T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/4248
Karar No : 2022/4759
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : ...
DAVALI YANINDA MÜDAHİL : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN_KONUSU :
1-.18/01/2017 tarih ve 29952 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği kapsamında Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ... (... ) arasında imzalanan 10/03/2017 tarihli yetki devri protokolünün,
2- Bu protokol ile ...'ye devredilen yetkinin ve
3- 18/01/2017 tarih ve 29952 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliğinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Davacı tarafından, ... Denizcilik A.Ş.'nin çoğunluk hisse sahibi olduğu, ... isimli geminin satın alınması sırasında kredi için şahsi kefaleti bulunduğu, ... (...)'nın ... isimli geminin ithalatında gemide tespit ettiği kusurları gizlediği ve Türk Bayrağı çekilemeyecek bir geminin ithal edilmesine neden olduğu, bu nedenle zarara uğradığı, yetkilendirilen kuruluşların Devlet adına sertifika düzenledikleri, Yönetmelikte yetki devri için asgari kriterlerden birinin ahlak prensiplerine sahip olmak olduğu, eski Yönetmelikte de bulunduğu, yaptığı şikayet üzerine Bakanlığın “aralarında güven ilişkisi kalmadığı, ahlak prensibi kuralına aykırı hareket ettiği, can ve mal emniyetini kasıtlı olarak tehlikeye attığı” gerekçeleri ile davacının yetkisini iptal ettiği, iptal gerekçesinin Yargıtay kararı ile Fatsa B isimli geminin ithalatında satış anındaki gerçek durumunu gizlediği ve şirketin Türkiye temsilcisi olarak kurduğu şirketin personelini yeni kurduğu şirkete geçirmesine rağmen 21 ay boyunca Bakanlığa bildirimde bulunmadığı hususlarına dayandığı, ... şirketinin yetki belgesinin iptali işlemine açtığı davanın reddedildiği, temyiz aşamasında davacının davasından feragat ettiği, Yönetmeliğin geçici 2. maddesinin bir af kanunu gibi olduğu, Özel Gerekler 5. maddesinde akreditasyon için 1 yıllık bir süre tanınmasının yetkisi iptal edilen tek kuruluş olan ... için bir yıl akredite olmadan faaliyet göstermesinin önünü açtığı, anılan şirkete tekrar yetki verilmesi için bir gerekçe olmadığı, böyle bir kuruluşa yeniden yetki verilmesinin yolunu açan Yönetmeliğin kamu düzenine aykırı sonuçlar doğurabileceği gibi özel düzenleme yapılmayacağı ilkesine, Avrupa Parlamentosu Yönergelerine, İMO kararlarına ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Davalı idare tarafından; usul yönünden davacı hakkında işlem tesis edilmediğinden davacının taraf ehliyeti olmadığı, davacının kişisel bir menfaatinin ihlal edilmediği, davanın süresinde açılmadığı, esas yönünden ise 655 sayılı KHK ile düzenleme yetkisinin davalı idareye verildiği, Yönetmelik ile Türk bayraklı gemileri denetleme ve belgelendirme yetkilerinin uluslararası alanda kabul görmüş tasnif kuruluşlarına belirlenen şartlar ve asgari kriterleri sağladıkları takdirde devredildiği, Dünyadaki bütün devletlerde uygulamanın bu şekilde olduğu, bu yetki devrinin ise kuruluş ile bakanlık arasındaki bir protokol ile yapıldığı, bakanlığın yönetmeliğe dayanarak ... kuruluşu ile 10/03/2017 tarihinde protokol imzaladığı, Dünyada ... ile çalışan tüm devletlerin klaslama ve belgelendirme faaliyetlerini ... kuruluşu ile yaptığı, söz konusu kuruluşun yönetmelik gereği bakanlığa başvuruda bulunduğu, bakanlıkça gerekli denetimlerin yapıldığı ve denetim raporu hazırlanarak komisyona sunulduğu, komisyon tarafından başvurunun olumlu değerlendirildiği, Geçici 2. maddenin bir af maddesi olmadığı, bu madde olmasa bile söz konusu kuruluş tarafından idareye başvurulmasının önünde mevzuatta bir engel bulunmadığı ve Yönetmeliğin de hukuka uygun olduğu ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DAVALI YANINDA MÜDAHİLİN SAVUNMASI: Dava konusu yetkilendirme protokolünün iptali talebinin 25 yıl önce gerçekleşen olay nedeniyle istendiği, söz konusu olayın özen eksikliği olarak adli yargıda tazminat sorumluluğunu gerektirebileceği, adli yargıda açılan davanın ise devam ettiği, kuruluşun gerekli şartları taşıdığı ve bağımsızlık ilkesine de uygun olduğu, bu nedenle de yetkilendirilme işleminin yapıldığı ve işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 17/02/2022 tarih ve E:2021/279, K:2022/493 sayılı kararına uyularak dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesi ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ... arasında imzalanan 10/03/2017 tarihli yetki devri protokolü ve bu protokol ile ... 'ye devredilen yetkinin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, 18/01/2017 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan ''Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği'' kapsamında Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ... (... ) arasında imzalanan 10/03/2017 tarihli yetki devri protokolünün, bu protokol ile ... 'ye devredilen yetkinin ve 18/01/2017 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan "Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği"nin iptali istemiyle açılmıştır.
