Danıştay 6. Daire Başkanlığı 2022/4112 E. , 2022/8923 K.
"İçtihat Metni"
T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/4112
Karar No : 2022/8923
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : ...
2- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
3- ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul İli, Avcılar İlçesi, ... Mevkii, ... pafta, ... parsel sayılı taşınmazın 28.06.2005 tarih ve 2005/109 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile "Afete Maruz Bölge" ilan edilen alanda kalması nedeniyle uğranıldığı öne sürülen 220.000,00-TL maddi (15/01/2021 tarihli miktar artırım dilekçesi sonrası) 235.302,66-TL ve 30.000-TL manevi zararın dava tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davacının; 233.923,59-TL maddi tazminat ve 10.000-TL manevi tazminat isteminin kabule, fazlaya ilişkin manevi tazminat isteminin ise reddine, hükmedilen maddi tazminatın 220.000-TL'si ile hükmedilen 10.000-TL manevi tazminata dava tarihinden itibaren (23.06.2016) yasal faiz uygulanmasına, hükmedilen 13.923,59-TL maddi tazminata ise ıslah tarihi olan 20.07.2017 tarihinden itibaren yasal faiz uygulanması, hükmedilen maddi ve manevi tazminatın davalı idarelerden eşit oranda alınarak davacıya verilmesi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve yeniden yargılama yapılması amacıyla mahkemesine gönderilmesi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı üzerine ... İdare Mahkemesince ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davacının maddi tazminat isteminin kabulü ile kusur oranları nispetinde 108.601,23-TL'sinin Avcılar Belediye Başkanlığından, 72.400,81-TL'sinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığından, 54.300,62-TL'sinin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığınından olmak üzere toplam 235.302,66-TL maddi tazminatın davalı idarelerden alınarak davacılara ödenmesine, hükmedilen 235.302,66-TL maddi tazminatın 220.000,00 TL'sine dava tarihi olan 23.06.2016 tarihinden itibaren, 15.302,66-TL'sine ise miktar artırım dilekçesinin Mahkememize verildiği tarih olan 15.01.2020 tarihinden itibaren yasal faiz uygulanmasına, davacının manevi tazminat isteminin kısmen kabulü ile, 4.200,00-TL'sinin Avcılar Belediye Başkanlığından, 3.200,00-TL'sinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığından, 2.600,00-TL'sinin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığınından olmak üzere toplam 10.000,00-TL manevi tazminatın davalı idarelerden alınarak davacılara ödenmesine, hükmedilen 10.000,00-TL manevi tazminata dava tarihi olan 23/06/2016 tarihinden itibaren faiz uygulanmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; 30/09/2021 tarihli arar kararı doğrultusunda ek bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle zarar ve kusur tespiti yaptırıldığı, 13.12.2021 tarihinde İdari Dava Dairesine sunulan bilirkişi raporunda 2015 yılı itibarıyla toplam zararın 427.795,45-TL olarak tespit edildiği, aynı raporda kusur oranlamasının ise; %30 yüklenicinin, %10 davacının, %30 Avcılar Belediyesinin, %25 Bakanlığın, %15 de İstanbul Büyükşehir Belediyesinin kusurunun olduğunun tespit edildiği, ancak İdari Dava Dairesince değişik kusur oranlamaları üzerinden birbiri ile çelişik kararlar verilmesini önlemek ve hüküm birlikteliğini sağlamak adına dosyada mevcut bilirkişi raporuna kusur yönünden itibar edilemeyerek, yüklenicinin %30, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın %15, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın %25, Avcılar Belediye Başkanlığı'nın %30 oranında kusurlarının bulunduğu kabul edilerek, zarar miktarına ilişkin olarak da; taleple bağlılık ilkesi ve davacının istinaf yoluna başvurmaması nedeniyle 235.302,66-TL olduğu belirlenen maddi zararın ve 10.000,00-TL olarak takdir edilen manevi zararın, davalıların kusurları oranında isabet edecek şekilde yapılan değerlendirme sonucunda ödenmesine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Yukarıda belirtilen gerekçeyle davalı idarelerin istinaf başvuruları 2577 sayılı