyin Avni Paşa Köşkü Müştemilat Yapısı ve Set Altı Otopark yapılarının Rekonstrüksiyon Tadilat Projelerinin incelenerek onaylanmak üzere ilgili Koruma Bölge Kuruluna iletilmesinin talep edildiği; 146 parseldeki bahse konu aykırılıkların giderilerek ruhsata bağlanmasına yönelik sunulan “Hüseyin Avni Paşa Köşkü” yapısı Rekonstrüksiyon Tadilat Projesi ile “Hüseyin Avni Paşa Köşkü Müştemilat Yapısı ve Set Altı Otopark” yapıları Rekonstrüksiyon Tadilat Projesinin Müdürlüklerince değerlendirilmekte olup, ilgili kültür varlıklarını koruma bölge kurulunun ve tabiat varlıklarını koruma bölge komisyonunun uygun görüşleri sonrasında yapı ruhsatının tanzim edileceğinin belirtildiği; İstanbul 6 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve …sayılı kararında da, dava konusu 146 parselde yer alan 2. grup korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli müştemilat yapısına ilişkin restitüsyon tadilat projesinin düzeltmelerle uygun olduğuna, 2. grup korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli Harabe 1 (Bekçi Kulübesi) + Harabe 2 (Çiçek Serası)’ye ait restitüsyon projelerinin (Harabe 1 düzeltmelerle) uygun olduğuna karar verildiği; bu bağlamda, uyuşmazlık konusu taşınmazın imar durumu göz önüne alındığında ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi sonucunda, ilgili tabiat varlıklarını koruma bölge komisyonu ve ilgili kültür varlıklarını koruma bölge kurulunca karar alınarak uygulama yapılacağı anlaşılmakta olup, …tarih ve …sayılı, …numaralı yapı tatil tutanağında tespit edilen yapılara ve aykırılıklara yönelik olarak hazırlanan tadilat projelerinin yapı ruhsatı vermeye yetkili İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Boğaziçi İmar Müdürlüğüne sunularak onaylanması ve ilgili Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu ve ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna gönderilmesinin talep edildiği, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce, …parseldeki bahse konu aykırılıkların giderilerek ruhsata bağlanmasına yönelik sunulan “Hüseyin Avni Paşa Köşkü” yapısı Rekonstrüksiyon Tadilat Projesi ile “Hüseyin Avni Paşa Köşkü Müştemilat Yapısı ve Set Altı Otopark” yapıları Rekonstrüksiyon Tadilat Projesinin Müdürlüklerince değerlendirilmekte olup ilgili kültür varlıklarını koruma bölge kurulunun ve tabiat varlıklarını koruma bölge komisyonunun uygun görüşleri sonrasında yapı ruhsatının tanzim edileceğinin bildirildiği ve İstanbul 6 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun …tarih ve …sayılı kararında da, dava konusu …parselde yer alan 2. grup korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli müştemilat yapısına ilişkin restitüsyon tadilat projesinin düzeltmelerle uygun olduğuna, 2. grup korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli Harabe 1 (Bekçi Kulübesi) + Harabe 2 (Çiçek Serası)’ye ait restitüsyon projelerinin (Harabe 1 düzeltmelerle) uygun olduğuna karar verildiği hususu gözetildiğinde, ilgili Kurul ve Komisyonca alınan kararlara göre tadilat ruhsatı talebinin neticelendirilmesi ve buna göre işlem tesis edilmesi gerektiği gibi, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescilli yapıda koruma kurulundan izinsiz olarak bir yıkım işlemi gerçekleştirilmesinin 2863 sayılı Yasa maddelerine aykırı olacağı dikkate alındığında, dava konusu işlemle yıkımına karar verilen yapıların bir kısmı için hazırlanan restitüsyon tadilat projelerinin koruma bölge kurulunca uygun bulunduğu anlaşıldığından, yapıların ve imalatların 2863 sayılı Yasa hükümlerine aykırı olarak ruhsatsız olduğu kabul edilerek Koruma Kurulunun izni ve bilgisi olmadan yıktırılmasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca davacının istinaf başvurusunun kabulü ile davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : İdare Mahkemesince yaptırılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda, imar mevzuatına aykırılıkların mevcut olduğu ve eski esere zarar verildiği şeklinde görüş bildirildiği, öngörünüm bölgesinde kalan taşınmaz hakkında 2960 sayılı