T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/4169
Karar No : 2023/7457
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- … Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …
2- … Valiliği
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mersin İl Milli Eğitim Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren ve FETÖ terör örgütü ile irtibat ve iltisaklı olan dershanelerde 2015 - 2016 yıllarında öğretmenlik yapan davacının çalışma izninin iptal edilmesine ilişkin işlemin kaldırılmasına dair yaptığı başvurunun reddine yönelik Mersin Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemin iptali ile 20.000,00 TL maddi ve 100.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; davacının "Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma" suçundan yargılanarak beraat ettiği yargılamada, … Ağır Ceza Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, davacının Bylock hesabının bulunmadığı, 2013 yılı Ocak ayında …'da hesap açtırmış ise de, …'yı finanse etmek amacıyla para yatıran veya hesap açan şahıslardan olmadığı, dernek kaydının bulunmadığı ve örgütün tepe yönetimi ile irtibatının bulunmadığı, hakkında dinlenen … isimli tanığın 2013 - 2014 yılları arasında birlikte çalıştığı ve düzensiz olarak yapılan sohbetlerde ara ara katılımcı olarak davacıyı gördüğü yolunda ifade verdiği yolunda tespitleri dikkate alındığında, davacının çalışma izninin iptal edilmesine ilişkin kararın kaldırılması talebiyle yapmış olduğu başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık görülmediği; davacının öğretmen olarak çalıştığı kurumun 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede düzenlenen hükümler doğrultusunda kapatıldığı, dolayısıyla görev yaptığı okulun kapatılması sebebiyle söz konusu okulda görev yapmasının mümkün olmadığı ve idarenin tazmin sorumluluğunun doğması için saptanan hukuki sakatlığın bir dereceye kadar ağır ve önemli olmasının gerektiği, ancak iptal edilen işlemde davalı idarenin ağır hizmet kusurunun bulunmadığının görüldüğü dolayısıyla davalı idareler aleyhine tazminata hükmedilmesine imkan bulunmadığı anlaşıldığından, davacının tazminat talebinin reddi gerektiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline, tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararıyla; … Ağır Ceza Mahkemesi'nce … tarihinde verilen E:…, K:… sayılı kararla davacının "beraatine" karar verilmiş ise de, öncelikle söz konusu kararın davacının "Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma" suçuna ilişkin yapılan yargılama neticesinde verilen bir karar olduğu, bu nedenle belirtilen suçlama yönünden Ağır Ceza Mahkemesi kararının bağlayıcı olduğu ve bu karara yönelik herhangi bir değerlendirme yapılamayacağının açık olduğu, bununla birlikte davacının yine 667 sayılı KHK ile kapatılan okullarda (aralıklı olarak) 2013-2016 yılları arasında görev yaptığı, adı geçenin uzun yıllar FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisak ya da irtibatı bulunan özel kurumlarda çalıştığı, … Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan yargılamada da davacının 2012-2016 yılları arasında örgütle irtibatlı ve iltisaklı olduğu gerekçesiyle kapatılan şirket ve kurumlarda çalıştığı, 2013 yılında …da hesap açtırdığı, sürekli olarak hesap hareketlerinin olduğu, para giriş çıkışlarının olduğu, örgüt ile irtibatlı ve iltisaklı olduğu gerekçesi ile kapatılan … Sendikasına üye olduğu, örgüt ile irtibatlı ve iltisaklı olduğu gerekçesiyle kapatılan şirketlerde SGK kaydının bulunduğu, sohbet toplantılarına katıldığına dair tanık beyanı bulunduğu, sanığın eylemlerinin sempati düzeyinde kaldığı yönünde tespitlere yer verildiği dikkate alındığında, söz konusu tespitlerin anılan terör örgütü ile irtibat ve iltisakı bulunduğu hususunun ortaya konulması açısından yeterli olduğu, özel öğretim kurumu öğretmeni olarak, sorumlulukları bakımından devlet memurları hakkındaki düzenlemelere tabi olan davacı hakkında tesis olunan dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, kararın hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idareler tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