Kanunun 45.maddenin 3.fıkrası uyarınca reddedilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davalı ... Belediye Başkanlığınca, usul yönünden davacının talebini ikinci kez ıslah etmesi üzerine verilen kararın bozulması gerektiği, daha sonra kusur oranlamasının hatalı olduğu çünkü oluştuğu ileri sürülen zarardan dolayı sorumluluklarının bulunmadığı, maddi tazminatın fahiş olarak hesaplandığı, manevi tazminatın ise şartlarının oluşmadığından verilmemesi gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı ... Büyükşehir Belediye Başkanlığınca; usul yönünden; davanın husumet nedeniyle reddi gerektiği, esas yönünden ise; dava konusu olay nedeniyle kusurlarının ve sorumluluklarının bulunmadığı, olay ile illiyet bağının bulunmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı ... Bakanlığınca; öncelikle usul yönünden; davanın süre aşımı ve husumet nedeniyle reddi gerektiği, esas yönünden ise; dava konusu olay nedeniyle kusurlarının ve sorumluluklarının bulunmadığı, olayda manevi tazminatın şartlarının olmadığından verilmemesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava konusu taşınmazın bulunduğu Avcılar İlçesi için Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü ve bazı kamu kurumlarınca farklı tarihlerde yapılan araştırma ve tespitlerde, ilçe geneline yönelik; ''Marmara denizi kıyıları killi ve marnlı serilerle örtülü bulunduğundan heyelana müsaittir, bu kısımlar gerekli önlemler alınmadıkça iskan için sakıncalıdır'' görüşüne yer verildiği, 1971 yılında yapılan bu tespitte, evlerin fazla katlı olmaması, hafif malzemeden yapılması, derin kazılar yapılmaması, yüzey suyu drenajı yapılması, kıyıdan itibaren kademeli olması ve istinat duvarı yapılması gerektiğinin ifade edildiği, yine Bakanlıkça 1977 yılında Boğaziçi Üniversitesine hazırlattırılan raporda; yamaçları heyelanlı ve heyelana müsait olmaları nedeniyle ancak düşük eğimli ve potansiyel heyelan alanlarında zemine fazla yük vermemek ve kazıdan kaçınmak şartı ile tek katlı ve bahçeli evler yapılmasının mümkün olabileceğinin belirtildiği, İller Bankasınca hazırlanan 1981 tarihli rapora göre Avcıların turistik tesis alanı olarak, kamp alanı ve iki katlı yapı alanı olarak gösterildiği, davaya konu alanın, 1981 yılında İller Bankası tarafından hazırlanan ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığının onayladığı nazım imar planı ve 1982 tarihli Avcılar Belediye Başkanlığının hazırladığı uygulama imar planı ile yerleşime açıldığı ve zaman içerisinde çok katlı yerleşime izin verildiği, anılan planların hazırlandığı tarihlerde yürürlükte bulunan mülga 6785 sayılı İmar Kanununun 1605 sayılı Kanunla değişik 26. maddesiyle nüfus ve il veya ilçe merkezi olması ölçütlerine göre yol istikamet planları ile imar planlarını belediyelerin yaptırmaları mecburiyeti getirildiği ve 29. maddesiyle imar ve yol istikamet planlarının İmar ve İskan Bakanlığının tasdikiyle kesinleşeceği ve yürürlüğe gireceğinin hüküm altına alındığı, Bakanlığın onay yetkisi planların hukuki varlık şartlarından olduğundan, bu planlara ilişkin çok katlı yerleşime izin veren ilçe belediyesinin yanında Bakanlığın ve Mülga 3030 sayılı Kanundan kaynaklanan denetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen, imar yükümlülüklerini ilçe belediyesi ile birlikte kullanan, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının hizmet kusurlarının bulunduğu, Mülga 180 sayılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 9. maddesinin (g) bendinde de, afetle ilgili daimi iskan yerleşmelerinde imar planlarını ve alt yapı tesisleri planlarını ve bunlara ait etüd, harita, proje ve keşifleri yapmak veya yaptırmak, re'sen onaylamak veya onaylanmasını sağlamak, inşaat işlerini yapmak veya yaptırmak konularında Bakanlık Yapı İşleri Genel Müdürlüğünün yetkili olduğunun hükme bağlandığı, 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile de Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından yürütülen görevlerin Çevre ve Şehircilik Bakanlığına geçtiği, Avcılar İlçesi, ... Mevkii, ... pafta, ... parsel