Kanun'un 13/b maddesine göre işlem yapma yetkisinin idarelerinde bulunduğu, Danıştay Birinci Dairesinin 17/05/1993 tarih ve E:1993/88, K:1993/60 sayılı kararı ile 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na göre öncelikle uygulanması gerektiği yolunda görüş bildirildiği, bu nedenle 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13/b maddesi uyarınca tespite konu imar mevzuatına aykırı imalatların yıktırılarak yapının projesine uygun hale getirilmesine yönelik tesis edilen dava konusu encümen kararında hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararı ve bu kararın gerekçesinin hukuka uygun olduğu, dava konusu işlemin dayanağı yapı tatil tutanağında tespit edilen imalatlar hakkında hazırlanan projelerin, İstanbul 6 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun kararı ile uygun bulunduğu, projelerin onaylanarak ruhsata bağlandığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabul edilerek ve İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İstanbul İli, Üsküdar İlçesi, …(…) Mahallesi, …pafta, …ada, …parsel sayılı boğaziçi öngörünüm bölgesinde kalan taşınmaz üzerinde, … tarih ve …sayılı yapı ruhsatı eki onaylı mimari projesine aykırı olarak ana bina olarak görünen yapının 2.bodrum katında kontur dışında 7,00 metre x 23,00 metre boyutlarında yeni alan yapıldığı, ana binanın 2. bodrum katının iç yüksekliği projesinde 2,95 metre olarak gözükmekte iken, yerinde 4,65 metre olarak yapıldığı, ana binanın 2. bodrum kat planında olmayan 3,25 metre x 20,25 metre ebatlarında, 1,45 metre yüksekliğinde havuz yapıldığı, ana binanın zemin katında projesinde olmayan çatıya çıkış merdiveni yapıldığı ve çatı yüzeyine paralel pencereler açıldığı, set altı 2 otopark olarak görünen yerin projesinden farklı olarak ekli krokideki ölçülerde yapıldığı, İstanbul 6 Nolu Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve …sayılı kararı ile onaylanan ancak Boğaziçi İmar Müdürlüğünce tanzim edilmiş yapı ruhsatı bulunmayan müştemilat ve set altı otopark olarak görünen yerdeki zemin katın projesinden farklı olarak yapıldığı, yapı tatil tutanağında 1 olarak görünen beton zemin ile 2, 3, 4, 5, 6 ve 7 numaralı tek katlı yapıların ruhsatsız olarak yapıldığı hususu, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca düzenlenen … tarih ve …sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiştir.
Anılan yapı tatil tutanağı dayanak alınarak, söz konusu tutanakta tespit edilen ruhsat eki projesine aykırılıkların tamamının, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13/b maddesi uyarınca yıktırılarak yapının projesine uygun hale getirilmesine ilişkin … tarih ve …-…sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararı tesis edilmiştir.
Bunun üzerine, anılan encümen kararının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 9. maddesinde, "Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz, bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez. Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işler inşaî ve fizikî müdahale sayılır." hükmü, 10. maddesinde; "Her kimin mülkiyetinde veya idaresinde olursa olsun, taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve bunların her türlü denetimini yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve valiliklere yaptırmak, Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir." hükmü; 16. maddesinde, "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında ruhsatsız olarak inşaat yapmak yasaktır. Buralarda ruhsatsız olarak yapılacak inşaatlar ile, koruma amaçlı imar planlarında, plana; sit'lerde, sit şartlarına aykırı olarak inşa edilen yapılar hakkında imar mevzuatına göre işlem yapılır." hükmü; koruma kurullarının görevleri ile ilgili 57. maddesinde, "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarına ilişkin uygulamaya yönelik kararlar almak." hükmü; 61. maddesinde, "Kamu kurum ve kuruluşları ve belediyeler ile gerçek ve tüzel kişiler, koruma yüksek kurulu ve koruma bölge kurullarının kararlarına uymak zorundadır." hükmü yer almaktadır.