667 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kapatılan kurumda öğretmen olarak görev yapmakta iken çalışma izni iptal edilen davacının çalışma izninin geri verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddedilmesine ilişkin işlem ile işlem nedeniyle yoksun kalındığı ileri sürülen parasal ve özlük haklarının tarafına iadesi istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 4. maddesinde "Özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında, tüzel kişi kurucularının yönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine ya da Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya da iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartı aranır." hükmü yer almaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı'nın 21/07/2016 tarih ve E.7762886 sayılı Bakan Olur'u ile uygun görülen ve Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü'nün 21/07/2016 tarih ve 7783529 sayılı "FETÖ/PDY Terör Örgütü ile Bağlantılı Olduğu Tespit Edilen Kurumlar" konulu, bütün Valilikler bünyesindeki İl Milli Eğitim Müdürlüklerine gönderilen Genelge'nin 3. maddesinde "..Cumhuriyet Savcılıklarınca haklarında işlem başlatılan özel öğretim kurumları ile özel öğrenci yurtlarından yönetimine kayyum atanmayan kurumlar ile kayyum atanan kurumlarda kayyum ataması yapılmadan önce görev yapan, yönetici, eğitimci, öğretmen, uzman öğretici, usta öğretici ve diğer personelin MEBBİS üzerinden tespitleri yapılarak çalışma izinleri valiliklerce iptal edilecek ve bu personele başka bir özel öğretim kurumunda çalışma izin onayı düzenlenmeyecek ve MEBBİS üzerinde gerekli bilgiler işlenecektir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Milli Eğitim Bakanlığı'nın 11/10/2016 tarih ve E.11116419 sayılı Bakan Olur'u ile uygun görülen ve 11/10/2016 tarih ve E.11137945 sayılı işlem ile bütün Valilikler bünyesindeki İl Milli Eğitim Müdürlüklerine gönderilen yazıda ise; "..Bu yöndeki uygulamalar sonucunda bazı personellerin mağdur duruma düştüğü yönündeki başvuruların Bakanlığımıza ve valiliklere iletildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle; 667 sayılı KHK kapsamında kapatılan kurumlarla ilgili yukarıda belirtildiği şekilde işlem yapılan personeller hakkında valilikler tarafından komisyon oluşturulacaktır. Milli Eğitim Müdürlüklerine müracaat edenlerden 667 sayılı KHK kapsamında millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisaki, bunlarla irtibatı olmadığı; oluşturulan bu komisyon marifetiyle belirlenen personellerin ekteki tabloya işlenerek Bakanlığımızca değerlendirmek üzere Valilikler tarafından Genel Müdürlüğümüze bildirilmesi gerekmektedir." açıklamalarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesi neticesinde; Cumhuriyet Savcılıklarınca haklarında işlem başlatılan özel öğretim kurumları ile özel öğrenci yurtlarından yönetimine kayyum atanmayan kurumlar ile kayyum atanan kurumlarda kayyum ataması yapılmadan önce görev yapan, yönetici, eğitimci, öğretmen, uzman öğretici, usta öğretici ve diğer personelin MEBBİS üzerinden tespitleri yapılarak çalışma izinlerinin valiliklerce iptal edileceği, bu personele başka bir özel öğretim kurumunda çalışma izin onayı düzenlenmeyeceği, bireysel değerlendirme yapılmaksızın tesis edilen bu işlemlerden kaynaklanan mağduriyetlerin giderilmesine yönelik valilikler bünyesinde komisyonlar oluşturulacağı ve bu komisyonlarca yapılacak bireysel inceleme neticesinde anılan kişilerin millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisaki, bunlarla irtibatı olup olmadığının tespit edilmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
İptal davaları idarî işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalardır. İdari işlem ise idarenin kamu gücü kullanarak tek taraflı olarak tesis ettiği hukuki sonuç doğuran işlemdir. İdareyi işlem yapmaya sevk eden maddi ve hukuki etkenler ise idari işlemin sebep unsurunu oluşturmaktadır.