sayılı taşınmazdaki yapının 28.06.2005 gün ve 2005/109 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile "Afete Maruz Bölge" ilan edilen alanda kalması ve yıkılması nedeniyle dava dilekçesi ile uğranıldığı öne sürülen 220.000,00-TL maddi (15/01/2021 tarihli ıslah sonrası 235.302,66-TL) ve 30.000-TL manevi zararın, dava tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin 4. fıkrasında; "Taraflar, sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemezler. Ancak, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir" hükmüne; Geçici 7. maddesinin 1. fıkrasında ise; "Bu maddeyi ihdas eden Kanunun 16'ncı maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen hüküm, kanun yolu aşaması dâhil, yürürlük tarihinde derdest olan davalarda da uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosya kapsamındaki bilirkişi raporları incelendiğinde, başka bir davacı tarafından açılan ilk derece Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında aldırılan bilirkişi raporunun 10.07.2017 tarihli ara kararı ile usul ekonomisi gereği hükme esas alınabileceği belirtilerek davacıya 19.09.2017 tarihinde tebliği sonucunda, davacının uğradığını iddia ettiği maddi zararın 233.923,59-TL olarak belirlendiği, ...Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin tazminat miktarı belirlenmesi usulünü hukuka aykırı bularak yeniden maddi zararın belirlenmesi gerektiğini belirterek dosyanın ilk derece Mahkemeye gönderilmesi üzerine yapılan yargılamada yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen 11.03.2020 tarihli bilirkişi raporunda, davacının yapısının maliyet bedeli 109.832,52 TL, arsa değer kaybının ise 252.171,57-TL olduğu toplam maddi zararının ise 362.004,09-TL olarak tespit edildiği, davalı idarelerin kusurları toplamının ise %65 olduğu ve kusurları oranına isabet eden tazminatın ise 235.302,66-TL olarak hesaplandığı, daha sonra istinaf aşamasında İdari Dava Dairesince zararın ve kusur oranlarının tespiti için bilirkişilerden ek rapor aldırdığı, zarar miktarı yönünden ikinci kez ıslah edilerek artırılan 235.302,66-TL tutarındaki tazminat talebiyle bağlı kalındığı, kusur oranlaması yönünden ise; aynı parselde başka maliklerce açılan davalarda belirlenen kusur oranlamaları üzerinden birbiri ile çelişik kararlar verilmesini önlemek ve hüküm birlikteliğini sağlamak adına dosyada mevcut bilirkişi raporuna kusur yönünden itibar edilmeyerek temyize konu kararın verildiği görülmektedir.
Uyuşmazlıkta; 220.000,00-TL maddi tazminat istemli olarak açılan davada (aynı Mahkemenin E:... sayılı dosyasında aldırılan) bilirkişi raporunda, belirlenen miktar doğrultusunda davacı tarafından 20.07.2017 tarihinde ıslah edilerek, maddi tazminata ilişkin dava değerinin 233.923,59-TL'ye artırıldığı, 18.04.2019 tarihli ara kararı uyarınca dosya üzerinden yaptırılan yeni bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen 11.03.2020 tarihli bilirkişi raporunda belirlenen miktar doğrultusunda davacı tarafından 15.01.2021 tarihinde ikinci kez ıslah edilerek, maddi tazminata ilişkin dava değerinin 235.302,66-TL'ye artırıldığı, temyize konu kararın da bu taleple bağlı kalınarak verildiği görülmüştür.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, 2577 sayılı Kanunun 16/4. Maddesinde yapılan değişiklik ile Geçici 7. maddesinin, 6459 sayılı Kanunun 30/04/2013 günlü, 28633 sayılı Resmi Gazetede yayımlanması ile yürürlüğe girdiği, bu düzenleme ile yürürlük tarihinde derdest olan tam yargı davalarında (kanun yolu aşaması dahil) bir defaya mahsus miktarın artırılması imkanı tanındığı, yürürlük tarihi olan 30/04/2013 tarihinden sonra ise nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle, bir defaya mahsus miktar artırımında (ıslah) bulunulabileceği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, ilk derece Mahkemesince 20.07.2017 tarihli ilk ıslah dilekçesi dikkate alınarak karar verilmesi gerekirken, ikinci ıslah dilekçesinde talep edilen 235.302,66-TL'nin dikkate alınarak karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.