2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun "Yapının denetimi" başlıklı, 11. maddesinde; "Boğaziçi Alanındaki yapılar, kazı izni verildiği günden itibaren Boğaziçi İmar Müdürlüğünce inşaat ruhsatına ve eklerine ve bu Kanunla belirlenen esaslara göre denetlenir.
Boğaziçi İmar Müdürlüğü, denetleme sırasında inşaat ruhsatı ve eklerine ve bu Kanunla belirlenen imar mevzuatına aykırılıkları bir tutanakla tespit eder. Tutanak tanziminde mal sahibi veya müteahhit veya fenni mesulün bulunması esastır. Bunların bulunmamaları halinde inşaatta çalışan herhangi bir kişinin bulunması da yeterlidir. Terkedilmiş bir inşaatta tutanak, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce görevlendirilecek asgari üç görevli tarafından tanzim edilir.
İnşaat ruhsatı ve eklerine ve imar mevzuatına aykırılığı tespit edilen yapılar için, tutanak tanzimi ile birlikte inşaat mühürlenir. Yapının mühürlendiğini belirten belge ve levhalar yapının muhtelif cephelerine asılır. Bu suretle durum mal sahibine veya müteahhide veya fenni mesule tebliğ edilmiş sayılır.
Tanzim edilen tutanak ve yapının mühürlendiğini belirten belge, bir kroki ile birlikte derhal Boğaziçi İmar Müdürlüğüne gönderilir.
Mal sahibi veya müteahhit inşaat ruhsatı ve eklerini denetlemeye hazır bir şekilde inşaat mahallinde bulundurmakla yükümlüdürler. ..." hükmü,
Anılan Yasa'nın "Kullanılan yapının denetimi" başlıklı 12. maddesinde; "Kullanma izni verilen yapıların, Boğaziçi İmar Müdürlüğünce tespit edilecek önceliklere göre ve bir program dahilinde, projelerine ve imar mevzuatına uygunluğu denetlenir.
Denetleme sırasında tespit edilen aykırılıklar bu Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen esaslara göre tespit edilir ve derhal Boğaziçi İmar Müdürlüğüne bildirilir.
Tutanak tanziminde mal sahibi veya yönetici veya kiracının bulunması esastır. Terkedilmiş yapılarda tutanak Boğaziçi İmar Müdürlüğünce görevlendirilecek asgari üç görevli tarafından tanzim edilir.
Yapıda imar mevzuatına aykırı olarak yapılan değişiklikler ve eklentiler, bu Kanunun 13 üncü maddesinde belirtilen esaslara göre Boğaziçi İmar Müdürlüğünce yıkılır veya yıktırılır.
Kullanılan yapıların denetim esasları ve denetim elemanlarının görev ve yetkileri ve ilgili diğer hususlar İmar ve İskan Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikte belirtilir." hükmü;
Anılan Yasa'nın "Yıkım işleri" başlıklı 13. maddesinde; "Aşağıda belirtilen yapılar Boğaziçi İmar İdare Heyetinin kararı ve Boğaziçi İmar Müdürünün yazılı emri ile yıkılır veya yıktırılır.
a) İnşaat ruhsatı olmayan yapılar,
b) Yapının, inşaat ruhsatı ve eklerine ve imar mevzuatına aykırı yapılmış bölümleri,
c) Boğaziçi İmar Müdürlüğünce mühürlenerek yapımı durdurulmuş yapıların mühürlendikten sonra yapılan ilaveleri,
d) Yapılarda kullanma izni verildikten sonra imar mevzuatına aykırı olarak yapılan değişiklikler ve eklentileri.
Bu Kanun hükümlerine göre yıkılması gereken yapılar tespit edildiğinde Boğaziçi İmar Müdürlüğünce derhal valiliğe bildirilir. Vali, Boğaziçi İmar İdare Heyetini en geç yedi gün içinde toplayarak konunun karara bağlanmasını sağlar ve kararı Boğaziçi İmar Müdürlüğüne gönderir.