26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik Ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Deniz ve İçsular Düzenleme Genel Müdürlüğü" başlıklı 9. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; "Deniz ve içsular taşımacılığı alanında kullanılan her çeşit gemi ve benzeri deniz ve içsu araçlarına ilgili emniyet belgelerini vermek veya verebilecekleri yetkilendirmek ve denetlemek." hükmü, (i) bendine; " Deniz ve içsular taşımacılık faaliyetlerinde kullanılan her türlü gemi ve benzeri deniz ve içsu aracının dönemsel teknik muayenesini yapacaklar ile denize ve yola elverişlilik izin belgelerini vereceklerin asgari niteliklerini belirlemek ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek." hükmü, "Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğü" başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde; "Ulusal ve yabancı klas kuruluşlarıyla işbirliği yapmak, gerektiğinde bunları yetkilendirmek ve denetlemek." hükmü, "Düzenleme yetkisi" başlıklı 34. Maddesinde ise; "Bakanlık; görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve kanunla belirlenmiş konularda idari düzenlemeler yapabilir." hükmü yer almaktadır.
Yukarıda aktarılan Ulaştırma, Denizcilik Ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine dayanılarak hazırlanan ve 18/01/2017 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan ''Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği''nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı; ulusal ve uluslararası sularda denizde can ve mal emniyetinin sağlanması ile deniz kirliliğinin önlenmesine yönelik olarak, ulusal mevzuat ve Ülkemizce taraf olunan/kabul edilen sözleşme, karar, kural, kod, sirküler ve diğer metinler gereğince, Türk bayraklı gemilerin yapım, onarım, tadilat ve kullanım aşamalarında tabi olacakları asgari emniyet ve yeterlik gereklerinin gözetim ve denetimi kapsamında, test, sörvey, onay ve belgelendirme hizmetlerini, bu hizmetlerin serbestçe yürütülmesi esasına dayanarak Bakanlık adına yürütecek kuruluşların seçimi, yetkilendirilmeleri, denetlenmeleri ve yetkilerin iptaline ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." düzenlemesi, "Yetkilendirilme talebi" başlıklı 5. maddesinde; "(1) Yetkilendirilmek üzere talepte bulunacak kuruluşlar, bu Yönetmelikte düzenlenen yetkilendirme için gerekli şartlara uygunluklarını gösterir bilgi, belge ve dokümanlarla İdareye başvurur. (2) Sınırlı yetkili kuruluş olmak için talepte bulunan kuruluşlar, bu Yönetmeliğin ilgili maddeleri ve Bakanlık Tebliği ile belirlenecek kriterlere uygunluklarını gösterir bilgi, belge ve dokümanlarla İdareye başvurur." düzenlemesi, "Değerlendirme" başlıklı 6. maddesinde; "(1) İdare tarafından yapılacak ilk inceleme neticesinde, gerekli görülmesi halinde talep edilecek ilave bilgi ve belgelerin, talepte bulunan kuruluşlar tarafından İdareye verilmesi zorunludur. (2) Talepte bulunan kuruluşa İdare koordinesinde İnceleme, Tespit ve Denetim Komisyonu (İTDK) tarafından denetim yapılır. Denetim, öncelikle dosya muhteviyatı üzerinden, daha sonra merkez ve/veya bölge ofisi yeterliliğine esas olacak şekilde yapılır. İTDK, İdarenin ilgili Daire Başkanı başkanlığında, en az bir üyesi Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğünden olmak