Dava konusu işlemin sebep unsuru yönünden hukuki denetiminin yapılabilmesi; bu değerlendirmeyi haklı kılan maddi sebeplerin yargılama esnasında davalı idarece ortaya konulmasına ve izah edilmesine bağlıdır. Bu konudaki yükümlülük şüphesiz öncelikle dava konusu işlemi tesis eden davalı idareye aittir. Bununla birlikte idari yargı mercilerince 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesinde öngörülen resen araştırma ilkesi uyarınca uyuşmazlığın çözümü için her türlü inceleme ve araştırmanın yapılması da mümkün, hatta olayın niteliğine göre gereklidir.
Anayasa Mahkemesi 14/11/2019 tarihli ve E:2018/89, K:2019/84 sayılı kararında iltisaklı kavramını ''kavuşan, bitişen, birleşen'', irtibatlı kavramını ise ''bağlantılı'' olarak tanımlamıştır. Bu kavramlar ile kişilerin cezai sorumluluğunu gerektiren örgüte üyelik ve mensubiyet kavramlarına nazaran terör örgütleri ile daha az yoğun ve atipik bir bağlantının vurgulandığı açıktır. Bu kapsamda kişilerin terör örgütleri ile irtibat ve iltisaklarının ortaya konulabilmesi için, örgütün amaçlarının gerçekleştirilmesi ya da örgütten yarar sağlamak maksadıyla gerek örgütten gelen talimatlar doğrultusunda gerekse inisiyatif alarak bulundukları hal ve hareketler neticesinde örgüte veya kendilerine yarar sağladıkları ya da örgüt ile amaç birliği veya sosyal birliktelik görünümü içinde oldukları yönünde kanaat oluşması yeterli olacaktır.
Mahkemece yapılan incelemede; … Ağır Ceza Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararla davacının "beraatine" karar verilmiş ise de, öncelikle söz konusu kararın davacının "Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma" suçuna ilişkin yapılan yargılama neticesinde verilen bir karar olduğu, bu nedenle belirtilen suçlama yönünden Ağır Ceza Mahkemesi kararının bağlayıcı olduğu ve bu karara yönelik herhangi bir değerlendirme yapılamayacağının açık olduğu, bununla birlikte davacının yine 667 sayılı KHK ile kapatılan okullarda (aralıklı olarak) 2013-2016 yılları arasında görev yaptığı, adı geçenin uzun yıllar FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisak ya da irtibatı bulunan özel kurumlarda çalıştığı, …Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan yargılamada da davacının 2012-2016 yılları arasında örgütle irtibatlı ve iltisaklı olduğu gerekçesiyle kapatılan şirket ve kurumlarda çalıştığı, 2013 yılında …da hesap açtırdığı, sürekli olarak hesap hareketlerinin olduğu, para giriş çıkışlarının olduğu, örgüt ile irtibatlı ve iltisaklı olduğu gerekçesi ile kapatılan … Sendikasına üye olduğu, örgüt ile irtibatlı ve iltisaklı olduğu gerekçesiyle kapatılan şirketlerde SGK kaydının bulunduğu, sohbet toplantılarına katıldığına dair tanık beyanı bulunduğu, sanığın eylemlerinin sempati düzeyinde kaldığı yönünde tespitlere yer verildiği dikkate alındığında, söz konusu tespitlerin anılan terör örgütü ile irtibat ve iltisakı bulunduğu hususunun ortaya konulması açısından yeterli olduğu değerlendirmesinin yapıldığı görülmekte ise de; "davacının FETÖ/PDY terör örgütüyle irtibatı veya iltisakının" tespiti açısından Mahkemece "res'en araştırma ilkesi" gereği gerekli araştırma ve incelemenin yapılarak bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, öncelikle; davalı idareye, davacı hakkında terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut irtibatı olduğu yönünde değerlendirme yapılmasına dayanak teşkil eden tespitlerin, bu tespitlere ilişkin bilgi ve belgelerin sorulması, öte yandan 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca uyuşmazlığın çözümü için;
Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü Terörle Mücadele Daire Başkanlığına; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait örgüt içi iletişim programı (ByLock) kullandığına ya da ankesörlü telefon görüşme kaydı bulunduğuna ilişkin tespit olup olmadığının sorulmasına, var ise tespitlere ilişkin belge ve raporların, (mahiyetleri ve kullanım bilgileri yer alacak şekilde) FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında var ise davacının adının geçtiği ifade tutanaklarının istenilmesine,