Yıkım emri 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine bağlı kalınmaksızın güvenlik kuvvetleri veya belediye zabıta kuvvetleri tarafından mal sahibine veya müteahhide tebliğ edilir. Bu tebligat onbeş gün içinde tamamlanır. Tebligatın bu şekilde yapılması mümkün olmadığı takdirde, yıkım emri yapı mahallinde görülebilecek bir yere onbeş gün müddetle asılır ve bu işlem bir tutanakla belirlenir. Bu suretle durum mal sahibi veya müteahhide tebliğ edilmiş sayılır.
Tebligatın tamamlanmasından itibaren onbeş gün içinde yapı, mal sahibi veya müteahhit tarafından yıkılmadığında, yıkım işlemi Boğaziçi İmar Müdürlüğünce yerine getirilir ve yıkım masrafları %20 fazlası ile mal sahibi veya müteahitten tahsil edilir." hükmü yer almaktadır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 46. maddesinde ise; "Bu Kanunla 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun 6 ncı maddesine göre kurulan organlar kaldırılmıştır. Bu kuruluşların görev ve sorumlulukları aşağıda belirtilen çerçeve dahilinde İstanbul Büyük Şehir ve ilgili İlçe Belediye Başkanlıklarınca yürütülür. Şöyle ki: 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun 2 nci maddesinde belirlenen ve 22/7/1983 onay tarihli plana göre Boğaziçi alanında gösterilen "Boğaziçi Sahil Şeridi" ve "Öngörünüm" bölgelerindeki uygulamalar İstanbul Büyük Şehir Belediye Başkanlığınca, "gerigörünüm" ve "etkilenme" bölgelerindeki uygulamalar da ilgili İlçe Belediye Başkanlıklarınca yapılır. " hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; kamu kurum ve kuruluşları ve belediyeler ile gerçek ve tüzel kişilerin koruma bölge kurulu kararlarına uymak zorunda olduklarının kurala bağlandığı; bu nedenle, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında izinsiz ve ruhsatsız olarak yapılmış bir yapı hakkında ilgili koruma kurulunca yıkım kararı alınarak gereği için ilgili belediyesine bildirilmesi durumunda, koruma kurulu kararının gereğini yerine getirerek yapıyı yıkmak zorunda olan belediyenin bu konuda bağlı yetkisinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte; korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında ruhsatsız olarak inşaat yapmak yasak olduğundan, buralarda ruhsatsız olarak yapılacak inşaatlar ile; koruma amaçlı imar planlarında, plana; sitlerde, sit şartlarına aykırı olarak inşa edilen yapılar hakkında, imar mevzuatına göre işlem yapılacağına yönelik açık yasal düzenleme uyarınca, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında inşa edilen ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu uyarınca "boğaziçi alanı"nda kalan ruhsatsız yapılar hakkında; ilgili koruma bölge kurulu tarafından yıkıma yönelik tesis edilmiş herhangi bir işlemin bulunmaması durumunda; 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 11. ve 12. maddeleri uyarınca yetkili belediye görevlileri tarafından doğrudan yapı tatil tutanağı düzenlenmesine ve buna dayalı olarak aynı Kanun'un 13. maddesi uyarınca yetkili belediye encümeni tarafından doğrudan yapının projesine uygun hale getirilmesine ve/veya yıkımına yönelik karar alınmasına hukuken bir engel bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Öte yandan; hakkında yıkım kararı verilen yapının, dava devam ederken ruhsata bağlanması durumunda; sonradan ruhsata bağlanmış olan yapı hakkında daha önceden alınan yıkım kararının uygulanması olanaklı olmadığından; böyle bir durumda, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta; İstanbul İli, Üsküdar İlçesi, …(…) Mahallesi, …pafta, …ada, …parsel sayılı boğaziçi öngörünüm bölgesinde kalan taşınmazın, 22/07/1983 tarihli 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Planında "I. Grup Koru Alanında" yer aldığı, anılan taşınmaz üzerinde tescilli 1 adet II. grup, 1 adet I. grup (Hüseyin Avni Paşa Köşkü) olmak üzere 2 adet korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı bulunduğu; öte yandan İdare Mahkemesince yaptırılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda, dava konusu işlemin dayanağı yapı tatil tutanağında tespit edilen ve "1" olarak görünen beton zemin ile "2", "3", "4", "5", "6" ve "7" numaralı tek katlı yapıların ruhsatsız olarak, diğer aykırılıkların ise ruhsat ve eki projelerine aykırı olarak yapıldığı, yapı tatil tutanağında belirtilen hususlar ile keşif tarihindeki mevcut durumun aynı olduğu yolunda görüş bildirildiği görülmektedir.