üzere en az üç kişiden oluşur. İTDK’nin Yönetmelik gereklerinin sağlandığını belirten raporu İdare tarafından karar komisyonuna sunulur." düzenlemesi, "Karar komisyonu" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Karar komisyonu, Müsteşar başkanlığında, Müsteşar Yardımcısı, Deniz ve İçsular Düzenleme Genel Müdürü, Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürü, 1. Hukuk Müşaviri olmak üzere en az beş kişiden oluşur. Komisyon başkanı gerek gördüğünde komisyona ilave üye davet edebilir. (2) Karar komisyonunun sekretarya hizmetleri, Deniz ve İçsular Düzenleme Genel Müdürlüğünce yerine getirilir." düzenlemesi, "Yetkilendirme protokolü" başlıklı 8. maddesinde "(1) Bu Yönetmelikte bulunan şartları sağladığı tespit edilen ve talebi uygun değerlendirilen YK ile Bakanlık arasında yetkilendirme protokolü YK’nin temsilcisi ve Müsteşar tarafından karşılıklı imzalanır. Yetkilendirme protokolünün süresi en fazla on yıldır. (2) Yetkilendirme protokolü, IMO Deniz Emniyeti Komitesi ve Deniz Çevresini Koruma Komitesi MSC/Circ. 710 ve MEPC/Circ. 307 numaralı Denizcilik İdareleri Adına Hareket Edecek Tanınmış Kuruluşların Yetkilendirilmesi İçin Model Anlaşma hükümlerine ve TK Kod gerekliliklerine uygun olmak kaydıyla, Yönetmelik hükümlerine göre hazırlanır." düzenlemesi, "Yetkisi iptal edilmiş kuruluşlar" başlıklı Geçici 2. maddesinde "(1) Bu Yönetmelikle yürürlükten kaldırılan 1/10/2003 tarihli ve 25246 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Bayraklı Gemilerde Bayrak Devleti Adına Hareket Edecek Kuruluşların Seçimi ve Yetkilendirilmesine Dair Yönetmelik kapsamında yetkisi iptal edilen YK’ler bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde başvuru yapmaları halinde bu Yönetmelik kapsamında yetkilendirilebilir." düzenlemesi yer almaktadır.
Ayrıca Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği'nin Ek-1 "Bakanlık Adına Sörvey Yapma Ve Sertifika Düzenleme Yetkisi Verilecek Kuruluşlar İçin Asgari Kriterler" bölümünde "Özel Gerekler" arasında "Etik prensiplerine sahip olmalıdır" şartı yer almaktadır.
Davanın 18/01/2017 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan ''Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği''nin iptali istemi yönünden incelenmesi:
Ulusal ve uluslararası sularda denizde can ve mal emniyetinin sağlanması ile deniz kirliliğinin önlenmesine yönelik olarak, ulusal mevzuat ve Ülkemizce taraf olunan/kabul edilen sözleşme, karar, kural, kod, sirküler ve diğer metinler gereğince, Türk bayraklı gemilerin yapım, onarım, tadilat ve kullanım aşamalarında tabi olacakları asgari emniyet ve yeterlik gereklerinin gözetim ve denetimi kapsamında, test, sörvey, onay ve belgelendirme hizmetlerini, bu hizmetlerin serbestçe yürütülmesi esasına dayanarak Bakanlık adına yürütecek kuruluşların seçimi, yetkilendirilmeleri, denetlenmeleri ve yetkilerin iptaline ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan dava konusu Yönetmeliğin 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik Ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin yukarıda aktarılan hükümleri ile davalı idareye açıkça tanınmış olan yetki ve görevler kapsamında yürürlüğe konulduğu görüldüğünden dava konusu Yönetmelikte kamu yararı ve üst normlara aykırılık bulunmamaktadır.