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna; davacının, müflis … Bankası AŞ’de katılım ya da cari hesabının bulunup bulunmadığının sorularak, var ise ilgili belge ve raporların (şahıs, hesap no, hesap açılma tarihi, işlem tarihleri, işlemlerin mahiyeti, tutarı yer alacak şekilde) istenilmesine,
Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğüne; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait özel öğretim kurum ve kuruluşlarına ilişkin eğitim kaydı ile özel öğrenci yurtları vb. ilişkin kayıt bilgileri (istihbari olanlar dâhil) olup olmadığının sorularak, var ise tespitine ilişkin belge ve raporların istenilmesine,
Hazine ve Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kuruluna (MASAK); davacının FETÖ/PDY terör örgütü ile ilişkili gerçek (sivil imamlar vb) veya tüzel (… Derneği vb) kişilere bağış ya da para transferinin olup olmadığının sorularak, var ise ilgili belge ve raporların (şahıs, dernek/vakıf, miktar ve tarih yer alacak şekilde) istenilmesine,
İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğüne; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait olduğu gerekçesiyle kapatılan dernek ya da sendika/federasyon/konfederasyonlarda yönetim/denetim/genel kurul üyelik/aidat bilgisi olup olmadığının sorularak, var ise ilgili belge ve raporların (şahıs, tarih aralığı ve ilgili kuruluş yer alacak şekilde) istenilmesine,
Vakıflar Genel Müdürlüğüne; davacının FETÖ/PDY terör örgütüne ait olduğu gerekçesiyle kapatılan vakıflarda üyeliği ya da mütevelli heyeti üyeliği olup olmadığının sorularak, var ise ilgili belge ve raporların (şahıs, tarih aralığı ve ilgili kuruluş yer alacak şekilde) istenilmesine,
… İçerik Hizmetleri ve Prodüksiyon Anonim Şirketine; davacının … aboneliğinin bulunup bulunmadığı, aboneliği bulunuyorsa bu aboneliği iptal ettirip ettirmediğinin, iptal ettirmiş ise hangi tarihte iptal ettirdiğinin sorularak, var ise müşteri hizmetleri ile yapılan görüşmenin çözümünün ve diğer bilgi ve belgelerin birer örneğinin istenilmesine" yönelik verilecek ara kararı neticesinde davalı idare ile yukarıda anılan kurum ve kuruluşlarca gönderilecek bilgi ve belgeler davacıya tebliğ edilerek karşı beyanlarının da alınmasından sonra davacının terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut irtibatının bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Kuşkusuz yukarıda anılan değerlendirme yapılırken davacı hakkındaki ceza soruşturmasındaki ve ceza kovuşturmasındaki (kesinleşmiş takipsizlik ya da beraat kararı ile sonuçlanmış olsa dahi) tespitlerin de irtibat ve iltisak noktasında göz önüne alınması gerekmektedir.
Bu itibarla, belirtilen hususlarda araştırma yapılmaksızın, dava konusu işlemin iptali yönünde verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekli araştırma ve inceleme yapılmadan kabulü ile anılan kararın kaldırılmasına ve davanın reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Öte yandan, davacı tarafından, hakkında "bir daha görev verilmemesi" yolunda tesis edilen işlem nedeniyle parasal ve özlük haklarından yoksun kaldığı ileri sürülmekte ise de; uyuşmazlık konusu bağlamında; oluşmuş somut, kesin ve net bir maddi kayıp varsa davacı tarafından bütün kalemleriyle bu hususun ortaya konulması (Milli Eğitim müdürlüklerince MEBBİS'te yer alan şerh nedeniyle onaylanmayan kurum iş sözleşmeleri vb. gibi) gerekmekte ise de; Dairemizce verilen karar üzerine yeniden yapılacak yargılamada, davacının tazminat istemi hakkında da yeniden karar verileceğinden, bu aşamada tazminat isteminin incelenmesine gerek görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2. … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, kesin olarak 20/12/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.