Bu durumda; İdare Mahkemesince yaptırılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda belirtildiği üzere, 28/03/2019 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilen ruhsatsız ve ruhsat ve eki projesine aykırı yapıldığı hususunun sabit olduğu; dava konusu işlemin dayanağı niteliğindeki 28/03/2019 tarihli yapı tatil tutanağının düzenlenmesinden ve İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeninin dava konusu … tarih ve …-…sayılı kararının tesis edilmesinden sonra, davacı şirket tarafından tadilat projelerinin ilgili idarelere sunularak sürecin devam etmesinin ve İstanbul 6 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve …sayılı kararında da, dava konusu 146 parselde yer alan 2. grup korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli müştemilat yapısına ilişkin restitüsyon tadilat projesinin düzeltmelerle uygun olduğuna, 2. grup korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli Harabe 1 (Bekçi Kulübesi) + Harabe 2 (Çiçek Serası)’ye ait restitüsyon projelerinin (Harabe 1 düzeltmelerle) uygun olduğuna ve İstanbul 6 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile boğaziçi öngörünüm bölgesinde bulunan ve 1. grup korunması gerekli kültür varlığı olarak tescilli Hüseyin Avni Paşa Köşkü'ne ilişkin iletilen rekonstrüksiyon tadilat projesinin düzeltmelerle uygun olduğuna, set altı otopark tadilat projesinin uygulanmasında 2863 sayılı Kanun bakımından bir sakınca bulunmadığına, uygulamanın müellif sorumluluğunda ve ilgili idareler denetiminde yapılmasına ve nihai karar verilmek üzere Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonuna iletilmesine karar verilmesinin, dava konusu işlemi hukuka aykırı hale getirmeyeceği; başka bir ifade ile hakkında yıkım / projesine uygun hale getirilmesine karar verilen yapıların, dava devam ederken ruhsata bağlanması durumunda, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilebileceği, yapının ruhsata bağlanma talebine yönelik sürecin devam etmesinin, işlem tarihi itibarıyla mevcut hukuki ve fiili duruma uygun olarak tesis edilmiş olan yıkım / projeye uygun hale getirme işlemini hukuka aykırı hale getirmeyeceği hususları birlikte değerlendirildiğinde; 28/03/2019 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilen ruhsatsız ve ruhsat ve eki projesine aykırı yapıldığı tespit edilen imalatların tamamının, 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun 13/b maddesi uyarınca yıktırılarak yapının projesine uygun hale getirilmesine yönelik tesis edilen … tarih ve …-…sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni kararında hukuka aykırılık; davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararınına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabul edilerek ve İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan; davacının 08/07/2022 tarihinde Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kayıtlarına giren temyize cevap dilekçesinde, dava konusu işlemin dayanağı niteliğindeki yapı tatil tutanağında tespit edilen ruhsatsız ve ruhsata aykırı imalatlar hakkında "tadilat ruhsatı" başvurularının yapıldığı ve "yapı ruhsatları"nın düzenlendiği iddiası kapsamında, tespite konu imalatlardan dava devam ederken yapı ruhsatı düzenlenenlerin bulunup bulunmadığı hususunun öncelikle araştırılması ve bu araştırmanın sonucuna göre yapı ruhsatı/ruhsatlarının düzenlendiğinin anlaşılması durumunda, yalnızca hakkında yapı ruhsatı düzenlenen imalatlar yönünden karar verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerektiği de açıktır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 20/10/2022 tarihinde, kesin olarak, oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY (X):
Temyiz isteminin reddi ile, davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşüncesi ile, aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.