Davanın ''Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği'' kapsamında Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ... (... ) arasında imzalanan 10/03/2017 tarihli yetki devri protokolünün ve bu protokol ile ... 'ye devredilen yetkinin iptali istemi yönünden incelenmesi:
Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği'nde yukarıda aktarılan maddeler ile yetkilendirilme talebinde bulunma, bu talep hakkında yapılacak değerlendirme ve denetim usulü ile yetkilendirme protokolü hususlarının düzenlendiği, Yönetmeliğin Geçici 2. maddesinde ise yürürlükten kaldırılan 1/10/2003 tarihli ve 25246 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Bayraklı Gemilerde Bayrak Devleti Adına Hareket Edecek Kuruluşların Seçimi ve Yetkilendirilmesine Dair Yönetmelik kapsamında yetkisi iptal edilen yetkilendirilmiş kuruluşların bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde başvuru yapmaları halinde bu Yönetmelik kapsamında yetkilendirilebilecekleri hususlarının düzenlendiği görülmektedir.
Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği'nde"Yetkilendirilmiş kuruluşların denetimi" başlıklı bölümünde"MADDE 25 – (1) İdare, YK’nin faaliyetlerinin Yönetmelik ve Yetkilendirme Protokolüne uygun olarak yürütülüp yürütülmediğine yönelik, YK’nin bölge ofisini iki yılda en az bir defa, merkez ofisini ise beş yılda en az bir defa denetler. Bu denetimler İTDK tarafından yapılır.
(2) Yetkilendirme protokolü kapsamında YK tarafından yürütülen hizmetlerin yetkinliğini takip etmek üzere, İdarenin uygun göreceği zamanlarda gemi veya ofis ortamında YK tarafından yapılacak planlı denetimlere İdarenin koordinesinde Bakanlığın kadrolu personeli tarafından eşlik edilir. Bu kapsamda yapılan gemi denetimleri YK’nin kaydı altında olan uluslararası sefer yapan Türk bayraklı gemilerin yıllık %5 ile %10’u arasında yapılır."düzenlemesine,
"Yetkilerin kısıtlanması veya askıya alınması başlıklı" 26. maddesinde" (1) YK tarafından belgelendirilen Türk Bayraklı gemilerin;
a) Liman devleti denetimlerinde tutulmaları sonucunda YK’nin performansının kötüleşmesi veya karıştığı bir kazada YK’nin ciddi bir kusurunun tespit edilmesi,
b) Liman devleti denetimlerinde tutulmaları sonucunda İdarenin talebi üzerine sörvey yapmak üzere görevlendirilmesine rağmen savaş, politik sorunlar, doğal afetler ve benzeri mücbir sebepler dışında YK tarafından sörveyin yapılmaması,
hallerinde YK yazılı olarak uyarılır ve bir ay içinde gerekli önlemlerin alınması ve/veya düzeltici faaliyet planının sunulması istenir.
(2) 25 inci madde kapsamında yapılan uygulamalarda tespit edilen uygunsuzlukların düzeltici faaliyet planında belirtilen tarihe kadar giderilememesi halinde YK yazılı olarak uyarılır ve bir ay içinde gerekli önlemlerin alınması istenir.
(3) YK’nin yazılı olarak uyarıldığı tarihten bir ay sonraki yapılacak değerlendirmede birinci ve ikinci fıkrada anılan kusurun giderilmediği veya düzeltici faaliyet planının İdarece uygun bulunmadığı durumda YK’nin yetkileri kısıtlanabilir veya 3 ay süre ile askıya alınabilir. 3 ay sonunda düzeltici faaliyet İdare tarafından uygun bulunursa YK’nin yetkisi devam eder.
(4) Yetkileri askıya alınan YK’ler, yetkilerinin askıya alındığı süre içerisinde, yetkilendirildikleri konularda hiçbir sörvey işlemi yapamaz ve sertifika/belge düzenleyemez ve/veya yenileyemezler. YK tarafından daha önce yapılmış olan sörvey işlemleri geçerliliklerini ilk zorunlu denetime kadar korur. YK tarafından yetkinin askıya alındığı sürece yapılması gereken sörvey işlemleri İdare tarafından koordine edilir."düzenlemesine,
"Yetkinin iptali" başlıklı 27. Maddesinde ise"(1) YK’lerin yetkileri aşağıdaki durumlarda iptal edilir:
a) 26 ncı maddenin üçüncü fıkrasındaki yetkilerinin askıya alınması veya kısıtlanması süresi içerisinde/sonunda YK’nin talebi üzerine yapılan denetimde uyarılmayı gerektiren sebeplerin devam ettiğinin tespit edilmesi halinde,
b) 26 ncı maddenin üçüncü fıkrasına göre iki yıl içerisinde iki defa kısıtlama veya askıya alma durumunda,
c) Merkez ofisine veya bölge ofisine yapılacak denetimlerin önlenmesi veya engel çıkarılması ve YK’nin yazılı gerekçesinin uygun bulunmaması halinde,
ç) YK tarafından kasıt ile tamamen yanlış veya gerçeğe aykırı belge düzenlenmesi veya bilgi saklandığının tespit edilmesi ve YK’nin yazılı gerekçesinin uygun bulunmaması halinde,
d) Geçici 1 inci maddenin üçüncü fıkrasının yerine getirilmemesi halinde.
(2) Bu Yönetmelik kapsamında imzalanan yetkilendirme protokolleri, İdare tarafından görülen lüzum üzerine, bir yıl önceden yazılı olarak bildirilmek kaydıyla iptal edilebilir.
(3) Yetkisi iptal edilen YK, iptalin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl içinde yetki talebinde bulunamaz."düzenlemesine yer verilmiştir.
Anılan düzenlemelere göre yetkinin iptali,yetkinin süreli askıya alınması ya da kısıtlanması şeklinde tedici yaptırımlar sonrasında alınacak bir karar olup dava konusu edilen işlemin iptali Yönetmelikte öngörülmediği halde davacının yetkisini doğrudan iptali sonucu doğuracak nitelikte olacaktır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği'nin 18/01/2017 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği, bu Yönetmelik hükümlerine göre yetkilendirilme talebinde bulunan ... (... ) kuruluşunun başvurusunun Yönetmeliğin 6. maddesi gereği karar komisyonu tarafından incelendiği, kuruluşun Yönetmelik ekinde belirtilen "Bakanlık Adına Sörvey Yapma Ve Sertifika Düzenleme Yetkisi Verilecek Kuruluşlar İçin Asgari Kriterler" gereklerini sağladığı ve İnceleme Tespit ve Denetim Komisyonu tarafından sunulan denetim raporuna istinaden yetkilendirilmeye ilişkin Yönetmeliğin diğer şartlarını karşıladığı sonucuna varılarak söz konusu kuruluşa sörvey yapma ve sertifika düzenleme yetkisi verilmesinin uygun olacağı yönünde 07/03/2017 tarihli Karar Komisyonu tutanağının düzenlendiği ve davalı bakanlık ile ... (... ) arasında dava konusu 10/03/2017 tarihli Türk Bayraklı Gemilerde Bayrak Devleti Adına Hareket Edecek Tanınmış Kuruluşlar İçin Yetkilendirme Protokolü'nün imzalandığı anlaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Dairemizin 09/09/2020 tarih ve E:2017/1615, K:2020/2861 sayılı davanın reddine dair kararının, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 17/02/2022 tarih ve E:2021/279, K:2022/493 sayılı kararıyla kısmen onanması, kısmen bozulması üzerine, bozulan kısım hakkında Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
18/01/2017 tarih ve 29952 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği kapsamında Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ... (... ) arasında imzalanan 10/03/2017 tarihli yetki devri protokolünün, bu protokol ile ... 'ye devredilen yetkinin ve 18/01/2017 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliğinin iptali istemiyle açılan davada, Dairemizin 09/09/2020 tarih ve E:2017/1615, K:2020/2861 sayılı kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.
Kararın davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 17/02/2022 tarih ve E:2021/279, K:2022/493 sayılı kararıyla; davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine, Dairemiz kararının dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesi dışında kalan kısımları yönünden davanın reddine ilişkin kısmının onanmasına, dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesi ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ... (... ) arasında imzalanan 10/03/2017 tarihli yetki devri protokolü ve bu protokol ile ... 'ye devredilen yetki yönünden davanın reddine ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmiş ve Dairemiz kararının dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesi ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ... (... ) arasında imzalanan 10/03/2017 tarihli yetki devri protokolü ve bu protokol ile ... 'ye devredilen yetki yönünden davanın reddine ilişkin kısmı dışındaki kısımları kesinleşmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay dava daireleri kararlarına karşı Danıştay'da temyiz yoluna başvurulabileceği; 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 38. maddesinde, idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararların İdari Dava Daireleri Kurulunca temyizen inceleneceği hükme bağlanmış; 2577 sayılı Kanunun 49. maddesinin 4. fıkrasında ise Danıştay dava dairelerine, ilk derece mahkemesi olarak verdikleri kararların temyizen bozulması halinde ısrar olanağı tanınmamıştır.
Buna göre, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun bozma kararına uyularak bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Dava konusu Yönetmeliğin yayım tarihi itibarıyla yürürlükte olan haliyle 26/09/2011 tarih ve 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Deniz ve İçsular Düzenleme Genel Müdürlüğü"
başlıklı 9. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; "Deniz ve içsular taşımacılığı alanında kullanılan her çeşit gemi ve benzeri deniz ve içsu araçlarına ilgili emniyet belgelerini vermek veya verebilecekleri yetkilendirmek ve denetlemek." hükmü, (i) bendine; " Deniz ve içsular taşımacılık faaliyetlerinde kullanılan her türlü gemi ve benzeri deniz ve içsu aracının dönemsel teknik muayenesini yapacaklar ile denize ve yola elverişlilik izin belgelerini vereceklerin asgari niteliklerini belirlemek ve bunları yetkilendirmek ve denetlemek.", anılan Genel Müdürlüğün görevleri arasında sayılmış,
"Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğü" başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde; "Ulusal ve yabancı klas kuruluşlarıyla işbirliği yapmak, gerektiğinde bunları yetkilendirmek ve denetlemek.", Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
"Düzenleme yetkisi" başlıklı 34. maddesinde ise; "Bakanlık; görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve kanunla belirlenmiş konularda idari düzenlemeler yapabilir." hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda aktarılan Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine dayanılarak hazırlanan ve 18/01/2017 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliği'nin dava konusu işlem tarihi itibariyle yürürlükte olan haliyle; "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Yönetmeliğin amacı; ulusal ve uluslararası sularda denizde can ve mal emniyetinin sağlanması ile deniz kirliliğinin önlenmesine yönelik olarak, ulusal mevzuat ve Ülkemizce taraf olunan/kabul edilen sözleşme, karar, kural, kod, sirküler ve diğer metinler gereğince, Türk bayraklı gemilerin yapım, onarım, tadilat ve kullanım aşamalarında tabi olacakları asgari emniyet ve yeterlik gereklerinin gözetim ve denetimi kapsamında, test, sörvey, onay ve belgelendirme hizmetlerini, bu hizmetlerin serbestçe yürütülmesi esasına dayanarak Bakanlık adına yürütecek kuruluşların seçimi, yetkilendirilmeleri, denetlenmeleri ve yetkilerin iptaline ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.",
"Yetkilendirilme talebi" başlıklı 5. maddesinde; "(1) Yetkilendirilmek üzere talepte bulunacak kuruluşlar, bu Yönetmelikte düzenlenen yetkilendirme için gerekli şartlara uygunluklarını gösterir bilgi, belge ve dokümanlarla İdareye başvurur. (2) Sınırlı yetkili kuruluş olmak için talepte bulunan kuruluşlar, bu Yönetmeliğin ilgili maddeleri ve Bakanlık Tebliği ile belirlenecek kriterlere uygunluklarını gösterir bilgi, belge ve dokümanlarla İdareye başvurur.",
"Değerlendirme" başlıklı 6. maddesinde; "(1) İdare tarafından yapılacak ilk inceleme neticesinde, gerekli görülmesi halinde talep edilecek ilave bilgi ve belgelerin, talepte bulunan kuruluşlar tarafından İdareye verilmesi zorunludur. (2) Talepte bulunan kuruluşa İdare koordinesinde İnceleme, Tespit ve Denetim Komisyonu (İTDK) tarafından denetim yapılır. Denetim, öncelikle dosya muhteviyatı üzerinden, daha sonra merkez ve/veya bölge ofisi yeterliliğine esas olacak şekilde yapılır. İTDK, İdarenin ilgili Daire Başkanı başkanlığında, en az bir üyesi Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğünden
olmak üzere en az üç kişiden oluşur. İTDK’nin Yönetmelik gereklerinin sağlandığını belirten raporu İdare tarafından karar komisyonuna sunulur.",
"Karar komisyonu" başlıklı 7. maddesinde; "(1) Karar komisyonu, Müsteşar başkanlığında, Müsteşar Yardımcısı, Deniz ve İçsular Düzenleme Genel Müdürü, Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürü, 1. Hukuk Müşaviri olmak üzere en az beş kişiden oluşur. Komisyon başkanı gerek gördüğünde komisyona ilave üye davet edebilir. (2) Karar komisyonunun sekretarya hizmetleri, Deniz ve İçsular Düzenleme Genel Müdürlüğünce yerine getirilir.",
"Yetkilendirme protokolü" başlıklı 8. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelikte bulunan şartları sağladığı tespit edilen ve talebi uygun değerlendirilen YK ile Bakanlık arasında yetkilendirme protokolü YK’nin temsilcisi ve Müsteşar tarafından karşılıklı imzalanır. Yetkilendirme protokolünün süresi en fazla on yıldır. (2) Yetkilendirme protokolü, IMO Deniz Emniyeti Komitesi ve Deniz Çevresini Koruma Komitesi MSC/Circ. 710 ve MEPC/Circ. 307 numaralı Denizcilik İdareleri Adına Hareket Edecek Tanınmış Kuruluşların Yetkilendirilmesi İçin Model Anlaşma hükümlerine ve TK Kod gerekliliklerine uygun olmak kaydıyla, Yönetmelik hükümlerine göre hazırlanır.",
"Yetkinin iptali" başlıklı 27. maddesinde; "(1) YK’lerin yetkileri aşağıdaki durumlarda iptal edilir:
a) 26 ncı maddenin üçüncü fıkrasındaki yetkilerinin askıya alınması veya kısıtlanması süresi içerisinde/sonunda YK’nin talebi üzerine yapılan denetimde uyarılmayı gerektiren sebeplerin devam ettiğinin tespit edilmesi halinde,
b) 26 ncı maddenin üçüncü fıkrasına göre iki yıl içerisinde iki defa kısıtlama veya askıya alma durumunda,
c) Merkez ofisine veya bölge ofisine yapılacak denetimlerin önlenmesi veya engel çıkarılması ve YK’nin yazılı gerekçesinin uygun bulunmaması halinde,
ç) YK tarafından kasıt ile tamamen yanlış veya gerçeğe aykırı belge düzenlenmesi veya bilgi saklandığının tespit edilmesi ve YK’nin yazılı gerekçesinin uygun bulunmaması halinde,
d) Geçici 1 inci maddenin üçüncü fıkrasının yerine getirilmemesi halinde.
(2) Bu Yönetmelik kapsamında imzalanan yetkilendirme protokolleri, İdare tarafından görülen lüzum üzerine, bir yıl önceden yazılı olarak bildirilmek kaydıyla iptal edilebilir.
(3) Yetkisi iptal edilen YK, iptalin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl içinde yetki talebinde bulunamaz.",
"Yetkisi iptal edilmiş kuruluşlar" başlıklı Geçici 2. maddesinde ise; "(1) Bu Yönetmelikle yürürlükten kaldırılan 1/10/2003 tarihli ve 25246 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Bayraklı Gemilerde Bayrak Devleti Adına Hareket Edecek Kuruluşların Seçimi ve Yetkilendirilmesine Dair Yönetmelik kapsamında yetkisi iptal edilen YK’ler bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde başvuru yapmaları halinde bu Yönetmelik kapsamında yetkilendirilebilir." düzenlemeleri yer almaktadır.
Dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. Maddesi ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ... (... ) Arasında İmzalanan 10/03/2017 Tarihli Yetki Devri Protokolü ve Bu Protokol ile ... 'ye Devredilen Yetkinin İncelenmesi:
Hukuk sistemlerinde, düzenlemeler yapılırken, eski hükümlerin yürürlükten kaldırılıp yeni hükümlerin yürürlüğe girmesi aşamasında, sistemde aksaklık oluşmasına engel olunabilmesi, uyumlu bir geçiş dönemi sağlanabilmesi, geçiş sürecinde hukuki boşlukların önüne geçilebilmesi ve kişilerin kazanılmış haklarının ve mevcut statülerinin korunabilmesi amacıyla "geçici madde" kurumuna yer verilmiştir.
Geçici madde kavramı, yeni bir düzenleme yapılması durumunda, eski sistemle yeni getirilen sistem arasındaki uyumun sağlanması amacıyla düzenlemelere eklenen ve uygulanması belli sürelerle sınırlanan maddeler olarak açıklanabilir. Geçici maddeler bu açıdan değerlendirildiğinde, bu hükümlerin amacının kişilerin kazanılmış haklarını korumak olduğu görülmektedir. Önceki düzenlemeler ile belirli haklara sahip olan kişilerin bu haklarını; ortadan kaldıran, kapsamını daraltan veya değişikliğe uğratan yeni düzenleme sonrasında da devam ettirip ettiremeyecekleri hususunda kazanılmış haklar gündeme geldiğinden,
"Geçici madde" kurumu kazanılmış haklarla yakın ilişki içindedir. Bu yönüyle de, düzenlemelerde yapılan değişiklikler sonucu, muhtemel hak kayıplarının engellenebilmesi amaçlanmaktadır.
İkinci olarak da uyumlu bir geçiş dönemi sağlanabilmesi amacıyla genellikle "geçiş dönemlerine ilişkin işlemlerin uygulama yöntemini ve kapsamını gösteren istisna hükümler" olarak da tanımlanabilen geçici maddelere başvurulmaktadır.
Nitekim 17/02/2006 tarih ve 26083 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde "Geçici madde" taslakların geçiş hükümlerini düzenleyen maddeler olarak tanımlanmıştır.
Bu açıklamalar doğrultusunda; dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesine bakıldığında, yürürlükten kaldırılan Yönetmelik kapsamında yetkisi iptal edilen Yetkilendirilmiş Kuruluşların, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde başvuru yapmaları halinde bu Yönetmelik kapsamında yetkilendirilebileceğine ilişkin düzenlemenin, önceki Yönetmelik ile sahip olunan herhangi bir hakkın korunmasına ilişkin olmadığı gibi geçiş dönemine ilişkin işlemlerin uygulama yöntemini ve kapsamını gösteren bir düzenleme olarak da kabulü mümkün değildir.
Öte yandan, Geçici 2. maddenin, Yönetmeliğin "Yetkinin iptali" başlıklı 27. maddesinin 3. fıkrasındaki, "Yetkisi iptal edilen YK, iptalin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl içinde yetki talebinde bulunamaz." yolundaki hükmünü de bertaraf ettiği ve öngörülen 2 yıllık yaptırım süresinin uygulanmaması sonucunu doğurduğu anlaşıldığından, düzenlemede bu yönüyle de hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, önceki düzenlemelere bağlı kazanılmış hakların korunması veya düzenleme ile getirilen yeni koşullara ilişkin geçiş kurallarını düzenleme amacı ile geçici madde düzenlenebileceği dikkate alındığında, eski Yönetmelik ile kazanılmış herhangi bir hakkın korunmasına yönelik olmayan ve aksine Yönetmelik hükmü ile öngörülen yaptırım süresini bertaraf ederek bu sürenin uygulanmaması sonucunu doğuran dava konusu Yönetmeliğin Geçici 2. maddesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Öte yandan, hukuka aykırılığı saptanan Geçici 2. madde hükmünden yararlanmak suretiyle yapılan başvuru sonucunda, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ... (...) arasında imzalanan 10/03/2017 tarihli yetki devri protokolünde ve bu protokol ile ... 'ye devredilen yetkide de hukuka uyarlık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 18/01/2017 tarih ve 29952 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gemiler İçin Yetkilendirilmiş Kuruluşlar Yönetmeliğinin Geçici 2. maddesinin ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile ... (... ) arasında imzalanan 10/03/2017 tarihli yetki devri protokolü ile bu protokolle ... 'ye devredilen yetkinin İPTALİNE,
2. Dava netice olarak kısmen iptal, kısmen retle sonuçlandığından; davacı tarafından yapılan ve ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin tarafların haklılık durumlarına göre belirlenen 1/2'si olan ... TL'nin davacı üzerinde bırakılmasına, 1/2'si olan ... TL'nin ise davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, davalı yanında müdahil tarafından yapılan toplam ... TL yargılama giderinin 1/2'si olan ... TL'nin davacıdan alınarak anılan müdahile verilmesine, 1/2'si olan ... TL'nin ise anılan müdahil üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, davanın retle sonuçlanan ve onanarak kesinleşen kısmı için ilk kararda davalı idare lehine vekalet ücreti takdir edildiğinden bu kısım hakkında yeniden vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya ve davalı yanında müdahile iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 26/10/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.