Ayrıca ikinci kez yapılan ıslahın, davalı idarelerin toplam kusurlarının %65 olduğu tespitinden kaynaklı olarak (235.302,66-TL) yapıldığı, davacı tarafından istinaf yoluna başvurulmadığı, davalı idarelerce istinaf yoluna başvurulması üzerine İdari Dava Dairesince aldırılan ek bilirkişi raporunda hesap edilen toplam zararın 427.795,45-TL, davalı idarelerin toplam kusur oranlarının ise %70 olarak tespit edildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, İdari Dava Dairesince maddi tazminat miktarı yönünden taleple (235.302,66-TL ) bağlı kalındığı belirtilerek karar verildiği dikkate alındığında, toplam zarar olarak hesaplanan 427.795,45-TL'nin %70'ine karşılık gelen 299.456,81-TL tutarındaki zararın idarelerin kusurundan kaynaklandığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabul edilerek davanın kısmen kabul, kısmen reddi yolunda karar verilmesi gerekirken, temyize konu kararda kusur oranlamasının benzer dosyalarla aynı olmasını sağlamak adına istinaf yoluna başvuran davalı idareler aleyhine olacak şekilde toplam kusurlarının %70 olduğu kabul edilip maddi (235.302,66-TL) ve manevi (10.000,00-TL) tazminatın bu kusur oranı üzerinden davalı idarelere paylaştırılarak istinaf başvurusunun reddedilmesinde de hukuki isabet bulunmamaktadır.
Öte yandan; bozmaya uyularak yeniden yapılacak yargılama sonucunda yargılama giderleri hususunda da yeniden karar verileceği tabiidir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz istemlerinin kabulüne,
2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın kısmen kabulü, kısmen reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun değiştirilen gerekçeyle reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 25/10/2022 tarihinde, kesin olarak, oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY (X) :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı” başlıklı 2/1. Maddesinde, İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar, iptal davaları; İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar da, tam yargı davaları olarak belirtilmiştir.
Aynı Kanununun 16/4.maddesinde; "Taraflar, sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemezler. Ancak, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir..." hükmüne yer verilmiştir.
Tam yargı davalarının çözümünde, çoğu kez hakkın ihlalinin zamanının, uğranılan zararın miktarının ve zarar verenlerin kusur oranlarının tespiti için Mahkemelerce bilirkişi incelemesi yaptırılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu olayda afete maruz bölge kararı nedeniyle hakları muhtel olan davacı tarafından uğranıldığı iddia edilen maddi ve manevi zararın giderilmesi için bakılan davanın açıldığı, İdare Mahkemesince yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda yalnızca arsa değer kaybının belirlenmesi sonucunda bu doğrultuda davacı tarafından miktar artırımı dilekçesi verildikten sonra Mahkemece bu dilekçedeki taleple bağlı kalınarak karar verildiği, karara karşı istinaf yoluna başvurulması üzerine, anılan karar, "eksik inceleme üzerine verildiğinden bahisle zarar miktarının tespiti usulündeki hataların düzeltilmesi ve böylece davacının gerçek zararının belirlenmesi gerekçesiyle" İdari Dava Dairesince kaldırılıp dosyanın Mahkemesine gönderilmesi üzerine, İdare Mahkemesince yeniden yapılan yargılamada eksik ve hatalı hususların yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle Dairemiz emsal kararları doğrultusunda (yapı yaklaşık maliyet bedelinin, arsa payı değer kaybının ve enkaz bedelinin belirlenmesi) giderildiği, böylece gerçek zarar miktarının belirlendiği ve bu zararın giderimi için davacının da dava dilekçesini ıslah etmek durumunda kaldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, önceki kararın İdari Dava Dairesince kaldırılmasıyla kararın gerekçelerinden olan miktar artırımının da ortadan kaldırılmış olduğu, yeniden yapılan yargılamada yeniden yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucunda belirlenen zarar miktarı uyarınca sadece bir kez miktar artırımında bulunulduğu dikkate alındığında, davacının gerçeğe en yakın zararının belirlendiği bilirkişi raporuna dayanılarak yapılan miktar artırımının da hakkaniyete uygun olduğu, bu rapora dayanılarak ve miktar artırımı talebine bağlı kalınarak verilen İdare Mahkemesi kararında ve bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun bu kısmının reddine ilişkin temyize konu kararda hukuka aykırılık bulunmadığı ve temyize konu kararın bu yönden onanması gerektiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmıyorum.